cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Anne Curtis
Ni Anne Ojales Curtis-Smith, ammo pay a kas ni Anne Curtis-Smith wenno simple laeng a kas ni Anne Curtis, ket Filipina-Australiana nga aktres, mangsangsangaili iti telebision, agrekrekord nga artista, ken VJ idiay Filipinas.
Pagsasao a Dibiyaso
Adda 19% a panagpada iti leksiko iti Turumsa, ken mangisingasing daytoy a mabalin a mangpaneknek a pagsasao a Doso–Turumsa.
Parashorea aptera
Ti Parashorea aptera ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy a kayo ket endemiko iti Sumatra. Daytoy ket maysa a nakaro a naisagmak a sebbangan.
843
Ti tawen idi 843 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Lunes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
844
Ti tawen idi 844 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Martes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
845
Ti tawen idi 845 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Huebes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Pycnandra
Daytoy ti kadakkelan nga endemiko a henero dagiti agsabsabong a mula iti Baro a Caledonia. Ti kaasitgan a kabagianna ket ti Australiano a Niemeyera.
Listaan dagiti sebbangan
• # Pycnandra acuminata
• # Pycnandra atrofusca
• # Pycnandra balansae
• # Pycnandra belepensis
• # Pycnandra benthamii
• # Pycnandra blaffartii
• # Pycnandra blanchonii
• # Pycnandra bourailensis
• # Pycnandra bracteolata
• # Pycnandra caeruleilatex
• # Pycnandra canaliculata
• # Pycnandra chartacea
• # Pycnandra comptonii
• # Pycnandra comptonioides
• # Pycnandra confusa
• # Pycnandra controversa
• # Pycnandra deplanchei
• # Pycnandra elliptica
• # Pycnandra fastuosa
• # Pycnandra filipes
• # Pycnandra francii
• # Pycnandra glabella
• # Pycnandra gordoniifolia
• # Pycnandra goroensis
Apeiba
thumb|Apeiba glabra thumb|Apeiba petoumo
Pycnandra
Listaan dagiti sebbangan
• # Pycnandra grandifolia
• # Pycnandra griseosepala
Apeiba
Ti Apeiba ket ti henero dagiti bassit a mula wenno kayo iti pamilia ti Malvaceae. Daytoy ket patneng iti tropikal nga Amerika.
Taksonomia
Dagiti sumaganad nga agdama a mabigbig a sebbangan:
Pycnandra
Listaan dagiti sebbangan
• # Pycnandra heteromera
• # Pycnandra intermedia
• # Pycnandra kaalaensis
• # Pycnandra kouakouensis
• # Pycnandra linearifolia
• # Pycnandra lissophylla
• # Pycnandra litseiflora
• # Pycnandra longiflora
• # Pycnandra longipetiolata
• # Pycnandra micrantha
• # Pycnandra neocaledonica
• # Pycnandra obscurinerva
• # Pycnandra ouaiemensis
• # Pycnandra paniensis
• # Pycnandra paucinervia
• # Pycnandra petiolata
• # Pycnandra poindimiensis
• # Pycnandra pubiflora
• # Pycnandra sarlinii
• # Pycnandra schmidii
• # Pycnandra sclerophylla
• # Pycnandra sessiliflora
• # Pycnandra versicolor
• # Pycnandra viridifolia
• # Pycnandra wagapensis
Maika-108 a meridiano laud
Ti 108° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, Amianan nga Amerika, ti Taaw Pasipiko, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-108 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna iti maika-72 a meridiano daya.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-108 a meridiano laud ket lumabas babaen ti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Kanal Byam Martin ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Kanal Parry ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Kanal Parry ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Hadley ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Dease ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Melville Sound ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" | 🇲🇽 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Micropholis casiquiarensis
Ti Micropholis casiquiarensis ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket mabirukan iti Brasil ken Venezuela.
Pagsasao nga Ari (Baro a Guinea)
Ti pagsasao nga Ari ket ti pagsasao a Papuano ti pamilia a Trans–New Guinea. Manipud ti senso idi 2000 adda laengen dagiti 50 nga agsasao iti Ari nga agtataeng kadagiti dua a purok. Manipud idi 2010 ti pagsasao ket naikeddeng a kas natayen a pagsasao. Ti kina-umiso ti iti daytoy a senso ket madudua gapu ta naaramid iti pagilian a desentralisado ti gobiernona.
Ti kaasitgan a kabagian ti Ari ket ti pagsasao a Gogodala.
Neonauclea
Ti Neonauclea ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket buklen dagiti agarup a 65 a sebbangan. Tallo kadagitoy ket kamaudian a naipalawag idi 2008. Ti Neonauclea ket henero dagiti bassit a mula ken dagiti kayo nga indihenio iti Tsina, India, Abagatan a daya nga Asia, ken Indonesia. Ti kayo ti Neonauclea tsaiana ket limitado ti usarna.
Ti Neonauclea ket ninaganan babaen ni Elmer Drew Merrill idi 1915. Ti kadawyan a nagan ket naala manipud iti kabagian a henero iti Nauclea ken ti balikas a Griego iti neos, a ti kayatna a sawen ket "baro".
Ti biolohiko a kita para iti Neonauclea ket buklen dagiti espesimen a tinawtawagan ni Merrill iti Neonauclea obtusa. Dagitoy ket nairaman iti Neonauclea excelsa.
Di nasayaat nga ammo ti sirkumskripsion ti Neonauclea. Dagiti panagadal a molekular a pilohenetiko ket mangibagbaga nga adda dagiti sumagmamano a kabagian a henero a mabalin a naipempen iti daytoy.
Dagiti sebbangan
Ti sumaganad a listaan ti sebbangan ket mabalin a saan a kompleto wenno aglaon kadagiti sinonimo.
Parashorea chinensis
Ti Parashorea chinensis ket ti dakkel a sebbangan ti kayo (aginggana iti 80 m iti katayag) iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy ket mabirukan idiay akin-abagatan a Tsina (kadagiti probinisa ti Yunnan ken Guangxi) ken idiay akin-amianan a Bietnam. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat. Ti sebbangan ket adda iti umuna a klase a nailian a pannakasalaknib iti Tsina.
Maika-107 a meridiano laud
Ti 107° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, Amianan nga Amerika, ti Taaw Pasipiko, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-107 a meridiano laud ket lumabas babaen ti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Kanal Byam Martin ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Kanal Parry ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Dease ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" | 🇲🇽 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Maika-82 a paralelo amianan
Likmut iti lubong
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 82° a paralelo amianan ket lumabas iti:
848
Ti tawen idi 848 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Domingo (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Maika-82 a paralelo amianan
Likmut iti lubong
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Nares ! scope="row" | 🇬🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Piordo Sherard Osborn ! scope="row" | 🇬🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Piordo Victoria ! scope="row" | 🇬🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Piordo Independence ! scope="row" | 🇬🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Piordo Independence ! scope="row" | 🇬🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" | 🇬🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" | 🇬🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko
Mastixiodendron
Ti Mastixiodendron ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket aglaon kadagiti sumaganad a sebbangan (ngem mabalin a saan a kompleto ti listaan):
Parashorea densiflora
Ti Parashorea densiflora (matawtawagan pay iti puraw a seraya) ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy a kayo ket endemiko iti Malaysia Peninsular.
Ferdinandusa
Ti Ferdinandusa ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae, ken patneng kadagiti tropiko ti Amerika.
Taksonomia
Immuna nanaganan ti henero iti Ferdinandea babaen ni Johann Baptist Emanuel Pohl (ngem dayta anagan ket maysa idi a ilihitimado a homonimo ) a nangikabil daytoy iti pamilia ti Bignoniaceae.
Dagiti sebbangan
Dagiti sebbangan ket mairaman dagiti sumaganad:
Pagsasao a Doso
Ti pagsasao a Doso ket ti pagsasao ti Baro a Guinea. Daytoy ket addaan iti 61% a pannakaipada ti bokabulariona iti gangani nga awanen a pagsasao a Turumsa, ti laeng nalawag a kabagianna. Daytoy ket naisasao idiay asideg ti Kamula ngem saan nga agparang a kabagianna daytoy; awan unay ti makaanay a pakaammo no daytoy ket mabalin a kabagian dagiti sabali a pagsasao iti lugar.
Frankfort, Kentucky
Ti Frankfort ket isu ti kapitolio ti Mankomunidad ti Kentucky ken ti tugaw ti kondado ti Kondado ti Franklin. No maibatay iti populasion, daytoy ti kabassitan a kapitolio ti estado idiay Estados Unidos ken maysa a maikadua a klase a siudad idiay Kentucky; ti populasion ket 25,527 manipud ti senso ti Estados Unidos idi 2010. Daytoy ket mabirukan idiay Karayan Kentucky, ti Frankfort ket isu ti kangrunaan a siudad ti Estadistika a Mikropolitano a Lugar ti Kentucky, a mangiraman kadagiti amin a kondado ti Franklin ken Anderson.
Pagsasao a Pannei
Ti pagsasao a Pannei ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti Sulawesi, Indonesia. Daytoy ket gamgani a maawatan iti sabali a sasao a Pitu Ulunna Salu.
Blakea jativae
Ti Blakea jativae ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a tanap a bakir wenno dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay.
Micropholis cayennensis
Ti Micropholis cayennensis ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket mabirukan iti Brasil ken Pranses a Guiana.
Sarcocephalus
Ti Sarcocephalus ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket agtengngel kadagiti dua a sebbangan dagiti bassit a mula wenno kayo a patneng iti tropikal nga Aprika. Ti Sarcocephalus latifolius ket addaan kadagiti makan a bunga nga ammo a kas melokoton ti Aprika, melokoton ti Guinea, melokoton ti Sierra Leone wenno higuera ti away.
Insular a Gobierno ti Is-isla ti Filipinas
Ti Insular a Gobierno ti Is-isla ti Filipinas ket maysa idi a teritorial a gobierno ti Estados Unidos iti Amerika a napartuat idi 1901 nga itan ket ti Filipinas. Ti nagan ket pudno a mangipaltiing a daytoy idi ket paisano nga administrasion babaen ti turay ti Bureau of Insular Affairs, a maigiddiat iti sinukatanna a gobierno ti militar.
Ti gobierno ket kasisigud a naurnos iti kabarbaro a naala a teritorio babaen ti sanga ti ehekutibo ti gobierno ti Amerikano tapno masukatan ti turay ti militar iti paisano. Napardas idi nga inpasa idi 1902 ti Kongreso ti Estados Unidos ti Organiko a Tignay ti Filipinas, a pormal a mangbigbig ti Insular a Gobierno ken nagserbi a kas ti batayan a lintegna, wenno tignay nga organiko, a kapada met ti batay-linteg. Daytoy a tignay ket nagited iti Gobernador Heneral ti Filipinas nga indutok babaen ti Presidente ti Estados Unidos, ken ti pay dua a kamara a Lehislatura ti Filipinas nga agraman iti naidutok a Komision ti Filipinas a kas ti akinngato a kamara ken ti napno a nabutosan, napno a nabutosan iti Filipino nga akinbaba a kamara, ti Asemblia ti Filipinas.
Iti kanungpalan, idi 1935, ti Insular a Gobierno ket sinaruno babaen ti Mankomunidad ti Filipinas, ken agdama pay laeng daytoy a tinurayan ti gobierno ti Amerikano, kas kasakbayan nga addang iti napno a wayawaya kadagiti sumaruno a sangapulo a tawen. Tinaktak ti Maikadua a Gubat ti Sangalubongan, nakagun-od ti Filipinas ti napno a kinaturay idi 1946.
Mastixiodendron plectocarpum
Ti Mastixiodendron plectocarpum ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Rubiaceae. Mabirukan daytoy iti Indonesia ken Papua Baro a Guinea. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.
Pagsasao a Turumsa
Ti pagsasao a Turumsa ket ti mabalin nga awaen a pagsasao a Papuano ti Papua Baro a Guinea. Daytoy ket naidasigen a kas pagsasao a Bosavi, ken 19% a maipada iti leksiko iti pagsasao a Bosavi iti Dibiyaso, ngem agparang daytoy a gaou dagiti panagbulbulod. Daytoy ket addaan iti ad-adu (61%) a pannakaipada iti leksiko iti Doso, ti laeng nalawag a kabagianna.
Xantolis
Ti Xantolis ket ti henero dagiti kayo ken dagiti bassit a mula iti pamilia ti Sapotaceae a naipalawag a kas maysa a henero idi 1838.
Marilou Diaz-Abaya
Marilou Díaz-Abaya (Marso 30, 1955 – Oktubre 8, 2012 ) ket maysa idi nga adu a nagungunaan a direktor ti pelikula manipud idiay Filipinas. Isu idi ti nagpundar ti Instituto ti Pelikula ken Sentro ti Arte ni Marilou Díaz-Abaya, ti eskuela ti pelikula a naikuartel idiay Siudad ti Antipolo, Filipinas. Isu idi ti direktor to pelikula ti Jose Rizal idi 1998, ti biograpikal a pelikula iti nailian a bannuar ti Filipinas. Isu ket nasayaat a nagpataud kadagiti pelikula para kadagiti sumurok a duapulo a tawen ken parte idi ti Maikadua a Nabalitokan a Panawen ti Sinema ti Filipinas.
Xantolis
Ti Xantolis ket patneng iti Asia (India aginggana iti akin-abagatan a Tsina aginggana iti Singapur ken iti Filipinas.
• # Xantolis assamica – Assam
• # Xantolis baranensis – Bietnam
• # Xantolis boniana – Hainan, Laos, Bietnam
• # Xantolis burmanica – Tailandia, Myanmar
• # Xantolis cambodiana – Cambodia, Laos, Tailandia, Bietnam
• # Xantolis hookeri – Daya a Himalaya, Laos
• # Xantolis longispinosa – Hainan
Parashorea globosa
Ti Parashorea globosa (matawtawagan pay iti puraw a seraya) ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy ket mabirukan idiay Indonesia ken Malaysia.
Xantolis
• # Xantolis parvifolia – Luzon, Mindoro
Blakea involvens
Ti Blakea involvens ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a tanap a bakir wenno dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay.
Xantolis
• # Xantolis racemosa – Bietnam
Pagsasao nga Ipiko
Ti pagsasao nga Ipiko (Epai, Higa, Ipikoi) ket ti pagsasao a Papuano ti Papua Baro a Guinea, ti kaaduan a managbaliw a sasao nga Interior a Golpo. Uray no insasao laeng dagiti bassit a sangagasut a tattao, narang-ay met ti pagsasao.
Xantolis
• # Xantolis siamensis – Tailandia
• # Xantolis stenosepala – Yunnan
• # Xantolis tomentosa – India, Sri Lanka, Tailandia, Myanmar, Bietnam (sin. X. dongnaiensis)
Pagsasao a Selayar
Ti pagsasao a Selayar wenno Selayares ket ti pagsasao nga Austronesio nga insasao babaen dagiti agarup a 100,000 a tattao iti Isla ti Selayar idiay probinsia ti Abagatan a Sulawesi, Indonesia.
Blakea languinosa
Ti Blakea languinosa ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay.
Maika-81 a paralelo amianan
Likmut iti lubong
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 81° a paralelo amianan ket lumabas iti:
Blakea madisonii
Ti Blakea madisonii ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay.
Maika-81 a paralelo amianan
Likmut iti lubong
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Kara ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Nansen Sound ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Nares ! scope="row" | 🇬🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko
Micropholis crassipedicellata
Ti Micropholis crassipedicellata ket ti sebbangan ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Ti mula ket endemiko iti ekorehion ti Bakir ti Atlantiko iti abagatan akindaya a Brasil. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.
Arsenio Cruz-Herrera
200px|thumb|Ni Arsenio Cruz-Herrera
Ni Arsenio Cruz-Herrera (Disiembre 14, 1863 – Abril 8, 1917) ket naikeddeng nga isu ti immuna a Filipino a mayor ti Manila. Isu pay idi ti daulo ti Partido Progresista manipud idi 1907 aginggana idi 1914.
Nasapa a biag
Naiyanak ni Arsenio idi Disiembre 14, 1863 idiay Tondo, Manila. Dagiti nagannak kaniana ket da Tomas Cruz ken Ambrosia Herrera. Nagadal isuna iti eskuela a babaen ni Fortunato Jacinto, ken kalpasanna idiay Colegio de San Juan de Letran nga idiay ket nakagun-od iti grado ti bachiller en artes (Bachelor of Arts) idi 1880. Kalpasanna, simrek isuna idiay Unibersidad ti Santo Tomas tapno makagun-od iti lisensia iti linteg ti kanon (1889) ken hurisprudensia (1892). Idiay Unibersidad ti Santo Tomas, isu ket nagad-adal bayat a nagtrabtrabaho idiay biblioteka ti unibersidad. Isu ket nakabael a nangirugi iti bukodna nga opisina ti linteg kalpasan idi nagturpos, ti opsina a nagtrabahuan da Juan Sumulong ken Rafael Palma idi ubbingda nga abogado.
Micropholis caudata
Ti Micropholis caudata ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti habitat a bakir a di nalayus nga Amasona, iti estado ti Amazonas iti rehion ti Amasona ken amianan akindaya a Brasil. Daytoy ket maysa a nakaro a naisagmak a sebbangan iti Nalabbasit a Listaan ti IUCN.
849
Ti tawen idi 849 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Martes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Listaan dagiti botaniko babaen ti pangyababaan ti mannurat (P)
A–O
Ti agbiruk kadagiti naikabil para iti A–O, usaren ti tabla dagiti linaon dita ngato.
Q–Z
Ti agbiruk kadagiti naikabil para iti Q–Z, usaren ti tabla dagiti linaon dita ngato.
Mastixiodendron stoddardii
Ti Mastixiodendron stoddardii ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Rubiaceae. Mabirukan daytoy iti Papua Baro a Guinea ken ti Is-isla ti Solomon. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.
Pagsasao a Foia Foia
Ti pagsasao a Foia Foia (Foyafoya), wenno Minanibai, ket ti pagsasao a Papuano ti Papua Baro a Guinea, a naisasao iti lugar nga asideg iti sabangan ti Karayan Omati kadagiti distrito ti senso ti Ikobi Kairi ken Goaribari (Probinsia ti Golpo).
Pentagonia (mula)
Ti Pentagonia ket ti henero dagiti agarup a 34 a sebbangan dagiti mula iti pamilia ti Rubiaceae. Dagiti sebbangan ti Pentagonia ket patneng iti Tengnga nga Amerika ken akin-amianan nga Abagatan nga Amerika, ken agtubo kadagiti nadam-eg a tropikal a bakir iti baba ti 900 m.
Pagsasao a Karami
Ti pagsasao a Karami ket ti maysa nga awanen a pagsasao a Papuano ti Papua Baro a Guinea.
Danaw Balinsasayao
Ti Danaw Balinsasayao ket ti maysa kadagiti tallo nga abut ti bulkan a danaw a ngumato iti iti pantar ti ngato ti baybay a mabirukan iti kaunegan ti Masna a Parke ti Singin a Dandanaw ti Balinsasayao, iti maysa a  a nasalakniban a lugar a sumakop kadagiti ili ti Valencia, Sibulan, ken San Jose iti probinsia ti Negros Oriental, Filipinas.
Pakasaritaan
Ti Danaw Balinsasayao, Danaw Danao, ken Danaw Kabalin-an ket parte dagitoy ti Masna a Parke ti Singin a Dandanaw ti Balinsasayao, ti maysa a nasalakniban a lugar nga agdagup iti a napartuat idi Nobiembre 21, 2000 babaen ti birtud ti ''Proklamasion Blng. 414'' a pinirmaan ni Presidente Joseph Estrada. Daytoy ket mabirukan iti kaunegan dagiti ili ti Valencia, Sibulan, ken San Jose iti probinsia ti Negros Oriental.
Heograpia
thumb|260px|Ti Danaw Balinsasayao
Dagiti danaw ket mabirukan iti amianan-laud iti akikid a pantok ti bantay, iti maysa a kaldera a binukel dagiti uppat a bantay: ti Bantay Mahungot iti abagatan, Bantay Kalbasan iti amianan, Bantay Balinsasayao iti daya ken ti Simborio Guintabon iti laud. Ti maysa kadawyan a tukki ket mangisina kadagiti Danaw ti Balinsasayao ken Danao bayat a ti sabali pay a tukki, ti Amlan, ket agarup a  iti laud ti Danao. Agtumpong pay dagiti uppat a heolohiko a tukki iti akin-abagatan nga igid ti Danaw Danao, a ti agpang ti danumna ket ab-ababa ngem ti Balinsasayao.
Flora ken fauna
Kas maysa a nasalakniban a masna parke nga ayan iti maysa nga adu nga ekosistema ken biodibersidad, ti Masna a Parke ti Singin a Dandanaw ti Balinsasayao ket maysa kadagiti nangruna a bisbisitaen dagiti turista iti Negros Oriental. Ti danaw ket addaan iti nabaknang fauna ti ikan ken dagiti mangpalikmut a dipterokarpo a bakir a nabaknang iti biag dagiti billit. Nupay kasta, naiyegen iti danaw dagiti makaraut a sebbangan ti ikan a kas ti tilapia, kadawyan a karpa, paltat, pasayan, lamok nga ikan ken bangus.
Konserbasion
Ti panagkonserba iti flora ken fauna ti masna parke ket maysa nga agtultuloy a narigat gapu ti di umiso a panagaramat kadagiti bakir para iti panagpataud iti tarikayo ken uging. Ti di matengngel a panagpukan iti kayo babaen ti panagpukan ket panagpuor dagiti agtaltalon wenno dagiti kainginero ket mangpabpabassit iti panagayos iti danum kadagiti danum ket mangpataud iti panagababaw dagiti agpang ti danum. Gapu ta dagiti pay danaw ket asidegda iti Southern Negros Geothermal Field ti Energy Development Corporation (EDC) iti Valencia, ti bakir a mangpalikmut kadagiti danaw ket maipangtada manipud iti kankanayon a panagsunda iti heotermal. Ti maysa a nagtitinnulongan a panagtaripato a palano para iti preserbasion ti heotermal ket naisuraten babaen ti DENR-PENRO, EDC, ken dagiti lokal a gobierno ti Valencia ken Sibulan.
Blakea oldemanii
Ti Blakea oldemanii ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay.
Is-isla Babuyan
Ti Isla Babuyan ammo pay a kas ti Grupo ti Is-isla ti Babuyan, ket ti maysa a purpuro idiay Filipinas, mabirukan idiay Lingsat Luzon iti amianan ti nangruna nga isla ti Luzon. Ti purpuro ket buklen dagiti nangruna nga uppat nga isla ken dagiti mangpalikmut kaniada a babbabassit nga isla. Dagitoy a nangruna nga isla ket, iti agpakanawan manipud iti amianan a daya, ti Babuyan, Calayan, Dalupiri, Fuga, ken Camiguin. Ti is-isla Babuyan ket naisinsinada manipud iti Luzon babaen ti Kanal Babuyan, ken manipud iti probinsia ti Batanes iti amianan babaen ti Kanal Balintang.
Tattao
Ti nagtaudan dagiti tattao a Babuyan ket napetsado kadagiti napalabas a tawen ti 60,000+ idi dagiti tribu ti Negrito ket tinagtagitaoda dagiti isla, kalpasanna napan dagiti Austronesio iti isla. Kadagiti naladaw a tawen ti 1580, dagiti dakkel a grupo dagiti Filipino ket pimmanawda iti nangruna daga idi nangrugi ti Espaniol a nangraut iti Filipinas. Dagiti bassit nga isla itan ket addaan kadagiti aglalaok a sabsabali a grupo ti etniko. Manipud kadagiti nasapa a tawen ti 1800, dagiti tattao manipud idiay Hawaii, Samoa, Tonga ken ti pay Hapon ket nagtataengda iti grupo dagiti isla. Bayat a dagiti patneng a tattao ket naikeddengda a Filipino, isuda ket naglalaok nga etniko ti tattao manipud iti Samoa, Hawaii, Hapon ken Tonga nga itan ket tinawtawaganda ti isla kas ti pagtaenganda.
Relihion
Adda dagiti dadduma a tattao a Babuyan ket kaaduanda a politeistiko ken namatmatida kadagiti nadumaduma a dios, dagiti dadduma ket agsansanayda iti Hinduismo. Kadagiti tawen ti 1940, dagiti soldado nga Amerikano ket nangipaammoda kadagiti patneng a tattao iti relihion ti Kristiano ken itan ket 30% kadagiti patneng ket Kristianoda.
Heolohia
thumb|left|250px|Ti [[Bulkan Smith iti Isla Babuyan]] Dagiti akindaya nga isla ti purpuro ket parteda ti Bulkaniko nga Arko ti Luzon. Dagiti tallo a bulkan manipud kadagiti dua nga isla ket bimtakda kadagiti naipakasaritaan a panawen – ti Camiguin de Babuyanes iti Isla Camiguin, ti Babuyan Claro (ammo pay a kas Bantay Babuyan) iti Isla Babuyan. Ti pay sabali a bassit a bulkaniko nga isla ket mabirukan bassit iti iti amianan  a daya ti Isla Camiguin, ti Bulkan Didicas iti Isla Didicas, ket nagbalin laeng a permanente nga isla iti las-ud ti aktibidad idi 1952.
Is-isla
Dagiti sumaganad ket dagiti isla ti Babuyan ken dagiti kadennada a babassit nga isla ken batbato:
Pagsasao a Kamula
Dagiti napasingkedan a pangsandi ket ti 1sg, 2sg , ken ̩pl.
Pagsasao a Mubami
Ti pagsasao a Mubami ket ti pagsasao a Papuano ti Papua Baro a Guinea. Daytoy ket tinawtawagan pay iti Dausame, Tao-Suamato, Tao-Suame, ken Ta. Ti pagsasao ket inus-usar kadagiti amin a grupo ti tawen ken dagiti dominio iti biag, a mairaman ti edukasion, ken isu a daytoy ket saana naibilang a kas agdama a madangran.
Blakea rotundifolia
Ti Blakea rotundifolia ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay.
Micropholis emarginata
Ti Micropholis emarginata ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Brasil. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.
Pagsasao a Suki
Ti pagsasao a Suki ket ti pagsasao a Gogodala-Suki nga insasao babaen dagiti agarup a 3500 a tattao iti agadayo iti milmilia iti interior iti igid ti Karayan Fly idiay akin-abagatan a laud ti Papua Baro a Guinea. Kangrunaan a naisasao ti Suki kadagit iinnem a purok ti Akinlaud a Probinsia: ti Gwaku, Iwewi, Ewe, Gwibaku, Duru, ken Isala. Ti Suki ket henetiko a kabagian dagiti tallo apagsasao ti stock ti Gogodala–Suki, Gogodala, Ari, ken Walua, ngem naikeddeng nga isolado nga agpang ti pamilia iti kaunegan daytoy a grupo. Kas met kadagiti adu a sasao a Papuano, adda laeng dagiti bassit a naipalaak a material iti Suki. Ti gatad ti literasia ti Suki ket 5-15%, ti Ingles ti naus-usar a panagisursuro kadagiti eskuela ken naisasao pay ti Hiri Motu.
Dagiti sabali a nagan
Ti Suki ket ammo pay a kas Wiram ken nasapsapa nga ammo idi a kas Nausaku, manipud iti maysa a purok a nakaisasauan ti Suki. Iwan itan ti purok ngem mabirukan idi iti agdama nga akdaw nga Isala.
Blakea pichinchensis
Ti Blakea pichinchensis ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay.
Baybay Bering
thumb|275px|Ladawan nga ala ti satelite iti Baybay Bering – Ti [[Alaska ket adda iti ngato a kanawan, ti Rusia iti ngato a kanigid]]
Ti Baybay Bering ket ti pingir a baybay iti Taaw Pasipiko. Daytoy ket buklen ti labneng ti adalem, ken ngumantonto babaen ti akikid a bangkirig iti ab-ababaw a danum iti ngato dagiti kontinental a samang.
Ti Baybay Bering ket naisina manipud iti Golpo ti Alaska babaen ti Peninsula Alaska. Daytoy ket sakupenna ti sumurok a a bineddengan it idaya ken amianan a laud babaen ti Alaska, itilaud babaen ti Adayo a Daya ti Rusia ken ti Peninsula Kamchatka, iti abagatan babaen ti Peninsula Alaska ken ti Is-isla Aleutiana ken iti adayo nga amianan babaen ti Lingsat Bering, a mnagikapet daytoy iti Baybay Bering iti Baybay Chukchi ti Taaw Artiko. Ti Luek Bristol ket ti paset ti Baybay Bering a mangsina ti Peninsula Alaska manipud iti nagruna a daga ti Alaska. Ti Baybay Bering ket nainaganan kenni Vitus Bering, ti Danes a nabigador iti serbisio ti Rusia, nga idi 1728 ket isu ti immuna a Europeano a sistematiko a nagsukisok iti daytoy, naglayag manipud idiay Taaw pasipiko a nagpa-amianan idiay Taaw Artiko.
Ti ekosistema ti Baybay Bering ket mairaman ti pagturayan ti Estados Unidos ken Rusia, ken dagiti pay sangalubongan a dandanum iti tengnga ti baybay (ammo a kas ti "Abot ti Donut" ).
Maika-80 a paralelo amianan
Ti maika-80 a paralelo amianan ket ti sirkulo ti latitud a 80 gradgrado iti amianan ti ekuador a plano ti Daga, idiay Artiko. Daytoy ket ballasiwenna ti Taaw Atlantiko, Europa, Asia, ti Taaw Artiko ken Amianan nga Amerika.
Likmut iti lubong
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 80° a paralelo amianan ket lumabas iti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇳🇴 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇳🇴 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Barents ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Barents ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Barents ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Kara ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Laptev ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Kanal Sverdrup ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Eureka Sound ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Piordo Cañon ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Nares ! scope="row" | 🇬🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko
Micropholis cylindrocarpa
Ti Micropholis cylindrocarpa ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket mabirukan iti Brasil ken Peru.
Micropholis compta
Ti Micropholis compta ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Ti mula ket endemiko iti ekorehion ti Bakir ti Atlantiko iti abagatan a kindaya a Brasil. Daytoy ket maysa a madanar a sebbangan ti Nalabbasit a Listaan ti IUCN.
Uncaria gambir
Ti Uncaria gambir, ti gambier wenno gambir, ket ti sebbangan ti mula iti henero ti Uncaria a mabirukan iti Abagatan a daya nga Asia, a nangruna iti Malaysia ken Indonesia.
Pagsasao a Hoia Hoia
Ti pagsasao a Hoia Hoia (Hoyahoya) ket ti pagsasao a Papuano ti Papua Baro a Guinea. Daytoy ket asideg iti Minanibai. Dagiti dua karuayna ket ti Ukusi-Koparamio Hoia Hoia ("Hoia Hoia" iti Ethnologue 17) ken Matakaia Hoia Hoia ("Hoyahoya" iti Ethnologue 17), ken nakaroda nga aggiddiat, ngem ad-aduda nga as-asideg iti tunggal maysa kaniada ngem kadagiti sabali a psasao nga Interior a Golpo.
UTC+14:00
Ti UTC+14:00 ket panangilasin para iti timbengan ti oras manipud ti UTC iti +14. Daytoy ti kangatuan a sona ti oras, a ti kaibuksilanna ket dagiti lugar iti daytoy a sona ti oras ket isuda ti umuna a makakita ti baro nga aldaw, ken isu nga isuda ti umuna a mangrambak ti Baro a Tawen.
Ti UTC+14 ket gumay-at iti kaadayo a kas ti 30° a daya ti linia ti 180° a longitud ken agpartuat ti dakkel a kupin iti Sangalubongan a Linia ti Petsa.
Kas pagalagadan nga oras (amin a paset ti tawen)
thumb|500px|UTC+14: Asul (Disiembre), Kahel (Hunio), Duyaw (amin a paset ti tawen), Napusasaw nga Asul - Luglugar ti baybay
Pakasaritaan
Ti sentral a Pasipiko a Republika ti Kiribati ket nangipaammo ti panagbaliw ti sona ti oras para iti akindaya a guduana idi 1 Enero 1995, manipud kadagiti sona ti oras iti −11 ken −10 aginggana iti +13 ken +14. Sakbay iti daytoy, ti sona ti oras ti UTC+14 ket awan idi. Kas kolonia ti Britaniko, ti Kiribati ket naipatengga idi idiay Is-isla ti Gilbert, ti laud laeng ti daan a linia ti petsa. Kalpasan iti pannakawaya idi 1979, ti baro a republika ket tinawidna ti Phoenix ken is-isla ti Line manipud ti Estados Unidos, isu a dayta a pagilian ket nabingbingayen idi babaen ti linia ti petsa. Dagiti opisina ti gobierno kadagiti kasumbangir a bangir iti linia ket makakomunikadoda laeng babaen ti radio wenno telepono kadagiti uppat nga aldaw iti lawas no dagiti dua a bangir ket agiddanda a makasanay kadagiti kadawyan nga aldaw.
Ti pannakabaliw ti sona ti oras ti Kiribati ket kaibuksilanna a ti linia ti petsa ket napan nga agpadaya no likmuten daytoy a pagilian, tapno ti is-isla ti Line, a mairaman ti matagtagitao nga isla ti Kiritimati, a nagrugi idi tawen ti 2000 iti teritoriona sakbay ti aniaman a pagilian iti lubong, ti langa a ti gobierno ti Kiribati ket nagipuon a kas mabalin a panagawis kadagiti turista.
Idi gibus ti 29 Disiembre 2011 (UTC−10), ti Samoa ket nangipauna ti pagalagadan nga oras manipud ti UTC−11 aginggana ti UTC+13 (ken ti orasna ti panagin-inut ti lawag manipud ti UTC−10 aginggana ti UTC+14), ken napan iti sangalubongan a linia ti petsa iti sabali a bangir iti pagilian. Ti panagsurot ti keddeng ti Samoa, ti Tokelau ket nangipauna met ti pagalagadan nga oras (nagus-usar nga awan ti oras a panagin-inut ti lawag), manipud ti UTC−11 iti UTC+13.
Pagsasao a Sulka
Ti Sulka ket saan unay a nasayaat a napasingkedan. Adda dagiti ebidensia a mabalin daytoy a kabagian ti Kol wenno Baining.
Micropholis garciniifolia
Ti Micropholis garciniifolia ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemicko iti Puerto Rico, nga idiay ket ammo a kas ti caimitillo verde. Daytoy ket agbalbalinen a karkarna babaen ti pannakaawan iti habitat.
Uncaria acida
Ti Uncaria acida ket ti sebbangan ti liana iti pamilia ti Rubiaceae.
Dagiti subsebbangan
Ilista ti Catalogue of Life dagiti sumaganad a subsebbangan:
Sasao nga Interior a Golpo
Dagiti pangsandi para iti sanga a Minanibai ket: ! !!sg!!pl !1 !2 !3
Ipaltiing laeng ti Ipiko ti 1pl *ni.
Isla Babuyan
Ti Isla Babuyan (sagpaminsan a matawtawagan iti Babuyan Claro) ket ti kangatuan ken ti akin-amianan unay nga isla iti Is-isla Babuyan idiay Lingsat Luzon iti amianan ti Isla ti Luzon ti Filipinas. Ti sibubukel nga isla ket mangbukel iti baranggay ti Babuyan Claro, a mangbukel met ti ili ti Calayan iti probinsia ti Cagayan. Ti bulkaniko nga isla ket addaan iti populasion iti 1,423 manipud iti senso idi 2010.
Heograpia
thumb|left|Ti Babuyan ket ti akin-amianan unay nga isla iti purpuro Babuyan Mabirukan ti Isla Babuyan iti agarup a iti agpa-abagatan laud iti Is-isla Balintang, ken iti agarup a  iti agpaamianan iti Silaw-taaw Rawis Engaño. Ti gangani a trianggulo nga isla ket agarup a iti kaatiddog iti turong nga amianan a daya ken abagatan a laud, ken addaan iti agpakatengnga a kaakaba iti agarup a. Ti isla ket kasla napadsok amin a lawlawna. Adda maysa a raw-ang a makitkita iti akinlaud a puntona. Napadsok ti abagatan a puntona ken kabatbatuan nga agraman iti nangisit, kabatbatuan, a tuked-tinapay ti asukar a bassit nga isla a tinawtawagan iti Pan de Azucar, nga asideg iti aplaya.
Dagiti bulkan
Iti asideg ti akinlaud a punto ti isla ket ti Bulkan Smith, ken ammo pay a kas Bantay Babuyan, iti agarup a iti katayag. Iti tengnga ti isla ken daya nga agpaabagatan manipud iti Smith ket ti Babuyan Claro, ken ammo pay a kas Bantay Pangasun, iti agarup a iti katayag, nga iti pagbaetan ket ab-ababa dagiti bantay, isu a manipud iti kaadayo nga agpadaya daytoy ket agparang a kas nagtimbukel a bantay nga agraman iti naisina nga agpaamianan a pantok. Ti isla ket agraman pay dagiti tallo a sabali a bulkaniko a balisongsong nga awanan kadagiti naipakasaritaan a panagbettak – ti Cayonan, Dionisio ken Naydi.
Palawan (isla)
Ti Palawan, ti laeng isla ti Filipinas a nadakamat, ken inranggo babaen ti magasin ti National Geographic Traveler a kas ti kasayaatan a papanan iti rehion ti Daya ken Abagatan a daya nga Asia idi 2007, ken ti maika-13 a kasayaatan nga isla iti lubong nga addaan iti "napintas unay a natural langa dagiti baybay ken langa dagiti daga. Maysa kadagiti kaaduan ti biodibersidad (daga wenno danum) nga is-isla iti Filipinas. Ti isla ket addaan idi iti kasasaad a Reserba ti Biospero manipud kadagiti tawen ti 1990, ken mangipakita daytoy iti lokal nga interesado para iti konserbasion ken matalinaay a panagpadur-as".
Danaw Danao (Leyte)
Ti Danaw Danao ket ti maysa nga agsukog iti gitara a danaw iti isla ti Leyte iti Filipinas.
Ti danaw ket sakupenna ti kalawa iti. Daytoy ket mabirukan iti a Masna a Parke ti Danaw Danao, a mangiraman pay ti kabambantayan ti Amandiwin. Ti danaw ket iti amianan a daya ti Siudad ti Ormoc, kagudua nga oras a panagmaneho iti igid dagiti kalsada ti San Pablo – Tongonan ken Milagro – Danaw Danao.
Daytoy ket kasisigud a nanaganan iti Danaw Imelda ken nairangarang a kas nailian a parke idi Hunio 2, 1972 babaen ti birtud ti presidensial a memorandum nga impaay babaen ni Presidente Ferdinand Marcos. Kalpasanna nanaganan manen daytoy ken nairangarang a kas Nailian a Parke ti Danaw Danao idi Penrero 3, 1998 babaen ti ''Proklamasion Blng. 1155 ken nasalakniban itan babaen ti Tignay ti Republika Blng. 7586 nga ammo kas ti National Integrated Protected Area System (NIPAS) Act of 1992''. Mangipaay ti danaw iti mainum a danum kadagtii saan a basbassit ngem pito nga ili iti Akindaya a Leyte a mairaman ti Siudad ti Tacloban ken kas taudan pay a panagsibog para kadagiti talon ti bagas kadagiti ili a kas ti Dagami, Burauen, Pastrana ken Tabontabon.
Iti a ngato ti pantar ti baybay, ti Danaw Danao ket mabirukan iti kangato a kapada ti Tagaytay, a makaaramid daytoy a nalamlamiis a lugar ngem ti agpakatengnga a temperatura iti Filipinas.
Taudan
Ti danaw ket bulkaniko iti tinaudan ken mabalin a maysa a graben wenno lennek a pinataud babaen ti Tukki ti Filipinas (wenno Tukki ti Tengnga a Leyte), ti maysa nga aktibo a tukki a mangballasiw iti lugar ti danaw iti turong nga amianan-abagatan. Dagiti pormasion ti bato kadagiti mangpalikmut a bantay ket mairaman dagiti andesitiko a bulkaniko a bato iti taudan a Kuaternario iti akinlaud a bangir, andesitiko ken dasitiko a bulkaniko iti taudan a Mioseno iti paset nga abagatan-akindaya, ken dagiti agpakatengnga a bulkaniko a sedimento iti taudan a Kuaternario iti amianan -akindaya a bangir ti danaw. Adda dagiti kalugnakan a mabirukan iti asideg ti danaw. Ti agdama a danaw ket mabalin a ti kaadaleman a paset ti dakdakkel a danaw iti napalabas. Daytoy ket mabalin a dakdakkel iti heolohiko a napalabas ken mabalin a manginayon kadagiti dakkel a kalugnakan. Ti sedimentasion ket mabalin a nangbaliw daytoy a paset iti danaw iti kastoy a langana ita nga aldaw.
Dagiti pangta
Dagiti nadumaduma a sektor ti lokal a komunidad ke nagad-adalda iti danaw ken dagiti ekosistemana. Ti panaganup ket ti nangruna a pangta dagiti sebbangan ti avifaunal iti Masna a Parke ti Danaw Danao. Dagiti nangruna pakaammo ket mangipakita a dagiti agan-anup ket saan laeng a dagiti lokal nga agtataeng ngem adu pay kadagitoy ket agtaud kadagiti sabali a lugar. Dagiti billit ti kaaduan a maan-anupan ket dagiti kalaw, dagiti kalapati ken dagiti pagaw. Ti panagpukan ken panagpuor iti bakir para iti agrikultura ken di legado a panagtarikayo ket nakaited pay iti pannakaperdi dagiti dadduma a parte iti nasalakniban a lugar. Ti pannakaipatakder dagiti pagtaengan ti tao iti kaunegan ti parke ket maysa pay a nakaro a pangta. Adda payen dagiti nairehistro a di legado a pataengan iti kaunegan ti kaarrubayan ti danaw a nakaro a mangbaliw iti ekosistema.
Blakea subvaginata
Ti Blakea subvaginata ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay.
Emmenopterys henryi
Ti Emmenopterys henryi ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Mabirukan daytoy kadagiti temperado a parte ti tengnga ken akin-abagatan a Tsina ken Bietnam. Daytoy ket maysa a matmatnag bulong a kayo nga addaan kadagiti agsumbangir a bulong ken mabalin a makaabot iti katayag iti 45 m and ken agbiag aginggana iti 1000 a tawen. Ti epiteta ket naipanagan iti Irlandes ken sinologo a ni Augustine Henry. Dagiti kayo ket mabalinda a saan nga agsabong aginggana no agtawenda iti 30–100, ken ti panagsabong ket kalbiten babaen ti napauot a napudot a kalgaw. Adu kadagiti inploressensia ket kuyogen babaen ti maysa a dakkel a puraw a bractea.
Emmenopterys henryi iti Europa
Ti immuna pannakaiyammo iti Europa ket idi 1907 idiay Inglatera babaen ni Ernest Wilson. Naidayegan dagitoy gapu ti karkarna a sabongda. Idi immuna a nagsabong ti Emmenopterys henryi iti nangruna a daga ti Europa ket idi 1971 iti arboreto ti Villa Taranto iti Lago Maggiore, Italia. Iti Hardin ti Turod Borde, West Sussex, UK adda dagiti 2 nga espesimen a ti laklakay ket naimula idi 1928 manipud iti bukel nga inurnong babaen ni George Forrest a nagsabong idi2011,2012, 2016 ken 2018; ti basbassit nga espesimen ket 3 a beses a nagsabong ken naimula idi 1976 manipud iti mikropropagasion iti espesimen ti Kew a saan a nasayaat ti salun-atna gapu ti tikag. Ti maysa nga espesimen idiay Cambridge ket nagsabong idi 2012, kalpasan dagiti 30 a tawen, ti laeng maikalima anagsabong iti UK. Idi 2013, ti maysa a kayo ket nagsabong iti maikapat a beses idiay Arboreto ti Kalmthout iti Belhika. Daytoy ket saan ananamnama, gapu ta dagiti sabong ket naparangda laeng iti Septiembre, a naladaw met unay daytoy. Kalpasan ti tikag idi 2018 heatwave iti UK, ati maysa a 100 a tawen nga espesimen iti Parke Roath, Cardiff ket nagdamo a nagsabong.
Pentagonia peruviana
Ti Pentagonia peruviana ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador.
Javindo
Uray no kaaduan dagiti leksikon ket naala manipud iti pagsasao nga Olandes, ti gramatika ti pagsasao ket kaaduan a nagtaud iti Habanes a mairaman dagiti elemento a kas dagiti sumaganad: morpolohia; kaawan dagiti berbo; awan dagiti napalabas; awanan iti finite verb.
Baton Rouge, Louisiana
Ti Baton Rouge (Pranses para iti "Nalabbasit a ruting", Pranses: Bâton-Rouge ) ket isu ti kapitolio ti Estado ti Louisiana ken isu ti maikadua a kadakkelan a siudadna. Isu pay daytoy ti tugaw ti kondado ti Parokia ti Daya a Baton Rouge, ken ti siudad ket mabirukan kadagiti bangkag Karayan Mississippi.
Javindo
Daytoy ket nasken a saan nga iyallilaw iti Petjo, ti maysa a sabali a kreol a naibatay iti Olandes ken Malayo nga insasao pay babaen dagiti Indo-Eurasiano. Iti pannakaawan dagiti kaputotan a nagtataeng iti panawen ti Daya nga Indio ti Olandes, matmatayen daytoy a pagsasao.
Parashorea lucida
Ti Parashorea lucida (matawtawagan pay iti puraw a meranti) ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Ti nagan a lucida ket naala manipud iti Latin (lucidus = masarang) ken mangibagbaga iti benasion iti bulong. Daytoy ket natayag a rumrummuar a kayo, aginggana iti 60 m iti katayag, a mabirukan iti aglalaok a dipterokarpo a bakir iti sekka ken sekka a dagdaga. Daytoy ket mabirukan idiay Sumatra ken Borneo. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.
Micropholis macrophylla
Ti Micropholis macrophylla ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Peru.
Micropholis humboldtiana
Ti Micropholis humboldtiana ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket mabirukan iti Brasil ken Venezuela.
Uncaria rhynchophylla
thumb|Bulbulong Ti Uncaria rhynchophylla wenno the cat's claw iti Ingles ket ti yierba a sebbangan ti mula nga inus-usar a kas tradisional nga agas ti Insik.
Ti (+)-Catechin ken (-)-epicatechin ket mabirukan iti mula ken ti pay alkaloid a rhynchophylline.
Brachyotum
Ti Brachyotum ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Melastomataceae. Adda dagiti agarup a 58 a sebbangan a patneng iti Andes iti Abagatan nga Amerika.
Dagiti sebbangan ket mairaman dagiti sumaganad:
Maika-83 a paralelo amianan
Ti maika-83 a paralelo amianan ket ti sirkulo ti latitud a 83 gradgrado iti amianan ti ekuador a plano ti Daga, idiay Artiko. Daytoy ket ballasiwenna ti Taaw Artiko ken Amianan nga Amerika.
Sasao a Kayagar
Ti sasao a Kayagar ket ti bassit a pamilia dagiti tallo nga asideg nga agkakabagian a sasao a Trans–Baro a Guinea:
Maika-83 a paralelo amianan
Ti akin-amianan unay a daga iti lubong, uray no ti permanente nga Isla Kaffeklubben wenno ti agbalbaliw/lumlumned nga igid dagiti bisel ti Oodaaq wenno ti ATOW1996, ket agarup a 40 minuto ti arko (75 aginggana iti 79 kilometro) iti amianan iti daytoy a paralelo.
Sasao a Kayagar
Dagiti pangsandi ket:
! !!sg!!pl !1 !2 !3
Maika-83 a paralelo amianan
Likmut iti lubong
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Lincoln ! scope="row" | 🇬🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko
Kreol a Mardijker
Ti Mardijker ket ti maysa a naungaw a kreol a naibatay iti Portuges iti Jakarta. Daytoy ket naipayammo iti pagtaengan ti Olandes iti Batavia; inyeg dagiti Olandes dagiti aadipen manipud kadagiti kaudian nga innalada a kolonia manipud iti Portuges, ken dagiti kreol a Portuges dagiti aadipen ken nabalin a lingua franca iti baro a siudad. Ti nagan ket Olandes para iti "nawaya a tao", gapu ta nawayaan dagiti aadipen kalapsan ti panagtaengda. Ti pagsasao ket sinukatan idi babaen ti Malayo a kreol a Betawi iti Batavia babaen ti patingga ti maika-18 a siglo, gapu ta nakiinnasawa dagiti Mardijker ken napukawda ti naiduma nga identidadda. Nupay kasta, idi agarup a 1670 ti maysa a grupo dagiti 150 ket naiyakarda iti ammo itan a purok ken suburbo ti Tugu, nga idiay ket intalinaayda ti pagsasaoda, ngaidiay ket ammo a kas Papiá, aginggana kadagiti tawen idi 1940.