cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pagsasao nga Ese
Ti pagsasao nga Ese, wenno Managalasi, ket ti pagsasao ti Papua Baro a Guinea. Dagiti dialekto ket ti Muaturaina, Chimona, Dea, Akabafa, Nami, Mesari, Averi, Afore, Minjori, Oko, Wakue, Numba, Jimuni, Karira. Mabalin a 40% dagiti agsasao ket monolingual.
987
Ti tawen idi 987 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Sabado (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Pagsasao a Barai
Ti pagsasao a Barai ket ti pagsasao a naisasao idiay Probinsia ti Laud a Baro a Britania ti Papua Baro a Guinea.
Alpabeto
Ti pagsasao a Barai ket addaan kadagiti 19 a letra (Aa, Bb, Cc, Dd, Ee, Ff, Gg, Hh, Ii, Kk, Mm, Nn, Oo, Rr, Ss, Zz, Tt, Uu, Vv) ken diptongo (Ae ae).
Wadan a teksto
Godi Asoe nuvuone kabo gufe samuamo. No ive one Akae ije aroeke. No vierafe are ro ire boeje ume igia naovo ije samuagiadufuo. Ro kuke no vierafe izege saove gufia bu kevo ijiege e ume igia kariva ije bu vame besu ijiege kenoedufuo. Ivia ire no mumaza inoedufuo ije vajuone. Ro ni izege e binobuo ise ije no giana arevo ijiege ni ise nuvuone guona arene. Ro ade no kena una vame ise ijia biesiruomo. Ro kuke ni ifejuoga no ire ise ije Setani fu kena vame nuvuone arafiruomo ijia akariakinu oenoene.
Gonzalagunia mollis
Ti Gonzalagunia mollis ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador.
Palumbanes
Ti Palumbanes wenno Is-isla Palumbanes, lokal pay nga ammo a kas “Parompong” (Porongpong), ket ti grupo dagiti isla iti Baybay Filipinas a mabirukan iti akin-amianan a parte ti Caramoran, probinsia ti Catanduanes, Rehion ti Bicol, Filipinas.
Maserrekan ti Palumbanes babaen ti motorisado a banka ken agpaut iti maysa nga oras wenno 13 km iti kaadayo manipud iti igid ti baybay iti ili ti Caramoran. Napintas ti buya dagiti isla ken naipangpangruna iti kalgaw. Napintas to buyana daytoy iti ileleggak iti init, berde a nasuksuog a banbantay, umis-isem nga ubbing, ken napintas a marapuraw a darat. Daytoy ket naikeddeng a kas paraiso a pagkalapan iti amianan.
Ti grupo ti isla ket buklen dagiti 3 nga isla nga agnagan iti Isla Parongpong, ti kadakkelan ken sarunen babaen ti Isla Tignob ken Isla Calabagio ken dagiti batbato.
Heograpia
Mabirukan ti Palumbanes iti nagsasabtan ti 14.01667°N, 124.03333°W.
988
Ti tawen idi 988 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Domingo (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Maika-9 a paralelo abagatan
Likmut iti lubong
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 9° a paralelo abagatan ket lumabas iti:
! scope="col" width="140" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇦🇴 ! scope="row" | 🇨🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Danaw Mweru ! scope="row" | 🇿🇲 ! scope="row" | 🇹🇿 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" | 🇹🇱 ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" | 🇹🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Timor ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Arafura ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" | 🇵🇬 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Coral ! scope="row" | 🇵🇬 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Solomon ! scope="row" | 🇵🇬 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Solomon ! scope="row" | 🇵🇬 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Solomon ! scope="row" | 🇸🇧 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | New Georgia Sound ! scope="row" | 🇸🇧 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Indispensable ! scope="row" | 🇸🇧 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇨🇰 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇵🇪 ! scope="row" | 🇧🇷 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko
989
Ti tawen idi 989 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Martes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Gonzalagunia pauciflora
Ti Gonzalagunia pauciflora ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti espesipiko nga epiteta iti pauciflora ket Latin para iti 'bassit-sabong'.
Pagsasao a Humene
Ti pagsasao a Humeme ket ti pagsasao idiay "Ipus ti Billit" ti Papua Baro a Guinea.
Kapitolio ti Filipinas
Daytoy ket listaan dagiti agdama ken dati a nailian a kapitolio a siudad iti Filipinas, a mangiraman idi las-ud ti kolonisasion dagiti Kastila, ti Umuna a Republika ti Filipinas, ti Mankomunidad ti Filipinas, ti Maikadua a Republika ti Filipinas, ti Maikatlo a Republika ti Filipinas, ti Maikapat a Republika ti Filipinas ken ti agdama a Maikalima a Republika ti Filipinas.
Ti agdama a kapitolio a siudad ti Manila, ket nabangon idi babaen ti bilin ti presidente idi Hunio 24, 1976.
Pakasaritaan
Idi Abril 23, 1521 ni Ferdinand Magellan ket simmanglad idiay Cebu. Isu ket kinablaawan babaen ni Rajah Humabon, nga isu ken kaduan idi ti asawana ken dgaiti agarup a 800 natibo, ket binuniagan idi dagiti Kastila idi Abril 14, 1521 ken naikeddeng nga isuda dagidi immuna a Katoliko a Filipino. Ni Magellan, nupay kasta, ket napaay a nagtunton iti Filipinas para iti balangat ti Espania, gapu ta napatay met idiay kaarruba nga Isla ti Mactan.
Idi 1570 ti ekspedision ti Kastila ket nga inbilin babaen ti kongkistador a ni Miguel López de Legazpi ket nagdemanda ti pannakaparukma ti Manila. Ti maikadua a tagabilinna, ni Martín de Goiti ket napan idiay Cebu ken simmangpet idiay Manila. Dagiti Muslim a Tagalog ket kinablaawanda met dagiti gangganaet, ngem ni Goiti ket addaan met idi ti sabali a plano. Ti puersa ti Kastila dagiti 300 a soldado ket nagmartsada idiay Manila ken nakilabanda iti maysa a gubat kadagiti nakaro a naarmasan a Kastila ken napardas nga inakda dagiti pagtaengan dagiti natibo. Ni Legazpi ken dagiti kaduana ket simmurotda iti simmaruno a tawen ken nakitulagda iti kappia kadagiti tallo a rajah ken nagurnos iti konseho ti siudad a binukel dagiti dua a mayor, dagiti 12 a konsehal, ken sekretario.
Dagiti sabali a kapitolio
Ti Baguio ket dati idi a naikeddenga kas ti "kalgaw a kapitolio" ti pgilian manipud idi 1903 aginggana idi 1976. Ti presidensial a mansion ket adda iti kaunegan dagiti patingga ti sisudad, ken ti Kangatuan a Korte ket agtengtengel pay laeng kadagiti sesionda iti kalgaw ti Abril–Mayo idiayBaguio. Ti Bilin ti Presidente Blng. 940 iti 1976 ket saan a nangibagbaga iti Baguio nga agtuloy a kas ti "kalgaw a kapitolio", ngem ti siudad ket agtengtengel pay laeng iti daytoy a pannakaisalumina iti saan nga opisial a kapasidad.
990
Ti tawen idi 990 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Mierkoles (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Myrcia margarettae
Ti Myrcia margarettae ket ti sebbangan ti bassit a mula iti pamilia ti Myrtaceae. Dayty ket endemiko iti Puerto Rico. Daytoy ket makaabot iti katayag iti 4–5 a metro.
Ixora killipii
Ti Ixora killipii ket ti sebbangan ti bassit a mula wenno bassit a kayo iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket patneng iti Abagatan nga Amerika.
2017
Ti tawen ti 2017 (MMXVII) ket kadawyan a tawen a mangrugi iti Domingo iti kalendario a Gregoriano (dominikal a letra A), ti maika-2017 a tawen kadagiti panangikeddeng ti Kadawyan a Panawen (CE) ken Anno Domini (AD), ti maika-17 a tawen ti maika-3 a milenio, ti maika-17 a tawen iti maika-21 a siglo, ken ti maika-8 a tawen iti dekada ti tawtawen ti 2010.
991
Ti tawen idi 991 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Huebes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Houstonia caerulea
Ti Houstonia caerulea (azure bluet wenno Quaker ladies iti Ingles) ket ti perenial a sebbangan ti mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket patneng iti akindaya a Kanada (Ontario aginggana iti Newfoundland) ken iti akindaya nga Estados Unidos (Maine aginggana iti Wisconsin, iti abagatan aginggana iti Florida ken Louisiana, ken adda dagiti naiwarwaras a populasion iti Oklahoma).
Deskripsion
Agpataud ti Houstonia caerulea kadagiti napintas a sabong iti kaakaba iti agarup a 1 cm. Dagitoy a sabong ket uppat nga agsisina nga agraman kadagiti asul a petalo ken ti maysa a duyaw a tengnga. Dagiti bulong ket basalo a roseta. Dagiti ungkay ket agtayag aginggana iti 20 cm nga agraman iti maysa a sabong iti tunggal maysa a barsanga. aytoy ket agay-ayat kadagiti nadam-eg nga asidiko a daga kadagiti nalinongan a lugar, a naipangpangruna a nasayaat nga agtubo kadagiti ruot.
Pagsasao a Kwale
Ti pagsasao nga Uare, wenno Kwale, ket ti pagsasao ti Papua Baro a Guinea. Dagiti dialekto ket ti Garihe (Garia) ken maitutop nga Uare (Kwale, Kware).
Pagsasao a Bembi
Ti Bembi ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
992
Ti tawen idi 992 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Biernes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
1370
Ti tawen idi 1370 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Martes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
994
Ti tawen idi 994 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Lunes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
993
Ti tawen idi 993 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Domingo (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
1371
Ti tawen idi 1371 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Mierkoles (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
1372
Ti tawen idi 1372 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Huebes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
2018
Ti tawen ti 2018 (MMXVIII) ket kadawyan a tawen a mangrugi iti Lunes iti kalendario a Gregoriano (dominikal a letra G), ti maika-2018 a tawen kadagiti panangikeddeng ti Kadawyan a Panawen (CE) ken Anno Domini (AD), ti maika-18 a tawen ti maika-3 a milenio, ti maika-18 a tawen iti maika-21 a siglo, ken ti maika-9 a tawen iti dekada ti tawtawen ti 2010.
Myrcia paganii
Ti Myrcia paganii ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae. Daytoy ket endemiko iti Puerto Rico.
Nailista ti Myrcia paganii a kas maipangta babaen ti Estados Unidos ken Puerto Rico. Daytoy ket naidasig a kas perenial a kayo wenno bassit a mula There is a US Fish and Wildlife recovery plan in process.
Pagsasao a Mulaha
Ti pagsasao a Mulaha ket ti maysa nga awanen a pagsasao idiay "Ipus ti Billit" ti Papua Baro a Guinea.
2016
Ti tawen intono 2016 (MMXVI) ket bisiesto a tawen a mangrugi iti Biernes iti kalendario a Gregoriano (dominikal a letra CB), ti maika-2016 a tawen kadagiti panangikeddeng ti Kadawyan a Panawen (CE) ken Anno Domini (AD), ti maika-16 a tawen ti maika-3 a milenio, ti maika-16 a tawen iti maika-21 a siglo, ken ti maika-7 a tawen iti dekada ti tawtawen ti 2010.
Maika-150 a meridiano laud
Ti 150° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, Amianan nga Amerika (intero nga iti uneg ti estado ti Alaska), ti Taaw Pasipiko, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Idiay Antartika, ti meridiano ket mangipalawag ti akindaya a patingga ti natunton a teritorio ti Baro a Selanda. Ti daga ti ad-adayo a daya ket saan a tinunton iti ania man a pagilian.
Ti maika-150 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna iti maika-30 a meridiano daya.
Ti Sona ti Oras ti Hawaii-Aleutiano ket naibatay iti natimbeng nga oras ti solar iti daytoy a meridiano
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-150 a meridiano laud ket lumabas babaen ti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Beaufort ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko Lumabas bassit iti laud ti isla ti Moorea, 🇵🇫 (iti -17.5°N, -149.91667°W) ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Myrcia pentagona
Ti Myrcia pentagona ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae. Daytoy ket endemiko iti Peru.
995
Ti tawen idi 995 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Martes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
1373
Ti tawen idi 1373 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Sabado (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
997
Ti tawen idi 997 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Biernes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
1374
Ti tawen idi 1374 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Domingo (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Baybay Timor
Ti Baybay Timor (Laut Timor; Mar de Timor) ket ti saan unay a naadalem a baybay a bineddengan iti amianan babaen ti isla ti Timor, iti daya babaen ti Baybay Arafura, iti abagatan babaen it Australia ken iti laud babaen ti Taaw Indiano.
Ti baybay ket aglaon kadagiti nadumaduma a raw-ang, dagiti natagtagitao nga isla ken dagiti adu a reserba ti hidrokarbon. Dagiti sangalubongan a suppiat ket rimsua kalpasan idi naduktalan ti reserba a nagresultaan iti panagpirma ti Tulag ti Baybay Timor.
Ti Baybay Timor ket nakapasamakan idi ti kadaksan a pannakaibuknay ti lana kadagiti napalabas a 25 a tawtawen idi 2009.
Mabalin dagiti immuna a nagtagtagitao iti Australia ket binallasiwda ti Baybay Timor manipud idiay Indonesia idi panawen ti ab-ababa a lessaad ti baybay.
1375
Ti tawen idi 1375 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Lunes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Baybay Timor
Heograpia
thumb|left|Ti Baybay Timor ket mabirukan idiay akindaya a [[Taaw Indiano]] Dagiti danum iti daya ket ammo a kas ti Baybay Arafura. Ti Baybay Timor ket kadennana ti tallo a dakkel a sumrekan ti danum iti amianian ti aplaya ti Australia, ti Golpo Joseph Bonaparte, Golpo Beagle ken ti Golpo Van Diemen. Ti siudad ti Australia ti Darwin ket isu laeng ti dakkel a siudad a kaariping ti baybay. Ti bassit nga ili ti Wyndham ket mabirukan iti laud nga ima ti Golpo Cambridge, ti maysa a sumrekan ti Golpo Joseph Bonaparte.
Dagiti karayan a sumrek iti Baybay Timor manipud iti Akin-amianan a Teritorio ket mairaman ti Karayan Fish, Karayan King, Karayan Dry, Karayan Victoria ken ti Karkarayan Alligator. Dagiti karayan idiay rehion ti Kimberley nga agayus idiay Baybay Timor ket mairaman ti Karayan Ord, Karayan Forrest, Karayan Pentecost ken Karayan Durack.
Ti baybay ket agarup a 480 km (300 iti kalawa, ken sumakop iti kalawa iti agarup a 610,000 km². (235,000 milia kuadrado). Ti kaadaleman a puntosna ket ti Kulluong Timor (nga adda met dagiti heolohista a mangikeddeng a daytoy ket ti abagatan-daya a pagpaatiddog ti Trinsera ti Java, ngem dagitidadduma ket makitkitada a kas kasakbayan ti daga a kulluong iti "kabambantayan" ti Isla Timor), a mabirukan idiay akin-amianan a parte ti baybay, a makaabot iti kaadalem iti 3,300 m (10,800 ft). Ti nabati a paset ti baybay ket naab-ababaw, kaaduan daytoy ket agpakatengnga iti basbassit ngem 200 m (650 ft) iti kaadalem, gapu ta naisanglad iti labes ti Samang Sahul, ti parte ti samang ti kontinente ti Australia.
Maika-149 a meridiano laud
Ti 149° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, Amianan nga Amerika, ti Taaw Pasipiko, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-149 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna iti maika-31 a meridiano daya.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-149 a meridiano laud ket lumabas babaen ti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Beaufort ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
998
Ti tawen idi 998 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Sabado (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
996
Ti tawen idi 996 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Mierkoles (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
999
Ti tawen idi 999 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Domingo (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Ixora malabarica
Ti Ixora malabarica iket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket patneng iti Karnataka ken Kerala iti India.
Isla Fuga
Iti agdama, ti Isla Fuga ket tagikua babaen ti Fuga Island Holdings. Daytoy ket dati a tagikua babaen ti Orden ti Dominikano babaen ti sistema ti encomienda idi las-ud ti panawen ti Espaniol ken kanungpalan a naisubli kadagiti Filipino kalapsan ti pannakapirma Ti Tulag ti Paris. Dagiti dati nga agtagikua ket ti Pamilia ti Sycip, Alfonso Lim, Tan Yuken itan ti Fuga Island Holdings iti Pamilia ti Serafica. Ti immuna a titulo ti daga ket naipaay idi 1908 babaen ti Orihinal a Titulo ti Sertipikado bilang dua (2). Ti gobierno ti Filipinas, iti pammigbig iti panagparang-ay iti daytoy a pribado a daga ket nangirangarang babaen ti nailain a lehislasion a ti Isla Fuga ken dagiti kaarrubayanna a pasilidad iti nangruna a daga ket maikeddeng a kas maysa a sona iti ekonomia a kas parte ti Espesial a Sona ti Ekonomia ti Cagayan (CEZA) ken Nawaya a puerto babaen ti ''Tignay ti Republika Blng. 7922''.
Arkeolohia
Manipud idi Enero 31, 1978 aginggana idi Pebrero 22, 1978, da Bryan E. Snow ken Richard Shutler, Jr. ket nagaramidda iti arkeolohiko a kali iti Isla Fuga Moro. Iti panagkalida, nakabirukda laeng kadagiti dinamili, bangbanga, ken perselana. Adda met dagiti napasamak a parikut idi las-ud iti panagkali, a maniraman dagiti senias ti nabiit a panagdisturbo ken ti sitio ket awanan iti makaanay nga aorganiko amaterial para iti proseso iti panagpetsado.
Heolohia
Ti estratigrapia ti isla ket buklen ti a kapuskol iti tuon iti bulkaniko a bretsa iti ngato iti maysa a tuon dagiti tidda ti bulkaniko a bato ken peldespato. Ti akinbaba a tuon ket addaan iti 10 a sentimetro iti kapuskol a a naiyurno a sona iti ngatona. Ti pannakadadael babaen ti tiempo iti bulkaniko a bretsa ket ti gapuanan ti akinngato a iti daytoy a tuon a nangporma iti nalabbasit-kayumanggi a nabaknnag iti sekka a daga. Dagiti porma ti daga a kas dagiti rangkis ken dagiti plataporma nga inramid dagiti allon ket mabalin a makita iti amin a likmut iti isla gapu ti napatangken a bulkaniko a bretsa. Isina manipud iti bakras ti aplaya babaen dagiti kayo ti niog, mabirukan ti maysa a karuotan iti kaunegan ti isla.
Adda idi dagiti dua napadas nga arkeolohiko a sitio. Naidesgnado a kas Sitio 1 (78-MI-1) ken Sitio 2 (78-MI-2). Ti Sitio 1 ket adda idi iti lugar ti likudan nga aplaya a maiturong kadagitirangkis ti baybay. Daytoy ket mabirukan iti maysa a topograpiko nga ababa a lugar a mangipalubos a madeposituan babaen dagiti sedimeto manipud kadagiti asideg a bakras. Ti Sito 2 ket mabirukan iti pantok ti aplaya, a naipangpangruna iti tuktokna, iti 18 a metro iti kaunegan ti daga manipud iti sanguanan ti aplaya.
Panagsukisok ken panagobra
Naaramid ti immuna a panagsukisok iti likmut ti Isla Palaui, ti maysa a dakdakkel iti amianan ti isla ken iti likmut ti San Vicente iti nangruna a daga ti Luzon. Dagitoy dua a lugar ket respektibo a naidesignado a kas sitio 3 ken 2.
Buklen ti Sitio 1 dagiti sangapulo a 2mx2m a kuadrado a yunit nga iti tunggal maysa a kuadrado ket nabingbingay kadagiti uppat a 1mx1m sub-yunit, ti tunggal maysa a sub-uunit ket namarkaan segun dagiti kardinal a direksion. Ti kuadardo 2NW (2 – Amianan Laud) ken 4ANW ket nakali iti 10 cm ken 20 cm iti kauneg. Dagiti nabirukan kadagitoy a kuadrado ket dagiti dua dosena a nalabbasit a sinansiksik a chert, ken dagiti dua a pirgis ti dinamili. Nabirukan a kompleto nga esterilisado ti sirok ti rabaw ken napasardeng ti panagkali.
Ti Sitio 2 ket adda idi iti daga a tinagikua babaen ti maysa a lakay ken ti asawana. Naiwarwara dagiti pirgis ti dinamili iti kalawa iti agarup a 0.5 acre. Naaramid dagiti tallo a pagsubukan a trinsera nga agnagan iti TT-1, TT-2, & TT-3, amin ket aglaon kadagiti kuadrado iti kadakkel iti 1mx1m. Ti Pagsubokan a Trinsera 1 ket naglaon kadagiti pito a kuadrado a namarkaan a kas 1SW-7SW. Napasardeng ti panagkali kalpasan ti kauneg iti iti sirok ti rabaw gapu ta ti lugar ket esterilisado iti ania man a kultural a material. Ti Pagsubokan a Trinsera 2 ket naglaon kadagiti walo a kuadrado a namarkaan iti 1-8. Ti Pagsubokan a Trinsera 3 ket naglaon kadagiti uppat a kuadrado a namarkaan iti 1–4. Amin ket nakali iti kauneg iti.
Ixora coccinea
Ti Ixora coccinea wenno (ammo iti Ingles iti jungle geranium, flame of the woods wenno jungle flame) ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket kadawyan nga agsabsabong a babassit a mula a patneng iti Akin-abagatan nga India, Bangladesh, ken Sri Lanka. Daytoy ket nagbalinen a maysa a kadagiti kadayegan nga agsabsabong a bassit a mula kadagiti hardin ti Abagatan a Florida. Daytoy ti nailian a sabong ti Surinam.
Isla Fuga
Panagsukisok ken panagobra
Dagiti pannakadisturbo ti sitio ket pinataud babaen dagiti tallo a nangruna a banag segun dagiti nagkalkali.
1377
Ti tawen idi 1377 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Huebes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Isla Fuga
Panagsukisok ken panagobra
Ti amin-amin a panagkali ket nakabiruk kadagiti 1036 nga artipakto. Ti kaaduan kadagitoy a nabirukan ket dagiti pirgis ti dinamili ken porselana. Nabirukan pay dagiti tidda ti ayup iti TT-1 ken TT-3. Awan ti nabirukan iti TT-2. Ti pay TT-1, 2 nabirukan pay dagiti balay ti pag-ong ken dagiti 9 a bassit a di mausig a pirgis ti tulang. Napay ti panagpetsado iti balay ti pag-ong gapu ti dadael iti danum ken mamarpuog a kasasaad. Saan a maiyaon dagiti wadan ti kolaheno manipud kaniada. Nabirukan dagiti dua pulo a pirgis ti tulang iti TT-3. Dua laengkadagiti tulang ti naidasig a kas ngipen ti baboy ken maysa a pirgis ti metapodial ti ugsa. Dagiti nabati a tulang ket naidasigda a kas parte ti kalalainganna iti kadakkel a mamalia. Nabirukan pay dagiti 72 a pirgis ti kontsa iti TT-3.
Dagiti nagibasaran
Philippine Registry of Deeds
Ixora coccinea
Deskripsion
thumb|left|Ti derosas nga Ixora coccinea iti India Ti I. coccinea ket ti maysa a nasamek, adu ti sangana a kankanayon a berde a bassit a mula, kadawyan a iti katayag, ngem mabalin a makaabot aginggana iti  iti katayag. Daytoy ket maratimbukel iti porma, nga agraman iti ukrad a mabalin a sumurok iti katayagna. Ti nasileng, nalalat, immitlog a bulbulong ket agarupda a iti kaatiddog, agraman kadagiti intero a paraigid, ken maikabilda kadagiti agsumbangir a paris wenno agbalikuskos kadagiti ungkay. Bassit a sukog tubo, eskarlata a sabsabong iti nasamek a nagtimbukel a rimpuok iti iti kaakaba ken mapataud iti gangani nga amin a paset ti tawen.
Panangimuyong ken usar
thumb|left|150px|Bungbunga Uray no adda dagiti agarup a 500 a sebbangan iti henero ti Ixora, manmano laeng ti kadawyan a maimulmula, ken ti kadawyan a nagan iti Ixora, ket kadawyan a maus-usar para iti I. coccinea. Ti I. coccinea ket maus-usar kadagiti nabara a klima para kadagiti alad a mula, dagiti pundasion ti mula, agkukuyog a maimulmula kadagiti hardin, wenno maipatpatubo a kas espesimen ti babassit a mula wenno bassit a kayo' Kadagiti nalamlamiis a klima, maimulmula iti greenhouse wenno kas masetas a maksapul iti naraniag a lawag. Ti I. coccinea ket maimulmula pay kadagiti masetera, napintasda kadagiti berenda wenno mula iti igid dagiti ti paglalangoyan. Daytoy nainget, kompakto a bassit a mula ket adu ti sangana ken makandur iti nakaro a panagarbas, a mangaramid daytay a nasayaat para kadagiti pormal nga alad ti mula, ngem nasaysayaat daytoy no saan a maarbasan.
Isla Fuga
Dagiti nagibasaran
Snow, B.E., Shutler Jr., R. (1985). The Archaeology of Fuga Moro Island: New Approaches for the Isolation and Explanation of Diagnostic Ceramic Assemblages in Northern Luzon, Philippines. University of San Carlos, Cebu City: San Carlos Publications.
Ixora coccinea
Panangimuyong ken usar
Adda dagiti nadumaduma a nanaganan a kultibar nga aggigiddiat iti maris ti sabong (duyaw, derosas, narangha) ken kadakkel ti mula. Adda dagiti nadumaduma a babassit a kultibar, a kadawyan a basbassit ngem iti katayag. Ti Nora Grant ket nadayeg a paddek ken ti Super King ket nadayeg a hibrido nga agraman kadagiti dakdakkel a rimpuok ti sabong. Adu kadagiti baro a kultibar ken dagiti hibrido ti I. coccinea ti nailaklako kadagiti napalabas a dua a dekada, ken nakaiturongan daytoy iti pannakaipadayeg manen para iti napintas nga uram iti kakaykayuan.
2019
Ti tawen ti 2019 (MMXIX) ket kadawyan a tawen a mangrugi iti Martes iti kalendario a Gregoriano (dominikal a letra F), ti maika-2019 a tawen kadagiti panangikeddeng ti Kadawyan a Panawen (CE) ken Anno Domini (AD), ti maika-19 a tawen ti maika-3 a milenio, ti maika-19 a tawen iti maika-21 a siglo, ken ti maika-10 a tawen iti dekada ti tawtawen ti 2010.
Ixora coccinea
Dagiti kemiko
Dagiti Pitokemiko a panagadal ket mangipakita a ti mula ket aglaon kadagiti pito kemiko a lupeol, ursolic acid, oleanolic acid, sitosterol, rutin, lecocyanadin, dagiti anthocyanin, dagiti proanthocyanidin, ken dagiti glycoside ti kaempferol ken quercetin.
Batay-linteg ti Filipinas
Ti Batay-linteg ti Filipinas (Saligang Batas ng Pilipinas), nadayeg nga ammo a kas ti Batay-linteg ti 1987, ket isu ti batay-linteg wenno ti kangatuan a linteg iti Republika ti Filipinas.
Daytoy ket naitignay idi 1987, idi las-ud ti administrasion ni Presidente Corazon C. Aquino.
Dagiti eksperto ti batay-linteg ti Filipinas ket mangbigbig kadagiti tallo a sabali a dati batay-linteg a kas epektibo a nangituray ti pagilian — ti Batay-linteg ti Mankomunidad idi 1935, ti Batay-linteg idi 1973, ken ti Batay-linteg ti Wayawaya idi 1986. Dagiti dua a sabali pay a batay-linteg ket naiburador ken naampon idi las-ud ti nabiit ti paut dagiti panawen ti gubat a gobierno, babaen dagiti puersa ti rebolusionario idi las-ud ti Rebolusion ti Filipinas a ni Emilio Aguinaldo a kas ti presidente ken babaen dagiti nagsakop a puersa ti Panangsakup ti Hapon iti Filipinas idi las-ud ti Sangalubongan a Gubat II a ni José P. Laurel a kas ti Presidente.
1376
Ti tawen idi 1376 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Martes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Myrcia skeldingii
Ti Myrcia skeldingii ket maysa idi a sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae. Daytoy ket endemiko idi iti Hamaika. Daytoy ket naungaw babaen ti pannakaawan iti habitat.
1379
Ti tawen idi 1379 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Sabado (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Houstonia canadensis
Ti Houstonia canadensis, kadawyan a nagan iti Ingles ket Canadian summer bluet, ket ti sebbangan ti mula a patneng iti Estados Unidos ken Kanada. Daytoy ket naireportan manipud iti Ontario, Saskatchewan, New York, Pennsylvania, Ohio, Indiana, Illinois, Michigan, Kentucky, Missouri, Tennessee, West Virginia, akinlaud a Virginia, ken dagiti kabambantayan a rehion ti akinlaud a North Carolina, western South Carolina, ken ti akin-amianan a Georgia.
Julián Felipe
thumb|right|Monumento idiay Siudad ti Cavite Ni Julián Reyes Felipe (Enero 28, 1861 – Oktubre 2, 1944), ket isu idi ti kompositor ti musika ti Nailian a Kanta ti Filipinas, ti dati a naam-ammuan iti "Marcha Nacional Magdalo", ken ammo itan a kas ti Lupang Hinirang.
Nasapa a biag
Ni Julián Felipe ket naipasngay idiay Siudad ti Cavite, Cavite. Ti naruknoy a manursuro ti musika ken kompositor, isu ket indutok babaen ti presidente idi a ni Emilio Aguinaldo a kas Direktor ti Nailian a Banda ti Umuna a Republika ti Filipinas. Isu ket pimmusay idiay Manila idi Oktubre 2, 1944.
Isu ket nagadal idiay publiko nga eskuela ti Cavite ken Binondo, Manila para kadagiti primario nga edukasionna. Idi ubing pay, isu ket nangipakpakita ti kalaingna iti musika. Isu ket nakaadal pay nga agtokar iti piano ken organo. Kalpasanna, isu ket nagbalin nga organista Parokia a Simbaan ti San Pedro. Kas maysa nga organista, ni Felipe ket naikkan ti gundaway nga agpalaing ti rangkapna. Kalpasanna isun ket nangsursuraten kadagiti kanta.
Dagiti nasapa nga insursurat ket mairaman ti Moteti el Santesisimo, Sintos y Floras Rogodones, Amorita Danza, ken Reina de Cavite (Pammadayaw para kenni Nuestra Señora de la Soledad de Porta Vaga). Isu ket nakaipasnek met kadagiti managayat ti musika kadagiti naibagbaga a kanta. Urayno isu ket ubing pay laeng, dagiti obrana ket naipadpadan kadagiti nataenganenn a musikero.
Pannakairaman iti Rebolusion ti Filipinas
Idi nangrugi ti rebolusion, ni Felipe ket kimmuyog met kadagiti padana a taga-Kabite a nakilablaban kadagiti Kastila. Isuket natiliw ket naibalud idiay Kota San Felipe ti Cavite.
Idi naparuar, isu ket timmipon manen kadagiti tropa ni Emilio Aguinaldo. Isu ket nagsurat kadagiti nasionalistiko a kanta a nangiregget kadagiti kaduana nga agtuloy a makilaban kadagiti Kastila. Adda met monumento ni Felipe a mabirukan idiay Siudad ti Cavite, iiay asideg ti Kolehio San Sebastian – Recoletos de Cavite.
Nailian a kanta
Dinamag ni Aguinaldo kaniana a mangited ti komposision a matokar iti naipakasaritaan a panangirangarang ti wayawaya ti Filipinas. Ti komposisionna iti 'Marcha Nacional Filipina', ket natokar idi Hunio 12, 1898 idiay ili ni Aguinaldo ti Kawit, ken naampon daytoy a kas ti nailian a kanta ti Filipinas idi Septiembre 5, 1938.
Nasakbayan a biag
Ni Julián Felipe ken ni asawana a ni Irene Tapia ket adda met uppat nga annakda a babbai ken maysa nga anak a lalaki. Ni Julián Felipe ket pimmusay idi Oktubre 2, 1944, iti edad nga 83.
1380
Ti tawen idi 1380 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Domingo (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Ixora margaretae
Ti Ixora margaretae ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket endemiko iti Baro a Caledonia. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.
2020
Ti tawen ti 2020 (MMXX) ket bisiesto a tawen a mangrugi iti Mierkoles iti kalendario a Gregoriano (dominikal a letra ED), ti maika-2020 a tawen kadagiti panangikeddeng ti Kadawyan a Panawen (CE) ken Anno Domini (AD), ti maika-20 a tawen ti maika-3 a milenio, ti maika-20 a tawen iti maika-21 a siglo, ken ti umuna a tawen iti dekada ti tawtawen ti 2020.
Nephrozoa
Ti Nephrozoa ket ti maysa a nangruna a klado dagiti bilateria, a nabingbingay kadagiti protostome ken dagiti deuterostome, nga aglaon kadagiti ganggani nga amin a pilo ti ayup ken dagiti sumurok a maysa a riwriw a sibibiag a sebbangan. Ti kabsatna a klado ket ti Xenacoelomorpha. Ti Ambulacraria (kombension a dagiti deuterostome) ket dati idi a naipampanunotan a kabsat iti Xenacoelomorpha, a mangbukel iti Xenambulacraria a kas dagiti basalo a Deuterostome, wenno basalo a Bilateria a mangpabalin nga imbalido ti Nephrozoa ken dagiti Deuterostome kadagiti nasapsapa a panagadal. Ti coelom, ti trakto ti pangalpaan ken dagiti pagrugitan nga organo, ken dagiti kordon ti nerbios ket napadur-as iti Nephrozoa. Naisuppiatan a, gapu ta ti protonephridia ket mabirukanda laeng kadagiti protostome, saanda a maikeddeng a kas maysa a sinapomorpia iti daytoy a grupo. Daytoy ket mangaramid iti Nephrozoa a kas maysa a saan a husto a nagan, a mangibati ti Eubilateria a kas ti nagan iti daytoy a klado.
Dagiti Chordata (a mangiraman kadagiti amin a bertebrata) ket dagiti deuterostome. Mabalin a ti agtawen iti 555 a riwriw a tawen a Kimberella ket maysa idi a protostome. No kastoy, ti kaibuksilanna daytoy ket dagiti kaputotan ti protostome ken deuterostome ket mabalin a nagsisinada iti panawen sakbay a nagparang ti Kimberella — iti saan a nakurkurang ngem 558 a riwriw a tawen ti napalabas, ken isu a nabaybayag a sakbay ti rugi ti Kambriano kadagiti 541 a riwriw a tawen ti napalabas.
Chomelia
Ti Chomelia ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket patneng iti Mehiko, Tengnga nga Amerika, ti West Indies, ken iti kaaduan ti Abagatan nga Amerika ken iti ad-adayo ngem iti abagatan nga Arhentina.
Ixora marquesensis
Ti Ixora marquesensis ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket endemiko iti Marquesas iti Polinesia a Pranses, ken ti nakaalaan iti naganna.
1381
Ti tawen idi 1381 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Martes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Houstonia humifusa
Ti Houstonia humifusa, kadawyan nga ammo iti Ingles a kas matted bluet, ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket patneng iti Estados Unidos, nga idiay ket mabirukan iti Texas, Oklahoma, ken New Mexico. Daytoy ket kadawyan a mabirukan kadagiti nadarat a lugar, wenno sumagmamano iti yeso.
Canellales
Ti Canellales ket ti nagan a botaniko para iti maysa nga urnos dagiti agsabsabong a mula, maysa kadagiti uppat nga urnos ti magnoliids. Daytoy ket bigbigen ti kaudian unay a pannakaidasig dagiti agsabsabong a mula, ti sistema ti APG IV. Daytoy ket naipalawag nga aglaon kadagiti dua a pamilia: ti Canellaceae ken Winteraceae, a mangbukel kadagiti 136 a sebbangan dagiti nabanglo a kayo ken babassit a mula. Mabirukan dagiti Canellaceae iti tropikal nga Amerika ken Aprika, ken ti Winteraceae ket parteda ti flora ti Antartiko (mabirukan kadagiti dibersio a parte ti akin-abagatan a hemisperio). Uray no ti urnos ket naipalawag idi kadagiti panagadal a naibatay iti pilohenetiko, adda dagiti bilang dagiti mabalin a naisingasing a synapomorphies, a mainaig iti tubo ti polen, bukbukel, ti kapuskol ti integumento, ken dagiti sabali nga aspekto iti morpolohia.
Houstonia humifusa
Ti Houstonia humifusa ket ti maysa a tinawen a yierba, agtubo iti katayag iti agarup a 15 cm. Daytoy ket agpataud kadagiti napusasaw a derosas ken purpura a sabong iti panagsususlbod ken nasapa a kalgaw.
Canellales
Aginggana idi 1999, dagitoy a dua a pamilia ket saanda a naikeddeng nga asideg nga agkabagian. Imbes ket a ati Winteraceae ket naikeddengda a primitibo a pamilia (gapu ti estruktura ti xylem ken carpel, ti maysa nga estruktura nga itan ket mabalin a naala manipud iti xylem ken dagiti carpels nga ad-adu a tipiko kadagiti angiospermae). Ti Canellaceae ket masansan idi a naikeddeng a mainaig iti Myristicaceae. Nupay kasta, dagiti panagadal a nangrugi idi 1999, a naibatay iti molekular a pilohenio wenno morpolohia, ket nangsuporta iti panangikaykaysa kadagitoy a dua a pamilia.
Ixora mooreensis
Ti Ixora mooreensis ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket endemiko iti Moorea iti Polinesia a Pranses, ken ti nakaalaan iti naganna.
Houstonia croftiae
Ti Houstonia croftiae, South Texas bluet wenno Croft's bluet iti Ingles, ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket ammo laeng manipud kadagiti 9 a kondado iti akin-abagatan a Texas: ti Hidalgo, Starr, Zapata, Webb, La Salle, Duval, Jim Wells, Refugio ken San Patricio).
Pagsasao a Guarani
thumb|Dagiti libro iti Guarani
Ti Guarani a naisangayan iti nangruna a karuay nga ammo a kas Paraguayo a Guarani (endonimo avañe'ẽ 'ti pagsasao iti tattao'), ket maysa nga indihenio a pagsasao ti Abagatan nga Amerika a tagikua ti Tupi–Guarani a subpamilia ti sasao a Tupi. Daytoy ket maysa kadagiti opisial a pagsasao ti Paraguay (a mairaman iti Espaniol), nga idiay ket naisasao babaen dagiti kaaduan ti populasion, ken idiay ket kagudua ti populasion ti away ket monolingual. Daytoy ket insasao babaen dagitikomunidad iti kaarruba a pagpagilian, a mairaman dagiti paset ti akin-amianan a daya ti Arhentina, akin-abagatan a daya ti Bolivia ken akin-abagatan a laud ti Brasil, ken ti maikadua nga opisial a pagsasao ti Probinsia ti Arhentina ti Corrientes manipud idi 2004; daytoy ket maysa pay nga opisial a pagsasao ti Mercosur.
Ti Guarani ket maysa kadagiti kaaduan a naisasao nga indihenio a pagsasao iti Kaamerikaan ken ti laeng maymaysa a dagiti agsasao ket mangiraman ti dakkel a proporsion iti saan nga indehenio a tattao. Daytoy ket maysa nga anomalia iti Kaamerikaan nga iti pagsasao ket mapan kadagiti pagsasao iti kolonial a nga Europa (iti daytoy a kaso, ti sabali nga opisial a pagsasao ti Espaniol) ket ganganin nga unibersal a panangilasin a pangmarka ti identidad dagiti mestiso (tattao nga aglalaok iti kaputotan iti Espaniol ken Amerindiano).
Pagsasao nga Isinai
Ti Isinai wenno Isinay ket ti pagsasao nga Akin-amianan a Luzon a kangrunaan a naisasao idiay probinsia ti Nueva Vizcaya iti akin-amianan a Filipinas. Babaen ti linggusitiko a pannakaidasig, daytoy ket kaaduan a managbaliw ngem dagiti sabali a sasao nga Abagatan–Tengnga a Kordiliera a kas ti Kalinga aginggana iti Itneg wenno ti Ifugao aginggana ti Kankanaey.
Eufranio Eriguel
Ni Eufranio "Franny" Chan Eriguel, M.D. (Hunio 12, 1959 – Mayo 12, 2018 ) ket Filipino a doktor ken politiko manipud iti sangkaputotan ti politika iti Eriguel ti La Union, ken nagserbi pay kadagiti tallo a termino a kas Mayor ti Agoo, La Union ken dagiti tallo a termino a kas Kongresista para iti Maikadua a Distrito ti La Union. Ti asawana ket ni Sandra Young Eriguel ken agdama nga agseserbi a kas Kongresista para iti Maikadua a Distrito ti La Union, bayat a ti anakna a babai a ni Stefanie Ann Chan Eriguel ket agdama nga agserserbi a kas Mayor ti Agoo.
Heliantheae
thumb|upright=0.86|[[Bidens biternata]] Ti Heliantheae (sagpaminsan a tinawtawagan iti tribu ti mirasol) ket ti maikatlo a kadakkelan a tribi iti pamilia ti mirasol (Asteraceae). Agraman kadagiti 190 a henero ken ganggani a 2500 a mabigbigan a sebbangan, dagiti laeng tribu ti Senecioneae ken Astereae ti dakdakkel. Naala ti nagan manipud iti henero ti Helianthus, a Griego pata iti sabong ti init. Kaaduan ti henero ken sebbangan ket mabirukan iti Amianan nga Amerika ken Abagatan nga Amerika, a naipangpangruna idiay Mehiko. Adda met dagiti bassit a henero a pantropikal.
Kaaduan ti Heliantheae ket dagiti hierba wenno dagiti bassit a mula, ngem adda met dagiti agtubo iti kadakkel dagiti bassit a kayo. Dagiti bulong ket kadawyan a nadutdotan ken naurnos iti agsumbangir a paris. Dagiti anther ket kadawyan a napangisit.
Dagiti usar
Dagiti nangruna iti komersio a mula iti Heliantheae ket mairaman ti mirasol ken ti artichoke ti Herusalem. Adu kadagiti sabong ti hardin ket addada pay iti daytoy a grupo, kas ti Coreopsis, Cosmos, Echinacea, Rudbeckia, ken Zinnia. Adda met dagiti mannurat a mangikabil iti Coreopsis ken Cosmos iti tribu ti Coreopsideae.
Iti pay maipatinayon kadagiti pagimbagan nga iyeg daytoy a grupo, adda met dagiti problematiko a peste a ruot. Dagiti sebbangan ti Ambrosia (ragweed iti Ingles) ket agpataud kadagiti adu a kantidad iti polen. Ti tunggal maysa a mula ket makapataud iti agarup a maysa a bilion bukbukel ti polen iti maysa a tiempo, ken ti mula ke mapolinado iti angin.
Dagiti subtribu ken dagiti representatibo a henero
Ti tradisional a panangigawid ti Heliantheae ket agtaud manipud iti maika-19 a siglo a panangidasig ti Asteraceae babaen ni Cassini. Daytoy a dakkel a grupo ket biningbingayen babaen dagiti sumagmamano a mannurat kadagiti basbassit a tribu: ti Bahieae, Chaenactideae, Coreopsideae, Helenieae, Heliantheae sensu stricto, Madieae, Millereae, Perityleae, Polymnieae, ken Tageteae. Gapu ta ti Eupatorieae ket nagtaud manipud iti kaunegan ti Heliantheae (adu a naipalawag), tapno mataripato dagiti monopiletiko a takson, daytoy ket nasken a maaramid ti Eupatorieae a maysa a subtribu iti kaunegan ti Heliantheae wenno pagsinaaen ti Heliantheae kadagiti babbabassit a tribu. Dagiti kasta pannakaidasig ket mabalin a mangipalawag iti maysa a supertribu ti Helianthodae a mairaman dagitoy a basbassit a tribu, ti Eupatorieae, ken ti sumagmamano a sabali a tribu a kas ti Inuleae.
Iti rebisionna idi 1981 iti Heliantheae, biningbingay ni Harold Ernest Robinson ti grupo kadagiti 35 a subtribu:
Gabinete ti Filipinas
Ti Gabinete ti Filipinas Gabinete ng Pilipinas, kadawyan a naibagbaga a kas ti Gabinete ket buklen dagiti daulo iti kadakkelan a paset ti ehekutibo a sanga ti nailian a gobierno ti Filipinas. Iti agdama, daytoy ket mangiraman kadagiti sekretario dagiti 19 nga ehekutibo a deparatemanto ken dagiti daulo ti nadumaduma a babassit nga ahensia ken dagiti opisina a subordinado iti Presidente ti Filipinas.
Dagiti sekretario ti Gabinete ket rebbengda ti mangibalakad iti Presidente kadagiti nadumaduma a pannakibiang iti estado a kas ti agrikultura, busbos, pinansia, edukasion, sosial a pagimbagan, nailian a depensa, dagiti gangganaet a pannakibiang, ken dadduma pay.
Dagitoy ket nainominado babaen ti Presidente ken maipresenta iti Komision dagiti Panangidutok, ti bagi iti Kongreso ti Filipinas a mangpasingked kadagiti amin a pannakaidutok babaen ti daulo ti estado, para iti kompirmasion wenno pannakapaay. No maaprobaran dagiti indutok babaen ti presidente, maisapatada iti opsina, makaawat iti titulo iti "Sekretario, " ken mangrugi iti annong dagiti rebbengda.
Presidente ti Senado ti Filipinas
Ti Presidente ti Senado ti Filipinas (Pangulo ng Senado ng Pilipinas) wenno kaaduan nga ammo a kas ti Presidente ti Senado, ket isu ti mangiturong nga opisial ken ti kangatuan ti ranggo nga opisial iti Senado ti Filipinas. Isu ket nabutosan babaen ti intero a bagi nga isunto iti dauloda. Ti agdama a Presidente ti Senado para iti maika-19 a Kongreso ti Filipinas ket ni Juan Miguel Zubiri.
Ti Presidente ti Senado ket isu ti maikadua a nailinia iti panagsasaruno para iti presidensia, kalpasan ti Bise Presidente ken unaanna ti Tagabitla ti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas.
2021
Ti tawen ti 2021 (MMXXI) ket kadawyan a tawen a mangrugi iti Biernes iti kalendario a Gregoriano (dominikal a letra C), ti maika-2021 a tawen kadagiti panangikeddeng ti Kadawyan a Panawen (CE) ken Anno Domini (AD), ti maika-21 a tawen ti maika-3 a milenio, ti maika-21 a tawen iti maika-21 a siglo, ken ti maika-2 a tawen iti dekada ti tawtawen ti 2020.
Pebrero
thumb|140px|[[Erineo S. Maliksi]]
Abril
thumb|140px|[[Walter Mondale]]
Hunio
thumb|140px|[[Benigno Aquino III]]
Disiembre
thumb|140px|[[Betty White]]
José Palma
Ni José Palma y Velasquez (3 Hunio 1876 – 12 Pebrero 1903) ket Filipino a mannaniw ken soldado. Isu ket empleado idi ti La Independencia idi panawen nga insuratna ti Filipinas, ti patriotiko a daniw iti Espaniol. Immuna a naipablaak daytoy iti immuna nga anibersario a pablaak ti La Independencia idi 3 Septiembre 1899. Ti daniw ket maibagay iti instrumental a tuno ti Marcha Nacional Filipina babaen ni Julian Felipe, ken manipud idin daytoyen ti batayan para iti amin a pannakaipatarus ti Nailian a Kanta ti Filipinas.
Nasapa a biag
Naipasngay ni Palma idiay Tondo, Manila, idi 3 Hunio 1876, ti buridek nga anak da Don Hermogenes Palma, ti klero ti Opisina ti Intendencia, ken ni Hilária Velasquez. Ti laklakay a kabsatna a lalaki ket ni Rafael Palma. Kalpasan ti pannakalpasna ti primera enseñanza (immuna a panagad-adal) idiay Tondo, ni Palma ket intultuloyna ti panagad-adalna idiay Ateneo Municipal. Bayat idi adda idiay, isu ket nagin-inut a nagpalaing a kompositor kadagiti berso. Ti maysa kadagiti nasapa nga obrana ket ti La cruz de Sampaguitas idi 1893. Iti isu met laeng a tawen adda met ti nabiit a romantiko a relasionna iti babai nga agnagan iti Florentina Arellano ken dagiti nagannnak kaniana ket saan met a nagayat kaniana.
Ti Katipunan
Idi kimmaro met dagiti palimed nga aktibidad dagiti rebolusionario, ni Palma ket nangiruknoy met dagiti panawenna iti panagsurat kadagiti daniw. Idi 1894, isi ket timmipon iti Katipunan ngem saan met a simrek iti gubat idi nangrugi ti Rebolusion ti Filipinas idi 1896. Kanungpalan isuna a timmipon kadagiti puersa ti rebulosion ni Koronel Rosendo Simón idi 1899 idi nangrugi ti Gubat ti Filipinas-Amerika ken nakilaban babaen ti puersa ni Servillano Aquino kadagiti pannakilablaban idiay Angeles ken Bambang. Gapu ta saan a pisikal a makasango kadagiti rigat ti gubat, isu ket kankanayon idi a nagbatbati kadagiti kampo ken nangliwliwa kadagiti soldado iti kundiman. Isu ket kanungpalan a timmipon ti empleado ti Tagalog a paset ti rebolusionario a waranakan ti, La Independencia, tapno makilaban kadagiti Amerikano a saanna met a maaramid iti pakigubatan.
Ixora nigerica
Ti Ixora nigerica ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket mabirukan iti laud a tropikal nga Aprika.
José Palma
Panagsurat ti Filipinas
Sinurat ni Palma ti Filipinas idiay balay ni Doña Romana G. vda de Favis idiay Sitio Estación ti Barrio Nibaliw, Bayambang (itan ket ti Baranggay Población West, Bautista, Pangasinan). Idi 24 Hunio 1900, ti Nibaliw ket nanaganan manen iti "Bautista", a kas pammadayaw ken San Juan ti Baptista, ken naisina manipud iti Bayambang.
Teskto ti Filipinas
Tierra adorada, hija del sol de Oriente, su fuego ardiente en ti latiendo está.
Tierra de amores, del heroísmo cuna, los invasores no te hollarán jamás.
En tu azul cielo, en tus auras, en tus montes y en tu mar esplende y late el poema de tu amada libertad.
Tu pabellón que en las lides la victoria iluminó, no verá nunca apagados sus estrellas ni su sol.
Ipupusay
Pimmusay ni José Palma iti daig idi 12 Pebrero 1903.
1384
Ti tawen idi 1384 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Biernes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
1383
Ti tawen idi 1383 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Huebes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
1385
Ti tawen idi 1385 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Domingo (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Dickey Betts
Ni Forrest Richard "Dickey" Betts ket Amerikano a gitarista, kumakanta, mannurat iti kanta, ken kompositor a kaaduan nga ammo a kas ti nagpundar a kammeng ti The Allman Brothers Band. Isu ken kakuyogna ti banda ket naipammadayawan iti Rock and Roll Hall of Fame idi 1995 ken nangabak pay a kakuyogna ti banda ti kasayaatan a panagpabuya iti Grammy Award para iti instrumental ti "Jessica" idi 1996. Mabigbigan a kas maysa kadagiti kalatakan a gitarista ti rock iti amin a panawen, kaduana idi ni Duane Allman iti panaggitgitara iti nasapa a karerna, a nangipayammo iti melodiko a harmoniko ti agsingin a gitara ken kontrapunto a "nangisurat manen kadagiti alagaden no kasano nga agtinnulong dagiti dua a gitarista iti rock, ken kompleto a nagbaliw dagiti tradisional a papel ti ritmiko/pangyuna". Ni Dickey Betts ket nairanggo idi kas #58 kadagiti 100 a Kalatakan a Gitarista iti Amin a Panawen idi 2003 ti Rolling Stone, ken #61 iti listaan a naipablaak idi 2011.
Ixora nigricans
Ti Ixora nigricans, wenno black ixora, ket ti maysa a mula nga agtubo aginggana iti 5 a metro iti katayag. Kadawyan a mabirukan daytoy iti sirok dagiti kankanayon a berde a bakir agingana kadagiti namaga a kankanayon a berde a bakir aginggana iti 1900 m. Mabirukan ti Ixora nigricans iti amin a paset ti bakir ti Akinlaud a Ghats iti India.
Guintinua
Ti Guintinua ket maysa kadagiti dua a nangruna nga isa iti grupo ti Calaguas. Daytoy ket mabirukan iti Vinzons, Camarines Norte, Filipinas, ken parte daytoy iti Baranggay Banocboc. Ti isla ket ti maikadua a kadakkelan iti grupo ti Calaguas, ken agrukod iti gangani nga innem ken kagudua a kilometro iti kaatiddog.
Pagluganan
Ti laeng pagluganan a mapan iti isla ket babaen ti motorisado a banka manipud iti Daet, Vinzons wenno Paracale.