cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nertera granadensis
Ti Nertera granadensis, ammo pay iti Ingles a kas coral bead plant, pin-cushion plant, coral moss, wenno English baby tears, ket ti dumalapdap a mula nga agbunga kadagiti maris-narangha a berry iti henero ti Nertera. Ti Nertera granadensis ket addaan iti naisangayan a transkontinental a pannakaiwarwaras a mangpalikmut iti Taaw a Psipiko, a mabirukan manipud iti akin-abagatan a Chile ken akinlaud nga Arhentina iti amianan aginggana iti Guatemala, ken iti Hawaii, Baro a Selanda, akindaya nga Australia, Indonesia, Malaysia, Papua Baro a Guinea, ti Filipinas ken Taiwan. Kadagiti rehion ti tropiko ti akinlaud a Pasipiko, mabirukan laeng ti Nertera granadensis kadagiti nangato nga altitud. Mabirukan pay daytoy iti Is-isla Juan Fernández. Maimulmula daytoy a kas ornamental a mula kadagiti hardin, ken ti nagan a naited para iti mula iti Mapudungun ken ti Chileno nga Espaniol ket rucachucao. Ti nagan a granadensis ket naala manipud iti Baro a Granada, ti duog a nagan ti Colombia.
Baybay Nalabbasit
thumb|300px|Ti Video ti akin-abagatan a daya ti [[Baybay Mediteraneo ken mapan iti igid ti aplaya ti Baybay Nalabbasit nga innala idi babaen ti timpuyog ti Expedition 29 iti uneg ti International Space Station.]]
Ti Baybay Nalabbasit (ammo pay a kas ti Baybay Eritrea) ket ti sumrekan ti danum ti baybay iti Taaw Indiano a mabirukan idiay Aprika ken Asia. Ti pakaikapetan iti taaw ket mabirukan iti abagatan babaen ti lingsat Bab el Mandeb ken ti Golpo ti Aden. Iti amianan, mabirukan ti Peninsula Sinai, ti Golpo ti Aqaba, ken ti Golpo ti Suez (pakaiturongan ti Kanal Suez). Ti Baybay Nalabbasit ket Global 200 nga ekorehion. Ti baybay ket mabirukan iti Rengngat ti Baybay Nalabbasit a paset met daytoy ti Ginget ti Nalatak a Rengngat.
Ti Baybay Nalabbasit ket addaan iti kalawa iti rabaw iti agarup a 438,000 km2 (169,100 mi2). Daytoy ket agarup a 2250 km (1398 mi) iti kaatiddog ken iti kaakabaan a puntona ket 355 km (220.6 mi) iti kalawa. Daytoy ket agadalem iti 2211 m (7254 ft) iti sentral nga agpakatengnga a trinsera, ken addaan iti agpakatengnga a kaadalem iti 490 m (1,608 ft). Nupay kasta, adda met dagiti adu nga ababaw a samangt nga mmo kadagiti adu a biag ti baybay ken dagiti korales. Ti baybay ket habitat dagiti sumurok a 1,000 a sebbangan dagiti inbertebrato, ken dagiti 200 a nalukneng ken natangken a korales. Daytoy ti akin-amianan unay at tropikal a baybay iti lubong.
Sakup
Ipalawag ti Gunglo ti Internasional a Hidrograpikodagiti patingga ti Baybay Nalabbasit a kas dagiti sumaganad:
Nagan
thumb|Ti [[Tihama idiay Baybay Nalabbasit iti asideg ti Khaukha, Yemen]] Ti Baybay Nalabbasit ket dagus a patarus ti Griego ti Erythra Thalassa (Ερυθρὰ Θάλασσα) ken Latin ti Mare Rubrum (alternatibo a Sinus Arabicus, literal a "Golpo Arabiano"), Arabiko Al-Baḥr Al-Aḥmar (البحر الأحمر) wenno Baḥr Al-Qulzum (بحر القلزم), Somali Badda Cas ken Tigrinya Qeyyiḥ bāḥrī (ቀይሕ ባሕሪ). Ti nagan ti baybay ket mabalin a mangibaga ti natiempuan a panagsabong ti namarisan ti nalabbasit a Trichodesmium erythraeum iti asideg ti rabaw ti danum. Ti teoria a kinaynayat dagiti moderno nga eskolar ket ti nagan a nalabbasit ket mangibaga ti direksion iti abagatan, kas met ti nagan ti Baybay Nangisit ket mabalin a mangibaga iti amianan. Ti batayan daytoy a teoria ket adda dagiti pagsasao iti Asia a mangusar kadagiti balikas iti maris a mangibaga kadagiti kardinal a direksion. Iti maysa nga okasion, agpadpada nga inusar ni Herodotus ti Baybay Nalabbasit ken ti Akin-abagatan a Baybay.
Iti pakasaritaan, daytoy ket ammo pay kadagiti akinlaud a heograpo a kas Mare Mecca (Baybay ti Meka), ken Sinus Arabicus (Golpo ti Arabia). Adda met dagiti taga-ugma a heograpo a mangtawtawag ti Baybay Nalabbasit iti Golpo Arabiano wenno Golpo ti Arabia.
Ti pannakainaig ti Baybay Nalabbasit iti pammalagip iti biblia babaen dagiti Israelita a nangballasiw ti Baybay Nalabbasit ket antigo, ken naipalawag iti Septuaginta a patarus ti Libro ti Ipapanaw manipud iti Hebreo iti Griego a Koine idi agarup a maikatlo a siglo S.K. Iti dayta a bersion, ti Hebreo ti Yam Suph (ים סוף) ket naipatarus a kas Erythra Thalassa (Baybay Nalabbasit). Ti Baybay Nalabbasit ket maysa kadagiti uppat a baybay a nanaganan kadagiti kadawayan a termino iti maris — dagiti sabali ket ti Baybay Nangisit, ti Baybay Puraw ken ti Baybay Duyaw. Ti dagus a panangibaga iti Griego ti Erythra thalassa iti Latin a kas Mare Erythraeum ket mangibaga ti akin-amianan a laud a parte ti Taaw Indiano, ken ti pay rehion idiay Marte.
Dagiti mangbeddeng a pagilian
Ti Baybay Nalabbasit ket mabalin a heograpikal a mabingay kadagiti tallo a seksion: ti maitutop a Baybay Nalabbasit, ken iti amianan, ti Golpo ti Aqaba ken ti Golpo ti Suez. Dagiti innem a pagilian a mangbeddeng ti maitutop a Baybay Nalabbasit:
Ti Golpo ti Suez ket intero a bineddengan babaen ti Ehipto. Ti Golpo ti Aqaba ket beddenganna ti Ehipto, Israel, Hordania ken Saudi Arabia.
Iti pay maipatinayon iti pagalagadan a heograpikal a depinison dagiti innem a pagilian a mangbeddeng ti Baybay Nalabbasit a naibaga dita ngato, dagiti lugar a kas ti Somalia ken Etiopia ket sagpaminsanda pay a maibagbaga a kas dagiti teritorio ti Baybay Nalabbasit. Daytoy ket nangruna a gapu ti kaasidegda iti ken heolohikal a pannakaipada kadagiti pagilian a mangsango iti Baybay Nalabbasit ken/wenno politikal a pannakaikapet kadagiti naibagbaga a lugar.
Dagiti ili ken dagiti siudad
Dagiti ili ken dagiti siudad iti aplaya ti Baybay Nalabbasit (mairaman dagiti aplaya ti Golpo ti Aqaba ken Suez):
Miconia griffisii
Ti Miconia griffisii ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Peru.
Tristaniopsis littoralis
Ti Tristaniopsis littoralis ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae. Daytoy ket endemiko iti Filipinas. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.
Jolo (panangilawlawag)
Ti Jolo ket mabalin a dumakamat iti:
Tristaniopsis minutiflora
Ti Tristaniopsis minutiflora ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae. Daytoy ket endemiko iti Baro a Caledonia.
Isla Polillo
Ti Polillo ket ti maysa nga isla iti akin-amianan a daya a rehion ti Purpuro ti Filipinas. Daytoy ket naisina manipud iti Isla ti Luzon babaen ti Lingsat Polillo ken mangporma ti akin-amianan a bangir ti Luek Lamon.
thumb|left|Lokasion iti kaunegan ti probinsia ti [[Quezon]] Ti isla ket nabingbingay kadagiti tallo nga ili. Ti ili ti Polillo ket sakupenna ti akin-abagatan a parte ti isla, bayat a ti akin-amianan a daya ket inadministro babaen ti ili ti Burdeos. Ti amianan a laud ket adda iti uneg ti turay ti ili ti Panukulan. Ti isla ket pagtaengan pay ti alutiit ti Butaan, ti maisagmak a kabagian ti Komodo dragon.
Maika-66 a paralelo abagatan
Ti maika-66 a paralelo abagatan ket ti sirkulo ti latitud a 66 gradgrado iti abagatan ti ekuador a plano ti Daga, ken agarup a 61 km iti amianan ti Sirkulo ti Antartiko. Daytoy ket ballasiwenna ti Akin-abagatan a Taaw ken ti Antartika.
Likmut iti lubong
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 66° a paralelo abagatan ket lumabas iti:
! scope="col" width="140" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw
Aristida adscensionis
Ti Aristida adscensionis ket ti sebbangan dagiti ruot nga ammo kadagiti kadawyan a nagan iti Ingles iti sixweeks threeawn. Daytoy ket patneng iti Kaamerikaan ngem gangani met a naiwarwaras itiamin a paset iti lubong. Nalaka nga agtubo kadagiti nadisturbo ken nasayang a lugar ken mabalin nga agbalin a peste a ruot.
Deskripsion
Daytoy a tinawen a bunggoy-ruot ket agdumaduma iti langa, ti kadakkel ken sukogna ket kaaduan a determinado kadagiti kondision. Daytoy ket agtubo iti maysa a linabag kadagiti katayag aginggana iti pagbaetan ti 5 ken 80 a sentimetro. Daytoy ket mangporma kadagiti akikid nga inploressensia dagiti bassit a tirad, ti tunggal maysa a bunga ket addaan kadagiti tallo a buok.
Tristaniopsis polyandra
Ti Tristaniopsis polyandra ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae. Daytoy ket endemiko iti Baro a Caledonia.
Phyllis (mula)
Ti Phyllis ket ti henero dagiti mula iti pamilia ti Rubiaceae. Adda dagiti dua nga ammo a sebbangan, isuda a dua ket patneng iti is-isla iti akindaya nga Amianan a Taaw Atlantiko.
Miconia hexamera
Ti Miconia hexamera ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay wenno dagiti subtropikal wenno tropikal a nangato a karuotan.
Tristaniopsis pontianensis
Ti Tristaniopsis pontianensis ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae. Daytoy ket mabirukan idiay Malaysia ken Singapur. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.
Maika-52 a meridiano laud
Ti 52° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, Greenland, ti Taaw Atlantiko, ti Abagatan nga Amerika, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-52 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-128 a meridiano daya.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-52 a meridiano laud ket lumabas babaen ti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Lincoln ! scope="row" | 🇬🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Piordo Uummannaq ! scope="row" | 🇬🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Piordo Uummannaq ! scope="row" | 🇬🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Sullorsuaq ! scope="row" | 🇬🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Disko ! scope="row" | 🇬🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇫🇷 ! scope="row" | 🇧🇷 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Jolo
Ti Jolo (Tausūg: Sūg, Filipino: Holo) ket ti Bulkaniko nga isla inti abagatan a laud ti Filipinas ken ti kangrunaan nga isla ti probinsia ti Sulu. Daytoy ket mabirukan idiay Purpuro ti Sulu, iti pagbaetan ti Borneo ken Mindanao, ken addaan iti populasion ti agarup a 300,000 a tattao.
Purpuro ti Sulu
Ti Purpuro ti Sulu (Tausug: Sūg, Kepulauan Sulu, Kapuluan ng Sulu) ket ti kawar dagiti isla iti Taaw Pasipiko, idiay akin-abagatan a laud a Filipinas. Ti purpuro ket mangporma ti akin-amianan a patingga ti Baybay Celebes ken ti akin-abagatan a patingga ti Baybay Sulu. Dagiti isla ti Purpuro ti Sulu ket addada iti kaunegan ti grupo ti isla ti Mindanao, a mangbukel kadagiti probinsia ti Basilan, Sulu, ken Tawi-Tawi.
Ti purpuro ket saan, a kas masansan a naipagpagarup, dagiti tidda ti rangtay a daga a iti pagbaetan ti Borneo ken ti Filipinas. Imbes ket, daytoy ket ti limtaw nga igid ti bassit a submarino a panpantok a napataud babaen ti tektoniko a panagbattuag iti sirok ti baybay ti Basilan, Jolo, ken dagiti dadduma nga isla iti grupo ket dagiti awanen a balisongsong ti bulkan a tumtumpaw manipud iti akin-abagatan unay a pantok.
Miconia hirsutivena
Ti Miconia hirsutivena ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay.
Tristaniopsis
Ti Tristaniopsis ket ti grapu dagiti bassit a mula ken kayo iti mirtus a pamilia ti Myrtaceae a naipalawag a kas maysa a henero idi 1863. Addaan dagitoy iti adu a pannakaiwarwaras iti Abagatan a daya nga Asia, Baro a Guinea, Baro a Caledonia ken Australia.
Pagsasao nga Awera
Ti pagsasao nga Awera ket ti pagsasao a Tanap Dandanaw ti Irian Jaya, Indonesia. Daytoy ket naisasao iday daya a bangir ti Luek Geelvink, iti bugbugtong a purok nga addaan iti kaaduan nga agsasao iti Ansus.
Tristaniopsis
Species • # Tristaniopsis anomala – Borneo
• # Tristaniopsis beccarii – Borneo
• # Tristaniopsis callobuxus – Baro a Caledonia
Sasao a Timor–Alor–Pantar
Ti sasao a Timor–Alor–Pantar ket dagiti pagsasao a Papuano saan nga Austronesio) ti Timor, a naipangpangruna iti pagilian ti Daya a Timor, ken dagiti kaarruba nga isla.
Tristaniopsis
• # Tristaniopsis capitulata – Baro a Caledonia
• # Tristaniopsis collina – Queensland, New South Wales
Sasao a Timor–Alor–Pantar
Dagiti pagsasao
Dagiti pagsasao a Bunak ken ti Alor–Pantar ket sagpaminsanda nga agkukuyog a nagrupgrupo a kas "Laud a Timor", bayat a ti Bunak ken Daya a Timor ket nagrupgrupoda a kas "Timor–Kisar". Uray no ti sasao a Alor–Pantar ket nalawagda nga agkakabagian, kas met ti sasao a Timor–Kisar ken dagiti dua a grupo iti tunggal maysa kaniada, aginggana intono malpas ti aggigiddan a komparatibo nga obra iti amin dagiti pagsasao, saanto a nalawag no ti Bunak ket as-asideg iti Daya a Timor wenno iti Alor–Pantar, wenno ti Alor–Pantar ket maysa nga umiso a nodo. Ti listaan a naited dita ngato ket konserbatibo, nga awanan iti ania man a di naipakita a grupgrupo.
Tristaniopsis
• # Tristaniopsis decorticata – Filipinas
Sasao a Timor–Alor–Pantar
Dagiti pagsasao
Dagiti pangsandi ket:
Tristaniopsis razakiana
Ti Tristaniopsis razakiana ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae, dati nga ammo a kas Tristania razakiana.
Tristaniopsis
• # Tristaniopsis exiliflora – Queensland
Sasao a Timor–Alor–Pantar
Dagiti pagsasao
! !!sg!!pl !1excl !1incl !2 !3
Tristaniopsis
• # Tristaniopsis ferruginea – Baro a Guinea
Tristaniopsis razakiana
Daytoy ket maysa a naindagaan a mula nga endemiko iti bakir ti bantay iti Malaysia Peninsular. Adda nadokumentuan a populasion iti Fraser's Hill, ngem ti panagdur-as idiay ket mangipangta iti sebbangan babaen ti pannakaawan iti habitat.
Sasao a Timor–Alor–Pantar
Dagiti pagsasao
Namatmati ni Ross (2005) a dagitoy ket mangipaltiing iti proto-Trans–Baro a Guinea ti Umuna ken maikadua a pangsandi ti tao ti *na, *ni, *ga, *gi, ken mabalin pay iti Trans–Baro a Guinea a dual/inklusibo iti *-pi-, ngem saan pay daytoy a naipakita iti pammaneknek dagiti lingguista, ken adu kaniada a makakita iti Trans–New Guinea a kas ad-adu a limitado a pamilia.
Pakasaritaan ken pannakaidasig
Uray no ti heograpiko a kaasidegda, ti sasao a Papuano ti Timor ket saanda nga asideg nga agkakabagian, ken ti panangipakita ti pannakaikabagian a pagbaetan iti ania man kaniada ket narigat, malaksid ti nalawag a panagkabagian ti sasao nga Alor–Pantar kadagiti isla a kaarruba ti Timor.
Tristaniopsis
• # Tristaniopsis fruticosa – Malaysia Peninsular
Sasao a Timor–Alor–Pantar
Pakasaritaan ken pannakaidasig
Immuna nga insingasing ni Arthur Capell a ti sasao a Timor ket pamilia idi 1941, ken isu met ti inaramid da Watuseke ken Anceaux para iti Timor–Alor–Pantar idi 1973. isuda a dua a yunit ket nabingbingayda kadagiti kaudian a pannakaidasig, ngem ti kanungpalan a panagkaikabagianda ket kadawyan a naaw-awat.
Tristaniopsis
• # Tristaniopsis glauca – Baro a Caledonia
Sasao a Timor–Alor–Pantar
Pakasaritaan ken pannakaidasig
Idi 1957 iinsilpo ni HKL Cowan ti sasao a Timor iti pamilia a Laud a Papuano. Nupay kasta, idi inpadakkel ni Stephen Wurm ti Trans–Baro a Guinea idi 1975, inkeddengna a ti Timor–Alor–Pantar ket maitagikua idiay, ken isilpona daytoy iti sasao nga Abagatan nga Ulo ti Billit iti sanga nga Abagatan nga Ulo ti Billit – Timor–Alor–Pantar iti dayta a pilo. Imbagbaga ni Wurm dagiti panagpapada iti Laud a Papuano, ti maysa a sabali a pamilia, ngem insingasingna a daytoy ket gapu ti impluensia a subestrato.
Indasig ni Ross (2005) ti Timor–Alor–Pantar iti sasao a Laud a Bomberai, dagiti dua a grupo a mangporma iti sanga iti kaunegan ti Laud a Trans–Baro a Guinea.
Tristaniopsis
• # Tristaniopsis guillainii – Baro a Caledonia
• # Tristaniopsis kinabaluensis – Sabah
• # Tristaniopsis laurina – Queensland, New South Wales, Victoria
• # Tristaniopsis littoralis – Filipinas
• # Tristaniopsis lucida – Baro a Caledonia
• # Tristaniopsis macphersonii – Baro a Caledonia
• # Tristaniopsis macrosperma – Baro a Guinea
Tristaniopsis reticulata
Ti Tristaniopsis reticulata ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae. Daytoy ket endemiko iti Baro a Caledonia.
Tristaniopsis
• # Tristaniopsis merguensis – Cambodia, Myanmar, P Malaysia, Borneo, Java, Sumatra
• # Tristaniopsis micrantha – Filipinas
• # Tristaniopsis minutiflora – Baro a Caledonia
• # Tristaniopsis ninndoensis – Baro a Caledonia
• # Tristaniopsis oblongifolia – Filipinas
• # Tristaniopsis obovata – P Malaysia, Borneo, Sumatra
• # Tristaniopsis oreophila – Baro a Guinea
• # Tristaniopsis pentandra – Borneo
• # Tristaniopsis polyandra – Baro a Caledonia
• # Tristaniopsis pontianensis – Malaysia Peninsular
• # Tristaniopsis razakiana – Malaysia Peninsular
• # Tristaniopsis rubiginosa – Borneo
• # Tristaniopsis vieillardii – Baro a Caledonia
• # Tristaniopsis whiteana – P Malaysia, Borneo, Sumatra
• # Tristaniopsis yateensis- Baro a Caledonia
Pagsasao a Tagbanwa ti Aborlan
Ti Tagbanwa ti Aborlan ket naisasao idiay Isla ti Palawan idiay Filipinas. Daytoy ket saan nga agsinnaranay a maawatan kadagiti sabali a pagsasao iti tattao a Tagbanwa.
Miconia holosericea
TI Miconia holosericea ket ti sebbangan ti babassit a mula wenno kayo iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket patneng iti Amianan ken Abagatan nga Amerika.
Palaquium gutta
Ti Palaquium gutta ket ti kayo iti pamilia a Sapotaceae. Daytoy ket agtubo aginggana iti a katayag. Ti ukis ti kayo ket maralabbasit-kayumanggi. Dagiti grupo ti rimpuok ti sabong ket addaan kadagiti agarup a 12 a sabsabong. Dagiti bunga ket nagtimbukel wenno immitlog, sagpaminsan a marakayumanggi a naabungotan kadagiti napuskol a dutdot, aginggana iti iti kaatiddog. Ti espesipio nga epiteta ti gutta ket manipud iti Malayo a balikas iti getah a kayatna a sawen ket "tutot wenno latex". Ti kayo ket adu nga ammo a taudan ti latex a gutta-percha. Ti habita ket tanap iti aglalaok a dipterokarpo, kerangas ken dagiti bakir ti apug a bato. Ti P. gutta ket mabirukan idiay Sumatra, Malaysia Peninsular, Singapur ken Borneo.
Pagsasao a Fayu
Ti pagsasao a Fayu, ammo pay akas Sehudate, ket ti pagsasao a Tanap Dandanaw ti Probinsia ti Papua, Indonesia nga insasao babaen dagiti agarup a 1400 a tattao a Fayu.
Dryobalanops fusca
Ti Dryobalanops fusca ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Ti nagan ti sebbangan iti fusca ket naala manipud iti Latin (fuscus = nangisit-maris) ken mangibagbaga iti nangisit-maris nga indumento. Daytoy a sebbangan ket endemiko iti Borneo, nga idiay ket maipangta gapu ti pannakaawan iti habitat. Daytoy ket dakkel a rumrummuar a kayo, aginggana iti 60 m iti katayag ken mabirukan kadagiti kerangas kadagiti naipangato nga aplaya. Daytoy ket nadagsen a kayo a nailaklako iti nagan a Kapur.
Maika-62 a paralelo abagatan
Ti maika-62 a paralelo abagatan ket ti sirkulo ti latitud a 62 gradgrado iti abagatan ti ekuador a plano ti Daga. Daytoy ket ballasiwenna ti Akin-abagatan a Taaw ken ti Antartika.
Likmut iti lubong
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 62° a paralelo abagatan ket lumabas iti:
! scope="col" width="140" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw
Opercularia vaginata
Ti Opercularia vaginata (dogweed iti Ingles) ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti kaunegan ti henero ti Opercularia iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket endemiko iti abagatan laud nga Akinlaud nga Australia.
Deskripsion
Ti O. vaginata ket ti dumalapdap wenno nalinteg a perenial a mula nga agtubo iti katayag iti 0.45 m kadagiti nadarat, granitiko ken lateritiko a daga, ken iti bato ti apug ti pantar. Dagiti berde wenno duyaw a sabongna ket makita manipu diti Hulio aginggana iti Disiembre.
Pannakaiwarwaras
Mabirukan daytoy kadagiti probinsia ti Beard iti Probinsia ti Eremaean ken ti Probinsia ti South-West, wennoitikamaudian a pannakaidasig dagiti rehion ti IBRA iti Avon Wheatbelt, Coolgardie (bioheograpiko a rehion), Esperance Plains, Gascoyne, Geraldton Sandplains, Bakir ti Jarrah, Mallee (bioheograpiko a rhion), Murchison (bioheograpiko a rehion), Swan Coastal Plain, Warren ken Yalgoo (bioheograpiko a rehion).
Taksonomia
Daytoy ket immuna nga impalawag babaen ni Jacques Labillardiere idi 1804 a kas Opercularia vaginata iti Annales du Muséum d'histoire naturelle ni de Jussieu.
Opercularia echinocephala
thumb|left|Ti maluluom a bunga ti O. echinocephala Ti Opercularia echinocephala (bristly headed stinkweed iti Ingles) ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti kaunegan ti henero tiOpercularia, iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket endemiko iti abagatan laud ti Akinlaud nga Australia.
Deskripsion
Ti O. echinocephala ket tidumalapdap a perenial manipud iti 0.1 aginggana iti 1.3 m iti katayag ken agtubo kadagiti nadalumpinas a tanap ken kadagiti igid ti karayan kadagiti darat ken lateritiko a daga. Dagiti berde/derosas a sabongna ket agparang manipud iti Agosto aginggana iti Nobiembre.
Mabirukan daytoy kadagiti rehion ti IBRA iti Esperance Plains, Bakir Jarrah, Swan Coastal Plain ken Warren.
Taksonomia
Daytoy ket immuna nga impalawag babaen ni Bentham idi 1867 a kas Opercularia echinocephala. Awan ti inlista a sinonimo babaen ti APNI, wenno babaen ti Plants of the World online.
Dryobalanops beccarii
Ti Dryobalanops beccarii, wenno Kapur Keladan, ket tisebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Ti sebbangan ket naipanagan ken ni Odoardo Beccari, 1843–1920, ti maysa nga Italiano nga eksplorador ken botaniko. Daytoy ket mabirukan iti Malaysia Peninsular ken Borneo. Daytoy ket maysa a dakkel a rumrummuar a kayo, aginggana iti 65 m iti katayag ken mabirukan kadagiti aglalaok a dipterokarpo a bakir kadagiti ababaw a naisagepsepan a daga iti sandstone ken shale. Daytoy ket maysa a nadagsen a kayo a nailaklako iti nagan a Kapur. Daytoy ket mabirukan kadagiti saan a basbassit ngem uppat a nasalakniban a lugar (dagiti Nailian a Parke ti Bako, Gunung Mulu, Kabambantayan ti Crocker ken Ulu Temburong).
Maika-19 a paralelo amianan
Ti maika-19 a paralelo amianan ket ti sirkulo ti latitud a 19 gradgrado iti amianan ti ekuador a plano ti Daga. Daytoy ket ballasiwenna ti Aprika, Asia, ti Taaw Indiano, ti Taaw Pasipiko, Amianan nga Amerika, ti karibe ken ti Taaw Atlantiko.
Iti daytoy a latitud ti init ketmakitkita para kadagiti 13 nga oras, 17 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti kalgaw ken 10 nga or-oras, 59 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti panaglalam-ek.
Likmut iti lubong
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 19° a paralelo amianan ket lumabas iti:
! scope="col" width="140" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" | undefined ! scope="row" | 🇩🇿 ! scope="row" | undefined ! scope="row" | 🇳🇪 ! scope="row" | 🇹🇩 ! scope="row" | 🇸🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Nalabbasit ! scope="row" | 🇸🇦 ! scope="row" | 🇴🇲 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇮🇳 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇲🇲 ! scope="row" | 🇹🇭 ! scope="row" | 🇱🇦 ! scope="row" | 🇻🇳 ! scope="row" | 🇱🇦 ! scope="row" | 🇻🇳 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Abagatan Tsina ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Abagatan Tsina ! scope="row" | 🇵🇭 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇲🇽 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇲🇽 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo ti Mehiko ! scope="row" | 🇲🇽 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Karibe ! scope="row" | 🇭🇹 ! scope="row" | 🇩🇴 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | undefined ! scope="row" | undefined
Phyllis viscosa
Ti Phyllis viscosa ket kasla ti Phyllis nobla ngem basbassit nga agraman iti akikid, napigket a bulbulong ken ababa, nasamek nga inploressensia.
Pannakaiwarwaras
Tenerife: Laud, rehion, Los Silos, Cuevas Negras, Montes de Teno, Masca kdpy., dagiti rangkis iti akinbaba a sona aginggana iti iti Cumbre de Masca.
Nicosia
Ti Nicosia (Λευκωσία ; Lefkoşa ; Nikosia)  ket ti kadakkelan a siudad iti isla ti Cyprus. Daytoy ket mabirukan iti tanap ti Mesaoria, kadagiti igid ti karayan Pedieos.
Ti Nicosia ket isu ti kapitolio ken tugaw ti gobierno ti Republika ti Cyprus, ken iti kastoy isu daytoy ti kaadaywan iti abagatan a daya iti amin a kapitolio kadagiti kamemng ti Kappon ti Europa. Daytoy ket agtultuloyen a natagtagitao kadagiti napalabas a 4,500 a tawen ken isun ti kapitolio ti Cyprus manipud idi maika-10 a siglo. Ti Nicosia ket nabingbingay idi iti akin-abagatan a Cyprus ti Gresia ken ti akin-amianan a Cyprus ti Turkia idi 1963, kalpasan dagiti riribok ti komunidad a napasamak iti siudad. Ita nga aldaw, ti akin-amianan a parte ti siudad ket ti kapitolio ti Akin-amianan a Cyprus, ti de facto nga estado a naikeddeng a nasakop a teritorio ti Cyprus babaen ti sangalubongan a komunidad.
Malaksid kadagiti annong iti lehislatibo ken administrtibo, ti Nicosia ket bukod a nakaipundar a kas kapitolio ti pinansia ti isla ken ti nangruna a sentro iti sangalubongan a negosio. Idi 2012, ti Nicosia ket isu idi ti maika-5 a kabaknangan a siudad iti lubong iti relatibo a pigsa iti panaggatang.
Pagsasao a Kirikiri
Ti pagsasao a Kirikiri (Kirira), wenno Faia (manipud kadagiti dua a dialektona), ket ti pagsasao a Tanap Dandanaw ti Irian Jaya, Indonesia.
Sasao nga Akin-abagatan a Mindoro
Ti sasao nga Akin-abagatan a Mindoro (Abagatan a Mangyan) ket maysa kadagiti dua a rimpuok dagiti pagsasao nga insasao babaen ti tattao a Mangyan ti Isla ti Mindoro idiay Filipinas.
Dagiti pagsasao ket ti Buhid, Tawbuid, ken Hanuno'o.
Pagsasao a Biritai
Ti pagsasao a Biritai (Biri) ket ti pagsasao a Tanap Dandanaw ti Irian Jaya, Indonesia. Daytoy ket nanaganan manipud iti purok ti Biri.
Tristaniopsis yateensis
Ti Tristaniopsis yateensis ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae. Daytoy ket endemiko iti Baro a Caledonia. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.
Phyllis nobla
Ti Phyllis nobla ket ti bassit, di nadutdotan wenno nadutdotan a bassit-usit a mula iti pamilia ti Rubiaceae.
Madeira
Mabirukan daytoy kadagiti rangkis, igid ti batbato ken diding ti levada manipud ti pantar ti baybay aginggana iti 1800 m;adu anaiwarwaras iti Madeira ngem karkarna iti Porto Santo nga idiay ket mabirukan iti akin-amianan a pantar ti asideg ti Fonte d'Areia ken iti Pico do Facho ken Ilheu de Baiyo; mabirukan pay iti Isla Deserta Grande ken iti akindaya a bangir ti Bugio.
Is-isla Canarias
Tenerife: dagiti rangkis ken igid ti bakir ti Laurel, Sierra Anaga, Las Mercedes aginggana iti Vueltas de de Taganana, Aguamansa kdpy. lokal nga adu, 600–1200 m; La Palma: Cumbre Nueva, El Paso, Barlovento kdpy.; La Gomera: Monte del Cedro, Arure, Chorros de Epina; El Hierro: Dagiti rehion ti bakir ti El Golfo; Gran Canaria: Pinar de Tamadaba, dagiti rangkis ti bakir ti pino, 1000 m, karkarna iti Presa de los Pérez.
Miconia idiogena
Ti Miconia idiogena ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay.
Maika-61 a paralelo abagatan
Ti maika-61 a paralelo abagatan ket ti sirkulo ti latitud a 61 gradgrado iti abagatan ti ekuador a plano ti Daga.Awan ti daga a naisanglad iti daytoy a paralelo. Daytoy ket ballasiwenna ti Akin-abagatan a Taaw.
Likmut iti lubong
! scope="col" width="140" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilain, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw
Miconia imitans
Ti Miconia imitans ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay.
Leyte (panangilawlawag)
Ti Leyte ket ti probinsia idiay Filipinas.
Ti Leyte ket mabalin pay a dumakamat iti:
Pagsasao nga Agta ti Dicamay
Ti Agta ti Dicamay ket ti maysa nga awanen a pagsasao nga Aeta ti akin-amianan a Filipinas. Dagiti Agta ti Dicamay ket nagtatengda idiay Karayan Dicamay, idiay akinlaud a bangir ti Sierra Madre idiay asideg ti Jones, Isabela. Dagiti tattao a Agta ti Dicamay ket pinatay idi dagiti Ilokano nga immak-akar idiay idi baetan ti 1957 ken 1974 (Lobel 2013:98).
Nagurnong ni Richard Roe iti listaan dagiti 291 a balikas ti Dicamay idi 1957.
Dryobalanops keithii
Ti Dryobalanops keithii ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Ti sebbangan ket naipanagan ken ni H.G. Keith, 1899–1982, ti maysa a Konserbator dagiti Bakir iti Amianan a Borneo (itan ket Sabah). Daytoy a sebbangan ket endemiko iti Borneo, nga idiay ket maipangta gapu ti pannakaawan iti habitat. Daytoy ket nangruna a langit-langit nga ababa a rumrummuar a kayo, aginggana iti 40 m iti katayag a mabirukan kadagiti aglalaok a dipterokarpo a bakir ken daiti nasayaat a maatianan ngem nadam-eg a sekka a daga. Daytoy ket nadagsen a kayo a nailaklako iti nagan a Kapur.
Muscat
Ti Muscat (مسقط, Masqaṭ ) ket ti kapitolio ti Oman. Daytoy ket tugaw pay ti gobierno ken ti kadakkelan a siudad iti Gobernorato ti Muscat. Segun ti Nailian a Sentro para kadagiti Estadistika ken Pakaammo (NCSI), ti dagup a populasion ti Gobernorato ti Muscat ket nakaabot iti 1.4 a riwriw manipud idi Septiembre 2018. Ti metropolitano a lugar ket umabot iti agarup a ken mairaman dagiti innem a probinsia a tinawtawagan iti wilayat. Ammo daytoye manipud idi umuna a siglo CE a kas maysa a nangruna a puerto ti pagtagilakuan iti pagbaetan ti laud kenand the daya, ti Muscat wket tinurayan idi babaen dagiti nadumaduma nga indehenio a tribu ken dagiti ganganaet a bileg a kas dagiti Persiano, ti Imperio ti Portugal ken ti Imperio nga Otomano kadagiti nadumaduma a punto iti pakasaritanna. Daytoy ket rehional a bileg ti militar idi maika-18 a siglo, umabot ti impluensia ti Muscat iti ad-adayo a kas ti Daya nga Aprika ken Zanzibar. Kas maysa a nangruna puerto nga ili iti Golpo ti Oman, ti Muscat ket nakaawis kadagiti ganganaet nga agtagtagiako ken dagiti mangtagtagitao a kas dagiti Persiano ken dagiti Baluchi. Manipud iti pannakaipangato ni Qaboos bin Said a kas Sultan ti Oman idi 1970, ti Muscat ket nakasanayen iti napardas a panagdur-as ti enpraestruktura a nakaiturongan ti nasayaat nga ekonomia ken ti kagimongan iti nadumaduma nga etniko.
Ti nabato a Akinlaud a Banbantay Al Hajar ket isu ti kaaduan a ladawan ti daga ti Muscat. Ti siudad ket mabirukan idiay Baybay Arabiano iti igid ti Golpo ti Oman ken asideg iti estratehiko a Linglingsat ti Hormuz. Dagiti saan unay a natayag a pasdek ket isu ti adu a makita nga urbano a ladawan ti daga ti Muscat.
Etimolohia
Ti Mapa ti Arabia ni Ptolomeo ket manginagan kadagiti teritorio ti Cryptus Portus ken Moscha Portus. Nabingbingay dagiti eskolar iti pamanunotan no ania kadagitoy dua ti mainaig iti siudad ti Muscat. Iti pay maipada, irepensia nia Arriano ti Omana ken Moscha iti Panaglayag ni Nearco. Dagiti interpretasion iti obra ni Arrianus babaen ni William Vincent ken ni Jean Baptiste Bourguignon d'Anville ket mangibaga a ti Omana ket reperensia idi iti Oman, bayat a ti Moscha ket mangibagbaga iti Muscat. Iti pay maipada, dagiti sabali nga eskiloar ket inagananda ti reperensia ni Plinio ti Laklakay iti Amithoscuta a kas iti Muscat.
Maisuppiatan ti taudan ti balikas a Muscat. Adda dagiti mannurat nga agtunton a ti balikas ket addaan kadagiti taudan iti Arabiko – manipud iti moscha, a ti kayatn a sawen ket napabussog a lalat wenno kudil. Adda met dagiti dadduma a mannurat nga agtunton a ti kayat a sawen ti nagan a Muscat ket pagsangladan wenno ti lugar iti "pagitinnagan ti angkla". Dagiti dadduma a taudan ket mairaman ti muscat manipud iti Daan a Persiano, a ti kayatna a sawen ket napigsa ti angot, wenno manipud iti Arabiko, a kayatna a sawen ket matmatnag a lugar, or hidden. Ti Cryptus Portus ket sinonimo iti Oman ("nailemmeng a daga"). Ngem ti "Ov-man" (Omman), ken ti daan a nagan iti Sumerio iti Magan (Maa-kan), ket tattao iti baybay iti pagsasao nga Arabiko.
Maika-63 a paralelo abagatan
Ti maika-63 a paralelo abagatan ket ti sirkulo ti latitud a 63 gradgrado iti abagatan ti ekuador a plano ti Daga. Daytoy ket ballasiwenna ti Akin-abagatan a Taaw ken ti Antartika.
Likmut iti lubong
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 63° a paralelo abagatan ket lumabas iti:
! scope="col" width="140" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw
Sarcosperma paniculatum
Ti Sarcosperma paniculatum ket ti maysa kayo iti pamilia a Sapotaceae. Daytoy ket agtubo aginggana iti iti katayag ket ti puon iti diametro aginggana iti. Dagiti sabong ket duyaw aginggana iti maraberde-puraw. Dagiti bunga ket immitlog wenno nagtimbukel, maluom a nalabbasit ken purpura-nangisit, aginggana iti iti diametro Ti espesipiko nga epiteta a paniculatum ket manipud iti Latin a ti kayatn a sawen ket "nalukay nga agsanga", a mangibagbaga kadagiti sabong. Ti habitat ket dagiti sekondario a bakir aginggana kadagiti nawaya a lugar manipud iti aginggana iti  iti kangato. Mabirukan ti S. paniculatum idiay Sumatra, Malaysia Peninsular, Borneo, Sulawesi, ti Is-isla Basbassit a Sunda ken ti Filipinas.
Dryobalanops aromatica
Ti Dryobalanops aromatica, kadawyan nga ammo a kas alkampor ti Borneo,  kayo nga alkampor, alkampor ti Malay, wenno alkampor ti Sumatra, ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Ti nagan ti sebbangan iti aromatica ket naala manipud iti Latin (aromaticus = kas rekado) ken mangibagbaga iti ayamuom iti dammar (tutot). Daytoy a sebbangan ket maysa idi a kangrunaan a taudan ti alkampor ken nakaaw-awis kadagiti agtagtagilako nga Arabo iti Borneo, nga iti dayta a panawen ket napatpateg ngem balitok, ken naus-usar para kadagiti insienso ken bangbanglo.
Daytoy ket mabirukan idiay Sumatra, Malaysia Peninsular ken Borneo.
Daytoy ket maysa a dakkel a rumrummuar a kayo, aginggana iti 65 m or even 75 m iti katayag ken mabirukan kadagiti aglalaok a dipterokarpo a bakir kadagiti nauneg a nadarat a duyaw a daga. Daytoy ket nadagsen a natangken a kayo babaen kadagiti panagtagilako a nagan iti Kapur. Daytoy ket mabirukan iti saan a basbassit ngem dua a nasalakniban a lugar (dagiti Nailian a Parke ti Lambir ken Gunung Mulu).
TI Dryobalanops aromatica ket maysa kadagiti nadumaduma a kayo a mangipakita iti panagkukua a makunkuna a panagbabain iti balangat.
Pomax
Ti Pomax ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti kape iti Rubiaceae. Ti Pomax umbellata, mabirukan iti Australia, ket ti kaikaisuna a sebbangan iti henero. Ti henero ket napartuat idi 1830, babaen ni Suiso a taksonomo Augustin Pyramus de Candolle, a naipabalaak iti Prodromus Systematis Naturalis Regni Vegetabilis. Naipalawag ti Pomax umbellata idi 1834.
Miconia innata
Ti Miconia innata ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay wenno dagiti subtropikal wenno tropikal a nangato a karuotan.
Miconia inanis
Ti Miconia inanis ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay.
Isla Tablas
Ti Isla Tablas ket ti kadakkelan kadagiti isla a mangbukel ti probinsia ti Romblon iti Filipinas. Ti nagan ti isla ket nagtaud manipud iti Espaniol. Sakbay ti kolonisasion ti Filipinas, ti Tablas ket ammo idi a kas ti Isla ti Osigan. Iti panawen idi pannakaiyasideg dagiti taga-Akinlaud, ti Osigan ket addaan idi ti populasion iti dua a gasut ken limapulo a tattao nga agtataeng kadagiti bassit a purok. Napatpataud idi ti allid iti daytoy nga isla.
Ti Odiongan, iti laud a tengnga ti isla, ket ti kangrunaan a puerto ken kadakkelan nga ili ti Romblon iti termino ti populasion. Ti Tablas ket administratibo a nabingbingay kadagiti ili ti Alcantara, Calatrava, Ferrol, Looc, Odiongan, San Agustin, San Andres, Santa Fe, ken Santa Maria.
Pagsasao a Kaiy
Ti pagsasao a Kaiy (Kai, Taori-Kei) ket ti pagsasao a Tanap Dandanaw ti Irian Jaya, Indonesia.
Dryobalanops lanceolata
Ti Dryobalanops lanceolata ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Ti nagan ti sebbangan ket naala manipud iti Latin (lanceolatus = sukog-gayang) ken mangibagbaga iti sukog ti bulong. Daytoy a sebbangan ket endemiko iti Borneo. Daytoy ket mabirukan kadagiti saan a basbassit ngem lima a nasalakniban a lugar (Reserba ti Bakir ti Kabilli-Sepilok, Danum Valley Conservation Area, Ulu Temburong, dagiti Nailian a Parke ti Lambir ken Gunung Mulu), ngem maipangta kadagiti sabali a lugar gapu ti pannakaawan iti habitat.
Daytoy ket maysa a dakkel a rumrummuar a kayo, aginggana iti 80 m iti katayag ken mabirukan kadagiti aglalaok a dipterokarpo a bakir kadagiti nalames a sekka a daga. Daytoy ket nadagsen a kayo a nailaklako iti nagan a Kapur.
Ophiorrhizeae
Ti Ophiorrhizeae ket ti tribu dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae ken aglaon kadagiti agarup a 364 a sebbangan kadagiti 4 a henero. Mabirukan dagiti representatibona manipud iti tropikal ken subtropikal nga Asia aginggana iti rehion ti Pasipiko.
Dagiti henero
Dagiti sinonimo
Amianan a Nicosia
Ti Amianan a Nicosia wenno Akin-amianan a Nicosia ([Kuzey] Lefkoşa ) ket ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ti de facto nga estado ti Akin-amianan a Cyprus. Daytoy ti akin-amianan a parte ti nabingbingay a siudad ti Nicosia ken tinurayan babaen ti Munisipalidad ti Turkia ti Nicosia. Manipud idi 2011, ti Amianan a Nicosia ket addaan iti populasion iti 61,378 ken ti populasion ti metropoplitano alugar iti 82,539.
Kalpasan ti riribok ti komunidad kadagiti tawen ti 1960, ti kapitolio ti Republika ti Cyprus ket nabingbingay idi kadagiti komunidad ti isla iti Griego a Cypriot ken Turko a Cypriot iti abagatan ken amianan idi 1963. Ti kudeta babaen ti hunta ti militar ti Gresia iti panagpadas a panangikaykaysa ti isla iti Gresia idi 1974 ket nakaiturongan ti Panagrukma ti Turkia iti Cyprus, ken inkeddeng ti komunidad iti lubong ti Amianan a Nicosia ket sinakop babaen ti Turkia manipud idin.
Pagsasao nga Eritai
Ti pagsasao nga Eritai (Eri), wenno Baburiwa, ket ti pagsasao a Tanap Dandanaw ti Irian Jaya, Indonesia. Daytoy ket nanaganan manipud iti purok ti Erai.
Ti Sikaritai, Obokuitai, ken Eritai ket mangbukel iti rimpuok ti dialekto.
Sasao a Tanap Dandanaw
Ti sasao a Tanap Dandanaw ket ti bassit a pamilia ti sasao a Papuano. Tentatiboda idi nga ingrupo babaen ni Stephen Wurm iti sasao a Tor iti bukodna a singasing ti Trans–New Guinea. Saan a nakabiruk ni Clouse (1997) ti ebidensia iti pannakaikapet ti sasao a Tor ken ingrupona ida iti sasao a Luek Geelvink. Indasig ni Malcolm Ross dagiti pagsasao a kas nawaya a pamilia.
Pannakaidasig
Dagiti nodo ti agpang ti pamilia ni Wurm ket naikabil iti napuskol iti kladograma dita baba:
Dagiti pangsandi
Dagiti pangsandi a kinonstrukto manen ni Ross para iti proto-Tariku ket,
Ti maitunos a pangsandi nga "I" ken "thou" ket dagiti proto–Daya a Tanap Danaw ti *a, *do, ti Awera ti yai, nai (ti naududiket manipud iti *dai; iyasping pay ti e "we"), ken ti Rasawa ti e-, de-. Saan a makibinningay ti Saponi kadagiti pangsandi iti pamilia a Tanap Dandanaw; pudno a dagiti pangsandina iti mamire "I, we" ken ba "thou" ket palagip iti proto–Daya nga Ulo ti Billit ti *meme "we" ken *ba "thou". Nupay kasta, makibinningay iti kagudua dagiti batayan a leksiko ken bokabulario ti Saponi iti Rasawa, ken inbati ni Ross iti pamilia ti Tanap Dandanaw aginggana intono malpas ti adu a panagsukisok. Ti pagsasao a Tause ket dati pay idi a naigrupo kadagiti grupo ti Tariku ti sasao a Tantanap Dandanaw. Inyakar ni Ross daytoy iti Sasao a Daya nga Ulo ti Billit – Sentani gapu iti batayan dagiti panagpapada ti pangsandi; ninamnamana a daytoy ket mangital-o iti ad-adu pay a panagsukisok.
Ponolohia
Inbagbaga da Clouse ken Clouse (1993) nga adu kadagiti sasao a Tantanap ket makibinningayda kadagiti nadumaduma a saan a kadawyan a langa ti ponolohia. Bayat a ti sasao a Papuano ket kadawyan nga addaan kadagiti saan a basbassit a dua nga agpaagong a ponema, daytoy ket saan a kastoy a kaso para iti sasao a Tantanap Dandanaw. Ngem adda met dagiti agpaagong a ponetiko kadagiti kaaduan a sasao a Tantanap Dandanaw, saanda nga aggiddiat kadagiti maitunos a nabosesan a maipasardeng a panagsardeng. Ti Doutai, Sikaritai ken Obokuitai awananda pay kadagiti agpaagong a ponetiko. Iti pay maipatinayon, awan kadagiti pagsasao a Tantanap Dandanaw iti addaan iti likido a ponema. Kinonstrukto manen ni Clouse (1997) ti tinaudan ti Tantanap Dandanaw ti tipolohiko ti naisangayan nga imbentorio ti konsonante, nga intero a mangbukel kadagiti panagpasardeng, /p, t, k, b, d/.
Adu kadagiti pagsasao ket addaanda kadagiti nangato a nakonstrikto a (naprikatibo) paaweng; iti Doutai ken Kirikiri dagitoy ket mangbukel kadagiti naisina a ponema manipud iti /i/ ken /u/. Dagiti naiprikatibo a paaweng ket mabalin a kasla napadur-as manipud iti pannakaikkat ti sumagruno a konsonante.
Maika-83 a meridiano laud
Ti 83° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto a bumallasiw iti Taaw Artiko, Amianan nga Amerika, ti Golpo ti Mehiko, ti Baybay Karibe, Sentral nga Amerika, ti Taaw Pasipiko, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-83 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-97 a meridiano daya.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-83 a meridiano laud ket lumabas iti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Jones Sound ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lancaster Sound ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Fury ken Hecla ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Labneng Foxe ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Evans ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Hudson ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Danaw Huron ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Danaw Erie ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo ti Mehiko ! scope="row" | 🇨🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Karibe ! scope="row" | 🇨🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Karibe ! scope="row" | 🇨🇷 ! scope="row" | 🇵🇦 ! scope="row" | 🇨🇷 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Sideroxylon acunae
Ti Sideroxylon acunae ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Kuba.
Miconia lachnoclada
Ti Miconia lachnoclada ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Peru.
Miconia jorgensenii
Ti Miconia jorgensenii ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay.
Dryobalanops oblongifolia
Ti nagan ti sebbangan ket naala manipud iti Latin (oblongus = immatiddog ken folium = bulong); ken mangibagbaga iti sukog ti bulong.
Deskripsion
Daytoy ket agpataud iti nadagsen a kayo a nailaklako iti nagan a Kapur.
Dagiti subsebbangan
Adda dagiti dua a subsebbangan:
Daytoy ket mabirukan iti saan a basbassit ngem maysa nalasakniban a lugar (Nailian a Parke ti Kubah), ngem maipangta kadagiti sabali a lugar gapu ti pannakaawan ti habitat. Daytoy ket maysa a rumrummuar a kayo, aginggana iti 60 m iti katayan ken mabirukan kadagiti aglalaok a dipterokarpo a bakir kadagiti nadarat a sekka a daga.
Lerchea
Ti Lerchea ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket impalawag babaen ni Carl Linnaeus idi 1771. Mabirukan ti henero manipud iti akin-abagatan a Tsina aginggana iti akinlaud a Malesia.
Pagsasao a Kwerisa
Ti pagsasao a Kwerisa, wenno Taogwe, ket ti gangani nga awanen a pagsasao a Tanap Dandanaw ti Irian Jaya, Indonesia. Kaaduan dagiti tattao a Kwerisa ket nagsasaodan iti Kaiy, nga asideg a kabagianna.
Maika-59 a paralelo abagatan
Ti maika-59 a paralelo abagatan ket ti sirkulo ti latitud a 59 gradgrado iti abagatan ti ekuador a plano ti Daga. Awan ti daga a naisanglad iti daytoy a paralelo. Daytoy ket agballasiw laeng iti taaw.
Likmut ti lubong
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 59° a paralelo abagatan ket lumabas iti:
! scope="col" width="140" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko