cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tattao a Malayo
Adda dagiti adu a panagdumaduma iti henetiko, lingnguistiko, kultura, ken sosial kadagiti adu a subgrupo ti Malayo, kangrunaan a gapu dagiti ginasut a tawen ti migrasion ken asimilasion dagiti nadumaduma rehional nga etnisidad ken dagiti tribu iti kaunegan ti Maritimo nga Abagatan a daya nga Asia. Iti pakasaritaan, ti populasion ti Malayo ket kangrunaan a nagtaud manipud kadagiti a nasapsapa a nagsasao iti Malayiko a tribu ti Austronesio ken Austroasiatiko a nagpundar kadagiti nadumaduma a taga-ugma a pagtagilakuan nga es-estado ken pagpagarian, a naipangpangruna ti Brunei, Kedah, Langkasuka, Gangga Negara, Chi Tu, Nakhon Si Thammarat, Melayu ken Srivijaya
Atsuta, Hokkaido
Ti Atsuta (厚田村) ket maysa idi a purok a mabirukan iti Distrito ti Atsuta, Subprepektura ti Ishikari, Hokkaido, Hapon. Mabirukan idi ti purok iti laud nga aplya ti Hokkaido iti Rota 231 iti pagbaetan ti Siudad ti Ishikari ken Hamamasu.
Idi Oktubre 1, 2005, naitipon ti Atsuta a kakuyog ti purok ti Hamamasu (manipud iti Distrito ti Hamamasu) iti naipadakkel a siudad ti Ishikari.
Karayan Abulog
Ti Karayan Abulog ket isu ti maika-9 a kadakkelan a sistema ti karayan idiay Filipinas kadagiti termino ti kadakkel ti taudan ti danum. Daytoy ket addaan ti nakarkulo a pagayusan ti danum iti 3372 km2 ken ti kaatiddog iti 175 km manipud kadagiti taudanna iti banbantay ti Rehion Administratibo ti Kordiliera. Ad-adu ngem 90% iti pagayusan a lugar ti karayan ket mabirukan idiay probinsia ti Kalinga bayat a dagiti nabatbati ket adda idiay probinsia ti Cagayan.
Paul Heyse
Ni Paul Johann Ludwig von Heyse (15 Marso 1830 – 2 Abril 1914) nailidding nga Aleman a mannurat ken agipatpatarus. Isu ket kameng dagiti dua a naipangpangruna a kagimongan a literario, tiTunnel über der Spree idiay Berlin ken ti Die Krokodile idiay Munich, isu ket nagsursurat kadagiti nobela, daniw, ken dagiti 177 nga ababa a sarita, ken dagiti agarup a sangapulo ket innem a drama. Ti dagup dagiti adu ken nadumaduma a pinataud ni Heyse ket nakaaramid kaniana ti maysa a kangrunaan a panakailadawan kadagiti Aleman a lallaki dagiti letra. Nagunggunaan isuna ti Premio Nobel iti Literatura idi 1910 "a kas paamadayaw ti naitungpal a kinaartista, a nasagepsepan iti kinapudno, nga agnanayon a nagiparang iti atiddog ket narang-ay a karrer a kas maysa a liliko a mannaniw, dramatista, nobelista ken mannurat kadagiti nalatak nga ababa a sarita iti lubong." Ni Wirsen, maysa kadagiti hues iti Nobel, ket kinunana a ti "Alemania ket awan pay ti nalatlatak a henio ti leterario iti sakbay ni Goethe." Ni Heyse ket isu ti maikapat a kalakayan a laureado iti literatura, kalpasan ni Doris Lessing, Theodor Mommsen ken Jaroslav Seifert.
Bayawan
Ti Siudad ti Bayawan ket maysa a maika-2 a klase a siudad iti probinsia ti Negros Oriental iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Siudad ti Bayawan ket nabingbingay a politikal iti 28 a barbaranggay.
• Banaybanay
• Banga
• Villasol (Bato)
• Cansumalig
• Dawis
• Malabugas
• Mandu-ao
• Maninihon
• Minaba
Maurice Maeterlinck
Ni Maurice Polydore Marie Bernard Maeterlinck (tinawtawagan pay a kas ni Comte (Konde) Maeterlinck manipud ti 1932; idiay Belhika,  idiay Pransia; 29 Agosto 1862 – 6 Mayo 1949) ket maysa idi a Belga a  dramaturgo, mannaniw, ken mannalaysay a nagsursurat iti Pranses. Isu ket nagunggunaan ti Premio Nobel iti Literatura idi 1911. Dagiti kangrunaan a tema dagiti obrana ket patay ken ti kayatna a saoen ti biag. Dagiti pabuyana ket agporma ti nangruna a paset ti Simbolista a tignay.
Bayawan
Dagiti baranggay
• Nangka
• Narra
• Pagatban
• Poblacion
• San Jose
• San Miguel
• San Roque
• Suba (Pob.)
• Tabuan
• Tayawan
• Tinago (Pob.)
• Ubos (Pob.)
• Villareal
• San Isidro
Bantay Apo
Ti Bantay Apo ket dakkel a solpatariko, a mabalin nga aktibo nga estratobulkan idiay isla ti Mindanao, Filipinas. Daytoy ket addaan iti kangato iti iti ngato ti lessaad ti baybay, daytoy ti kangatuan a bantay iti pagilian a mabirukan idiay nagbaetan ti Siudad ti Davao ken probinsia ti Davao del Sur ti Rehion XI ken probinsia ti Cotabato ti Rehion XII. Ti pantok ket tanawenna ti Siudad ti Davao iti ti amianan a daya, ti Siudad ti Digos iti  ti abagatan a daya, ken Siudad ti Kidapawan iti  ti laud.
Ti Bantay Apo ket nadalumpinas ti tuktokna a bantay nga addaan kadagiti tallo a pantok a natuktokan ti nga abut ti bulkan nga aglaon ti bassit nga abut ti bulkan a danaw. Ti petsa ti kinaudi a panagbettakna ket di ammo, ken awan ti nakeddengan iti naipakasaritaan a panpanawen.
Ti bulkan ket maysa kadagiti kadayegan papanan dagiti agkalkalay-at ti bantay idiay Filipinas a ti pantokna, iti natimbeng, ket masapul ti dua nga aldaw tapno maabaot. Ti immuna a nairehistro a panagkalay-at ket idi Oktubre 10, 1880, babaen ti partido nga indaoluan babaen ni Joaquin Rajal, ti Kastila a gobernador ti Davao.
Masna a Parke ti Bantay Apo
Idi Mayo 9, 1936, ti Bantay Apo ket nairangarang a kas nailian a parke babaen ti Proklamasion Blng. 59 babaen ni Presidente Manuel L. Quezon, ken sinaruno met daytoy ti Proklamasion Blng. 35 ti Mayo 8, 1966 kalpasanna ti Proklamasion Blng. 882 ti Septiembre 24, 1996. Idi Pebrero 3, 2004, thi pannakaaprobar ti Republika Tignay Blng. 9237 ket nangibangon ti Bantay Apo a kas nasalakniban a lugar babaen ti kategoria ti masna a parke nga addaan iti kalawa iti ; nga adda met dagiti dua a kaaripingna a lugar iti ken  a kas dagiti paglappedan a sona, a pakaitedan ti pannakataripatona ken dagiti dadduma pay a panggep.
Urayno daytoy ket nairangaran a Masna a Parke, dagiti agdam a a pagkalay-atan a dalan ket nakaro a nawaraan kadagiti basura babaen dagiti awan responsible nga agkalkalay-at, dayto ket manglukat ti waya para iti panagnurunor ti daga iti ballasiw ti kalbon a bakrasna. Adda met dagiti bantay ken sosial a grupo dagiti agkalkalay-at ket sumangsang-atda kalapasan ti Nasantuan a Lawas/Paskua ti Panagungar, ti kaaduan a paset ti panawen a panagkalay-at, a mapmapan tapno agdalus kadagiti naapektaran a luglugar.
Listaan ti Tawid ti Lubong ti UNESCO
Ti Departamento ti Enbironmento ken dagiti Masna a Rekurso (DENR) ket insingasingda ti Bantay Apo idi Disembre 12, 2009 para iti pannakairamanna iti listaan ti Lugar a Tawid ti Lubong ti UNESCO. Ti bantay ket inkeddeng babaen ti DENR a kas ti sentro ti endemismo idiay Mindanao. Daytoy ket addaan iti kaaduan a dibersidad ti naibatay ti daga a biolohia iti termino ti flora ken fauna ti lugar ti tunggal maysa. Daytoy ket addaan iti tallo a naisangayan a pormasion ti bakir, manipud iti ababa a tropikal a katuduan a bakir, aginggana ti tengnga ti banbantay a kabakiran, ken iti kanungpalan aginggana ti nangato a banbantay a kabakiran.
Ronaldo Puno
Ni Ronaldo V. Puno, ket maysa a mangimaton ti kampania kadagiti politika iti Filipinas. Isu ket nagsuporta kadagiti panagtaray ti presidente ken panagabak ni Fidel Ramos, Joseph Estrada, ken Gloria Macapagal Arroyo.
Bantay Apo
Listaan ti Tawid ti Lubong ti UNESCO
thumb|left|[[Nepenthes copelandii]]
Ronaldo Puno
Isu ket sigud idi a kaunegan a sekretario ti Filipinas, ken maysa pay idi a pannakabagi ti Kongreso. Isu pay ket mangidaulo iti Kampi, ti kangrunaan nga administratibo a partido ni Gloria Macapagal Arroyo.
Bantay Apo
Heotermal nga enerhia
Ti Bantay Apo ket maysa a nasayaat a taudan ti heotermal nga enerhiay. Mabirukan daytoy idiay Baranggay Ilomavis, Siudad ti Kidapawan, Amianan a Cotabato, ti Mindanao Geothermal Production Field nga addaan iti maiparuar a bileg iti 106 MW, ket isu laeng ti agdama a kastoy nga estasion ti elektrisidad idiay Mindanao.
Indihenio a tattao
Adda met dagiti innem a grupo ti indehenio a tattao nga agtataeng idiay lugar ti Bantay Apo, dagiti Manobo, Bagobo, Ubos, Atas, K’Iagans ken Tagacaolo. Isuda ket nangikeddeng a ti bantay ket sagrado a lugar ken lugar a pagraraeman. Adda met dagiti bilang dagiti henelohia dagiti daulo ti Lumad idiay Abagatan a Tengnga ti Mindanao a mangtugot kadagiti ramutda idiay Bantay Apo. Para kadagiti Lumad, ti termino nga Apo ket naala manipud iti nagan ti apongda a ni Apo Sandawa.
Aktibidad ti pannagna
thumb|Ti agkalkalay-at nga adda iti tuktuk Iti kangato iti, ti Bantay Apo ket isu ti kangatuan a bantay iti Filipinas. Daytoy napintas a pantok ket isu ti kadayegan a pagkalay-atan a destinasion iti pagilian.
Adda met dagiti nadumaduma a dalan a tumurong iti pantokna, mangrugi kadagiti probinsia ti Amianan a Cotabato ken Davao. Ti kalakaan a dalan a mapan iti Nailian a Parke ket babaen idiay Siudad ti Kidapawan nga addaan iti natimbeng a pannagna iti 3–4 nga aldaw ti ipapan ken panagsubli. Iti sistema a panangidasig baben ti website PinoyMountaineer.com, ti karigat ti panagkalay-at ket 7 manipud iti 9. Adda met dagiti nadumaduma a mabuya iti dalan a mapan a mairaman ti Danaw Venado, maysa kadagiti kangatuan a danaw iti Filipinas, dagiti solpatara ken dagiti duog nga abut ti bulkan iti asideg ti pantok. Ti bantay ket mabalin a makalay-at iti amin a paset ti tawen wenno mabalin ti agrehistro ken tumipon iti Kalgaw a Panagkalay-at ti siudad wenno ti Tinawen a Pannagna/Panagkalay-at ti Oktubre.
Aristoteles
Ni Aristoteles (Ἀριστοτέλης, Aristotélēs) (384 SK – 322 SK) ket maysa idi a Griego a pilosopo ken erudito, maysa nga estudiante ni Plato ken maestro ni Alehandro ti Natan-ok. Dagiti sinursuratna ket nakasakup kadagiti adu a suheto, a mairaman ti pisika, metapisika, daniw, teatro, musika, lohika, retoriko, lingguistika, politika, gobierno, etika, biolohia, ken soolohia. A kinaduana ni Plato ken ni Socrates (maestro ni Plato), ni Aristoteles ket maysa kadagiti nangruna a nangipatakder a pigura iti Lumaud a pilosopia. Dagiti sinursurat ni Aristotles ket isu dagiti immuna a nagpartuat ti konprehensibo a sistema iti Akinlaud a pilosopia, a sumakop kadagiti moralidad, estetika, lohika, siensia, politika, ken metapisika.
Samboan
Dagiti baranggay
Ti Samboan ket nabingbingay a politikal kadagiti 15 a barbaranggay.
Pagsasao a Maii
Ti pagsasao a Maii (Mae) ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko a naisasao idiay Isla Epi, iti Vanuatu.
Samboan
Dagiti baranggay
• Basak
• Bonbon
• Bulangsuran
Batad
Ti Batad ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Iloilo iti Filipinas.
Samboan
Dagiti baranggay
• Calatagan
Batad
Dagiti baranggay
Ti Batad ket politikal a nabingbingay iti 24 a barbaranggay.
• Alapasco
Samboan
Dagiti baranggay
• Canorong
Gerhart Hauptmann
Ni Gerhart Hauptmann (15 Nobiembre 1862 – 6 Hunio 1946) ket maysa idi nga Aleman a daramaturgo ken nobelista a nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura idi 1912.
Batad
Dagiti baranggay
• Alinsolong
• Banban
• Batad Viejo
Samboan
Dagiti baranggay
• Dalahikan
Pagsasao a Musar
Ti pagsasao a Musar, ammo pay a kas Aregerek ken Vanembere, ket ti pagsasao a Papuano ti Probinsia ti Madang, Papua Baro a Guinea.
Samboan
Dagiti baranggay
• Jumangpas
Batad
Dagiti baranggay
• Binon-an
Samboan
Dagiti baranggay
• Camburoy
Batad
Dagiti baranggay
• Bolhog
• Bulak Norte
Samboan
Dagiti baranggay
• Poblacion
Karayan Cagayan (Mindanao)
Ti Karayan Cagayan, masansan pay a tinawtawagan ti Karayan Cagayan de Oro, ket maysa kadagiti karayan nga agay-ayus iti akin-amianan a tengnga a paset ti isla ti Mindanao idiay Filipinas. Ti karayan ket agtaud ti danumna idiay Kabambantayan ti Kalatungan a mabirukan idiay tengnga a paset ti probinsia ti Bukidnon. Daytoy ket lasatenna dagiti ili ti Talakag, Baungon ken Libona, ken dagiti maal-alana a tirubutario kadagiti paglasatanna. Daytoy ket kanungpalan nga agayus idiay Luek Macajalar idiay Siudad ti Cagayan de Oro idiay probinsia ti Misamis Oriental.
Batad
Dagiti baranggay
• Cabagohan
Karayan Cagayan (Mindanao)
Ti karayan ket agserbi a kas ti masna a pagbeddengan ti probinsia ti Bukidnon ken ti Siudad ti Iligan ken ti baetan ti Bukidnon ken Siudad ti Cagayan de Oro, a naibatay iti administratibo a bilin nga inted ti awanen a Departamento ti Mindanao ken Sulu idi las-ud ti panagsakop dagiti Amerikano iti Filipinas. Idiay siudad ti Cagayan de Oro, daytoy ti mangbingay a linia iti baetan dagiti dua a Kongresional a distritona.
Samboan
Dagiti baranggay
• San Sebastian
Batad
Dagiti baranggay
• Calangag
Samboan
Dagiti baranggay
• Suba
Batad
Dagiti baranggay
• Caw-i
Karayan Cagayan (Mindanao)
Etimolohia
Ti kasisigud a nagan ti karayan ket Karayan Kalambaguasasahan, gapu ti kaadda dagiti kayo ti Lambago (Hibiscus tiliaceus, ti kameng ti pamilia ti kayo ti Malvaceae ng aagtubo laeng kadagiti lugar ti ababa nga altitud kasla dagiti igid ti baybay, igid ti karayan ken dadduma pay a lugar a maabutan dagiti atab) kadagiti igid ti karayan. Idi las-ud ti isasangpet dagiti Kastila idiay Siudad ti Cagayan de Oro, ti nagan ket nasukatan idi ti Karayan Cagayan.
Samboan
Dagiti baranggay
• Tangbo
Batad
Dagiti baranggay
• Drancalan
Ebetsu, Hokkaido
Ti Ebetsu (江別市) ket ti maysa a siudad iti Subprepektura ti Ishikari, Hokkaido, Hapon.
Pakasaritaan
Ti Ebetsu ket kasisigud a nataengan babaen ti tattao a Hapon idi 1871, a naggapu manipud iti Prepektura ti Miyagi iti Honshu. Idi 1878, nangrugrugi a mapmapan ti militar iti lugar. Idi ti Gobierno ti Meiji, idi 1878, ket indesignadoda ti Hokkaido a kas parte ti Hapon, immadu dagiti immak-akar iti daytoy a lugar. Nakaala ti Ebetsu iti kasaad nga ili idi 1916 ken iti kasasaad a siudad idi 1954. Kadagiti las-ud ti tawen ti 1960 ken 1970, ti umad-adu a populasion ti Sapporo ket isu ti nakaiturongan ti iyaadu ti populasion ti Ebetsu. Idi 1991, nakaabot ti populasion ti siudad iti 100,000 a tattao.
Ti nagan nga Ebetsu ket naala manipud iti Ainu a nagan ti Karayan Chitose nga agayus iti Karayan Ishikari iti siudad. Segun ken ni John Batchelor iti bukodna nga "An Ainu-English Dictionary" (chapter 1, section V: Place Names Considered) tinagan idi nga Ainu ket E-pet wenno "nakatkataw a karayan" a naibatay iti nalidem a marisna.
Batad
Dagiti baranggay
• Embarcadero
• Hamod
Ebetsu, Hokkaido
Heograpia ken pagluganan
Ti kaaduan a komersia nga Ebetsu ket adda iti wenno iti dagus a kaarrubayan ti Rota 12 (agtaray iti amianan-abagatan babaen ti ili). Dagiti akin-amianan a patingga ti ili ket markaan babaen ti Karayan Ishikari, ti akin-abagatan a sub-siudad ti Oasa babaen ti pagbeddengan ti Ebetsu iti Sapporo. Daytoy ket beddenganna dagiti patingga ti siudad ti Kitahiroshima, Iwamizawa, Nanporo, Tōbetsu, ken Shinshinotsu.
Ti Ebetsu ket agarup a 16 km manipud iti puseg ti ili ti Sapporo. Daytoy ket maserrekan babaen ti Hokkaido Expressway, babaen ti Chūō wenno dagiti linia ti bus ti JR Hokkaidō, wenno babaen ti linia ti tren ti Asahikawa-Hakodate nga agarup a sumurot iti Rota 12 babaen ti ili (kadagiti estasion ti Oasa, Nopporo, Takasago, ken Ebetsu), ket tumipon iti amianan a laud-abagatan a daya nga agtartaray a nangruna a linia a sumakop manipud iti Eropuerto ti Chitose aginggana iti Estasion ti Sapporo iti Shinsapporo (Baro a Sapporo, ti masa a distrito iti dakdakkel a metropolitano a Sapporo).
Batad
Dagiti baranggay
• Malico
Ebetsu, Hokkaido
Heograpia ken pagluganan
Ti dakkel nga Estado a Parke ti Bakir ti Nopporo (ti kadakkelan a parke ti birhen a kabakiran iti iti dalumpinas a rabaw ti daga iti lubong) ket adda iti likudan ti Unibersidad ti Rakunō Gakuen ti Ebetsu (ti immuna nga unibersidad iti Ebetsu, napundar idi 1949), a mangsakop iti 2015 nga ektaria iti napreserba a bakir. Gapu ti lokasion ti Ebetsu iti aproksimado a tengnga ti Tanap ti Ishikari (ti Siudad ti Sapporo ket ti akin-abagatan a laud a sakup), daytoy ket ammo a naangin iti amin a paset ti tawen.
Klima
Ti 10 a tawen nga agpakatengnga a temperatura para iti Ebetsu ket 7.1 a grado Celsius. Dagiti kapudotan ket kalamiisan a temperatura a nairehistron ket 34.5 °C ken -27.7 °C.
Batad
Dagiti baranggay
• Pasayan
Samboan
Dagiti baranggay
• Monteverde
Florida
Ti Florida ket maysa nga estado iti Abagatan a daya iti Estados Unidos, a mabirukan iti Atlantiko ken Golpo nga aplaya dita nga pagilian. Nabeddengan ti laud iti Golpo ti Mehiko, amianan iti Alabama ken Georgia ken ti abagatan iti Taaw Atlantiko.
Karayan Cagayan (Mindanao)
Etimolohia
Ti nagan ti karayan iti Cagayan ket nagtaud manipud iti Malayo-Polinesio a balikas ti "Ag", a ti kaibuksilanna ket danum. Ti "Kagay" ket kaibuksilanna ti karayan ken ti "Kagayan" ket lugar nga addaan iti karayan.
Dalan
Ti taudan ti danum ti karayan ket mabirukan idiay Kabambantayan ti Kalatungan, idiay tengnga a paset ti Probinsia ti Bukidnon. Daytoy ket agayus nga agpa-amianan idiay Siudad ti Cagayan de Oro iti agarup a 90 kilometro sakbay a maatianan idiay Luek Macajalar.
Pagatianan a lugar
Ti karayan ket agayus iti agarup a kalawa ti 1,521 kuadrado kilometro. Agarup a 80% iti pagatianan a labneng ket mabirukan idiay Probinsia ti Bukidnon ken ti mabatbati ket idiay Siudad ti Iligan ken Siudad ti Cagayan de Oro.
Dagiti tributario
Dagiti kangrunaan a tributario ti Karayan Cagayan de Oro ket dagiti sumaganad:
Panagrakit ti parokpok a danum ken Panagkayak
thumb|250px|Panagrakit ti parokpok a danum ken pannagna iti igid ti karayan. Ti panagrakit ti parokpok a danum, panagkayak ken pannagna ti karayan ket maysa kadagiti aktibidad ti turismo a mairagragpat iti karayan. Ti administrasion ti siudad ken ti Departamento ti Turismo ket nangaramid daytoy a kas ti kangrunaan nga aktibidad ti turismo idiay Siudad ti Cagayan de Oro. Ti pangrugian a punto iti karayan, panagrakit ti parokpok a danum ket adda idiay Baranggay Mambuaya, ti 30-40 minuto a panaglugan manipud iti maitutop a siudad.
Iti kinaudi, ti panagrakit ti parokpok a danum idiay karayan Cagayan ket makagungun-od ti kinadayeg babaen kadagiti napalabas a panawen kalpasan ti panagpadas a panagkarit ti panagrakit ti parokpok a danum ti karayan babaen ni Presidente Gloria Macapagal-Arroyo ken dagiti nadayeg a personalidad.
Barotac Viejo
Ti Barotac Viejo ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Iloilo iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Barotac Viejo ket politikal a nabingbingay iti 26 a barbaranggay.
• Bugnay
Batad
Dagiti baranggay
• Poblacion
Barotac Viejo
Dagiti baranggay
• California
Batad
Dagiti baranggay
• Quiazan Florete
Barotac Viejo
Dagiti baranggay
• Del Pilar
Batad
Dagiti baranggay
• Quiazan Lopez
Barotac Viejo
Dagiti baranggay
• De la Peña
Batad
Dagiti baranggay
• Salong
Macapagal
Ti  ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
Jessy Mendiola
Ni Jessy Mendiola (ammo a kas ni Jessica Mendiola Tawile; ) ket maysa a Filipina nga aktres.
Batad
Dagiti baranggay
• Tanao
• Tapi-an
Pagsasao a Kobol
Ti pagsasao a Kobol, wenno Koguman, ket ti pagsasao a Papuano ti Probinsia ti Madang, Papua Baro a Guinea.
Barotac Viejo
Dagiti baranggay
• General Luna
• La Fortuna
• Lipata
• Natividad
• Nueva Invencion
• Poblacion
• Puerto Princesa
• Rizal
• San Antonio
• San Fernando
• San Geronimo
• San Juan
• San Lucas
• San Roque
• Santo Domingo
• Santo Tomas
Canlaon
Ti Siudad ti Canlaon ket maysa a maika-4 a klase a siudad iti probinsia ti Negros Oriental iti Filipinas.
Barotac Viejo
Dagiti baranggay
• Ugasan
• Vista Alegre
Canlaon
Dagiti baranggay
Ti Siudad ti Canlaon ket nabingbingay a politikal iti 12 a barbaranggay.
thumb|Administratibo a pannakabingbingay ti Siudad ti Canlaon.
• Bayog
• Binalbagan
• Bucalan (East Budlasan)
• Linothangan
• Lumapao
Tengnga a Panpanawen
Replika iti helmet a nabirukan idiay [[Sutton Hoo, idiay nakaipunponan ti maysa nga Anglo-Sahon a daulo, a mabalin a maysa nga ari, idi agarup a620 iti Nasapa Tengnga a Panawen |thumb|right|350px|upright]] Ti Tengnga a Panawen (dagiti pangilasin aporma: mediebal, mediaebal, ken mediæbal) ket isu ti paset ti panawen iti Europeano a pakasaritaan a sumakop ti maika-5 aginggana ti maika-15 a sigsiglo, a kadawyan anamarkaan manipud iti panakarebba iti Lumaud nga Imperio a Romano (i patingga ti Klasiko a Kina-ugma) aginggana ti panagrugi iti Renasimiento ken ti Panawen ti Panagduktal, dagiti paset ti panawen a nangiyeg ti Moderno a Panawen. Ti mediebal a paset ti panawen ket isu ngarud ti tengnga nga oras ti tinawtawid a panagbingbingay ti Lumaud a pakasaritaan a pakapanan dagiti Klasiko, Mediebal, ken Moderno a paset ti panawen; ti pay maipatinayon, ti Tengnga a Panawen ket kadawyan a nabingbingay kadagiti Nasapa a Tengnga a Panawen, ti Nangato a Tengnga a Panawen, ken ti Naladaw a Tengnga a Panawen.
Canlaon
Dagiti baranggay
• Malaiba
Tengnga a Panpanawen
Idi Nasapa a Tengnga a Panawen, ti depopulasion, deurbanisasion, ken ti panagraut dagiti barbaro, ket nangrugi idi Naladaw a Kina-ugma, ket napardas a nagtultuloy. Dagiti barbaro a nagraraut ket nagurnosda kadagiti baro a pagarian kadagiti tidda ti Akinlaud nga Imperio a Romano. Idi maika-7 a siglo ti Amianan nga Aprika ken ti Tengnga a Daya, a paset idi ti Akindaya nga Imperio a Romano, ket nagbalin a Islamiko nga Imperio kalpasan ti panagrukma dagiti simmaruno kenni Muhammad. Nupay adda dagiti adu a panagbalbaliw dagiti patakder ti kagimongan ken politika, ti pannakaisina ti Kina-ugma ket saan idi a kompleto, gapu ta dagiti kaaduan a baro a pagarian ket innayonda dagiti adu a rimsua a Romano nga instituto; bayat a dagiti monestario ket nabangon idi nagpadpadakkel ti Kristianidad idiay Akinlaud nga Europa. Idi maika-7 ken maika-8 a sigloa, dagiti Pranko, babaen ti Karolingio a dinastia, ket nangibangon ti imperio a simmakup iti kaaduan ti Akinlaud nga Europa; ti Imperio a Karolingio ket nagpaut aginggana idi maika-9 a siglo, nga idi ket naparukma manipud kadagiti panagtalmeg iti panagraut — dagiti Viking manipud iti amianan; dagiti Magyar manipud iti daya, ken dagiti Saracen manipud iti abagatan.
Canlaon
Dagiti baranggay
• Masulog
• Panubigan
• Mabigo (Pob.)Canla-on City
• Pula
Azerbaijan
Ti Azerbaijan (Azərbaycan), opisial a makunkuna a Republika ti Azerbaijan (Azərbaycan Respublikası) ket isu ti kadakkelan a pagilian idiay rehion ti Kaukaso iti Eurasia. Mabirukan idiay nagsasabtan iti Akinlaud nga Asia ken Akindaya nga Europa, nabeddengan babaen ti Baybay Kaspio iti daya, Ruso iti amianan, Georgia iti amianan a laud, ken Iran iti abagatan.
Canlaon
Dagiti baranggay
• Budlasan (West Budlasan)
• Ninoy Aquino
Barotac Nuevo
Ti Barotac Nuevo ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Iloilo iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Barotac Nuevo ket politikal a nabingbingay iti 29 a barbaranggay.
• Acuit
• Agcuyawan Calsada
• Bagongbong
• Baras
• Bungca
• Cabilauan
• Cruz
• Guintas
• Igbong
• Ilaya Poblacion
• Jalaud
• Lagubang
• Lico-an
• Linao
• Monpon
• Palaciawan
• Patag
• Salihid
Reynaldo Aguinaldo
Ni Reynaldo B. Aguinaldo (naiyanak Septiembre 28, 1946 – Marso 24, 2019) ket ti dati a Mayor ti Kawit, Cavite. Isu ket nagserbi idi a kas bise mayor kadagiti tallo a nagsasaruno a termino, manipud idi 1998 aginggana idi 2007.
Barotac Nuevo
Dagiti baranggay
• So-ol
• Sohoton
Reynaldo Aguinaldo
Ni Aguinaldo ket apoko a lalaki (anak a lalaki ni Emilio Aguinaldo, Jr) ni Emilio Aguinaldo, ti immuna a Presidente iti Filipinas.
Pimmusay idi Marso 24, 2019.
Barotac Nuevo
Dagiti baranggay
• Tabuc-Suba
• Talisay
• Tinorian
• Tiwi
• Tubungan
Mashike, Hokkaido
Ti Mashike (増毛町) ket ti maysa nga ili a mabirukan iti Subprepektura ti Rumoi, Hokkaido, Hapon.
Manipud idi Marso 31 2018, ti ili ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 4,399 ken ti densidad ti populasion iti 12 a tattao tunggal maysa a km². Ti dagup a kalawa ket 369.64 km².
Pagsasao a Kowaki
Ti pagsasao a Kowaki ket ti gangani nga awanen a pagsasao a Papuano ti Probinsia ti Madang, Papua Baro a Guinea.
Richard Wagner
thumb|230px|Ni Richard Wagner idi 1871|alt=Maiparparang ti rupa ken ngato nga abaga ti puraw a lalaki nga agtawen ti 60. right|200px|alt=signature written in ink in a flowing script
Ni Wilhelm Richard Wagner (22 Mayo 1813 – 13 Pebrero 1883) ket maysa idi nga Aleman a kompositor, direktor ti orkestra, direktor ti teatro ken polemista a naipangpangruna nga ammo para kadagiti bukodna nga opera (wenno dagiti "musika a drama", nga isu ti panagtawtawagna kadagitoy idi). Dagiti komposision ni Wagner, a naisangsangayan kadagiti naladladaw a paset ti panawenna, ket nalatakan dagitoy para kadagiti narikut a linabag, dagiti nabaknang a danggay ken orkestrasion, ken ti napasayaat a panagusar dagiti leitmotib: dagiti tema ti musika a mainaig kadagiti agmaymaysa a karakter, luglugar, kapanunotan wenno dagiti kumplot nga elemento. Nga isu ket saan a maipadpada kadagiti dadduma a kompositor, ni Wagner ket nagsurat ti musika ken libreto para kadagiti tunggal maysa nga obrana ti entablado. Dagiti dua a napili a kalatakan nga ammo manipud kadagiti obrana ket dagiti Sakay dagiti Valkyrie manipud iti opera a Die Walküre, ken ti Martsa iti Kasar (Koro iti Kasar) manipud iti opera a Lohengrin.
Cotabato
Ti Cotabato, (sigud nga Amianan a Cotabato (North Cotabato), ket maysa a probinsia iti Filipinas a masarakan iti rehion a SOCCSKSARGEN iti Mindanao. Ti kapitoliona ket ti Siudad ti Kidapawan ken pagbeddenganna ti Lanao del Sur ken Bukidnon iti amianan, ti Davao del Sur ken ti Siudad ti Davao, Sultan Kudarat iti abagatan, ken ti Maguindanao iti laud.
Heograpia
Ti probinsi ti Cotabato ket nabingbingay iti 1i nga ili ken maysa a siudad.
Dagiti ili
• Alamada
Obira, Hokkaido
Ti Obira (小平町) ket ti maysa nga ili a mabirukan iti Subprepektura ti Rumoi, Hokkaido, Hapon.
Cotabato
Dagiti ili
• Aleosan
Obira, Hokkaido
Manipud idi Marso 13, 2018, ti ili ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 3,191 ken ti densidad ti populasion iti 5.1 a tattao tunggal maysa a km². Ti dagup a kalawa ket 627.29 km².
Cotabato
Dagiti ili
• Antipas
Kabambantayan ti Kalatungan
Ti Kabambantayan ti Kalatungan ket kabambantayan a mabirukan idiay tengga a paset ti probinsia ti Bukidnon. Daytoy ket maysa kadagiti bassiten a nabatbati a lugar iti probinsia a naabungotan kadagiti daan wenno lumot a kabakiran. Daytoy ket sakupenna ti kalawa iti agarup a 213.0134 km² (82.24493 mi²), nga addaan iti agarup a 113.7175 km² (43.90657 mi²) ti nailasin a kas paset ti nangruna a taudan ti danum a lugar a nairangarang babaen ti Bilin ti Presidente 127, a naited idi Hunio 29, 1987 (Taudan ti Danum ti Muleta-Manupali). Ti danum manipud kadagitoy dua a karayan (Karayan ti Muleta ken Manupali) ket agdama a mangsupsuporta ti riniwriw ti pategna a gandat ti penned ti Nailian nga Administrasion ti Panagsibog iti Filipinas. Kanungpalanda a pinaatianan ti Karayan Pulangi, ken isu daytoy ti lugar ti penned ti hidroelektriko ti Korporasion ti Nailian nga Elektrisidad.
Cotabato
Dagiti ili
• Arakan
Tropikal nga alipugpog
right|300px|thumb|[[Alawig nga Isabel (2003) a kas makitkita idi las-ud ti panagliklikmut ti Expedition 7 iti Internasional nga Estasion ti Limbang. Ti mata, ti diding timata ken dagiti nagpalpalikmut a banda ti tudo a panakailasin iti tropikal nga ilipugpug ket nalawag a makitkita iti daytoy a panakaimatang manipud ti limbang.]] Ti tropikal nga alipugpog ket maysa a sistema ti bagio a nailasin babaen ti maysa a ababa a presion a tengnga ken dagiti nadumaduma a gurruod a bagio nga agpataud kadagiti napigsa nga angin ken napigsa a tudo. Dagiti tropikal nga alipugpog ket pumigsada no dagiti danum a bimmawbaw manipud ti taaw ket maibbatan bayat a ti naipasagepsepan nga angin ket agpangpangato, a pagbanagan ti kondensasion iti sengngaw ti danum a linaon iti nadam-eg nga angin. Dagitoy ket sinungrudan babaen dagiti nadumaduma a mekanismo ti pudot ken dagiti dadduma naalipugpogan a bagio ti angin a kas dagiti nor'easter, dagiti Europeano a bagio ti angin, ken dagiti polar a nababa. Ti panangilasin a mangigiddiat kadagiti tropikal nga alipugpog manipud kadagiti naalipugpogan a sistema ket ti aniaman a kangato idiay tangatang, ti sentro ti maysa a tropikal nga alipugpog ket napudpudot ngem dagiti naglawlawanna; ti maysa a penomeno a makunkuna a dagiti "napudot a bugas" sistema ti bagio.
Plan-d'Orgon
Ti Plan-d'Orgon ket maysa a komuna ti Bouches-du-Rhône a departamento idiay akin-abagatan a Pransia.
Cotabato
Dagiti ili
• Banisilan
Kabambantayan ti Kalatungan
Heograpiko a lokasion
Ti kabambantayan ket mabirukan idiay tengnga a paset ti probinsia ti Bukidnon. Daytoy ket naisanglad iti nagbaetan ti nagsasabtan ti 8°00’ ken 8°60’ latitud ken ti nagbaetan ti 124°35’ ken 124°60’ longitud. Daytoy ket nabeddengan iti amianan babaen ti ili ti Talakag, iti laud babaen ti ili ti Lantapan ken ti siudad ti Valencia, ken iti abagatan babaen ti ili ti Pangantucan. Ti akin-daya a bangirna ket nabeddengan babaen ti Talakag ken Pangantucan.
Cotabato
Dagiti ili
• Carmen
• Kabacan
Kabambantayan ti Kalatungan
Klima
Ti sibubukel a lugar ti Kabambantayan ti Kalatungan ket adda iti klima ti Tipo III a naipalpalawag a kas addaan iti nabiit a namaga a tiempo nga agpaut laeng iti maysa wenno tallo a bulan ken awan ti nakaro unay a panagtudtudo. Ti natimbeng a temperatura ket 24.7°C. Ti lugar ket makaawat ti kaaduan a panagtudtudo iti bulan ti Hunio bayat a ti kamagaan a bulan ket ti Marso. Ti relatibo a dam-eg ket agdumaduma manipud iti 71% iti Mayo aginggana ti 86% iti Septiembre. Ti lugar ket ganggani nga agnanayon a naabungotan ti ulep iti tawen.
Cotabato
Dagiti ili
• Libungan
Kabambantayan ti Kalatungan
Dagiti hidrolohiko a langa
Ti kabambantayan ket agserbi a kas taudan ti danum dagiti tributario dagiti nangruna a sistema ti karayan iti Karayan Bukidnon—Pulangi, Karayan Cagayan ken Karayan Sawaga. Kadagitoy a karayan ket ti Karayan Bangahan iti abagatan a laud, Karayan Ticalaan iti amianan a laud, Karayan Lantay iti abagatan ken Karayan Manupali iti amianan.
Ti pay mabirukan iti asideg ti kabambantayan ket dagiti alog nga agyus kadagiti dissuor, dagiti sariap ken dagiti porokpok. Urayno no saan nga adu dagiti kabasaan ken kalugnakan, dagitoy ket mabirukan pay iti kaunegan ti kabambantayan. Ti kabambantayan ket addaan iti nagtimbukel a kita ti tabas ti pagayusan.
Cotabato
Dagiti ili
• Matalam
• Midsayap
• M'lang
• Pigkawayan
• Pikit
• President Roxas
• Tulunan
Pebrero 29
Ti Pebrero 29 ket ti maika-60 nga aldaw iti bisiesto a tawen iti kalendario a Gregoriano, nga addaan pay nabati a 306 nga al-aldaw tapno maungpot ti tawen.
Satyajit Ray
Ni Satyajit Ray (2 Mayo 1921 – 23 Abril 1992) ket maysa idi nga Indiano nga agparpartuat ti pelikula. Isu ket naipanpanunotan a kas maysa kadagiti kalatakan nga apo iti lubong ti sinema. Malaksid ti panagparpartuat ti pelikula, ni Ray ket nagsursurat pay kadagiti sarita ken nagiparang-ay ti kabukbukodanna nga estilo ti panagsurat. Isu ket ammo pay para kadagiti obrana iti kaligrapo ken panangipaskil. Ni Ray ket naipasngay idi idiay siudad ti Calcutta iti maysa a pamiulia ti Bengali a nadayeg kadagiti lubong ti arte ken literatura. Isu ket nangrugrugi ti karrerna a kas maysa nga artista ti panagipaskil, ni Ray ket naaw-awis iti panagaramid iti nawaya a pelikula kalpasan ti pannakammona iti Pranses nga agparpartuat iti pelikula a ni Jean Renoir ket ti panakabuyana ti pelikula Dagiti Mannanakaw ti Bisikleta ni Vittorio De Sica ti Italiano a neorealista   idi nagbisita idiay Londres.
Pakasaritaan ti Filipinas (900–1521)
Daytoy nga artikulo ket sakupenna ti pakasaritaan ti Filipinas manipud iti pannakapartuat ti Sinuratan ti Plata ti Gambang ti Laguna idi 900 aginggana iti isasangpet ni Ferdinand Magellan ti Europeano nga ekspolorador idi 1521, ken mangmarka daytoy ti rugi ti paset ti panawen ti kolonia ti Espania.
Ti Sinuratan ti Plata ti Gambang ti Laguna (LCI) ket ti immuna a naisurat a dokumento a nabirukan iti pagsasao ti Filipinas. Ti sinuratan ket mangipalawag ti petsa iti pannakapartuatna kas ti tawen ti 900. Sakbay ti pannakaduktalna idi 1989, ti kasapaan a rehistro ti Is-isla ti Filipinas ket maiunos iti isasangpet ni Ferdinand Magellan idi 1521. Ti pannakaduktal ti LCI thus ket mangipaatiddog ti pakasaritaan ti Filipinas kadagiti napalabas a 600 a tawen. Kalpasan idi 900, ti nasapa a pakasaritaan dagiti teritorio ken dagiti estado ti pagilian sakbay iti agdama a Filipinas ket ammo babaen dagiti arkeolohiko a nabirbiruk ken dagiti rehistro ti pannakaiyammo kadagiti sabali a sibilisasion a kas ti Tsina ti Disnastia ti Song ken ti Imperio ti Brunei.
James A. Garfield
Ni James Abram Garfield (nayanak idi Nobiembre 19, 1831 idiay Orange, Ohio; pimmusay idi Septiembre 19, 1881 idiay Elberon, New Jersey) ket maysa nga maika-20 a presidente iti Estados Unidos.
Plan-de-Cuques
Ti Plan-de-Cuques ket maysa a komuna ti amianan a daya ti Marseille a departamento ti Bouches-du-Rhône idiay Provence-Alpes-Côte d'Azur a rehion idiay akin-abagatan a Pransia. Dagiti agtataeng ti daytoy a komuna ket tinawtawagan a kas dagiti Plan-de-Cuquois.
Klima
Ti tabla dita baba ket mangipakpakita kadagiti temperatura ken panagtudtudo para iti paset ti panawen ti 1971-2000 :
Pagsasao a Pal
Ti pagsasao a Pal ket ti pagsasao a Papuano ti Probinsia ti Madang, Papua Baro a Guinea.
Pagsasao a Paama
Ti Paama, wenno Paames, ket ti pagsasao ti isla ti Paama iti akin-amianan a Vanuatu. Awan ti indihenio a termino para iti pagsasao; nupay kasta dagiti lingguista ket inampoda ti termmino a Paames para iti daytoy. Adda napataud a gramatika ken diksionrio para iti Paama a napatauden babaen ni Terry Crowley.
Kitahiroshima, Hokkaido
Ti Kitahiroshima (北広島市) ket ti maysa a siudad a mabirukan iti Ishikari, Hokkaido, Hapon. Ti "Kita" ket ti balikas a Hapon para iti "amianan", isu a ti nagan ti ili a Kitahiroshima-shi, ket maipatarus a kas "siudad ti Amianan-Hiroshima"".
Manipud idi Abril 30, 2017, ti siudad ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 58,918, kadagiti 27,221 a sangkabalayan, ken ti densidad ti populasion iti 500 a tattao tunggal maysa a km². Ti dagup a kalawa ket.
Pakasaritaan
Idi Septiembre 1, 1996, ti ili ti Hiroshima ket naurnos manen tapno maital-o ti kasasaad ti siudad, ngem adda metten ti siudad ti Hiroshima, iti laud ti isla ti Honshu. Isu a, ti Hiroshima ket nabaliwan ti naganna iti Kitahiroshima iti dayta nga aldaw.
Kalsada
Daytoy ket maserrekan babaen dagiti rota ti 36, 274 ken ti expressway interchange iti laud. Idi 1981, nalukatan ti paglabsan a rota ti 274 was opened ken ti paglabsan a rota ti 36 ket nalikatan idi 1986.
Pagsasao a Pamosu
Ti pagsasao a Pamosu ket ti gangani nga awanen a pagsasao a Papuano ti Probinsia ti Madang, Papua Baro a Guinea. Adda dagiti laklakay a kaputotan a makapagsao iti Pal, ti kabagian a pagsasao.
Kuarta (sapasap a pangawatan)
Ti kuarta (manipud ti Tengnga nga Inggles curraunt, a kaibuksilanna ket iti maususar) iti kaisangsangayan a panag-usar ti balikas ket mangitudtudo ti kuarta a maus-usar, a kas ti maysa a banag a panakisinnukat, a naipangpangruna ti maus-usar a papel a kuarta. Daytoy a panag-usar ket kapadpada dagiti nota ti banko, wenno sagpaminsan kadagiti nota ti banko ken dagiti sensilio, a kaibuksilann ket dagiti maipapan ti bagi a tandaan nga inus-usar para iti kuarta babaen ti gobierno.
Ti pay kaaduan akadawyan apanag-usar ti balikas a kuarta ket dagiti amin nga inus-usar kadagiti aniaman a pasamak, a kas maysa a banag ti panangisinnukat. Iti daytoy a panag-usar, ti "kuarta" ket kapadpada ti is a konsepto ti kuarta.
Pagsasao a Puerto Vato
Ti pagsasao a Puerto Vato, lokal nga ammo a kas Daakie, ket ti pagsasao nga Austronesio a naisaao idiay Isla Ambrym, Vanuatu.
Pagsasao a Wanambre
Wanambre ket ti pagsasao a Papuano ti Probinsia ti Madang, Papua Baro a Guinea.
Karayan Mindanao
Ti Karayan Mindanao, naamammuan pay a kas ti Rio Grande de Mindanao, ket isu ti maikadua a kadakkelan a sistema ti karayan idiay Filipinas, kalpasan ti Karayan Cagayan ti Luzon. Daytoy ti kadakkelan a karayan iti akin-abagatan nga isla ti Mindanao nga ddaan ti pagayusan a kalawa iti ken kaaduan nga agayus idiat tengnga ken akin-daya a paset ti isla. Daytoy ket maikadua pay a kaatiddogan a karayan iti pagilian nga addaan iti kaatiddog iti agarup a. Daytoy ket nangruna a dalan ti transportasion iti isla, a kangrunaan nga inus-usar a pagiluganan kadagiti produkto ti agrikultura ken, ti dati nga industria ti tarikayo.
Arkimedes
Ni Arkimedes ti Siracusa (Ἀρχιμήδης; c. 287 BC – c. 212 BC) ket maysa idi a Griego a matematiko, pisiko, inhenniero, imbentor, ken astronomo. Uranyno bassit laeng dagiti salaysay a naamammoan para iti biagna, isu ket naipanpanunotan a kas maysa kadagiti mangidaulo a sientista iti klasiko a kinaugma. Kadagiti mairamraman a panagpasayaatna ti pisika ket dagiti kammasapulan ti hidroestatiko, estatika ken ti maysa panagipalpalawag ti pamunganayan ti pamatuangan. Isu ket naipammadayawan pay ti panagdibuho a panagpabaro kadagiti makina, a mairaman dagiti sillong a motor ken ti tornilio a bomba a naipanagan kaniana. Dagiti moderno nga eksperimento ket nagsubok kadagiti panagitunton a ni Arkimedes ket nagdaremdem kadagiti makina a makabagkat kadagiti agraraut a bapor manipud iti danum ken mangpuor kadagiti bapor nga inususar dagiti adu a sarming.
Karayan Mindanao
Dagiti sentro ti populasion iti igid ti karayan ket mairaman ti Siudad ti Cotabato, Datu Piang, ken Midsayap.
Delata ti karayan
Iti panagsabat ti Karayan Mindanao ti Luek Illana, daytoy ket agsina kadagiti dua a distributario, ti Cotabato iti amianan ken ti Tamontaka iti abagatan idiay Siudad ti Cotabato.
Eichhornia crassipes
Ni Presidente Benigno Aquino III ken inbilinna dagiti agob-obra ti publiko ken dagiti personel ti miltar tapno dalusanda ti karayan kadagiti aganay a 20 hektaria a mulmula ti Eichhornia crassipes.
Bagio
thumb|300px|Ti [[arcus nga ulep a mainaig iti napigsa wenno nakaro a bagio ti gurruod idiay Enschede, Olanda]]
Ti bagio (Proto-Hermaniko *sturmaz "daranudor, riruk") ket ti aniaman a nadisturbo a kasasaad ti astronomiko a bagi ti tangatang, a naipangpangruna a mangbaliw ti rabawna, ken napigsa amangibagbaga ti nakaro a tiempo. Daytoy ket mabalin a mamarkaan ti napigsa nga angin, uraro, gurruod ken/wenno kimat (ti maysa a bagio ti gurruod), ti napigsa a  tudo (bagio ti niebe, bagio ti tudo), ti napigsa a agyelo a tudo (bagio ti yelo), dagiti napigsa nga angin (tropikal nga alipugpog, bagio ti angin) wenno angin nga agaw-awit kadagiti sustansia babaen ti tangatang (a kas ti maysa a bagio ti tapok|, napigsa a bagio ti niebe, bagio ti darat, kdpy.). Dagiti bagio ket kadawyan a pangiturongan dagiti negatibo nga impakto kadagiti biag ken tagikua, a kas ti panagato a bagio, napigsa a tudo wenno niebe (a punganayan ti panaglayus wenno di mapasaan a kalsada), kimat, dagiti naatap nga uram, ken ti agpakatakder a puted nga angin; nupay kasta, dagiti sisitema nga adda dagiti napigsa a tudo ket makatulong kadagiti igaaw kadagiti paglabsanda a luglugar.
Tanjay
Ti Siudad ti Tanjay ket maysa a maika-4 a klase a siudad iti probinsia ti Negros Oriental iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Siudad ti Tanjay ket nabingbingay a politikal iti 24 a barbaranggay.
• Azagra
• Bahi-an
• Luca
• Manipis
• Novallas
• Pal-ew
• Poblacion I (Baranggay 1)
Bingawan
Ti Bingawan ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Iloilo iti Filipinas.
Tanjay
Dagiti baranggay
• Poblacion II (Baranggay 2)
Bingawan
Dagiti baranggay
Ti Bingawan ket politikal a nabingbingay iti 14 a barbaranggay.
Tanjay
Dagiti baranggay
• Poblacion III (Baranggay 3)
Bingawan
Dagiti baranggay
• Agba-o
Tanjay
Dagiti baranggay
• Poblacion IV (Baranggay 4)
Bingawan
Dagiti baranggay
• Alabidhan
• Bulabog
Tanjay
Dagiti baranggay
• Poblacion VI (Baranggay 6)
Bingawan
Dagiti baranggay
• Cairohan
Tanjay
Dagiti baranggay
• Poblacion VII (Baranggay 7)
Bingawan
Dagiti baranggay
• Guinhulacan
• Inamyungan
Tanjay
Dagiti baranggay
• Poblacion IX (Baranggay 9)
Bingawan
Dagiti baranggay
• Malitbog Ilawod
Tanjay
Dagiti baranggay
• Polo
Bingawan
Dagiti baranggay
• Malitbog Ilaya
Tanjay
Dagiti baranggay
• San Isidro
Bingawan
Dagiti baranggay
• Ngingi-an
Tanjay
Dagiti baranggay
• San Jose
Bingawan
Dagiti baranggay
• Poblacion
Tanjay
Dagiti baranggay
• San Miguel
Bingawan
Dagiti baranggay
• Quinangyana
Tanjay
Dagiti baranggay
• Santa Cruz Nuevo
Bingawan
Dagiti baranggay
• Quinar-Upan
Tanjay
Dagiti baranggay
• Santa Cruz Viejo
Bingawan
Dagiti baranggay
• Tapacon
Tanjay
Dagiti baranggay
• Santo Niño
Bingawan
Dagiti baranggay
• Tubod
Pagsasao nga Abagatan a daya nga Ambrym
Ti pagsasao nga Abagatan a daya nga Ambrym, wenno Taveak, ket ti pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay Isla Ambrym, Vanuatu. Daytoy ket asideg a kabagian ti Paama.
2014
Ti tawen idi 2014 (MMXIV) ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Mierkoles iti kalendario a Gregoriano (dominikal a letra E), ti maika-2014 a tawen kadagiti panangikeddeng ti Kadawyan a Panawen (CE) ken Anno Domini (AD), ti maika-14 a tawen ti maika-3 a milenio, ti maika-14 a tawen iti maika-21 a siglo, ken ti maika-5 a tawen iti dekada ti tawtawen ti 2010.
Tanjay
Dagiti baranggay
• Tugas
2014
Pebrero
thumb|140px|[[Maximilian Schell]] thumb|140px|[[Philip Seymour Hoffman]] thumb|140px|[[Shirley Temple]]
Port-de-Bouc
Ti Port-de-Bouc ket maysa a komuna ti Bouches-du-Rhône a departamento idiay akin-abagatan a Pransia.
Klima
Ti tabla dita baba a mangipakpakita kadagiti temperatura ken panagtudtudo para iti paset ti panawen ti 1971-2000 :
Mindanao
Ti Mindanao ket isu ti maikadua a kadakkelan ken kadayaan nga isla iti Filipinas. Isu pay daytoy ti nagan ti maysa kadagiti tallo a grupo nga is-isla iti daytoy a pagilian, a nakabuklan ti isla iti Mindanao ken dagiti babbabassit a nakapalikmut nga is-isla. Dagiti sabali a dua ket ti Luzon ken ti Visayas. Ti isla iti Mindanao ket makunkuna a Ti Daga iti Kari. Ti Mindanao ket isu laeng ti lugar idiay Filipinas nga addan ti kaaduan Moro. Ti Siudad ti Davao ket isu ti de facto a kapitolio ti Mindanao.
Kuarta
Ti kuarta ket isu ti ania abanag wenno rehistro nga isu ti sapasp a maaw-awat a kas bayad para kadagiti laklako ken serbisio ken panagibayad kadagoto utang iti maysa a naited a sosio-ekonomiko a kontesto wenno pagilian. Dagiti kangrunaan apamay-ay ti kuarta ket naisalsalumina a kas: a banag ti panakisinnukat; ti unit ti pakabilangan; ti naipenpen a pateg; ken, sagpaminsan kadagiti napalabas, ti alagaden ti naitungkua a bayad. Ti amiaman a kita ti banag wenno natalged a mapasingkedan a rehistro a mangtungpal kadagitoy a pamay-an ket mabalin a maikeddeng a kuarta.
San Fernando, Cebu
Ti San Fernando ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Cebu iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti San Fernando ket nabingbingay a politikal kadagiti 21 a barbaranggay.
• Balud
• Balungag
• Basak
• Bugho
• Cabatbatan
• Greenhills
• Lantawan
• Liburon
• Magsico
• Poblacion North
• Panadtaran
• Pitalo
• San Isidro
• Sangat
• Poblacion South
• Tabionan
• Tananas
• Tinubdan
• Tonggo
• Tubod
• Ilaya
Bahamas
Ti Bahamas, opisial a ti Mankomunidad ti Bahamas, ket maysa a pagilian a nakabuklan dagiti adadu ngem 3,000 nga is-isla, dagiti kayo (isla), ken dagiti isleta. Mabirukan daytoy idiay Taaw Atlantiko nga amanianan ti Kuba ken Hispaniola (Republika ti Dominikano ken Haiti), amianan a laud iti Turko ken Is-isla ti Caicos, ken abagatan a daya iti Estados Unidos (kaasitgan ti estado iti Florida). Ti kadakkel ti dagana ket 13939 km2, nga addaan ti populasion iti 353,658. Ti kapitoliona ket ti Nassau. Iti heograpia, Ti Bahamas ket naisanglad kadgiti isu met laeng a kawar nga isla a kas ti Kuba, ti Hispaniola ken ti Turko ken Is-isla ti Caicos; ti pannakainagan iti Bahamas ket kadawyan a maipatudona ti Mankomunidad ken saan a ti heograpiko a kawar.
DMOZ
Ti Open Directory Project (ODP), a naamammuan pay a kas Dmoz (manipud iti directory.mozilla.org, ti sgud a dominio a naganna), ket maysa a nadumaduma a pagsasao a nawaya a linaon a direktorio dagiti silpo ti World Wide Web. Daytoy ket tagikua ti Netscape ngem daytoy ket binagon ket tinartaripatu babaen ti maysa a komunidad dagiti boluntario nga editor.
Ti ODP ket agus-usar ti pagsasarunuan nga ontolohia a pamay-an para iti panagurnos kadagiti listaan ti sitio. Dagiti listaan ti agkapada a topiko ket naikamkameng kadagiti kategoria a mabalin a mangiraman kadagiti bas-bassit a kategoria.
Mecklenburg-Vorpommern
Ti Mecklenburg-Vorpommern wenno nabirngasan ti MeckPomm) ket maysa a pederal nga estado idiay akin amianan nga Alemania. Ti kapitoliona a siudad ket ti Schwerin. Ti estado ket naporma babaen dagiti panagtitipon kadagiti naipakasaritaan a rehion ti Mecklenburg ken Vorpommern kalpasan ti Sangalubongan a Gubat II, daytoy ket natunaw idi 1952 ken napartuat manen sakbay ti Aleman a panagkaykaysa idi 1990.
Ti Mecklenburg-Vorpommern ket isu ti maikanem a kadakkelan nga estado ti Aleman babaen ti teritorio, ken isu ti kabassitan ti kapusek ti populasion. Ti panatar ti Baybay Baltiko, a maraman dagiti isla a kas ti Rügen ken Usedom, ken ti pay Danaw a Distrito ti Mecklenburg ket nailaslasinan babaen kadagiti adu a pagliwliwaan ken dagiti napistas a katutubo, a makaaramid ti Mecklenburg-Vorpommern a kas maysa kadagiti mangiyuna a papanan dagiti turista idiay Alemania. Tallo kadagiti sangapulo ket uppat a nailian a parke ti Alemania ket mabirukan idiay Mecklenburg-Vorpommern, a maipatinayon kadagiti ginasut a konserbasion ti katutubo a luglugar. Ti Unibersidad ti Rostock (karkulo idi 1419) ken ti Unibersidad ti Greifswald (karkulo idi 1456) ket isu kadagitoy ti kaduogan idiay Europa.