cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Maika-62 a meridiano laud
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Lincoln ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Nares ! scope="row" | 🇬🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Baffin ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Davis ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Davis ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Davis ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo ti San Lorenzo ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo ti San Lorenzo ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo ti San Lorenzo ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo ti San Lorenzo ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Karibe ! scope="row" | 🇻🇪 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo ti Paria ! scope="row" | 🇻🇪 ! scope="row" | 🇧🇷 ! scope="row" | 🇧🇴 ! scope="row" | 🇵🇾 ! scope="row" | 🇦🇷 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Is-isla Abagatan a Shetland ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Calytrix violacea
Ti Calytrix violacea ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti mirtus iti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Kadawyan nga agtubo ti bassit a mula iti katayag iti. Kadawyan daytoy nga agsabong iti pagbaetan ti Agosto ken Nobiembre ken agpataud kadagiti purpura-asul-bioleta a sukog bituen a sabong.
Mabirukan daytoy kadagiti tanap ken kadagiti turod ti granito iti rehion ti tengnga a Wheatbelt iti Akinlaud nga Australia nga idiay ket agtubo kadagiti nadarat ken nasekka a daga.
Immuna a pormal nga impalawag ti sebbangan a kas Lhotskya violacea babaen ni botaniko John Lindley idi 1839 kas parte ti obra iti A Sketch of the Vegetation of the Swan River Colony ken kanungpalan manen a naidasig iti henero ti Calytrix babaen ni Lyndley Craven idi 1987 iti artikulo ti ''A taxonomic revision of Calytrix Labill. (Myrtaceae) iti warnakan ti Brunonia''.
Ossaea boekei
Ti Ossaea boekei ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador.
Plocama
Ti Plocama ket ti Henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket impalawag babaen ni William Aiton idi 1789. Daytoy ket naiwarwaras manipud iti Is-isla Canarias aginggana iti amianan akinlaud nga India.
Napadakkel ti henero idi 2007 idi naitipon ditoy dagiti nadumaduma a henero ti Rubiaceae. Adda itan dagiti agarup a 34 a sebbangan.
Osbeckia octandra
Ti Osbeckia octandra, ti walo ti estambrena nga osbeckia, ket ti sebbangan ti mula iti henero ti Osbeckia iti pamilia ti Melastomataceae. Dayty ket naikeddeng nga endemiko iti Sri Lanka, nga idiay ket ammo a kas "Heen Bovitiya - හීන් බෝවිටියා" iti pagsasao a Sinhala. Ngem dagit isumagmamano a teksto ket mangibaga a mabirukan pay daytoy iti Tamil Nadu iti India. Dagiti bunga ket namaga a kapsula nga addaan kadagiti adu a bukel. Makan dagiti bulong ken dagiti ubing ng ungkay, ti ungkay ken ukis ti kayo ket kaaduan pay a maus-usar a kas agas iti Ayurveda para iti pangngagas iti Diabetes mellitus, Hepatitis, Jaundice, ken Hyperlipidaemia. Ti tubbog a maiyaon manipud iti bulbulong ti Osbeckia octandra ket nasayat a pangngagas iti dalem iti pannakasabidong iti Paracetamol.
Chamelaucium ciliatum
Ti Chamaelaucium ciliatum ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Ti nalinteg wenno dumalapdap a bassit a mula ket kadawyan nga agtubo iti katayag iti. Daytoy ket agsabong iti pagbaetan ti Enero ken Disiembre ken agpataud kadagiti puraw a sabong.
Mabirukan daytoy kadagiti rehion ti akin-abagatan a Wheatbelt, Great Southern ken Goldfields-Esperance iti Akinlaud nga Australia nga idiay ket agtubo kadagiti adu a kita ti dagaw.
Ossaea incerta
Ti Ossaea incerta ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador.
Chamelaucium confertiflorum
Ti Chamaelaucium confertiflorum ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Ossaea palenquensis
Ti Ossaea palenquensis ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador.
Chamelaucium axillare
Ti Chamaelaucium axillare, kadawyan nga ammo iti Ingles a kas Esperance waxflower, ket kameng ti pamilia ti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Ti nalinteg a bassit a mula ket kadawyan nga agtubo iti katayag iti. Daytoy ket agsabong iti pagbaetan ti Septiembre ken Disiembre ken agpataud kadagiti puraw-derosas-nalabbasit a sabong.
Chamelaucium confertiflorum
Ti narapis ken nalinteg a bassit a mula ket kadawyan nga agtubo iti katayag iti. Daytoy ket agsabong iti pagbaetan ti Oktubre ken Disiembre ken agpataud kadagiti puraw a sabong.
Chamelaucium axillare
Masansan nga agtubo a kas maysa nga ornamental a bassit a mula ken addaan kadagiti nabanglo a kankanayon a berde a bulong ken agpataud kadagiti nalabbasit a busel ken dagiti bassit a puraw a sabong. Daytoy ket mabalin nga imula a kas alad ken maus-usar para kadagiti maputed a sabong.
Mabirukan iti igid ti abagatan a pantar nga adda met dagiti naiwarwaras iti rehion ti Goldfields-Esperance iti Akinlaud nga Australia nga iiday ket agtubo kadagiti nadarat a daga.
Ti sebbangan ket kasisigud nga impalawag babaen ni botaniko George Bentham idi 1867 kas parte ti obra iti ''Orders XLVIII. Myrtaceae- LXII. Compositae. iti Flora Australiensis''. Ti kaikaisuna a sinonimo ket ti Darwinia axillaris babaen ni Ferdinand von Mueller idi 1882 iti obra iti Systematic Census of Australian Plants.
Palaquium rostratum
Ti Palaquium rostratum ket ti sebbangan ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo aginggana iti iti katayag. Ti ukis ti kayo ket maramaris-dapo kayumanggi. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti dua a mara kayumanggi a tomentoso a sabong. Immitlog dagiti bunga, aginggana iti iti kaatiddog. Ti espesipiko nga epiteta iti rostratum ket manipud iti Latin a ti kaibuksilanna ket "nasippitan", a mabalin a mangibagbaga iti bunga. Ti habitat ket aglalaok a dipterokarpo ken kerangas a bakir manipud iti pantar ti baybay iti iti kangato. Maus-usar ti kayona iti panagaranid iti alikamen. Mabirukan ti P. rostratum idiay Tailandia, Malaysia ken Indonesia.
Palaquium rufolanigerum
Ti Palaquium rufolanigerum ket ti sebbangan ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo aginggana iti iti katayag. Ti ukis ti kayo ket maralabbasit kayumanggi. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti tallo a sabong. Agtimbukel dagiti bunga, aginggana iti iti diametro. Ti espesipiko nga epiteta iti rufolanigerum ket manipud iti Latin a ti kaibuksilanna ket "maralabbasit a nadutdotan", a mangibagbaga iti indumento. Ti habitat ket kabambantayan a bakir. Ti P. rufolanigerum ket endemiko iti Borneo.
Plocama pendula
Ti Plocama pendula ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae, nga endemiko iti Is-isla Canarias. Daytoy ket bassit a mula nga agtubo aginggana iti, nga agraman kadagiti narapis a bulong ken dagiti babassit a sabong a naigrupo iti asideg dagiti ungto iti narapis, agbitbitin a sangsanga. Ti bunga ket nangisit a berry.
Pagsasao a Semimi
Ti pagsasao a Semimi, wenno Luek Etna, ket ti pagsasao a Papuano a naisasao idiay probinsia ti Papua ti Indonesia.
Maika-34 a paralelo abagatan
Ti maika-34 a paralelo abagatan ket ti sirkulo ti latitud a 34 gradgrado iti abagatan ti ekuador a plano ti Daga. Daytoy ket ballasiwenna ti Taaw Atlantiko, Aprika, ti Taaw Indiano, Australasia, ti Taaw Pasipiko ken ti Abagatan nga Amerika.
Likmut iti lubong
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 34° a paralelo abagatan ket lumabas iti:
! scope="col" width="140" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇿🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇿🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Indian Ocean ! scope="row" | 🇿🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇦🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇦🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇦🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇦🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo Spencer ! scope="row" | 🇦🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇨🇱 ! scope="row" | 🇦🇷 ! scope="row" | 🇺🇾 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko
Pagsasao a Sumeri
Ti pagsasao a Sumeri wenno Sumerine (maysa kadagiti dua a sasao a Papuano nga ammo pay a kas Tanah Merah) ket ti pagsasao a naisasao idiay Peninsula Bomberai babaen dagiti agarup a sangaribu a tattao.
Pannakaidasig
Iti panangidasig ni Malcolm Ross (2005), ti Sumeri ket mangporma ti maysa a nawaya a sanga ti pamilia a Trans–Baro a Guinea. Daytoy ket naisilpo pay idin iti sasao a Mairasi, ngem dagita ket saanda a makibinningay kadagiti pangsandi ti Trans–Baro a Guinea ti Sumeri. Dagiti pangsandi ket:
! !!sg!!pl !1ex !1in !2
Awan dagiti maika-3 a personal a pangsandi, ti adda laeng ket dagiti demonstratibo. Dagiti pangsandi ket agparangda a mangipaltiing iti pTNG *na 1sg, *ga 2sg, ken *gi 2pl.
Chloridoideae
Ti Chloridoideae ket maysa kadagiti kadakkelan a subpamilia dagiti ruot nga agraman kadagiti agarup a 130 a henero ken dagiti 1,600 a sebbangan, a kangrunaan a mabirukan iti namaga a tropikal wenno subtropikal a karuotan. Iti kaunegan ti klado ti PACMAD, ti kabsatda a grupo ket dagiti Danthonioideae. Ti subpamilia ket mangiraman kadagiti adu a naiwarwaras a dakes a ruot a kas ti ruot a Bermuda (Cynodon dactylon) wenno goosegrass iti Ingles (Eleusine indica), ken dagiti pay sebbangan ti millet a naimulmula kadagiti sumagmamano a tropikal a rehion, kas tiEleusine coracana ken Eragrostis tef.
Malaksid kadagiti sumagmamano a sebbangan iti Ellisochloa ken Eleusine indica, kaaduan dagiti sebbangan ti subpamilia ket agus-usarda iti C4 potosintetiko a dalan. Ti immuna nga ebolusionalio a transision manipud iti C3 aginggana iti C4 a potosintesis kadagiti ruot ket mabalin a napasamak iti daytoy a subpamilia, idi agarup a 32 aginggana idi 25 a riwriw a tawen iti napalabas iti Oligoseno.
Pilohenio
Dagiti pannakikabagian dagiti tribu iti Chloridoideae segun ti pilohenetiko a pannakaidasig idi 2017, mangipakita pay ti Danthonioideae a kas kabsat a grupo:
Sasao a Sabahano
Ti sasao a Sabahano ket dagiti grupo ti sasao nga Austronesio a naipakatengnga idiay probinsia Borneo ti Sabah.
Chloridoideae
Pilohenio
Dagiti sumaganad a henero ket saan pay a naikabil iti maysa a tribu:
Sasao a Sabahano
Blust (2010)
Dagiti konstituente ket nabingbinagy kadagiti dua a pamilia iti Blust (2010):
Lobel (2013)
Insingasing ni Lobel (2013, p. 47) ti basbassit a nabaliwan nga estruktura ti Abagatan a laud a Sabahano:
Osbeckia lanata
Ti Osbeckia lanata ket ti agsabsabong a mula inti henero ti Osbeckia. Daytoy ket patneng kadagiti bantay ti akin-abagatan a Sri Lanka.
Deskripsion
Daytoy ket addaan iti bassit nabalangatan a bulbulong iti baetan ti arinduyog ken nabussog iti sukog. Ti kangatuan a parte ti bulong ket nalennekan bassit iti ungto ken addaanda kadagiti nagtimbukel a batayan. Dagitibulong ket aglaon kadagiti tallo a nangruna a nalennekan ng urat manipud iti batayan; ti sirok dagitoy ket aglaon kadagiti atiddog a kayumanggi a dutdot. Ti puon ti kayo ket adu ti sangana. Ti tuktok ket nadalumpinas. Dagiti ungkay ket addaan kadagiti adu a de lana; Dagiti sabong ti mula ket adi ken nabaknang a lusiaw. Dagiti bractea ket kasla bulong, addaan kadagiti maralabbasit-kayumanggi a dutdot, bugbugtong wenno kadagiti grupo ti tallo, ken naipatugaw. Kapsula dagiti bunga.
Ekolohia
Mabirukan daytoy iti sirok ti bakir ti bantay. Ti kita ti espesimen ket innal aidi babaen ti GHK Thwaites idi 1853 iti kangato iti 2,134 m. Dagiti sitio a nakairehistruan ti mula para iti Flora of Ceylon idi Pebrero ken Marso 1977 ket addada pay iti nangato nga altitud, iti baetan ti 1,980 m iti bakras ti balisongsong ti Pantok ni Adan ken iti asideg ti Dissuor Galagama nga asideg iti pagbeddengan a pagbaetan Probinsia Sentral ken Probinsia ti Sabaragamuwa ti Sri Lanka, ken 2,225 m ken 2,286 m, iti ad-adayo nga amianan iti pagbeddengan a pagbaetan ti Probinsia ti Madhyama ken Probinsia ti Uva.
Pagsasao a Mer
Ti pagsasao a Mer (tinawtawagan pay iti Muri, Miere) ket ti pagsasao a Papuano a naisasao idiay probinsia ti Papua ti Indonesia.
Chamelaucium gracile
Ti Chamaelaucium gracile ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Daytoy ket mabirukan iti rehion ti Mid West iti Akinlaud nga Australia nga idiay ket agtubo kadagiti nadarat a daga.
Plocama puberula
Ti Plocama puberula ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket endemiko iti purpuro ti Socotra ti Yemen. Ti masna a habitatna ket dagiti nabato a lugar.
Pachyanthus
Ti Pachyanthus ket ti henero ti nasiitan a bassit a mula nga addaan kadagiti makan a berry iti pamilia ti Melastomataceae.
Maika-75 a meridiano laud
Ti 75° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto a bumallasiw iti Taaw Artiko, Amianan nga Amerika, ti Taaw Atlantiko, ti Baybay Karibe, Sentral nga Amerika, Abagatan nga Amerika, ti Taaw Pasipiko, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Pachyanthus
Sebbangan:
Maika-75 a meridiano laud
Ti natimbeng nga oras ti solar iti daytoy a meridiano ket naibatay iti Akindaya a Sona ti Oras (UTC-5 iti las-ud ti pagalagadan nga oras).
Pagsasao a Mairasi
Ti pagsasao a Mairasi (ammo pay a kas Faranyao ken Kaniran) ket ti pagsasao a Papuano idiay Peninsula Bomberai ti Papua, Indonesia.
Maika-75 a meridiano laud
Ti maika-75 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-105 a meridiano daya.
Pagsasao a Mairasi
Mabalin a naiduma a pagsasao ti Amianan-akindaya a dialekto.
Ossaea sparrei
Ti Ossaea sparrei ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador.
Maika-75 a meridiano laud
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Baffin ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Labneng Foxe ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Hudson ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Delaware ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇧🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇨🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Karibe ! scope="row" | 🇨🇴 ! scope="row" | 🇵🇪 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Plocama rosea
Ti Plocama rosea, ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket patneng iti Iran, Apganistan, ken Pakistan. daytoy ket dati a mabigbig a kas Aitchisonia rosea, ngaisu iditi kaikaisuna a sebbangan sinonimo itan a henero ti Aitchisonia.
Plocama thymoides
Ti Plocama thymoides ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket endemiko iti purpuro ti Socotra ti Yemen, a mabirukan iti habitat ti semi-matmatnag bulong wa kakaykayuan.
Sasao a Banggi
Ti sasao a Banggi (ammo pay a kas Bangay) ket dagiti paris ti pagsasao ti Bonggi ken Molbog, a naisasao idiay Sabah, Borneo, idiay Palawan, Filipinas, ken kadagiti pagbaetanda nga isla.
Pagsasao a Lotud
Ti pagsasao a Lotud, ammo pay a kas Dusun Lotud, ket ti matmatayen a pagsasao nga Austronesio ti Sabah, Malaysia.
Sasao a Mairasi
Ti sasao a Mairasi ket ti bassit a nawaya a pamilia ti sasao a Papuano iti panangidasig ni Malcolm Ross, a parte idin ti singasing ti Trans–Baro a Guinea ni Stephen Wurm.
Pannakaidasig
Ti sasao a Mairasi ket nalawagda nga agkakabagian.
Saan a mabalin a maisilpo ti Mairasi kadagiti sabali a pamilia babaen dagiti pangsandina. Nupay kasta, isilpo ni Voorhoeve (1975) iti pagsasao a Sumeri (Tanah Merah) iti pamilia a Trans–Baro a Guinea, ken nasken pay ti ad-adu a panagsukisok.
Dagiti pangsandi
Dagiti pangsandi a kinonstrukto manen ni Ross para iti proto-Mairasi ket,
Pagsasao a Sindhi
Ti Sindhi (سنڌي, सिन्धी, 38px) ket ti maysa a pagsasao nga Indo-Aryano iti historikal a rehion ti Sindh, nga insasao babaen dagiti tattao a Sindhi. Daytoy ti opisial a pagsasao ti probinsia ti Sindh ti Pakistan. Idiay India, ti Sindhi ket maysa kadagiti naiskediul a pagsasao nga opisial a bigbigen babaen ti pederal a gobierno. Daytoy ket addaan iti impluensia manipud iti Balochi ken Kachchi a naisasao kadagiti kadenna a probinsia ti Balochistan ken Kachchh.
Kaaduan kadagiti agsaao iti Sindhi ket naikonsentrado idiay Pakistan idiay probinsia ti Sindh, ken idiay India idiay rehion ti Kutch iti estado ti Gujarat ken idiay rehion ti Ulhasnagar iti estado ti Maharashtra. Dagiti dadduma pay nga agsasao idiay India ket buklen dagiti Sindhi a Hindu nga immakar manipud idiay Sindh, a nagbalin a parte ti Pakistan ken nataengan idiay India kalpsan ti wayawaya ti Pakistan idi 1947 ken ti diaspora a Sindhi iti sangalubongan. Ti pagsasao a Sindhi ket naisasao idiaySindh, Balochistan, Punjab, Pakistan,  ken Kutch, Rajasthan,  Gujrat, India ken dagiti pay imigrante a komunidad idiay India, Hong Kong, Oman, Filipinas, Indonesia, Singapur, UAE, UK, Estados Unidos Apganistan, ken Sri Lanka.
Pagsasao nga Onin
Ti pagsasao nga Onin ket ti bassit a pagsasao nga Austronesio ti Peninsula Onin ti Bomberai, Papua ti Indonesia. Uray no ti bassit a bilang dagiti agsasao, daytoy ti batayan ti lokal a pidgin.
Pachyanthus pedicellatus
Ti Pachyanthus pedicellatus ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Kuba.
Pagsasao a Bonggi
Ti pagsasao a Bonggi (Banggi) ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay Sabah, Malaysia.
Chamelaucium drummondii
Ti Chamaelaucium drummondii ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Ti nalinteg a bassit a mula ket kadawyan nga agtubo iti katayag iti ngem mabalin a makaabot iti katayag iti 2 m. Daytoy ket agsabong iti pagbaetan ti Agosto ken Enero ken agpataud kadagitipuraw-derosas a sabong.
Mabirukan dauytoy kadagiti igid ti naapgad a dalan ti danum ken kadagiti danaw kadagiti nadarat a tanap kadagiti rehion ti Wheatbelt ken Mid West iti Akinlaud nga Australia nga idiay ket agtubo kadagiti nadarat wenno nasekka a daga kadagiti laterito wenno granito.
Plocama putorioides
Ti Plocama putorioides ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket endemiko iti purpuro ti Socotra ti Yemen. Ti masna a habitatna ket subtropikal wenno tropikal a namaga a patubuan ti babassit a mula.
Chamelaucium marchantii
Ti Chamaelaucium marchantii ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Ti nasamek, maratimbukel ken adu ti sangana a bassit a mula ket kadawyan nga agtubo iti katayag iti. Daytoy ket agsabong iti Oktubre ken agpataud kadagiti duyaw-berde a sabong.
Mabirukan daytoy kadagiti igid ti waig ken kadagiti pagsisinaan a bakras iti maysa bassit a lugar iti rehion ti Mid West iti Akinlaud nga Australia iti asideg ti Northampton nga idiay ket agtubo kadagiti nadarat a daga.
Pagsasao nga Anus
Ti pagsasao nga Anus, wenno Korur, ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay isla ti Luek Jayapura iti daya ti Karayan Tor idiay probinsia ti Papua ti Indonesia. Daytoy ket maysa kadagiti sasao a Sarmi.
Plocama tinctoria
Ti Plocama tinctoria ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket endemiko iti akin-amianan a Somalia ken ti purpuro ti Socotra ti Yemen. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a namaga a bakir.
Maika-63 a meridiano laud
Ti 63° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, Greenland, Amianan nga Amerika, ti Taaw Atlantiko, Abagatan nga Amerika, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-60 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-117 a meridiano daya.
Idiay probinsia ti Quebec ti Kanada, ti maika-63 a meridiano ket inus-usar a kas pagbeddengan ti sona, iti amin a daga iti laudna a maipan iti Akindaya a Sona ti Oras ken ti amin a daga iti daya iti Sona ti Oras ti Atlantiko.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-63 a meridiano laud ket lumabas babaen ti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Lincoln ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Nares ! scope="row" | 🇬🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Baffin ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Davis ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Davis ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Davis ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo ti San Lorenzo ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo ti San Lorenzo ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo ti San Lorenzo ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo ti San Lorenzo ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇦🇮 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Karibe ! scope="row" | 🇳🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Karibe ! scope="row" | 🇻🇪 ! scope="row" | 🇧🇷 ! scope="row" | 🇧🇴 ! scope="row" | 🇦🇷 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Palaquium sericeum
Ti Palaquium sericeum ket ti sebbangan ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo aginggana iti iti katayag. Ti ukis ti kayo ket maralabbasit kayumanggi. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti 20 a sabong. Agtimbukel wenno immitlog dagiti bunga, aginggana iti iti kaatiddog. Ti espesipiko nga epiteta iti sericeum ket manipud iti Latin a ti kaibuksilanna ket "nalamuyot", a mangibagbaga iti indumento. Ti habitat ket dagiti adu a kita ti bakir, a naipangpangruna kadagiti aglalaok a dipterokarpo a bakir. Ti P. sericeum ket endemiko iti Borneo.
Pagsasao a Burmeso
Ti pagsasao a Burmeso, ammo pay a kas Taurap, ket insasao babaen dagiti agarup a 300 a tattao iti igid ti tengnga ti Karayan Mamberamo idiay probinsia ti Papua, Indonesia. Daytoy ket mangporma ti sanag ti pamilia ti Daya nga Ulo ti Billit – Sentani ni Malcolm Ross, ngem naikeddengen nga isolado a pagsasao babaen ni Stephen Wurm.
Maika-32 a paralelo abagatan
Ti maika-32 a paralelo abagatan ket ti sirkulo ti latitud a 32 gradgrado iti abagatan ti ekuador a plano ti Daga. Daytoy ket ballasiwenna ti Taaw Atlantiko, Aprika, ti Taaw Indiano, Australasia, ti Taaw Pasipiko ken ti Abagatan nga Amerika.
Likmut iti lubong
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 32° a paralelo abagatan ket lumabas iti:
! scope="col" width="140" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇿🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇦🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇦🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇦🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇦🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇨🇱 ! scope="row" | 🇦🇷 ! scope="row" | 🇺🇾 ! scope="row" | 🇧🇷 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko
Maika-31 a paralelo abagatan
Ti maika-31 a paralelo abagatan ket ti sirkulo ti latitud a 31 gradgrado iti abagatan ti ekuador a plano ti Daga. Daytoy ket ballasiwenna ti Taaw Atlantiko, Aprika, ti Taaw Indiano, Australasia, ti Taaw Pasipiko ken ti Abagatan nga Amerika.
Likmut iti lubong
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 31° a paralelo abagatan ket lumabas iti:
! scope="col" width="140" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇿🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇦🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇨🇱 ! scope="row" | 🇦🇷 ! scope="row" | 🇺🇾 ! scope="row" | 🇧🇷 ! scope="row" | 🇺🇾 ! scope="row" | 🇧🇷 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko
Chamelaucium megalopetalum
Ti Chamaelaucium megalopetalum, kadawyan nga ammo iti Ingles a kas large waxflower, ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Ti nalinteg a bassit a mula ket kadawyan nga agtubo iti katayag iti ngem mabalin a makaabot iti katayag iti. Daytoy ket agsabong iti pagbaetan ti Mayo ken Disiembre ken agpataud kadagiti puraw-derosas-nalabbasit wenno krema-duyaw a sabong.
Chamelaucium micranthum
Ti Chamaelaucium micranthum ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Ti nalinteg a bassit a mula ket kadawyan nga agtubo iti katayag iti. Daytoy ket agsabong iti pagbaetan ti Agosto ken Nobiembre ken agpataud kadagiti puraw a sabong.
Mabirukan daytoy kadagiti igid ti waig manipud kadagiti rehion ti Mid West aginggana iti tengnga a Wheatbelt iti Akinlaud nga Australia nga idiay ket agtubo kadagiti nadarat a daga.
Flores
Kadagiti amin nga isla nga aglaon iti teritorio ti Indonesia, ti Flores ket ti maika-10 a kaaduan ti populasion kalpasan ti Java, Sumatra, Borneo (Kalimantan), Sulawesi, Baro a Guinea, Bali, Madura, Lombok, ken Timor.
Maika-74 a meridiano laud
Ti 74° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto a bumallasiw iti Taaw Artiko, Amianan nga Amerika, ti Taaw Atlantiko, ti Baybay Karibe, Sentral nga Amerika, Abagatan nga Amerika, ti Taaw Pasipiko, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Idiay Estados Unidos, ti meridiano ket lumabas babaen ti Siudad ti New York.
Idiay Antartika, ti meridiano ket mangipalawag ti akin;aud a patingga ti tinunton a teritorio babaen ti Arhentina, ken lumabas babaen kadagiti tinunton babaen ti Chile ken Nagkaykaysa a Pagarian – dagiti tallo ket agtutuon iti panagtuton
Ti maika-74 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-106 a meridiano daya.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-74 a meridiano laud ket lumabas iti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Nares ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Baffin ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Labneng Foxe ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Labneng Foxe ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Labneng Foxe ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Hudson ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Hudson ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇧🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇧🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Karibe ! scope="row" | 🇭🇹 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Karibe ! scope="row" | 🇨🇴 ! scope="row" | 🇵🇪 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo ti Corcovado ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Kipkipet ti Magallanes ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Palaquium stellatum
Ti Palaquium stellatum ket ti sebbangan ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo aginggana iti iti katayag. Ti ukis ti kayo ket mara-kayumanggi. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti lima a sabong. Agtimbukel dagiti bunga, aginggana iti iti diametro. Ti espesipiko nga epiteta iti stellatum ket manipud iti Latin a ti kaibuksilanna ket "kasla bituen", a mangibagbaga kadagiti sumagmamano nga indumento a dutdot. Ti habitat ket tanap nga aglalaok a dipterokarpo a bakir. Nadagsen ken natibker ti kayona. Mabirukan ti P. stellatum idiay Sumatra, Malaysia Peninsular ken Borneo.
Palaquium sumatranum
Ti Palaquium sumatranum ket ti sebbangan ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo aginggana iti iti katayag. Ti ukis ti kayo ket maris lati kayumanggi. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti tallo a sabong. Dagitibunga ket immitlog, aginggana iti iti kaatiddog. Ti espesipiko nga epiteta iti sumatranum ket manipud iti Latin a ti kaibuksilanna ket "iti Sumatra". Ti habitat ket aglalaok a dipterokarpo a bakir. Mabirukan ti P. sumatranum idiay Tailandia, Sumatra, Borneo ken Java.
Pagsasao a Yawa
Ti pagsasao a Yawa (Yava) ket ti pagsasao a Papuano ti tengnga ti Isla Yapen idiay Luek Geelvink (Cenderawasih), Indonesia. Dagiti sabali anagan ket ti Iau (saan nga iyallaliw iti pagsasao nga Iau), Mantembu, Mora, Turu, ken Yapanani.
Pachycentria
Ti Pachycentria ket ti henero ti epipitiko wenno terrestrial a babassit a mula nga agtubo aginggana iti 2.5 m titi katayag, wenno karkarna a babassit a kayo aginggana iti 8 m iti katayag, nga indihenio iti Burma, Tailandia, Malaysia Peninsular, Sumatra, Java, Borneo, Filipinas, Sulawesi, ken Baro a Guinea.
Danaw Palakpakin
Ti Danaw Palakpakin ket maysa kadagiti Pito a Dandanaw ti San Pablo iti probinsia ti Laguna iti Filipinas. Mabirukan ti Palakpakin iti Baranggay San Buenaventura, Siudad ti San Pablo. Ti danaw ket addaan iti kalawa iti ken kaadalem iti.
Pachycentria
Dagiti di napategan a nagan ti sebbangan ket mairaman dagiti sumaganad:
Danaw Palakpakin
Dagiti agtataeng iti kaarrubayan iti danaw ket agkamkammatalek iti matgedan manipud kadagiti pagtarakenan dagiti tilapia ken karpa.
Pagsasao a Saweru
Ti pagsasao a Saweru ket ti asideg a kabagian ti Yawa ti tengnga nga Isla Yapen idiay Luek Geelvink (Cenderawasih), Indonesia, ken daytoy ket sagpaminsan a naikedkeddeng a dialekto. Daytoy ket naisasao idiay Isla Serui.
Danaw Palakpakin
Leyenda
Iti bassit a kilometro iti amianan ti maitutop a siudad ket ti maysa idi a purok a nadayeg idi gapu iti ugma a kayo nga addaan iti naallungog a puon. Daytoy ket tinawtawagn idi iti Palakpak. Sumagmamano met a kinunkuna dagiti taga-purok a dagiti nalawagan iti bulan a rabii ket makitada ti maysa a napintas, nalabbasit ti buokna a balasang a nangbugbuggo iti atiddog a buokna a nagserbi ti naallungog a puon a kas ti palangganana. Adda pay maysa nga asideg a karayan a pagparangan dagiti dakkel nga ikan iti rinabii no adda ti balasang. Saan a tiltiliwen dagiti taga-purok, gapu ta namatmatida a dinguenna dagitoy.
Pagsasao a Saweru
Saan a ka sti Yawa, awanan ti Saweru iti maysa nga enklusibo-ekslusibo a pannakaisalumina para iti umuna a tao nga ad-adu ngem maysa a pangsandi. Ti Saweru ket addaan iti amai ‘dakami’, bayat a ti Yawa addaan iti ream ‘dakami (ekslusibo)’ ken wam ‘dakami (enklusibo)’.
Centropodieae
Ti Centropodieae ket ti tribu dagiti ruot nga aglaon kadagiti dua a henero. Daytoy ti kasapaan a nagsangsanga a linia iti subpamilia ti Chloridoideae ken aglaon laeng iti bugbugtong a henerona iti sebbangan ti C3, ti Ellisochloa, bayat nga amin dagiti sebbangan iti tribu ken ti subpamilia ket agus-usar iti C4 potosintetiko a dalan.
Danaw Palakpakin
Leyenda
Iti maysa nga aldaw, immay iti purok ti maysa nga estranghero ken pinadasna a sinolbar ti misterio a maipanggep iti nalabbasit buokna a balasang ken ti ikan. Ken isu a ti maysa a nalawagan iti bulan a rabii, inur-urayna ti balasang. Idi nakitana ti balasang iti kapintasan a gloriana, inatsigan ti estranghero ti balasang. Nagkellat a naggurruod ken nagkimat. Nakaro a nagingined ti daga, bayat a nakaro nga immadalem ti karayan iti maysa a danaw. Manipud iti dayta a panawenen, dayta a danaw ket agpataud kadagiti adu akantidan iti pasayan a no maluto, agbalin a nalabbasit. Manipud iti dayta a panawenen, dagiti tattao ket tinawtawaganda ti purokda iti Palakpakin, manipud iti dayta nga ugma a kayo ken dagiti pasayan ken nagbalinen a ti kangrunaan a taudan ti pagbiaganda, a tinawtawaganda iti Hipong Palakpakin wenno Pasayan ti Palakpakin.
Pagsasao a Tause
Ti pagsasao a Tause, ammo pay a kas Doa wenno Darha, ket ti saan a nasayaat nga ammo a pagsasao a Papuano ti Indonesia nga insasao babaen dagiti agarup a 350 a tattao. Dagiti Tause naipayammoda laeng iti ruar a lubong idi 1982. Ti pagsasaoda ket adun a nairepreporta a maikabagian iti kaarruba a sasao a Tanap Dandanaw; nupay kasta, daytoy a panangikeddeng ket naibatay laeng iti bassit nga ebidensia. Iti kamaudian inkabil ni Malcolm Ross ti Tause iti bukodna a pamilia a Daya nga Ulo ti Billit – Sentani, a maikuyog ti sabali nga isolado apagsasao ken dagiti dua a bassit a pamilia, ngem daytoy ket nairegget laeng babaen ti maysa a panangipadas iti ad-adu pay a panagsukisok ngem iti pudno a tunton ti pannakaikabagian.
Maika-28 a paralelo abagatan
Ti maika-28 a paralelo abagatan ket ti sirkulo ti latitud a 28 gradgrado iti abagatan ti ekuador a plano ti Daga. Daytoy ket ballasiwenna ti Taaw Atlantiko, Aprika, ti Taaw Indiano, Australasia, ti Taaw Pasipiko ken ti Abagatan nga Amerika.
Likmut iti lubong
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 28° a paralelo abagatan ket lumabas iti:
! scope="col" width="140" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇳🇦 ! scope="row" | 🇿🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇦🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇨🇱 ! scope="row" | 🇦🇷 ! scope="row" | 🇧🇷 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko
Sasao a Daya nga Ulo ti Billit – Sentani
Ti sasao a Daya nga Ulo ti Billit – Sentani ket mangporma ti pamilia ti sasao a Papuano nga insingasing babaen ni Malcolm Ross a mangitipon dagiti pamilia ti Daya nga Ulo ti Billit ken Sentani kadagiti isolado a pagsasao a Burmeso. Ti Sentani ket sanga idin ti singasing ni Stephen Wurm para iti Trans–Baro a Guinea. Daytoy ket addaan iti pannakaipada iti leksiko iti sasao nga Asmat–Kamoro, ngem saan a namatmati ni Ross a makaipakita dagitoy iti henelohiko a pannakaikabagian.
Ti sasao a Daya nga Ulo ti Billit – Sentani, a maikuyog iti sasao a Laud a Papuano ken ti isolado a Yawa, ket mangporma iti parte ti tentatibo a singasing para iti maysa a pamilia ti Naipaatiddog a Laud a Papuano. Maisaluminada manipud iti pamilia a Laud a Papuano iti kaadda dagiti porma a kas ti ba wenno wa para iti pangsandi ti singular a maikadua a persona ("thou").
Pannakaidasig
Ikaykaysa ti Daya nga Ulo ti Billit – Sentani kadagiti dua a grupo nga inkabil ni Wurm iti agpang iti pamilia, ken maysa wenno dagiti dua nga isolado.
Ti Tause ket nasaysayaat a maikeddeng a di maidasig. Indasig ni Clouse (1997) daytoy akas maysa a pagsasao a Tanap Dandanaw, ngem dagiti pangsandina ket saanda a nasayaat kapada. Inraman daytoy ni Ross ditoy tapno maparegget ti ad-adu a panagsukisok. Ti Saponi ket makibinningay iti kagudua iti batayan a leksiko ti bokabulario iti Rasawa, ngem dagiti pangsandi ket kapada iti Daya nga Ulo ti Billit.
Dagiti pangsandi
Dagitoy a pamilia ket saanda a makibinningay iti kadawyan a bokabulario, ken naisilpoda laeng babaen kadagiti pangsandida. Dagiti pangsandi a kinonstrukto manen ni Ross para kadagiti proto-pamilia ket ti,
! || colspan="3"| Bilang ! rowspan="2"| Persona || rowspan="2"| Singular || colspan="2"| Plural ! eksklusibo || inklusibo ! Umuna ! Maika-2 !Maika-3
Maitunos ti Burmeso ken Tause kadagiti umuna ken maikadua a singular a pangsandi:
Maitunos ti Saponi iti umuna a persona ken maikadua a singular:
Centropodia
Ti Centropodia ket ti henero dagiti mula ti Asia ken Aprika iti pamilia ti ruot.
Danaw Calibato
Ti Danaw Calibato ket maysa kadagiti pito nga abut ti bulkan a danaw a kolektibo a tinawtawagan iti Pitong Lawa wenno Pito a Dandanaw ti San Pablo iti probinsia ti Laguna iti Filipinas. Mabirukan ti danaw iti Baranggay Sto. Angel iti Siudad ti San Pablo. Ti Calibato ket addaan iti kalawa iti aken kaadalem iti. Ti kangatuan a kapasidad iti danum ket agarup a. Daytoy ket mangipaay iti siudad ken dagiti asideg nga ili kadagiti adu nga ikan ken mula iti danum. Ti danaw ket ti kaadaleman a nairehistro kadagiti sistema ti pito a danaw; awan dagiti nairehistro a kaadalen para iti Muhikap.
Ellisochloa
Ti Ellisochloa ket ti henero dagiti mula ti Namibia ken Abagatan nga Aprika iti pamilia ti ruot.
Danaw Calibato
Leyenda
Naibagbaga idi daytoy a ti lugar ket dati a maysa a ginget a pagtaengan iti maysa a Diwata a nagay-ayat a nawaya ti pagturayanna manipud kadagiti iyaasak ti parsua a taow. Isu a nakaunget, idi nagbangon ti tattao nabato a dalan a nagkukuros iti gingetna. Nagpataud isuna iti napigsa a ginggined ken nakaro a bagio a nangbaliw ti gingetna iti maysa a luek.
Pachycentria glauca
Ti Pachycentria glauca ket ti bassit nga epipitiko a bassit a mula nga agtayag iti 20–60 cm nga addaan kadagiti nadumaduma nga agbitbitin, agdalapdap wenno natakder a sangsanga nga indihenio iti Borneo, Sumatra, ken Malaysia Peninsular.
Danaw Calibato
Leyenda
Iti sumagand a bigat, nasiddaaw dagidi taga-purok nga agtataeng kadagiti kaarrubayan a turod, ken ninagananda ti bagiti danum iti Danaw Calibato, a naala manipud iti nagkukuros a dala iti ginget, ti maysa a panagtipon iti Cali (nabaliwan manipud iti Espaniol iti calle, "kalsada") ken ti Tagalog iti Bato
Palaquium stipulare
Ti Palaquium stipulare ket ti sebbangan ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo aginggana iti iti katayag. Ti ukis ti kayo ket mara-kayumanggi maris-dapo. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti uppat a sabong. Agtimbukel dagiti bunga, aginggana iti iti diametro. Ti espesipiko nga epiteta iti stipulare ket manipud iti Latin a ti kaibuksilanna ket estipula. Ti habitat ket tanap dagiti aglalaok adipterokarpo a bakir. Ti P. stipulare ket endemiko itiBorneo ken ammo laeng manipud iti Sarawak.
Sasao nga Amianan a Baro a Guinea
Ti sasao nga Amianan a baro a Guinea ti Papua Baro a Guinea ken Indonesia ket mangporma ti mabalin a pannakaisilpo ti sasao nga Akinlaud nga Oceaniko.
Pannakaidasig
Ti sentro ti pannakaiwarwaras ket maipakita iti asideg ti Lingsat Vitiaziti pagbaetan ti Baro a Britania ken ti nangruna a daga ti Baro a Guinea.
Ti pannakairaman ti Sarmi ken Luek Jayapura ket saan a nalawag, ken mabalin daytoy a mangbukel ti sabali a sanga ti Akinlaud nga Oceaniko.
Maika-29 a paralelo abagatan
thumb|Idiay [[Australia, ti paralelo ket mangipalawag ti kaaduan a nagbeddengan a nagbaetan ti Queensland ken Baro nga Abagatan Gales.]]
Ti maika-29 a paralelo abagatan ket ti sirkulo ti latitud a 29 gradgrado iti abagatan ti ekuador a plano ti Daga. Daytoy ket ballasiwenna ti Taaw Atlantiko, Aprika, ti Taaw Indiano, Australasia, ti Taaw Pasipiko ken ti Abagatan nga Amerika.
Likmut iti lubong
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 29° a paralelo abagatan ket lumabas iti:
! scope="col" width="140" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇿🇦 ! scope="row" | 🇱🇸 ! scope="row" | 🇿🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇦🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇳🇫 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇨🇱 ! scope="row" | 🇦🇷 ! scope="row" | 🇧🇷 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko
Chamelaucium pauciflorum
Ti Chamaelaucium pauciflorum ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Mabirukan daytoy kadagiti tanap, kadagiti pantok ken kadagiti bunton iti maysa a lugar manipud kadagiti rehion ti Mid West aginggana iti Wheatbelt, Great Southern ken akinlaud a Goldfields-Esperance iti Akinlaud nga Australia nga idiay ket agtubo kadagiti nadarat wenno nabisel a daga kadagiti laterito.
Henero-kita
thumb|Ti babai a [[Anas platyrhynchos|mallard (Anas platyrhynchos) ken dagiti piekna . Ti Anas ket ti henero-kita para ti pamilia ti Anatidae.]] Iti biolohiko a pannakaidasig, a naipangpangruna iti soolohia, ti henero-kita ket ti henero a mangipalawag ti biolohiko a pamilia ken ti ramut ti nagan ti pamilia.
Soolohiko a nomenklatura
SEgun ti Internasional a Kodigo ti Soolohiko a Nomenklatura, "Ti kita nga agnagan iti maysa a nominal a takson ti pamilia-grupo ket maysa a nominal a henero a tinawtawagan iti 'henero-kita'; ti nagan ti pamilia-grupo a naibatay iti henero-kita."
Ti ania man anagan ti pamilia-grupo ket nasken nga addaan iti henero-kita (ken ti ania man a nagan ti henero-grupo ket nasken nga addaan iti sebbangan-kita, ngem ti ania man a nagan ti sebbangan-grupo ket mabalin a, ngem saan a nasken, nga addan iti maysa wenno ad-adu a kita dagiti espesimen). Ti henero-kita para iti nagan ti pamilia-grupo ket ti henero pay a mangited ti ungkay a nakainayonan ti pagpatinggaan nga -idae (para kadagiti pamilia).
Phainantha
Ti Phainantha ket ti bassit a henero dagiti agkalkalatkat a hierba nga indihenio iti Abagatan nga Amerika. Daytoy ket henero a naisinsina nga addaan iti dua wenno ad-adu a grupo nga aglaon kadagiti lima a sebbangan, uppat kadagitoy ket mabirukan kadagiti rehion ti tepui ti Kalasag ti Guyana a ti maikalima ket endemiko iti Cordillera del Condor iti Ecuador.
Palaquium supfianum
Ti Palaquium supfianum ket ti sebbangan ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo aginggana iti tall. Dagiti ungkay ket marakayumanggi. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti lima a sabong. Ti habitat ket aglalaok a dipterokarpo a bakir iti agarup a iti kangato. Mabirukan ti P. supfianum idiay Baro a Guinea.
Chamelaucium virgatum
Ti Chamaelaucium virgatum ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Ti nalinteg a bassit a mula ket kadawyan nga agtubo iti katayag iti. Daytoy ket agsabong iti pagbaetan ti Agosto ken Enero ken agpataud kadagiti puraw-derosas a sabong.
Mabirukan daytoy kadagiti tanap ti darat iti maysa a lugar manipud kadagiti rehion ti akin-abagatan a Wheatbelt ken aginggana iti abagatan akinlaud a Goldfields-Esperance iti Akinlaud nga Australia nga idiay ket agtubo kadagiti nadarat wenno nabisel a daga kadagiti laterito.
Pagsasao a Lubu
Ti pagsasao a Lubu ket ti pagsasao a Malayo a naisasao idiay isla ti Sumatra iti Indonesia. Daytoy ket napalikmutan kadagiti agsasao iti Batak Mandailing.
Streptogyna
Ti Streptogyna ket ti adu a naiwarwaras a henero dagiti tropikal a mula iti pamilia ti ruot. Daytoy ti kaikaisuna a henero iti monotipiko a tribu ti Streptogyneae.
Ehrharteae
Ti Ehrharteae ket ti tribu iti pamilia ti ruot a buklen dagiti uppat a henero.
Pterolepis (mula)
Ti Pterolepis ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Melastomataceae. Iti kaunegan ti Melastomataceae, daytoy ket mangbukel iti klado iti henero ti Pterogastra. Ti Pterolepis ket aglaon kadagiti sangaulo ket uppat a sebbangan, amin ket mabirukan iti Neotropikal a heograpiko a dominio. Kaaduan dagiti sebbangan ket naikonsentrado iti Brasil, ken dagiti dadduma ket iti ballasiw ti Tengnga ken Abagatan nga Amerika.
Pagsasao a Belait
Ti pagsasao a Belait, wenno Lemeting, ket ti pagsasao a Malayo-Polinesio ti Brunei ken ti kaarruba a Malaysia. Daytoy ket naisasao kadagiti purok dagiti distrito ti Belait ken Tutong. Adda dagiti nakarkulo a 700 nga agsasao idi 1995.
Pannakaidasig
Ti Belait ket kabagian dagiti pagsasao a Miri, Kiput ken Narum ti Sarawak. Daytoy ket naikeddeng a paset ti Akinbabab a subgrupo ti Baram ti sasao nga Amianan a Sarawak.
Dagiti dialekto
Adda dagiti uppat nga agsinnaranay a maawatan a dialekto ti Belait. Dagitoy ket naisasao kadagiti dua a nangruna a rehion: Dagiti naisangayan a dialekto ti Belait – Metting ken Bong – ket naisasaoda iti kaunegan ti purok ti Mungkom, Kiudang. Adda dagiti bassit unay nga agsasao bassit kadagiti ania man a dialekto.
Sasao nga Amianan a Sarawakano
Ti sasao nga Amianan a Sarawakano ket dagiti grupo ti sasao nga Austronesio a naisasao idiay akin-amianan a daya a parte ti probinsia ti Sarawak, Borneo, ken insingasing babaen ni Blust (1991, 2010).
Manginayon ti Ethnologue 16 ti Punan Tubu a kas maysa a maipayinayon a sanga, ken mangibagbaga a ti Bintulu ket mabalin a kaasitgan iti Baram. Ti sasao a Melanau–Kajang ket naikkat iti Blust idi 2010.
Cucurbitoideae
Ti Cucurbitoideae ket dagiti subpamilia ti Cucurbitaceae, wenno pamilia ti tabungaw, dagiti agsabsabong a mula. Nabingbingay ti Cucurbitaceae kadagiti dua asubpamilia, ti Zanonioideae, a mabalin a grupo ti parapiletiko dagiti natidda, ken ti nasayaat a nasuportaran a monopiletiko a Cucurbitoideae.