cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Panagpudot ti lubong
Dagiti maipadpadto a modelo ti klima ket naipabuklan idi 2007 a Reporta ti Maikapat a Panagipateg (AR4) babaen ti Intergobernmental a Sangkabenneg iti Panagbalbaliw ti Klima (IPCC). Nangibagbagada nga iti las-ud ti maika-21 a siglo ti rabaw a temperatura ti lubong ket mabalin nga umad-adu a ngumato iti para iti kababaanda a Naipangpangruna a Reporta dagiti Senario ti Sengngaw ken  para iti kangatoda. Dagitoy a sakup kadagitoy a karkulo ket nagtaud manipud iti panagusar kadagiti modelo nga adda dagiti aggigiddiat a sensitibidad ti konsetrasion ti alingasaw iti inbernadero.
Socorro, Oriental Mindoro
Dagiti baranggay
• Santo Domingo (Lapog)
Roxas, Oriental Mindoro
Dagiti baranggay
• Maraska
Calauag
Dagiti baranggay
• Viñas
Diplahan
Dagiti baranggay
• Butong
Dagiti lehislatibo a distrito iti Misamis Occidental
Dagiti Lehislatibo a Distrito iti Misamis Occidental, ket isu dagiti umuna ken maikadua a distrito ken isu dagiti pannakabagi ti Probinnsia ti Misamis Occidental iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas. Ti Misamis Occidental ket paset idi ti Probinsia ti Misamis, aginggana idi naikkan ti bukodna a pannakabagi idi 1931. Daytoy ket paset idi ti pannakabagi ti Rehion X manipud idi 1978 aginggana idi 1984. Idi 1986, daytoy ket nabingbingay kadagiti dua a lehislatibo a distrito.
Tagkawayan
Dagiti baranggay
• Victoria
Unisan
Dagiti baranggay
• Poctol
Imelda, Zamboanga Sibugay
Dagiti baranggay
• Balugo
Pagsasao nga Irlandes
Ti Irlandes (Gaeilge), naipanpankuna pay nga Irlandes a Gaeliko, ket maysa a pagsasao a Goideliko iti pamilia ti pagsasao nga Indo-Europeano, nagtaud daytoy idiay Irlanda ken napakasaritaan a maisasao dagiti tattao nga Irlandes. Ti Irlandes ket naisasao tattan a kas maysa nga umuna a pagsasao babaen ti bassit a minoridad nga Irlandes a tattao, ken kasla pay a maikadua a pagsasao kadagiti dakdakel a bilang ti populasion. Ti Irlandes addan ti batay-linteg a kasasaad a kas iti nailian ken umuna nga opisial a pagsasao iti Republika iti Irlanda. Maysa daytoy nga opisial a pagsasao iti Kappon ti Europa ken opisial a maibigbigan a minoridad a pagsasao iti Akin-amianan nga Irlanda.
Nagririmpuok a Bitbituen
Wagas
Ti Nagririmpuok a Bitbituen ket lumasat kadagiti paset ti agarup a 30 konstelasion. Ti tengnga iti Ariwanas ket sumanglad iti turong iti konstelasion a Sagitario; isu ditoy ti karaniagan ti Naririmpuok a Bitbituen. Manipud ti Sagitario, ti nakudrep a banda iti puraw a lawag ket agparang a lumaslasat nga agpalaud iti Galaktiko kontratengnga idiay Auriga. Ti banda ket agtultuloyton nga agpalaud kadagiti sumakbay a dalan ti lawlaw ti langit ken agsubli idiay Sagitario. Ti kinapidno a ti banda ket bingbingayenna ti rabii a langit dagiti dua nga agarup nga agpadpada a hemisperio ket mangitudo a ti Sistema Solar ket asideg a naisanglad ti Galaktiko a dalumpinas.
Baybay
Akin-abagatan a Taaw
• Baybay Bellingshausen
Buug
Dagiti baranggay
• Datu Panas
Maribojoc
Dagiti baranggay
• Dipatlong
Victor Francis Hess
Biograpia
Idi 1920 inasawana ni Marie Bertha Warner Breisky.
Naujan
Dagiti baranggay
• Pinahan
Bucay, Abra
Dagiti baranggay
• Abang
Mayoyao
Dagiti baranggay
• Liwo
Loon
Dagiti baranggay
• Catagbacan Sur
Lamut
Dagiti baranggay
• Salamague
Socorro, Oriental Mindoro
Dagiti baranggay
• Subaan
Bangued
Dagiti baranggay
• Cabuloan
Alicia, Zamboanga Sibugay
Dagiti baranggay
• Milagrosa (Baluno)
Pinamalayan
Dagiti baranggay
• Sabang
Hopea
• Hopea aequalis
Diplahan
Dagiti baranggay
• Ditay
Baybay Bohai
Dagiti nangruna a puerto
Ti Caofeidian ken Jingtang ket kadawyan dagitoy a matrato a kas maysa a puerto para kadagiti panggep ti estadistika. Dagiti puerto ti Dalian ken Yantai ket tradisional pay dagitoy a naikeddeng a kas parte ti ngarab ti Bohai, urayno iti nainget a panangibaga dagitoy ket mabirukan iti ruar dagiti patingga ti baybay. Ti Puerto ti Longkou ket nakaabot kadagiti 70 a riwriw tonelada iti awit idi 2013, ken manamnama a makaabot iti marka iti 100 a riwriw iti masakbayan.
Unisan
Dagiti baranggay
• Punta
Nagririmpuok a Bitbituen
Wagas
Ti Galaktiko a dalumpinas ket agliklikig babaen ti 60 a degrado ti ekliptiko (ti dalumpinas ti panagtayyek ti Daga).A minaig ti nainlangitan nga ekuador, a lumasat daytoy ti adadayo ngem aminan a kas iti Cassiopeia ken ada-dayo ngem abagatan a kas ti konstelasion iti Crux, a mangitudtudo ti nangato a panagliklikig iti ekuador a dalumpinas ti Daga ken ti dalumpinas iti ekliptiko a manaig ti Galaktiko a dalumpinas. Ti amianan a Galaktiko nga ungto ket naisanglad iti kanawan a panagpangato a 12h 49m, panagpababa a +27.4° (B1950) ti asideg ti beta Comae Berenices, ken ti abagatan a Galaktiko nga ungto ket asideg ti alpha Sculptoris. Gapu iti daytoy a nagato a panagliklikig, depende iti oras iti rabii ken tawen, ti arko iti Nagririmpuok a Bitbituen ket mabalin nga agparang a kasla nababa wenno nangato iti langit. Para kadagiti agpalpaliiw manipud iti agarup a 65 a grado ti amianan aginggana ti 65 a grado ti abagatan iti rabaw ti Daga ti Nagririmpuok a Bitbituen ket mamindua a lumasat iti ngato iti tungngal maysa nga aldaw.
Baybay
Akin-abagatan a Taaw
• Baybay Cooperation
2002 Pammadayaw a Palanca
Benneg ti Pilipino
Drama
Baybay
Akin-abagatan a Taaw
• Baybay Cosmonauts
Victoria, Oriental Mindoro
Dagiti baranggay
• Bethel
Naujan
Dagiti baranggay
• Poblacion I (Baranggay I)
Panagpudot ti lubong
Dagiti masakbayan a ballag ken mainaig a panagbalbalaiw ket maigiddiat manipud kadagiti rehion ti lawlaw ti lubong. Dagiti pagtonoyan iti panagpangato ti temperatura ti lubong ket mangiraman ti maysa a panagpangato kadagiti lessaad ti baybay ken ti panagbalbaliw ti kaadu ken tabas iti tudo, ken dagiti pay mabalin a panagpadakkel dagiti subtropikal a desierto. Ti panagpudot ket manamnama a napigpigsa idiay Artiko ken mainaigto iti agtultuloy a panagsanud dagiti glasier, permafrost ken yelo ti baybay. Dagiti mabalin pay a pagtonoyan iti panagpudot ket mairaman ti kankanayon nga irurumsua dagiti pasamak ti nakaro a tiempo a mairaman dagiti allon ti pudot, igaaw ken napigsa a tudo, panag-asido ti taaw ken pannakapukaw dagiti sebbangan gapu kadagiti agbalbaliw a rehimen ti temperatura. Dagiti pagtonoyan a nakaro para iti tattao ket mairaman ti seguridad ti taraon manipud kadagiti panagbabassit kadagiti maapit ken ti pannkapukaw kadagiti pagnaedan manipud iti inundasion.
Lamut
Dagiti baranggay
• Bimpal
Socorro, Oriental Mindoro
Dagiti baranggay
• Bugtong Na Tuog
Alicia, Zamboanga Sibugay
Dagiti baranggay
• Naga-naga
Roxas, Oriental Mindoro
Dagiti baranggay
• Paclasan (Poblacion)
Pinamalayan
Dagiti baranggay
• Santa Isabel
Imelda, Zamboanga Sibugay
Dagiti baranggay
• Balungisan
Pinamalayan
Dagiti baranggay
• Santa Rita
• Wawa
• Zone I (Poblacion)
• Santo Niño
• Guinhawa
2008 Pammadayaw a Palanca
Benneg ti Pilipino
Drama
Baybay Bohai
Dagiti nagruna a siudad iti igid ti aplaya ti Baybay Bohai
thumb|Ti nabato nga aplaya idiay Dalian, Probinsia ti Liaoning
Dagiti grupo ti isla ti Filipinas
Kangrunaan nga is-isla
• #Grupo ti Is-isla ti Calamian
Maribojoc
Dagiti baranggay
• Guiwanon
2002 Pammadayaw a Palanca
Benneg ti Pilipino
Drama pangtelebision
Unisan
Dagiti baranggay
• Rizal Ilaya
2002 Pammadayaw a Palanca
Benneg ti Pilipino
Drama pangpelikula
Victoria, Oriental Mindoro
Dagiti baranggay
• Canaan
Buug
Dagiti baranggay
• Del Monte
Mariano Trías
Ni Mariano Trías y Closas (Oktubre 12, 1868 – Pebrero 22, 1914) ket isu ti naikapanunotan nga immuna a de facto a Bise Presidente ti Filipinas iti rebolusionario a gobierno a naibangon idiay Tejeros a Taripnnog - ti maysa a gimongan dagiti rebolusionario a daulo ti Pilinas a nagpili kadagiti opisial iti rebolusionario a tignay a simmupiat ti kolonial a gobierno iti Espania. Idi daytoy a gimongan ket nasinasina kadagiti nadumaduma a sangkatiponan, ti maysa a panagsardeng ti panagdangadanga ng ammo a kas ti Tulag iti Biak na Bato ket pinirmaan idi babaen ti grupo ken bumigbig paya kadagiti nabutosan nga opisial ken ni Trias a kas ti bise presidente ni Emilio Aguinaldo, nga isu pay ti naipanunotan nga immuna a Presidente iti Filipinas. Ti Umuna a Republika ti Filipinas ket naipasngay babaen ti panakaiwaragawag iti Batay-linteg ti Malolos babaen ti Malolos a Taripnoong. Babaen ti administrasion ni Aguinaldo, ni Trias ket nagserbi iti gabinete a kas ti Ministro ti Gubat ken Pinansia.
Naujan
Dagiti baranggay
• Poblacion II (Baranggay II)
Mariano Trías
Isu ket asawa ni María Concepción Ferrer ket adda kadagiti walo nga annak.
Naujan
Dagiti baranggay
• Poblacion III (Baranggay III)
Panagpudot ti lubong
Dagiti maisingsingasing a panagsungbat nga annuroten iti panagpudot ti lubong ket mairaman ti panagpalag-an babaen ti panagpabassit kadagiti sengngaw, panagampon kadagiti pagtonoyanna, ken dagiti mabalin a masakbayan a heoinhenieria. Kaaduan ti pagpagilian ket partido ti Pagibatayan a Taripnong ti Panagbalbaliw ti Klima ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UNFCCC), a ti dumtengan ti gandatda ket ti panagpawil kadagiti makadangran nga antropoheniko a (a kas ti, pinataud ti tao) a panagbalbaliw ti klima. Dagiti Partido ti UNFCCC ket nangamponda kadagti sakup ti annuroten a naidaremdem a mangpabassit kadagiti alingasaw a sengngaw ti inarbedero   ken ti panagtulong ti panagampon ti panagpudot ti lubong. Dagiti Partido ti UNFCCC ket nangitunosda nasken dagiti panagpabassit kadagiti sengngaw, ken dagiti masakbayan a panagpudot ti lubong ket mapatinggaan ti baba ti 2.0 C-change a mainaig ti pre-industrial nga agpang. Dagiti reporta naipablaak idi 2011 babaen ti Enbironmento a Programa ti Nagkaykaysa a Pagpagilian ken ti Ahensia ti Internasional nga Enerhia ket mangisingsingasing a dagiti ganetget manipud iti naspsapa ngem maika-21 a siglo a panagpabassit kadagiti sengngaw ket saan a makaanay ti UNFCCC a puntaan ti 2 °C.
Victor Francis Hess
Biograpia
Nangala ti panaginana ni Hess idi 1921 ken nagbanniaga idiay Estados Unidos, ken nagtrabaho idiay United States Radium Corporation, idiay New Jersey, ken kas Konsultado a Pisiko para iti US Bureau of Mines, diay Washington DC. Idi 1923, isu ket nagsubli idiay Unibersidad ti Graz, ken naidutok idi a kas ti Ordinario a Propesor iti Eksperimental a Pisika idi 1925. Indutok isuna ti Unibersidad ti Innsbruck a kas Propesor, ken Direktor ti Instituto ti Radiolohia idi 1931.
Socorro, Oriental Mindoro
Dagiti baranggay
• Mabuhay II
Alicia, Zamboanga Sibugay
Dagiti baranggay
• Pandan-panan
Calauag
Dagiti baranggay
• Yaganak
Dagiti grupo ti isla ti Filipinas
Kangrunaan nga is-isla
• #Is-isla ti Cuyo
Hopea
• Hopea andersonii P.S.Ashton
1986 GRAAFIL
Salip iti Sarita Umuna: "Ti Bubon" ni Gregorio T. Amano Maikadua: "Angkla" ni Meliton Gal. Brillantes Maikatlo: "Karantiway" ni Reynaldo A. Duque Naisangsangayan a Pammadayaw a Gunggona: "Manmano Ti Kas Kenkuana" ni Jacinto B. de Peralta Naghurado: Zosimo Ma. Pablico, Pelagio A. Alcantara, Crisostomo M. Ilustre
Victoria, Oriental Mindoro
Dagiti baranggay
• Concepcion
Turtle Islands
Ti Turtle Islands ket maysa a maika-5 a klase nga ili a buklen dagiti bassit nga isla iti probinsia ti Tawi-Tawi iti Filipinas, iti akin-abagatan-a-laud a murdong ti pagilian, ken iti igid ti nagbedngan ti Filipinas ken Malaysia
Dagiti baranggay
Ti ili ti Turtle Islands ket nabingbingay a politikal iti 2 a barbaranggay ti Taganak Poblacion ken Likud Bakkao.
Diplahan
Dagiti baranggay
• Gaulan
Lingsat San Bernardino
Pakasaritaan
Ti immuna a repernsia iti kadagiti Espaniol ken ti Lingsat San Bernardino ket idi las-ud ti ekspedision ti 1543–1545 ni Ruy Gomez de Villalobos, nga isu ket inpatulod babaen ti Birrey ti Mehiko babaen kadagiti bilin ti Nasantuan a Romano nga Emperador Carlos V tapno mangpundar iti kolonia ti Espaniol iti asideg ti sinakop ti Portuges nga Is-isla Rekado ti Maluku.
Naujan
Dagiti baranggay
• Sampaguita
• San Agustin I
Socorro, Oriental Mindoro
Dagiti baranggay
• Ma. Concepcion
Bucay, Abra
Dagiti baranggay
• Bangbangcag
Victor Francis Hess
Biograpia
Immakar ni Hess idiay Estados Unidos ken kaduana ti Hudio nga asawana idi 1938, tapno matalawanna ti panagparukma ti Nazi. Iti isu met laeng a tawen, indutok isuna ti Unibersidad ti Fordham a kas Propesor ti Pisika, ken isu ket nagbalin a naturalisado nga umili ti Estados Unidos idi 1944. His wife died of cancer in 1955. Ti isu met laeng a tawen inasawana ni Elizabeth M. Hoenke, ti babai a nagay-aywan ken ni Berta iti patingga ti biagna.
2002 Pammadayaw a Palanca
Benneg ti Ingles
Nobela
Loon
Dagiti baranggay
• Cantam-is Bago
Tayabas
Dagiti baranggay
• Nangka Ilaya
Alicia, Zamboanga Sibugay
Dagiti baranggay
• Payongan
• Poblacion
• Santa Maria
1987 GRAAFIL
Dagiti nangabak iti Gov. Roque Ablan Awards for Iloko Literature (GRAAFIL) iti tawen 1987 (puesto, titulo ti nangabak nga obra, nagan ti autor):
Alicia, Zamboanga Sibugay
Dagiti baranggay
• Santo Niño
Potograpia
Ti potograpia (manipud ti Griego ti photos- para iti "lawag" ken ti -graphos para iti "panangiladawan") ket isu ti arte, siensia, ken panagsanay ti panagpartuat kadagiti napaut a ladawan babaen ti panangirehistro ti lawag wenno dadduma pay nga elektromagnetiko a radiasion, itikimiko babaen dagiti pamay-an ti sensitibo ti lawag a materiales a kas ti potograpiko a pelikula, wenno elektroniko babaen dagiti pamay-an ti maysa a sensor ti ladawan. Kadawyan a dagiti lente ket inus-usar tapno pakipatengngaan ti lawag nga agballatek wennomaiparuar manipud kadagiti nbanag iti maysa a pudno a ladawan iti sensitibo ti lawag a rabaw iti uneg ti kamera iti las-ud ti napanawenan a pakailatakan. Ti resulta iti maysa nga elektroniko a sensor ti ladawan ket maysa a elektriko a karga ititunggal maysa a pixel, nga isu daytoy ti elektroniko a maproseso ken maipenpen iti maysa a papeles a porma ti ladawan para iti panagidaya wenno panagproseso.
Dagiti grupo ti isla ti Filipinas
Kangrunaan nga is-isla
• #Grupo ti Is-isla ti Kalayaan
Pilar, Bohol
Dagiti baranggay
• Poblacion
Panagpudot ti lubong
Napalplaliiw a panagbalbaliw ti temperatura
260px|thumb|alt=refer to caption|Ti panagpangato ti [[linaon a pudot ti taaw ket ad-adu ngem ti ania man a naipenpen nga enerhia iti pudot a balanse ti Daga kadagiti dua a paset ti panawen ti 1961 aginggana ti 2003 ken 1993 aginggana ti 2003, ken pakaibilangan kadagiti ad-adu ngem 90% iti mabalin a panagpangato ti linaon a pudot ti sistema ti Daga iti las-ud kadagitoy a paset ti panawen. ]] thumb|alt=refer to caption and adjacent text|Dua milenio dagiti natimbeng a temperatura ti rabaw segun ti nadumaduma a rekonstruksion manipud dagiti [[Pannakbagi (klima)|pannakbagi a klima, ti tunggal maysa ket naipasayaat iti maipapan ti dekada a gatagantingan, nga adda ti rehistro ti instrumental a temperatura a natuonan iti nangisit.]]
Hopea
• Hopea apiculata
1986 GRAAFIL
Salip iti Maysa-a-Parang a Drama Umuna: "Baag" ni Reynaldo A. Duque Maikadua: "Dagiti Nayaw-awan" ni Severino V. Pablo Maikatlo: "Morni-Morning, Ser" ni Danilo A. Bautista Naghurado: Zosimo Ma. Pablico, Pelagio A. Alcantara, Crisostomo M. Ilustre
Imelda, Zamboanga Sibugay
Dagiti baranggay
• Baluyan
Victoria, Oriental Mindoro
Dagiti baranggay
• Duongan
Baybay
Akin-abagatan a Taaw
• Baybay Davis
Lamut
Dagiti baranggay
• Holowon
Maribojoc
Dagiti baranggay
• Jandig
Roxas, Oriental Mindoro
Dagiti baranggay
• San Aquilino
Diplahan
Dagiti baranggay
• Goling
• Guinoman
Buug
Dagiti baranggay
• Guintuloan
José Rizal
Ni Dr. José Protasio Rizal Mercado y Alonso Realonda (Hunio 19, 1861 – Disiembre 30, 1896) ket ti nailian a bannuar ti Filipinas. Maysa a maibilang a henio, ni Rizal ket maysa a mannurat, mannaniw, doktor iti medisina, siruhano iti mata, arkitekto, pintor, edukador, ekonomista, etnologo, sientista a mannalon, istoriador, mammartuat, agiwarwarnak, musikero, mitolohista, eskultor, ken sosiolohista. Maysa pay a linguista, ammona ti aganay a 22 a pagsasao.
Naujan
Dagiti baranggay
• San Agustin II
2008 Pammadayaw a Palanca
Benneg ti Pilipino
Maysa-a-parang a drama
Victor Francis Hess
Biograpia
Nagsurat isuna idi 1946 iti topiko iti relasion a pagbaetan ti siensia ken relihion iti artikulona a "My Faith" (Ti Pammatik), a ditoy ket impalawagna no apay nga isu ket namati iti Dios. Isuket nagretiro manipud iti Unibersidad ti Fordham idi 1958 ken pimmusay idi 17 Disiembre 1964, idiay Mount Vernon, New York manipud iti Sakit ni Parkinson.
Nagririmpuok a Bitbituen
Wagas
thumb|center|600px|Ti [[mata ti ikan a lente a mosaiko iti Naririmpuok a Bitbituen nga agararko iti maysa a nangato a panaglikig iti ballasiw ti rabii a langit, a naala manipud iti nasipnget a langit a lokasion idiay Chile.]]
Hopea
• Hopea aptera
Emil Jannings
Ni Emil Jannings (23 Hulio 1884 – 2 Enero 1950) ket maysa idi nga Aleman nga aktor, isu ket nadayeg idiay Hollywood kadagiti tawen ti 1920. Isu ti immuna a nagungunaan iti Oscar, isu ket naipammadayawan iti Kalaingan nga aktor iti immuna a seremo ti Gunguna ti Akademia idi 1929. Iti agdama, is-isuna pay laeng ti Aleman a nangabak ti Kalaingan nga Aktor ti Oscar
Victoria, Oriental Mindoro
Dagiti baranggay
• Loyal
Alicia, Zamboanga Sibugay
Dagiti baranggay
• Talaptap
Maribojoc
Dagiti baranggay
• Lagtangon
Roxas, Oriental Mindoro
Dagiti baranggay
• San Isidro
Maribojoc
Dagiti baranggay
• Lincod
Imelda, Zamboanga Sibugay
Dagiti baranggay
• Cana-an
Bangued
Dagiti baranggay
• Calaba
Diplahan
Dagiti baranggay
• Kauswagan
• Lindang
2002 Pammadayaw a Palanca
Benneg ti Ingles
Ababa a sarita
Panagpudot ti lubong
Napalplaliiw a panagbalbaliw ti temperatura
Ti natimbeng a temperatura ti rabaw ti Daga ket ngimmato babaen ti 0.74 °C kadagit ipaset ti panawen ti 1906–2005. Ti gatad ti panagpudot kadagiti kinaudi a gudua iti dayta a paset ti panawen ket gangani nadoble para iti dayta a paset ti panawen a kas maysa a sibubukel (0.13 °C tunggal maysa a dekada, a maigiddiat ti 0.07 °C tungngal maysa a dekada). Ti pagtonoyan a isla ti urbano a pudot ket bassit laeng, a nakarkulo a pakaibilangan para iti basbassit ngem 0.002 °C iti panagpudot iti tungngal maysa a dekada manipud idi 1900. Dagiti temperatura iti akin-baba a tropospera ket ngimmato iti nagbaetan ti 0.13 ken 0.22 °C (0.22 ken 0.4 °F) tunggal maysa a dekada manipud idi 1979, segun dagiti panagrukod ti satelite. Dagiti pannakbagi ti klima ket mangipakpakita ti temperatura a relatibo a natalinaayen kadagiti maysa wenno dua ribo a tawtawen sakbay ti 1850, nga adda dagiti maipapan ti rehion a panagduduma a kas ti Mediebal a Napudot a Paset ti Panawen ken ti Bassit a Panawen ti Yelo.
Ti panagpudot a makitkita iti rehistro ti instrumental a temperatura ket maitunos kadagiti nawatiwat a sakop iti panagpalpaliiw, a kas nadokumentuan babaen dagiti adu a sientipiko a grupo. Dagiti kas pagarigan ket mairaman ti panagpangato ti lessaad ti baybay (ti danum ket dumakkel no pumudot), ti nawatiwat a pannakatunaw iti niebe ken yelo,  pannakaipangato ti linaon a pudott kadagiti taaw, pannakaipangato ti kadam-eg,  ken ti nasapsapa a pannakaitutop kadagiti pasamak ti primabera, e.g., ti panagsabsabong dagiti mula. Ti probabilidad a dagitoy a panagbalbaliw ket nairana laeng a napasamak ket pudno a sero.
Mayoyao
Dagiti baranggay
• Maga
1988 GRAAFIL
Dagiti nangabak iti Gov. Roque Ablan Awards for Iloko Literature (GRAAFIL) iti tawen 1988 (puesto, titulo ti nangabak nga obra, nagan ti autor):
Salip iti Makaray-aw a Sarita Umuna: "Juan Daramudom: Ilokano" ni Reynaldo A. Duque Maikadua: "Ti Gimik" ni Virgilio D. Domaloy Maikatlo: "Kasano Met La Ti Agtagibalay Lattan, Aya?" ni Nilo S. Dumlao Maikapat: "Bangkag" ni Agustin DC. Rubin Maikalima: "Kuridor ni Katugangak" ni Rodolfo R. Tabaco Naghurado: Benjamin M. Pascual, Lorenzo G. Tabin, Crisostomo M. Ilustre
2008 Pammadayaw a Palanca
Benneg ti Pilipino
Drama pangpelikula
Unisan
Dagiti baranggay
• San Roque
Naujan
Dagiti baranggay
• San Antonio
Emil Jannings
Kaaduan nga ammo ni Jannings kadagiti kolaborasionna kada F.W. Murnau ken Josef von Sternberg, mairaman ti The Blue Angel a kakuyogna ni Marlene Dietrich kadagiti tawen ti 1930.
Pola, Oriental Mindoro
Dagiti baranggay
• Campamento
Bucay, Abra
Dagiti baranggay
• Bangcagan
Sistema ti nerbios
Ti sistema ti nerbios ket isu ti paset iti bagi ti ayup a mangitunos kadagiti boluntario ken saan a boluntario a panagtignay iti ayup ken mangirangarang kadagiti senial ti nagbaetan dagiti nadumaduma a paset iti bagi. Kadagiti kaaduan a kita ti ayup ket buklen iti dua a nangruna a paset, ti sentral ti sistema ti nerbios (CNS) ken ti periperiko a sistema ti nerbios (PNS). Ti CNS ket isu ti aglaon iti utekken ti duri. Ti PNS ket nangruna a mangbuel kadagiti urat ti nerbios, a dagitoy ket dagiti atiddog nga urat a mangikapet ti CNS kadagiti tungngal maysa a paset iti bagi. Ti PNS ket mangiraman kadagiti motor ti neurona, a mangtimbeng ti boluntario a panaggunay, ti autonomiko a sistema ti nerbios, a buklen ti simpatetiko a sistema ti nerbios ken ti parasimpatetiko a sistema ti nerbios ken mangtimbeng kadagiti inboluntario nga annong, ken ti enteriko a sistema ti nerbios, ti nawaya bassit a paset ti sistema ti nerbios a ti annongna ket ti panagtengngel ti sistema ti sistema ti panagkalpa.
Lingsat San Bernardino
Pakasaritaan
Idi las-ud ti di nagballigi nga ekspedision, ti kaikaisuna a barko, ti bassit a San Juan de Letran nga agraman laeng iti bassit a bilang dagiti aglaylayag iti 20 a lallaki, ket naglayagda kadagiti ad-adu ngem 5,000 a kilometro kadagiti danum ti Filipinas, a mairaman ti Lingsat ti San Bernardino, ken ti Lingsat San Juanico iti pagbaetan ti Samar ken Leyte.
Buug
Dagiti baranggay
• Guitom
Baybay
Akin-abagatan a Taaw
• Baybay D'Urville
Victoria, Oriental Mindoro
Dagiti baranggay
• Mabini
Mayoyao
Dagiti baranggay
• Magulon
Lamut
Dagiti baranggay
• Poblacion West
Dagiti grupo ti isla ti Filipinas
Kangrunaan nga is-isla
• #Isla ti Cebu
Maribojoc
Dagiti baranggay
• Poblacion
José Rizal
Napapatay kas martir idi Desiembre 30, 1896 iti Bagumbayan (Luneta) iti Manila, idi kedngan ti turay nga Espaniol a mabitay a mapaltogan, gapu kadagiti pammabasol maipapan iti akemna iti Rebolusion a Pilipino.
Luek Subic
right|thumb|250px|Ti Luek Subic
Unisan
Dagiti baranggay
• Socorro
• Tagumpay
Imelda, Zamboanga Sibugay
Dagiti baranggay
• Dumpoc
Diplahan
Dagiti baranggay
• Lobing
Bucay, Abra
Dagiti baranggay
• Banglolao
2002 Pammadayaw a Palanca
Benneg ti Ingles
Piksion iti masakbayan
Bucay, Abra
Dagiti baranggay
• Calao
Lingsat San Bernardino
Pakasaritaan
Ti San Juan ket kompleto pay a naglayag a nanglikmut iti isla ti Mindanao, ken pinadasna nga inabot ti Mehiko ngem naipasubli idiay Marianas babaen ti bagio idiay Amianan a Pasipiko. Daytoy ket nakasubli met idiay Filipinas (kas iti Samar ken Leyte a ninaganan babaen ni Villalobos), ken idi Enero 3, 1544 naisaradsad kadagiti nagulib nga anod ti Lingsat San Bernardino "ken kasla met dagitinaaramid kadagiti sangadosena a bapor ti Espaniol kadagiti simmaruno a tallo a siglo".
Panagpudot ti lubong
Napalplaliiw a panagbalbaliw ti temperatura
Dagiti kaaudian a karkulo ti Goddard Institute for Space Studies (GISS) ti NASA ken ti National Climatic Data Center ket mangipakpakita nga idi 2005 ken 2010 ket agpadpada para iti kapudotan a tawen ti planeta manipud idi matalekan a, nawatwat a magun-od dagiti instrumento a panagrukod idi naladaw a maika-19 a siglo, a linabsanna idi 1998 babaen ti basbassit a sangkagasut a grado. Dagiti karkulo babaen ti Climatic Research Unit (CRU) ket nangipakpakita nga idi 2005 a kas ti kapudotan a tawen, iti likudan ti 1998 a ti 2003 ken 2010 ket agpadpada para iti maikatlo a kapudotan a tawen, nupay kasta, "ti biddut a karkulo para kadagiti agmaymaysa a tawen … ket saan a basbassit ngem sangapulo a beses a dakdakkel ngem ti baetan a paggiddiatan dagitoy a tallo a tawen." Ti World Meteorological Organization (WMO) dagiti insasao iti kasasaad ti sangalubongan a klima idi 2010 ket nangipalpalawag a, "Ti 2010 a nominal a pateg iti +0.53 °C ket nairanggo nga immuna kadagiti 2005 (+0.52 °C) ken 1998 (+0.51 °C), urayno dagiti paggiddiatan a baetan dagitoy a tallo a tawen ket saan nga estadistika a nangruna..."
Lingsat San Bernardino
Maikadua a Gubat ti Sangalubongan
Idi las-ud ti Gubat ti Golpo ti Leyte, inpan ni Admiral Kurita ti maysa nga Imperial a Hapon ti kangrunaan a puersa dagiti barporna babaen ti lingsat tapno maabotanna dagiti nakaangkla a bapor dagiti Amerikano idiay Golpo Leyte, ngem nagsanod met kalpasan ti Gubat ti Samar.
Baybay
Akin-abagatan a Taaw
• Pagdaliasatan a Drake
• Great Australian Bight
2008 Pammadayaw a Palanca
Benneg ti Ingles
Nobela
Roxas, Oriental Mindoro
Dagiti baranggay
• San Jose
Baybay Mirtos
Ti Baybay Mirtos (Mυρτώο Πέλαγος, Myrtöo Pelagos) ket ti subdibision ti Baybay Mediteraneo a mabirukan iti pagbaetan ti Cicladas ken ti Peloponeso. Naipalawag daytoy a kas parte ti Baybay Egeo iti abagatan ti Euboea, Attica, ken Argolis. Adda met dagiti masa ti danum iti Baybay Nangisit ket maabotna ti Baybay Mirtos, babaen ti panaglasat ti Baybay Egeo (Saundry, Hogan & Baum. 2011)
Luek Subic
Ti Luek Subic (Subic Bay), ket maysa a luek a mabirukan idiay probinsia ti Zambales ken Bataan.
Naujan
Dagiti baranggay
• San Carlos
Imelda, Zamboanga Sibugay
Dagiti baranggay
• Gandiangan
Languyan, Tawi-Tawi
Ti Languyan ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Tawi-Tawi iti Filipinas.
Buug
Dagiti baranggay
• Guminta
Bucay, Abra
Dagiti baranggay
• Dugong
Uni
thumb|right|upright|Ti [[tambor ket agpataud ti uni babaen ti agpigerger a kulanit.]] Ti uni ket ti mekanikal nga allon nga isu ti panagpallayog iti presion a maiyallatiw babaen ti maysa a banag (kasla ti angin wenno danum), a buklen dagiti prekuensia iti kaunegan ti sakop ti panangdengngeg.
Nagririmpuok a Bitbituen
Kadakkel ken masa
Ti estelar a disko ti Ariwanas ti Nagririmpuok a Bitbituen ket agarup a iti diametro, ken daytoy ket iti katibemngan, agarup a  iti kapuskol. Kas tarabay iti relatibo a pisikal a gantingan iti Nagririmpuok a Bitbituen, no mapabassit daytoy iti 100 m iti diametro, ti Sistema a Solar, a mairaman ti naipagpagarup a ulep Oort, daytoy ket ad-adunton ngem 1 mm iti kaakaba, agarup nga iti kapuskol ti sigpit ti papel. Ti kaasitgan a bituen, ti Proxima Centauri, ket addaanto iti 4.2 mm a kaadayo. Alternatibo met a makitkita, no ti Sistema a Solar aginggana iti [Neptuno]] ket ti kadakkel iti binting ti Estados Unidos (25 mm), ti Nagririmpuok a Bitbituen ket addanton iti diametro iti 2,628 a kilkilometro, wenno agarup a ti kaakaba ti Estados Unidos manipud iti ngato ti North Dakota aginggana ti ungto ti Texas.
Hopea
• Hopea auriculata
Baybay
Akin-abagatan a Taaw
• Golpo it St Vincent
Lamut
Dagiti baranggay
• Sanafe
Baybay Mirtos
Ti Golpo Saroniko, ti golpo ti Atenas, ket mabirukan iti pagbaetan ti Kanal Korinto ken ti Baybay Mirtos.
Mayoyao
Dagiti baranggay
• Mapawoy
Maribojoc
Dagiti baranggay
• Punsod
2008 Pammadayaw a Palanca
Benneg ti Ingles
Ababa a sarita
Roxas, Oriental Mindoro
Dagiti baranggay
• San Mariano
2008 Pammadayaw a Palanca
Benneg ti Ingles
Daniw
Alicia, Zamboanga Sibugay
Dagiti baranggay
• Tampalan
2008 Pammadayaw a Palanca
Benneg ti Ingles
Salaysay
Bangued
Dagiti baranggay
• Tablac (Calot)
Pilar, Bohol
Dagiti baranggay
• Rizal
Diplahan
Dagiti baranggay
• Luop
Loon
Dagiti baranggay
• Cantaongon
Victoria, Oriental Mindoro
Dagiti baranggay
• Macatoc
Bucay, Abra
Dagiti baranggay
• Labon
2000 Pammadayaw a Palanca
Dagiti nangabak iti Pammadayaw a Pakalaglagipan kenni Carlos Palanca para iti Literatura iti tawen 2000 (puesto, titulo ti nangabak nga obra, nagan ti autor).
Nagririmpuok a Bitbituen
Kadakkel ken masa
Dagiti karkulo iti maysa ti Nagririmpuok a Bitbituen ket agdumaduma, depende iti pamay-an ken mausar a datos. Iti ababa aiti sakop ti karkulo, thi masa ti Nagririmpuok a Bitbituen ket 5.8 solar a masmasa, basbassit met ngem ti Ariwanas ti Andromeda. Dagiti panagrukod nga agusar ti Very Long Baseline Array idi 2009 ket nakabiruk kadagiti kapardas a daddadakkel a kas 254 km/s para kadagiti bituen iti igid ti Nagririmpuok a Bitbituen Gapu ta ti orbital a kapardas ket agdepdepende iti dagup a masa iti uneg ti orbital a rayus, daytoy ket mangisingasing a ti Nagririmpuok a Bitbituen ket dakdakkel unay, ken agarup a mangiada ti masa ti Ariwanas ti Andromeda iti 7 iti kaunegan ti  iti tengngana. Ti panagrukod idi 2010 iti rayus a kapardas dagiti bakud a bituen ket nakakita ti masa a nakulloong iti uneg ti 80 kiloparsec ket 7. Segun ti panagadal a naipablaak idi 2014, ti masa ti intero a Nagririmpuok a Bitbituen ket nakarkulo iti 8.5, nga agarupa a kagudua ti masa ti Ariwanas ti Andromeda.
Kaaduan ti masa ti Nagririmpuok a Bitbituen ket agparang a banag iti saan nga ammo a porma a makitinnignay iti sabali a banag babaen ti grabitasional ngem saan a dagiti elektromagnetiko a puersa, a tinawtawagan ti nangisit a banag. Ti bakud ti nangisit a banag ket relatibo a nasayaat a naiwarwaris iti distansia iti sangagasut a kiloparsec manipud iti Sentro ti Galaktiko. Dagiti modelo ti matematika iti Nagririmpuok a Bitbituen ket nangisingasing a ti dagup a masa ti intero nga Ariwanas ket adda iti sakop ti 1–1.5. Dagiti nabibiit a panagadal ket mangibaga a ti masa a dakdakkel a kas 4.5 and as small as 0.8.
Ipil, Zamboanga Sibugay
Ti Ipil ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Zamboanga Sibugay iti Filipinas. Ti Ipil ket isu ti kapitolio iti Zamboanga Sibugay.
Baybay
Akin-abagatan a Taaw
• Baybay Ari Haakon VII
President Carlos P. Garcia, Bohol
Ti President Carlos P. Garcia ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Bohol iti Filipinas.
Baybay
Akin-abagatan a Taaw
• Baybay Lazarev
• Baybay Mawson
• BaybayRiiser-Larsen
• Baybay Ross
• Baybay Scotia
• Baybay Somov
Karayan Pasig
Ti Karayan Pasig (Ilog Pasig iti Tagalog) ket maysa a karayan iti Filipinas nga agtaud iti Dan-aw ti Laguna ken agpatingga iti Luek Manila. Agatiddog iti 25 a kilometro, bineltakna ti Metro Manila.
Mayoyao
Dagiti baranggay
• Mayoyao Proper
Roxas, Oriental Mindoro
Dagiti baranggay
• San Miguel
Mayoyao
Dagiti baranggay
• Nalbu
Tayabas
Dagiti baranggay
• Opias
Loon
Dagiti baranggay
• Cantumocad
Victoria, Oriental Mindoro
Dagiti baranggay
• Malabo
Diplahan
Dagiti baranggay
• Manangon
Victoria, Oriental Mindoro
Dagiti baranggay
• Merit
Languyan, Tawi-Tawi
Dagiti baranggay
Ti Languyan ket nabingbingay a politikal kadagiti 20 a barbaranggay.
2000 Pammadayaw a Palanca
Benneg ti Ilokano
Ababa a sarita
Lamut
Dagiti baranggay
• Umilag
Dagiti grupo ti isla ti Filipinas
Kangrunaan nga is-isla
• #Isla ti Panay
Baybay
Akin-abagatan a Taaw
• Golpo Spencer
President Carlos P. Garcia, Bohol
Dagiti baranggay
Ti President Carlos P. Garcia ket nabingbingay a politikal kadagiti 23 a barbaranggay.
• Aguining
• Basiao
Panagpudot ti lubong
Napalplaliiw a panagbalbaliw ti temperatura
thumb|alt=refer to caption and adjacent text|Ti [[NOAA a grapiko dagiti Sangalubongana Tinawen nga Anomalia ti Temperatura 1950–2012, a mangipakpakita ti Akin-abagatan a Panagpallayog ti El Niño]] Dagiti temperatura idi 1998 ket saan a kadawyan a gapu ta dagiti sangalubongan a temperatura ket napektaran babaen ti Akin-abagatan a Panagpallayog ti El Niño (ENSO), ken ti kapigsaan nga El Niño iti napalabas a siglo ket napasamak iti las-ud ti dayta a tawen. Ti sangalubongan a temperatura ket suheto dagiti nabiit a termino a panagbalbaliw a maituoon kadagiti napaut a pagduyosan ken mabalin a temporario a manglapped kaniada. Ti relatibo a katalinaay ti temperatura manipud idi 2002 aginggana idi 2009 ket maitunos iti kastoy a pasamak. Idi 2010 ket El Niño pay a tawen. Iti ababa a pangbaliw ti panagpallayog, ti 2011 ket maysa idi a La Niña a tawen nga idi ket nalamlamiis ngem daytoy ket maika-11 pay a kapudotan a tawen manipud idi nairugin ti panagirehistro idi 1880. Kadagiti 13 a kapudotan a tawtawen manipud idi 1880, 11 kadagitoy ket tawtawen manipud idi 2001 aginggana idi 2011. Kadagiti kabarbaro a kinaudi a rehistro, ti 2011 ket isu idi ti kapudotan a tawen ti La Niña iti paset ti panawen manipud idi 1950 aginggana idi 2011, ken maasitganna ti 1997 a saan idi a ti kababaan a puntos iti siklo.
Warner Baxter
Ni Warner Leroy Baxter (Marso 29, 1889 – Mayo 7, 1951) ket maysa idi nga Amerikano nga aktor ken kaaduan nga ammo iti papelna a kas The Cisco Kid iti In Old Arizona (1929) a nangabakanna ti maikadua a, for which he won the second Kalaingan nga Aktor kadagiti Gunguna ti Akademia kadagidi tawen ti 1928–1929.
Bangued
Dagiti baranggay
• Cosili West (Buaya)
Hopea
• Hopea bancana
Maribojoc
Dagiti baranggay
• Punta Cruz
Buug
Dagiti baranggay
• Lantawan
Tayabas
Dagiti baranggay
• Palale Ibaba
• Palale Ilaya
Alicia, Zamboanga Sibugay
Dagiti baranggay
• Tandiong Muslim
Victoria, Oriental Mindoro
Dagiti baranggay
• Ordovilla
Languyan, Tawi-Tawi
Dagiti baranggay
• Bakong
• Bas-bas Proper
• Basnunuk
2000 Pammadayaw a Palanca
Benneg ti Cebuano
Ababa a sarita
Languyan, Tawi-Tawi
Dagiti baranggay
• Darussalam
Ipil, Zamboanga Sibugay
Dagiti baranggay
• Bangkerohan
Imelda, Zamboanga Sibugay
Dagiti baranggay
• Israel (Balian Israel)
Panagpudot ti lubong
Napalplaliiw a panagbalbaliw ti temperatura
Dagiti panagbalbaliw ti klima ket agdumaduma iti sangalubongan. Manipud idi 1979, dagiti temperatura ti daga ket ngimmato iti agarup a mamindua a naparpardas ngem dagiti temperatura ti taaw (0.25 °C tunggal maysa a dekada a maigiddiat ti 0.13 °C tunggal maysa a dekada). Dagiti temperatura ti taaw ket nabunbuntog a nagpangato ngem dagiti temperatura ti daga gapu ti dakdakkel nga epektibo a kapasidad dagiti taaw ken gapu ta ti taaw ket ad-adu a makapukaw ti pudot baaen ti panagbawbaw. Ti akin-abagatan a Hemisperio ket masna pay a napudpudot ngem ti akin-abagatan a Hemisperio gapu ti maipapan ti meridiano a panangawit ti pudot kadagiti taaw nga adda dagiti paggiddiatan iti agarup a 0.9 petawatts nga agpaamianan, nga adda ti maysa a mainayon a maited manipud kadagiti albedo a paggiddiatan a nagbaetan dagiti polar a rehion. Manipud idi rugi ti industrialisasion ti interhemisperiko a paggiddiatan ti temperatura ket ngimmaton gapu ti pannakatunaw ti yelo ti baybay ken niebe idiay Amianan. Dagiti natimbeng a temperatura ti artiko ket ngimmatngaton iti gangani a dua a gatad iti sangalubongan kadagiti napalabas a 100 a tawtawen, nupay kasta dagiti temperatura ti artko ket nakarkaroda pay nga agbalbaliw. Urayno ad-adu pay dagiti inbernadero nga alingasaw ti naipuspusgaw iti Akin-amianan ngem ti Akin-abagatan a Hemisperio daytoy ket saan a makaited iti paggiddiatan iti panagpudot gapu ta dagiti nangruna nga inbernadero nga alingasaw ket aganayda laeng nga agpaput tapno mailaokda kadagiti hemisperio.
Hopea
• Hopea basilanica
1989 GRAAFIL
Dagiti nangabak iti Gov. Roque Ablan Awards for Iloko Literature (GRAAFIL) iti tawen 1989 (puesto, titulo ti nangabak nga obra, nagan ti autor):
Diplahan
Dagiti baranggay
• Mejo
Nagririmpuok a Bitbituen
Dagiti linaon
Ti Nagririmpuok a Bitbituen ket aglaon kadagiti saan a basbassit ngem 100 bilion a planeta ken ti nagbaetan dagiti 200 ken 400 bilion a bituen. Ti eksakto a pigura ket depende iti ababa unay a masa,wenno dagiti ansisit a bituen, a narigat dagitoy amaduktalan, naipangpangruna kadagiti adayo a distansia iti ad-adu ngem  manipud iti Init. Kas panangiyasping, ti kaarruba nga Arianas ti Andromeda ket aglaon ti nakarkulo a maysa a trilion (1012) a bitbituen. Mapunno daytoy ti espasion a nagbaetan dagiti bituen ket ti disko iti alingasaw ken tapok a tinawtawagan ti interestelar a medio. Daytoy a disko ket addaan iti saan a basbassit a maiyasping a gay-at ti rayus kadagiti bituen, bayat a ti kapuskol ti tuon ti alingasaw ket sumakop kadagiti ginasut a lawag a tawtawen para kadagiti nalamlamiis a bituen aginggana ti rinibo a lawag a tawtawen para kadagiti napudpudot nga alingasaw. Dagiti grabitasional a mikrolensing ken dagiti panagpalpaliiw ti panaglasat ti planeta ket mangipakita a mabalin nga adda met dagiti saan a basbassit a kaadu dagiti planeta a naibedbed kadagiti bituen a kas dagiti met bituen iti Nagririmpuok a Bitbituen, ken dagiti mikrolensing a panagrukod ket nangipakpakita nga adda dagiti ad-adu a rogue a planeta a saan a naibedbed iti agsangaili a bitbituen ngem ti kaadda met dagiti bituen. Ti Ariwanas ti Nagririmpuok a Bitbituen ket aglaon ti saab a basbasit ngem maysa a planeta iti tunggal maysa a bituen, a pagresultaan dagiti 100–400 a bilion a planetas, segun ti panagadal idi Enero 2013 kadagiti sistema ti lima a planeta a bituen ti Kepler-32 iti obserbatorio ti esoasio ti Kepler. Ti sabali met a panagusig idi Enero 2013 ti datos ti Kepler ket nakarkulo a saan a basbassit ngem 17 bilion dagiti kadakkel iti Daga nga eksoplaneta ket adda iti Ariwanas ti Nagririmpuok a Bitbituen. Idi Nobiembre 4, 2013, inreporta dagiti astronomo, a naibatay iti datos ti mision ti espasio ti Kepler, a mabalin nga adda dagiti ad-adu ngem 40 a bilion a kadakkel ti Daga a planeta a mangliklikmut kadagiti mataengan a sona dagiti kasla init a bituen ken dagiti nalabbasit nga ansisit iti uneg ti Ariwanas ti Nagririmpuok a Bitbituen 11 bilion kadagitoy a nakarkulo aplaneta ket mabalin a mangliklikmut dagiti kasla Init a bituen. Ti kaasitgan iti kastoy a palneta ket mabalin a 12 a lawag a tawtawen iti kaadayo, segun kadagiti sientista. Dagiti kasta a kasla Daga ti kadakkel a planeta ket mabalin nga ad-adu ngem dagiti higante nga alingasaw. Malaksid daiti eksoplaneta, naduktalan pay dagiti "eksokometa", dagiti kometa iti labes ti Sistema a Solar, ken mabalin a kadawyan dagitoy Ariwanas ti Nagririmpuok a Bitbituen.
Buug
Dagiti baranggay
• Mabuhay
Bucay, Abra
Dagiti baranggay
• Layugan
Maribojoc
Dagiti baranggay
• San Isidro
Pilar, Bohol
Dagiti baranggay
• San Carlos
President Carlos P. Garcia, Bohol
Dagiti baranggay
• Baud
Mayoyao
Dagiti baranggay
• Nattum
Languyan, Tawi-Tawi
Dagiti baranggay
• Languyan Proper (Poblacion)
Victoria, Oriental Mindoro
Dagiti baranggay
• Pakyas
2008 Pammadayaw a Palanca
Benneg ti Ingles
Drama
Imelda, Zamboanga Sibugay
Dagiti baranggay
• La Victoria
Unisan
Dagiti baranggay
• Tubas
Māori ti Is-isla Cook
Ti Māori ti Is-isla Cook ket ti maysa a pagsasao a Daya a Polinesio. Daytoy ti opisial a pagsasao ti Is-isla Cook ken maysa daytoy nga indihenio a pagsasao ti Dominio ti Baro a Selanda. Ti Māori ti Is-isla Cook ket asideg a kabagian iti Māori ti Baro a Selanda ngem naiduma a pagsasao. Ti Māori ti Is-isla Cook ket simple laeng a tinawtawagan iti Māori iti lugar a saan a nasken a maipalawag manipud iti Māori ti Baro a Selanda, ngem ammo pay daytoy a kas Māori Kuki Airani, wenno iti adda kontrobersiana a Rarotongano. Tinawtawagan pay dagiti adu a taga-Is-isla Cook iti Te reo Ipukarea, ti literal a kayatna a sawen ket "ti pagsasao ti Tinaudan a Pagtaengan a daga".
2000 Pammadayaw a Palanca
Benneg ti Hiligaynon
Ababa a sarita
2002 Pammadayaw a Palanca
Benneg ti Ingles
Daniw
Taga-ugma a Gresia
thumb|Ti [[Partenon, ti templo a naipammadayaw kenni Atena, a mabirukan idiay Acropolis idiay Atenas, ket maysa kadagiti kaaduan a representatibo a simbolo ti kultura ti panakatakneng ken kasirib iti taga-ugma a Gresia.]]
Dagiti grupo ti isla ti Filipinas
Kangrunaan nga is-isla
• #Isla ti Negros
Naujan
Dagiti baranggay
• San Isidro
Tabaco, Albay
Ti Siudad ti Tabaco ket maysa a maika-4 a klase a siudad iti probinsia ti Albay iti Filipinas.
Bucay, Abra
Dagiti baranggay
• Pagala
Tabaco, Albay
Dagiti baranggay
Ti Siudad ti Tabaco ket nabingbingay a politikal kadagiti 47 a barbaranggay.
Bucay, Abra
Dagiti baranggay
• Palaquio
Hopea
• Hopea beccariana
Pilar, Bohol
Dagiti baranggay
• San Isidro
President Carlos P. Garcia, Bohol
Dagiti baranggay
• Bayog
Victoria, Oriental Mindoro
Dagiti baranggay
• Poblacion I
Bangued
Dagiti baranggay
• Cosili East (Proper)
Buug
Dagiti baranggay
• Maganay
Languyan, Tawi-Tawi
Dagiti baranggay
• Simalak
Panagpudot ti lubong
Napalplaliiw a panagbalbaliw ti temperatura
Ti termal nga inertia dagiti taaw ken dagiti nabuntog a sungbat dagiti saan a dagus a pakaibanagan ket kaibuksilanna a ti klima ket makasapul kadagiti siglo wenno napapaut tapno maipag-isu kadagiti panagbalbaliw. Dagiti panagadal ti panagikeddeng ti klima ket mangipakpakita nga urayno mapatalinaay dagiti inbernadero nga alingasaw kadagiti agpang idi 2000, ti adu pay a panagpudpudot iti agarup a 0.5 °C (0.9 °F) ket mapasamak pay laeng.
Maribojoc
Dagiti baranggay
• San Vicente
1989 GRAAFIL
Salip iti Makaray-aw a Sarita Umuna: "Diego M. Alas: Taxi Driver" ni Salvador A. Espejo Maikadua: "Dagiti Kontrabida iti Biag ni Paniero Bullilikong" ni Virgilio D. Domaloy Maikatlo: "Gerra-Patani" ni Fernando B. Sanchez Maikapat: "Estabien Koriendo, Nabanitog Kubbo" ni Agustin DC. Rubin Maikalima: "Ti Abilidad ni Inang" ni Rodolfo R. Tabaco Maikalima: "Tata Antot: CAFGU" ni Prodie Gar. Padios Naisangsangayan a Pammadayaw: "Agawidkan Ngem Nakuttongkan" ni Robert Fernandez Naghurado: Reynaldo A. Duque, Peter La. Julian, Lorenzo G. Tabin
Ipil, Zamboanga Sibugay
Dagiti baranggay
• Buluan
Zachary Taylor
Ni Zachary Taylor (Nobiembre 24, 1784 – Hulio 9, 1850) ket isu idi ti maika-12 a Presidente iti Estados Unidos (1849–1850) ken maysa nga Amerikano a daulo ti militar. Nangrugrugi a nagayat iti politiko, ni Taylor ket timmaray a kas maysa a Whig iti 1848 a panagbubutos to presidente, nga inabakna ni Lewis Cass. Isu ket maysa nga agmulmula ken agtagtagabu ken naikauertel idiay Baton Rouge, Louisiana.
2000 Pammadayaw a Palanca
Benneg ti Pilipino
Ababa a sarita
Zachary Taylor
Isu ket ammo a kas ti "Narusanger a lakay ken Sisasagana," ni Taylor ket adda ti 40 a tawtawen a pagsapulan iti militar iti Buyot ti Estados Unidos, a nagserbi ti Gubat iti 1812, ti Black Hawk a Gubat, ken ti Maikadua a Gubat ti Seminole. Isu ket nakagun-od ti kalatakan gapu ti panangidaulona ken panagballigi dagiti tropa ti Almerikano iti Gubat iti Palo Alto ken ti Gubat iti Monterrey idi panawen ti Gubat Mehikano–Amerikano.
Naujan
Dagiti baranggay
• San Jose
Tabaco, Albay
Dagiti baranggay
• Bacolod
Naujan
Dagiti baranggay
• San Luis
Dagiti grupo ti isla ti Filipinas
Kangrunaan nga is-isla
• #Isla ti Bohol
Baybay Mirtos
Nagnagan
Daytoy ket naibagbaga a nanaganan iti mitiko a bannuar a ni Mirtilo, nga isu ket naipuruak iti baybay babaen ti nakaunget a ni Pelops. Ti nagan ket naisilpo pay iti balasang a Mirto. Daytoy ket naibagbaga pay a naalana ti naganna manipud iti bassit nga isla nga agnagan iti Mirtos.
Victoria, Oriental Mindoro
Dagiti baranggay
• Poblacion II
• Poblacion III
• Poblacion IV
Unisan
Dagiti baranggay
• Tubigan
2008 Pammadayaw a Palanca
Benneg ti Ingles
Maysa-a-parang a drama
Maribojoc
Dagiti baranggay
• Tinibgan
Māori ti Is-isla Cook
Dagiti nagibasaran
Dagiti pagsasao ti Baro a Selanda
Zachary Taylor
A kas presidente, ni Taylor ket nakaparurod kadagiti taga-Abagatan babaen ti panagala ti natimbeng a takder iti banag a panagtagabu. Isu ket nangaw-awis kadagiti nagtaeng idiay New Mexico ken California a manglabas ti entablado ti teritorio ken ken agaramid ti burador ti batay-linteg para iti panakaestado, a nakaaramid daytoy para iti Kompromiso iti 1850.
Ipil, Zamboanga Sibugay
Dagiti baranggay
• Caparan
Mayoyao
Dagiti baranggay
• Palaad
Imelda, Zamboanga Sibugay
Dagiti baranggay
• Little Baguio (Lower and Upper)
George Arliss
Ni George Arliss (10 Abril 1868 – 5 Pebrero 1946) ket maysa idi nga Ingles nga aktor, mannurat, dramaturgo ken agparpartuat iti pekikula a nakabiruk iti panagballigi idiay Estados Unidos. Isu ti immuna a Briton nga aktor a nangabak iti Gunguna ti Akademia.
Baybay
Akin-abagatan a Taaw
• Baybay Weddell
2000 Pammadayaw a Palanca
Benneg ti Pilipino
Piksion iti masakbayan
Pilar, Bohol
Dagiti baranggay
• San Vicente
Dagiti grupo ti isla ti Filipinas
Kangrunaan nga is-isla
• #Isla ti Samar
Diplahan
Dagiti baranggay
• Natan
President Carlos P. Garcia, Bohol
Dagiti baranggay
• Bogo
Mapun
Ti Mapun (Cagayan de Tawi-Tawi) ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Tawi-Tawi iti Filipinas.
Bangued
Dagiti baranggay
• Dangdangla
Bongao
Ti Bongao ket maysa a maika-2 a klase nga ili ken isu ti kapitolio iti probinsia ti Tawi-Tawi iti Filipinas.
Maribojoc
Dagiti baranggay
• Toril
Pagsasao a Pazeh
Ti pagsasao a Pazeh (naletra pay a kas Pazih, Pazéh) ken Kaxabu ket dagiti dialekto ti naungaw a pagsasao dagiti Pazeh ken Kaxabu, nga agkaaruba nga aborihenio a Taiwanes. Daytoy idi ket pagsasao a Formosano ti pamilia ti pagsasao ti sasao nga Austronesio. Ti naudi a nabati a patneng nga agsasao ti maitutop a Pazeh, ni Pan Jin-yu, ket pimmusay idi 2010 iti tawen a 96. Sakbay ti ipupusayna, isu ket nangidatun kadagiti klase ti Pazeh kadagiti agarup a 200 nga estudiante iti Puli ken ti bassit a bilang dagiti estudiante iti Miaoli ken Taichung. Ti Kulun ket ti dialekto idi a nasapsapa nga awanen. Ti makainsulto a nagan iti "fan" ket inus-usar idi a pangsuppiat kadagiti Aborihenio ti Tantanap babaen dagiti Taiwanes, ken ti bitla ti Hoklo a Taiwanes ket naipapilit kadagiti Aborihenio a kas dagiti Pazeh. Ti Hoklo a Taiwanes ket sinukatanna ti Pazeh ken nakaiturongan daytoy iti pannakaiyasideg iti pannakaawan. Kiniddaw ti kasaaad nga aborihinal babaen dagiti Abirihinal ti Tantanap.
Ipil, Zamboanga Sibugay
Dagiti baranggay
• Domandan
Zachary Taylor
Ni Taylor ket pimmusay idi Hulio 9, 1850, 16 a bulbulan kalpasan nga immuna a nagtakem; daytoy ti maikatlo a kaababaan a termino ti ania man a Presidente. Naipamatmati nga isu ket pimmusay iti gastroenteritis. Ni Presidente Taylor ket sinarunuan babaen ti Bise Presidentena, a ni Millard Fillmore.
Kabasalan
Ti Kabasalan ket maysa a maika-2 a klase klase nga ili iti probinsia ti Zamboanga Sibugay iti Filipinas.
Zachary Taylor
Ni Taylor ket isu idi ti naudi a Presidente a nagtagikua kadagiti tagabu nga isu ket agtaktakem ti opisina. Isu idi ti maikadua ken kinaudi a Whig a nabutosan a presidente, ken ti makadua a naudi a nagserbi a kas presidente; a ti naudi ket ni Fillmore. Ni Taylor ket isu pay idi ti maikadua a presidente a natay bayat nga adda ti opisina, a sinarunona babaen ni William Henry Harrison nga isu ket pimmusay bayat nga agserserbi a kas Presdente idi siam a napalabas a panawen.
Baybay
Taaw Indiano
thumb|Ti Baybay Arabiano manipud ti limbang • Baybay Andaman
• Baybay Arabiano
• Luek iti Bengal
• Golpo iti Aden
2000 Pammadayaw a Palanca
Benneg ti Pilipino
Daniw
Baybay
Taaw Indiano
• Golpo iti Oman
Imelda, Zamboanga Sibugay
Dagiti baranggay
• Lower Baluran
Ipil, Zamboanga Sibugay
Dagiti baranggay
• Don Andres
Nagririmpuok a Bitbituen
Dagiti linaon
Dagiti disko ti bituen iti Nagririmpuok a Bitbituen ket awanan iti natadem nga igid iti labes dagiti awanan kadagiti bituen. Imbes ket, ti konsentrasion dagiti bituen ket bumassit iti distansia manipud iti tengnga ti Nagririmpuok a Bitbituen. Para kadagiti rason a saan a maawatan, iti labes ti rayus ti agarup a 40,000 ly (13 kpc) manipud iti tengnga, ti bilang dagitbituen iti tunggal maysa a kubikon parsec ket pumarpardas a bumassit iti rayus. Ti mangpalikmut ti galaktiko a disko ket ti esperikal a Galaktiko a Bakud dagiti bituen ken globular a rimpuok a gumay-at nga agpaadayo ngem limitado iti kadakkel babaen dagiti panagtayyek dagiti dua a satelite ti Nagririmpuok a Bitbituen, ti Bassit ken Dakkel nga Ul-ulep Magallanes, a ti kaasitgan nga arngianna iti Galaktiko a Tengnga ket agarup a. Iti daytoy a distansia wenno iti labes, dagiti pagtayyekan iti kaaduan dagiti bakud a banag ket guluento babaen ti Ul-ulep Magallanes. Isu a, dagiti kasta a banag ket mabalin a palsuten manipud iti kaarrubayan ti Nagririmpuok a Bitbituen. Ti naitiptipon a absoluto a bisual magnitud ti Nagririmpuok a Bitbituen ket nakarkulo iti −20.9.
Naujan
Dagiti baranggay
• San Nicolas
Mayoyao
Dagiti baranggay
• Poblacion
Tayabas
Dagiti baranggay
• Palale Kanluran