cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Maika-44 a meridiano laud
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Lincoln ! scope="row" | 🇬🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Piordo J.P. Koch ! scope="row" | 🇬🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Piordo Nordenskiöld ! scope="row" | 🇬🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | saan a nainaganan a bagi ti danum ! scope="row" | 🇬🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇧🇷 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Sepetiba ! scope="row" | 🇧🇷 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Mitchella
Ti Mitchella ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Mabirukan daytoy manipu diti Tsina aginggana iti temperado nga akindaya nga Asia, ken manipud iti akindaya a Kanada aginggana iti Guatemala.
Ti henero ti Mitchella ket ninagana babaen ni Carl Linnaeus kalapsan idi ti gayyemna a ni John Mitchell (1711–1768), ti maysa nga Ingles a pisiko a nagtataeng iti Amerika ken nangited ken ni Linnaeus iti adu a nangruna a pakaammo iti flora ti Amerika.
Daytoy ket buklen dagiti dua a sebbangan dagiti saan a nadutdotan wenno nadutdotan, dumalapdap, adu ti ramu ta yierba nga agraman iti puraw nga axillary a sabong nga agraman kadagiti sukog imbudo a corolla. Agay-ayat dagitoy kadagiti asidiko bassit a daga, agtubo kadagiti kakaykayuan iti asideg dagiti pino, hemlock wenno mossy hummocks.
Dagiti bunga ti Mitchella repens, ket ammo a kas partridge berries, ket makmakan kadagiti sumagmamano a lugar.
Baybay Halmahera
thumb|300px|Ti Baybay Halmahera iti amianan ti [[Is-isla Maluku]]
Ti Baybay Halmahera ket rehional a baybay a mabirukan idiay sentral nga akindaya a parte ti Bayabay Australasia Mediteraneo. Daytoy ket naisentro iti agarup a 1° Abagatan ken 129° Daya ken bineddengan babaen ti Taaw Pasipiko iti amianan, ti Halmahera iti laud, ti Waigeo ken Irian Jaya iti daya, ken ti Baybay Seram iti abagatan. Daytoy ket sakupenna ti agarup a 95,000 km ken ti topograpiana ket ket buklen dagiti nadumaduma a bilang dagiti naisina a labneng ti taaw ken dagiti pantok, ti kangrunaan kadagitoy ket ti Labneng Halmahera a makaabot iti kaadalem iti 2039 m.
Sakup
Ipalawag ti Gunglo ti Internasional a Hidrograpiko (IHO) ti Baybay Halmahera a kas maysa kadagiti danum ti Purpuro Daya nga India. Ipalawag ti IHO ti patinggana kas dagiti sumaganad: Iti amianan Ti linia manipud iti Wajaboela (Morotai) aginggana iti Tg. Djodjefa, ti akin-amianan a punto ti Halmahera.
Iti daya. Ti linia manipud iti Tg. Gorango, ti akin-amianan a daya a punto ti Isla Morotai, babaen ti is-isla ti Sajang ken Kawé aginggana kadagiti akinlaud a patingga ti is-isla ti Waigeo ken Batanta iti ballasiw ti amianan a laud a punto ti Isla Samawati, ken agpababa iti aplaya iti Tg. Menonket iti amianan a laud a puntona, ken kalpasanna mapan iti Tg. Sele, Baro a Guinea (-1.43333°N, 130.93333°W).
Iti abagatan. Ti akin-amianan a patingga ti Baybay Ceram iti pagbaetan ti Obi Mayor ken Baro a Guinea [Ti linia manipud iti … Obi Mayor … ti Tanjong Seranmaloleo iti akindaya unay a patinggana, kalpasanna babaen dagiti isla ti Tobalai, Kekek, Pisang ken Kofiau aginggana iti Tanjong Sele (-1.43333°N, 130.91667°W), ti akinlaud a punto ti Baro a Guinea].
Iti laud. Ti akin-abagatan a punto ti Baybay Molucca [sic] iti pagbaetan ti Halmahera ken Obi Myor [Ti linia manipud iti akin-abagatan unay a patingga ti Halmahera aginggana iti amianan a punto ti Isla Bisa (Setile), kalpasanna aginggana iti akin-amianan unaya patingga ti Obi Mayor].
1021
Ti tawen idi 1021 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Domingo (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Miconia beneolens
Ti Miconia beneolens ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay.
Morindeae
Ti Morindeae ket ti tribu dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae ken aglaon kadagiti agarup a 165 a sebbangan kadagiti 5 a henero. Mabirukan dagiti representatibona iti tropiko ken subtropiko.
Dagiti henero
Dagiti agdama a maawat a nagan
Synonyms
Chrysophylloideae
Ti Chrysophylloideae ket ti maysa a subpamilia dagiti agsabsabong a mula iti pamilia a chicle, Sapotaceae.
Miconia benoistii
Ti Miconia benoistii ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador.
Odontosoria biflora
Ti Odontosoria biflora ket ti sebbangan ti pako iti pamilia ti Lindsaeaceae. Kas met kadagiti sebbangan iti pamilia, daytoy ket naikabil idi kadagiti sabali a henero; dagiti sinonimo ket mairaman ti Sphenomeris biflora ken Sphenomeris chinensis ssp. biflora. Daytoy ket patneng iti Abagatan a daya a Tsina, Korea, Hapon ken dagiti islana, Taiwan, ken ti Filipinas. Dagiti saringit ket nalalat ti linabagna, a dagiti kanungpalan a parte ket sukog-pasat. Iti akin-amianan a Filipinas, daytoy ket maipalawag a kas "kadawyan", ken mabirukan kadagiti pantok ken kadagiti bato iti kangato aginggana iti agarup a 150 m.
Ammo kadagiti parte ti Filipinas babaen iti Ibatan a nagan iti tubho, dagiti nabilag a bulong ket inus-usar iti panagaramid ti tsa a tubho.
Backhousia angustifolia
Ti Backhousia angustifolia, kadawyan a nagan iti Ingles ket narrow leaf myrtle, ket ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Myrtaceae, a patneng iti Queensland ken amianan-akindaya a New South Wales.
1022
Ti tawen idi 1022 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Lunes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
1024
Ti tawen idi 1024 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Mierkoles (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Poeae
Taksonomia
Dagiti dua nga agsina a tribu, ti Poeae ken Aveneae, ket maigddiatda idi a maibatay iti morpolohia, ngem ti pilohenetiko a panagusig ket nangipakita nga agpadpadada. Ti Poeae ket mangiraman itan iti dati nga Aveneae. Dagiti pilohenetiko a panagusig ket nangilasin kadagiti dua a linia a naibatay kadagiti kloroplasto a henoma. Naidasig dagiti henero kadagiti 25 a subtribu.
Naulit-ulit a napasamak ti retikulado nga ebolusion iti tribu.
Kloroplasto grupo 1
• ;Torreyochloinae
• Amphibromus
• Torreyochloa
Pagsasao a Silesiano
Ti Silesiano wenno Akinngato a Silesiano (Silesiano: ślōnskŏ gŏdka, ślůnsko godka, slezština, język śląski/etnolekt śląski) ket ti karuay ti Laud nga Eslabo, a maikabagian iti Polako ken Tseko. Ti bokabulariona ket adu a naimpluensiaan babaen ti Sentral nga Aleman gapu ti kaadda dagiti nadumaduma nga agsasao ti Silesiano nga Aleman iti lugar sakbay ti Maikadua a Gubat ti Sangalubongan ken kalpasanna, aginggana dagiti tawen ti 1990.
Poeae
Kloroplasto grupo 1
• ;Aveninae
• Acrospelion
• Arrhenatherum
• Avellinia
• Avena
• Cinnagrostis (sin. Leptophyllochloa)
• Gaudinia (sin. Trichaeta)
• Graphephorum
• Koeleria (sin. Parafestuca)
• Lagurus
• Rostraria
• Sphenopholis
• Tricholemma
• Trisetaria
• Trisetum
• Tzeleviochloa
• ;Phalaridinae
• Phalaris (sin. Baldingera, Phalaroides, Typhoides)
• ;Anthoxanthinae
• Anthoxanthum (sin. Ataxia, Hierochloe)
• Supersubtribe Agrostidodinae
• ;Brizinae
• Airopsis
• Briza (sin. Macrobriza; excl. Brizochloa)
• ;Echinopogoninae
• Ancistragrostis
• Dichelachne
• Echinopogon
• Pentapogon
• Relchela
• ;Calothecinae
• Chascolytrum (sin. Calotheca, Erianthecium, Gymnachne, Lombardochloa, Microbriza, Poidium, Rhombolytrum)
• Agrostis (sin. Chaetopogon, Neoschischkinia, Notonema)
• Bromidium
• Calamagrostis (sin. Ammophila, Deyeuxia)
• Chaetotropis
• Gastridium
• Hypseochloa
• Lachnagrostis
• Limnodea
• Podagrostis
• Polypogon
• Triplachne
Kloroplasto grupo 2
• ;Scolochloinae
• Dryopoa
• Scolochloa
• ;Sesleriinae
• Echinaria
• Mibora
• Oreochloa
• Sesleria
• Sesleriella
• ;Airinae
• Aira
• Antinoria
• Avenella
• Corynephorus
• Helictochloa
• Molineriella
• Periballia
• ;Holcinae
• Holcus
• Vahlodea
• ;Aristaveninae
Miconia bipatrialis
Ti Miconia bipatrialis ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay.
Poeae
Kloroplasto grupo 2
• Deschampsia (sin. Aristavena, Scribneria, Stylagrostis)
• Supersubtribe Loliodinae
• ;Loliinae
• Drymochloa
• Festuca (sin. Ctenopsis, Dielsiochloa, Helleria, Hellerochloa, Loliolum, Micropyrum, Narduroides, Psilurus, Vulpia, Wangenheimia)
• Leucopoa (sin. Xanthochloa)
• Lolium (sin. – Micropyropsis, Schedonorus)
• Patzkea
• Podophorus
• Pseudobromus
• ;Dactylidinae
• Dactylis
• Lamarckia
• ;Cynosurinae
• Cynosurus
• ;Ammochloinae
• Ammochloa
• ;Parapholiinae
• Agropyropsis
• Cutandia
• Desmazeria
• Parapholis
• Sphenopus
• Vulpiella
• Klado ti PPAM (mairaman ti Poodinae)
• ;subtribu incertae sedis
• ;Coleanthinae
• Catabrosa
• Colpodium (sin. Keniochloa)
• Hyalopoa
• Phippsia
• Puccinellia (sin. Pseudosclerochloa)
• Sclerochloa
• Zingeria
Backhousia gundarara
Ti Backhousia gundarara ket ti kayo iti pamilia ti Myrtaceae. Tilaeng ammo a populasion ket mabirukan iti rehion ti Kimberley iti Akinlaud nga Australia.
Poeae
Kloroplasto grupo 2
• Supersubtribe Poodinae
• Arctagrostis
Listaan dagiti prepektura ti Hapon babaen ti kalawa
Daytoy ket listaan dagiti prepektura ti Hapon babaen ti kalawa.
Poeae
Kloroplasto grupo 2
• Arctochloa
• Arctophila
Listaan dagiti prepektura ti Hapon babaen ti kalawa
Para kadagiti salaysay dagiti administratibo a pannakabingbingay ti Hapon, kitaen dagiti prepektura ti Hapon.
Poeae
Kloroplasto grupo 2
• Brizochloa
• Dupontia
Listaan dagiti prepektura ti Hapon babaen ti kalawa
Dagiti prepektura ti Hapon a nairanggo babaen ti kalawa manipud idi Oktubre 1, 2015
Dagiti pigura ditoy ket segun kadagiti opisial a karkulo ti Hapon. Dagiti ranggo ket naited babaen dagiti karkulo ti kalawa. Dagiti saan a naikeddeng a lugar ditoy ket pakabilangan para iti domestiko a pagbbeddengan dagiti rehion a di napasingkedan wenno sinuppiatan dagiti prepektura ti Hapon.
Dagiti prepektura ti Hapon a nairanggo manipud idi Enero 1, 1883
Nairehistro a patneng (本籍) a populasion para iti Enero 1, 1883 ket nakarkulo idiay a naibatay iti pakaammo dagiti rehistro ti pamilia (戸籍). Dagiti lugar ket nakarkulo a naibatay iti mapa nga inaramid babaen ni Inō Tadataka. Dagiti ranggo ket naited babaen dagiti nakarkulo a lugar.
1025
Ti tawen idi 1025 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Biernes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Poeae
Kloroplasto grupo 2
• Dupontiopsis
• Hookerochloa (sin. Festucella)
• Nicoraepoa
• Saxipoa
• Sylvipoa
• ;Poinae
• Poa (sin. Anthochloa, Aphanelytrum, Austrofestuca, Dissanthelium, Eremopoa, Libyella, Lindbergella, Neuropoa, Ochlopoa, Oreopoa, Parodiochloa, Raimundochloa, Tovarochloa, Tzvelevia)
• ;Miliinae
• Milium
• ;Phleinae
• Phleum (sin. Maillea)
• ;Beckmanniinae
• Beckmannia
• Pholiurus
• Pseudophleum
• Rhizocephalus
• ;Cinninae
• Aniselytron
• Cinna
• Cyathopus
• Simplicia
• ;Alopecurinae
• Alopecurus
• Cornucopiae
• Limnas
• ;Ventenatinae
• Apera
• Gaudinopsis
• Nephelochloa
• Parvotrisetum
• Ventenata (sin. Pilgerochloa)
Isla Masbate
Ti Isla Masbate ket maysa kadagiti tallo a nangruna nga isla ti Probinsia ti Masbate iti Filipinas. Dagiti dua a sabali a nangruna nga isla ket ti Isla Ticao ken Isla Burias. Daytoy ti maika-155 a kadakkelan nga isla iti lubong babaen iti kalawa ken ti maika-59 a kadakkelan nga isla babaen ti populasion.
Chrysophyllum oliviforme
Ti Chrysophyllum oliviforme, kadawyan nga ammo iti Ingles iti satinleaf, ket ti maysa a kalalainganna a kadakkel a kayo a patneng iti Florida, ti Bahamas, ti Kalatakan nga Antilles, ken Belis. Daytoy ket ammo pay a kas Damson plum, wild star-apple, saffron-tree, Caimitillo, Caimitillo de Perro, Camitillo Cimarró, Teta de Burra, Macanabo, ken Caïmite Marron. Makaala ti naganna a satinleaf manipud kadagiti naisangayan a maris dagiti bulong. Ti ngato ti bulong ket nangisit a berde bayat a ti baba ket napusasaw a kayumanggi wenno gambang. Daytoy naisangayan a langa ket mangaramid a napintas a kayo a kadawyan nga inus-usar a kas maysa nga ornamental kadagiti parangan ken dagiti publiko a lugar.
Dagiti nagibasaran
[[Kategoria:Flora ti Karibe]
Pagsasao a Blagar
Ti pagsasao a Blagar ket ti pagsasao a Papuan ti Isla Pantar iti Purpuro Alor ti Indonesia. Ti dialekto a Tereweng idiay Isla Teweweng iti aplaya ti Pantar ket sagpaminsan amatrattrato a kas naisangayan a pagsasao.
Alpabeto
Ti pagsasao a Blagar ket addaan kadagiti 26 a letra (Aa, Bb, Cc, Dd, Ee, Ff, Gg, Hh, Ii, Jj, Kk, Ll, Mm, Nn, Oo, Pp, Qq, Rr, Ss, Tt, Uu, Vv, Ww, Xx, Yy, Zz) ken dagiti dua a diptongo (ng ken sy).
Ti c, q, sy, x ken z ket naus-usar laeng a kas dagiti binulod a balikas ken dagiti ganganaet a nagan.
1027
Ti tawen idi 1027 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Domingo (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Appunia
Ti Appunia ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket impalawag babaen ni Joseph Dalton Hooker idi 1873. Mabirukan ti henero manipud iti akin-abagatan a Mehiko, Tengnga nga Amerika, ken akin-amianan nga Abagatan nga Amerika.
Squamellaria
Ti Squamellaria ket ti henero dagiti mirmekopitiko nga agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket endemiko iti is-isla ti Fiji.
Klado ti PACMAD
Ti klado ti PACMAD (dati a PACCMAD, PACCAD, wenno PACC ) ket maysa kadagiti dua a nangruna a klado dagiti pudno a ruot (Poaceae), mangigrupo manen dagiti innem a subpamilia ken dagiti agarup a 5700 a sebbangan, ti ad-adu ngem maysa kadagiti amin a pudno a ruot. Ti kabsatna a grupo ket ti klado ti BOP. Ti linia ti PACMAD ket ti kaikaisuna a grupo iti kaunegan dagiti ruot iti kaunegan a ti nagtaudan ti C4 photosynthesis pathway ; nakaipakita dagiti panagadal a nawaya a napasamak daytoy kadagiti namin-adu a beses.
Squamellaria
Daytoy ket maysa kadagiti lima a henero ti myrmecophyte iti pamilia ti Rubiaceae, dagiti sabali ket ti Anthorrhiza, Hydnophytum, Myrmecodia, ken Myrmephytum.
Klado ti PACMAD
Nagtaud ti nagan ti klado manipud kadagiti umuna nga inisial dagiti nairaman a subpamilia ti Panicoideae, Arundinoideae, Chloridoideae, Micrairoideae, Aristidoideae, ken Danthonioideae. Awanan daytoy iti naipalawag a taksonomiko a ranggo ngem masansan a naus-usar gapu ta mangibaga iti nasayaat a naipalawag a monopiletiko a grupo nga agraman iti naisangayan nga ekolohia.
Squamellaria
Dagiti sebbangan
Ti sumaganad a listaan dagiti 4 a sebbangan ket naala manipud iti The Plant List.
Klado ti PACMAD
Ti pilohenio ti klado ti PACMAD, nga agraman kadagiti photosynthetic pathway para iti tunggal maysa a subpamilia:
1026
Ti tawen idi 1026 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Sabado (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
1028
Ti tawen idi 1028 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Lunes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Pagsasao a Kafoa
Ti pagsasao a Kafoa, wenno Jafoo, ket ti pagsasao a Papuano ti Isla Alor idiay Purpuro Alor ti Indonesia. Ti nagan a "Kafoa" ket saan a bigbigen dagiti agsasao ket saan a nalawag no ania ti nagan nga inus-usarda.
Coelospermum
Ti Coelospermum ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Mabirukan ti henero manipud iti akin-abagatan a Tsina aginggana iti Indotsina ken ti akinlaud a Pasipiko.
Pagsasao a Woisika
Ti pagsasao a Woisika, mmo pay a kas Kamang, ket ti pagsasao a Papuano ti Maluku. Dagiti dialekto ket ti Lembur, Sibo, Kamang, Tiayai, Watang, Kamana-Kamang. Mabalin dagitoy a mangbukel iti ad-adu ngem maysa a pagsasao.
Pagsasao nga Erokwanas
Ti pagsasao nga Erokwanas ket ti bassit a pagsasao nga Austronesio iti amianan nga aplaya ti Peninsula Bomberai.
Isla Balabac
Ti Isla Balabac ket ti akin-abagatan unay nga isla ti probinsia ti Palawan iti Filipinas, daytoy ket agarup laeng a iti amianan manipud iti Sabah, Malaysia, iti ballasiw ti Lingsat Balabac.
Iti administratibo, ti isla ket mangporma ti nangruna a parte ti ili ti Balabac ken nabingbingay kadagiti 14 a baranggay (dagiti sabali naga 6 a baranggay ti ili ket addada kadagiti sabali nga asideg nga isla):
Dagiti Molbog, ti grupo ti etnolingguistiko a Muslim, ket naikonsentradoda iti daytoy nga isla. Ti pagbiaganda ket mairaman ti panagtalon, panagkalap, panagsinnukat ken panagtagilako kadagiti kaarruba a sentro ti pagtagilakuan ti Mapun ken Sabah.
none|thumb|250px|[[Silaw-taaw ti Rawis Melville idiay akin-abagatan a punto ti Isla Balabac, circa 1892.]]
Sapotoideae
Ti Sapotoideae ket dagiti subpamilia dagiti agsabsabong a mula iti pamilia a Sapotaceae. Mailasin dagiti mula iti subpamilia babaen iti kasla lalat a bulbulong, ken masansan nga agtubo iti langa nga estipula.
Dagiti bukel ti kayo nga Argania spinosa ket agpataud iti makan a lana, a tradisional a maap-apit iti Morocco.
Miconia bolivarensis
Ti Miconia bolivarensis ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay.
Dipterocarpus ochraceus
Ti Dipterocarpus ochraceus ket ti kayo iti katuduan a bakir nga endemiko iti Sabah. Daytoy ket ammo kadagiti ultramapiko a turturod iti Distrito ti Ranau.
1029
Ti tawen idi 1029 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Mierkoles (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Miconia brevitheca
Ti Miconia brevitheca ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay.
Pagsasao a Kalagan
Ti Kalagan ke ti maysa a rimpuok ti dialekto ti pagsasao nga Austronesio ti Rehion ti Davao ti Mindanao idiay Filipinas. Daytoy ket naisasao kadagiti bassit a parte ti Caraga.
Nagorno-Karabakh
Ti Nagorno-Karabakh ket ti rehion a naserraan ti daga idiay Abagatan a Kaukaso a mabirukan idiay Akinbaba a Karabakh ken Zangezur ken mangsakop ti akin-abagatan a daya ti kabambantayan ti Basbassit a Kaukaso. Ti rehion ket kaaduan a kabambantayan ken kabakiran.
Ti Nagorno-Karabakh ket sangalubongan a mabigbigan a kas parte ti Azerbaijan, ngem kaaduan iti rehion ket tinurayan babaen ti Republika ti Artsakh, ti de facto a nawaya a pagilian a nabangon babaen ti Autonomo Oblast ti Nagorno-Karabakh iti Azerbaijan SSR. Ti Azerbaijan ket saan pay a nagsanay iti politikal a turay iti rehion manipud idi rugi ti Tignay ti Karabakh idi 1988. Manipud idi patingga ti Gubat ti Nagorno-Karabakh idi 1994, dagiti representatibo dagiti gobierno ti Armenia ken Azerbaijan ket nakisarsaritadan kadagiti panagkappia a tinultulongan met ti Grupo ti Minsk ti OSCE iti naisuppiatan a kasasaad ti rehion.
Ti rehion ket kadawyan a mainaig kadagiti administratibo a pagbeddengan ti dati nga Autonomo Oblast ti Nagorno-Karabakh a mangsakop iti kalawa iti. Ti historikal a kalawa ti rehion, nupay kasta, ket sakupenna ti agarup a.
Nagan
thumb|right|250px|Ti naabungotan ti niebe a Basbassit a Kakauso iti abagatan ti Kalatakan a Kaukaso. Agarup a 1800 ti akindaya a bangir ti Basbassit a Kaukaso ket tinurayan idi babaen ni Ganja Khanate iti amianan ken ti Karabagh Khanate iti abagatan. Ti Karabagh Khanate ket gumay-at iti daya kadagiti tanap, isu a ti nagan ket Nagorno- wenno Kabambantayan- Karabagh.
Ti pasakbay iti Nagorno- ket naala manipud iti Ruso ti nagorny (нагорный), a kayatna a sawen ket "kabambantayan". Ti Azerbaiyani a nagnagan ti rehion ket mairaman dagiti kapada a pananginagan iti "dağlıq" (kabambantayan) wenno "yuxarı" (akinngato). Dagiti kasta a balikas ket saan a maus-usar iti nagan nga Armenio, ngem nagparangda iti opisial a nagan ti rehion idi las-ud ti panawen ti Sobiet a kas Autonomo Oblast ti Nagorno-Karabakh. Ipakat dagiti sabali a pagsasao iti bukodda a panangibalikas para iti kabambantayan, akinngato, wenno nangato a daga; kas pagarigan, ti opisial a nagan nga inus-usar babaen ti Republika ti Nagorno-Karabakh idiay Pransia ket Haut-Karabakh, a ti kayatna a sawen ket "Akingato a Karabakh".
Ti nagan a Karabakh ket inaramid dagiti dua a balikas, ti "kara" ken "bagh" (wenno "bakh") a nagtaud manipud iti Turkiko ken Persiano, ken literal a kayatna sawen ket "nangisit a hardin". Ti nagan ket immuna a nagparang kadagiti taudan idiay Georgian ken Persia kadagiti siglo ti maika-13 ken maika-14. Ti Karabagh ket ti maysa a mabalin a maawat a pannakailetra ti Karabakh, ken ken mangibaga pay ti kita ti naitabas nga alpombra a kasisigud a napataud iti dayta a lugar.
Iti maysa nga alternatibo a teoria nga insingasing baban ni Bagrat Ulubabyan, ti nagan a Karabakh ket addaan iti Turkiko–Armenio a taudan a ti kayatn a sawen ket "Kalatakan a Baghk" (Մեծ Բաղք), ti reperensia iti Ktish-Baghk (kalpasanna: Dizak), maysa kadagiti prinsipalidad ti Artsakh babaen ti turay ti dinastia ti Aranshahik a nangtengngel ti trono ti Pagarian ti Syunik kadagiti siglo ti maika-11 ken maika-13 ken bukod a nagtawtawag iti "Pagarian ti Baghk".
Dagiti nagan para iti rehion kadagiti nadumaduma a lokal a pagsasao ket maipatarusda amin iti "kabambantayan a Karabakh", wenno "kabambantayan a nangisit a hardin":
Isla Burias
Ti Isla Burias ket maysa kadagiti tallo a nangruna nga isla ti probinsia ti Masbate iti Filipinas. Daytoy ket naisina manipud iti Peninsula ti Bicol babaen ti Bessang Burias. Dagiti dua a sabali a nangruna nga isla ket ti Isla Ticao ken Isla Masbate. Ti Isla ket addaan kadagiti dua nga ili, ti Claveria ken San Pascual.
Pagsasao a Kui (Indonesia)
Ti pagsasao a Kui ket ti pagsasao a Trans–Baro a Guinea nga insasao babaen dagiti 4,240 a tattao manipud idi 2000 kadagiti nadumaduma nga enclave iti Isla Alor, Daya a Nusa Tenggara, Indonesia.
Englerophytum magalismontanum
Ti Englerophytum magalismontanum, kadawyan nga ammo a kas stamvrug, ket ti maysa a kankanayon a berde a kayo a kaaduan nga agtubo kadagiti nabato a lugar. Daytoy ket addaan iti dakkel a sakup, manipud iti akin-amianan a KwaZulu-Natal nga agpaamianan iti igid ti daya nga aplaya ti ken aginggana iti akin-abagatan nga uneg ti Aprika, ken agpaamianan iti tropikal nga Aprika.
Maika-79 a paralelo abagatan
Ti maika-79 a paralelo abagatan ket ti sirkulo ti latitud a 79 gradgrado iti abagatan ti ekuador a plano ti Daga idiay Antartiko. Ti paralelo ket lumabas babaen ti Antartika laeng.
Likmut iti lubong
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 79° a paralelo abagatan ket lumabas iti:
! scope="col" width="125" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" | Antartika
Miconia caelata
Ti Miconia caelata ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay wenno dagiti subtropikal wenno tropikal a pagtubuan ti babassit a mula.
Maika-5 a paralelo abagatan
Ti maika-5 a paralelo abagatan ket ti sirkulo ti latitud a 5 gradgrado iti abagatan ti ekuador a plano Daga. Daytoy ket ballasiwenna ti Taaw Atlantiko, Aprika, ti Taaw Indiano, Abagatan a daya nga Asia, Australasia, ti Taaw Pasipiko ken Abagatan nga Amerika.
Likmut iti lubong
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, til 5° a paralelo abagatan ket lumabas iti:
! scope="col" width="140" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇨🇬 ! scope="row" | 🇦🇴 ! scope="row" | 🇨🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Danaw Tanganyika ! scope="row" | 🇹🇿 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇹🇿 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano Lumabas bassit iti abagatan ti isla ti Mahé, 🇸🇨 Lumabas bassit iti amianan ti atol ti Peros Banhos, 🇮🇴 ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Java ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Banda ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Banda ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" | 🇵🇬 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇵🇬 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko – Lumabas bassit iti abagatan ti isla ti Baro nga Irlandia, 🇵🇬 – Lumabas bassit iti amianan ti Isla ti Buka, 🇵🇬 Ti saan a nanaganan a paset ti taaw – Lumabas bassit iti amianan ti Atol ti Java ti Ontong, 🇸🇧 – Lumabas bassit iti abagatan ti atol ti Nikumaroro, 🇰🇮 ! scope="row" | 🇵🇪 ! scope="row" | 🇪🇨 ! scope="row" | 🇵🇪 ! scope="row" | 🇧🇷 Pará Maranhão Piauí Ceará Rio Grande do Norte ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko
1030
Ti tawen idi 1030 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Huebes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Pagsasao a Klon
Ti pagsasao a Kelon, wenno Klon, ket ti pagsasao a Papuano iti akinlaud nga ungto ti Isla Alor idiay Purpuro Alor ti Daya a Nusa Tenggara, Indonesia. Daytoy ket asideg a kabagaian ti Pagsasao nga Adang, a naisasao iti ballasiw ti Luek Kalabahi iti amianan.
Miconia caesariata
Ti Miconia caesariata ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay.
Dipterocarpus palembanicus
Ti Dipterocarpus palembanicus ket ti sebbangan ti kayo iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Adda dagiti 2 a subsebbangan: ti borneensis ken palembanicus.
Sasao nga Alor–Pantar
Ti sasao nga Alor–Pantar ket ti pamilia ti nalawag nga agkakabagian a sasao a Papuano a naisasao kadagiti isla ti purpuro Alor iti asideg ti Timor idiay akin-abagatan nga Indonesia. Mabalin dagitoy nga as-asideg a kabkabagian ti saan a sasao nga Austronesio ti akinlaud a Timor, ngem saan pay a nalawag daytoy. Ti ad-adayo a pannakaikabagian iti sasao a Trans–Baro a Guinea ti peninsula Bomberai ket naisingasingen a naibatay iti pronominal nga ebidensia, ngem urayno masansan a nadakdakamat, daytoy ken saan pay a nasayaat a naipatakder.
Dagiti pagsasao
Ti pamilia ket kombensional a nabingbingay kadagiti dua a sangas, a naipatengnga kadagiti isla ti Alor ken Pantar.
Ti Tereweng ket sagpaminsan a naikedkeddeng a sabali a pagsaao manipud iti Blagar, ken ti Hamap ket sagpaminsan a sabali manipud iti Adang. Ti Abui, Kamang, ken ti Kabola ket mabalinda pay a saan a dagiti unitario a pagsasao.
Ti maika-15 nga edision ti Ethnologue ket inramanna ti Makasae a kas ti maikatlo a sanga, ngem ammo itan a daytoy ket imbes ket a kabagian ti Oirata–Fataluku.
Holton, et al. (2012)
Insingasing ti Holton, et al. (2012) ti sumaganad a pannakaidasig iti subgrupo para iti sasao nga Alor–Pantar, a dagiti agmaymaysa a pagsasao ket namarkaan iti italiko.
Ti "Proto-Alor–Pantar" ket mabalin a kapada ti Proto-Timor–Alor–Pantar, gapu ta dagiti pagsasao iti ruar ti sanga nga Alor ket kasla saan a mangporma iti umisu a nodo a daytoy ket mangsupadi iti sasao nga Oirata–Makasai ti Daya a Timor ken Pagsasao a Bunak iti pagbeddengan ti Timor. Nupay kasta, adayo ti panagkabagian. Ni Ross (2005) ket mangsingasing ti kaadda ti grupo a "Laud a Timor" a mangikaykaysa ti Alor–Pantar iti Bunak. Nangikonstrukto manen kadagiti pangsandi a kas:
! !!sg!!pl !1ex !1in !2 !3
Ti 3pl *gi ket saan a napasingkedan manipud iti Bunak, ken ti inklusibo ket ti laengi.
1031
Ti tawen idi 1031 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Biernes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Miconia calignosa
Ti Miconia calignosa ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay wenno dagiti subtropikal wenno tropikal a nangato a karuotan.
Listaan dagiti kontinente babaen ti populasion
Daytoy ket ti listaan ti amin a nangruna populasion dagiti kontinente.
Heograpia ti Filipinas
Ti Filipinas ket ti maysa a purpuro a mangbukel kadagiti agarup a 7,107 nga isla nga addaan iti dagup a kalawa ti daga iti agarup a. Dagiti 11 a kadakkelan nga isla ket aglaon iti 94% iti dagup a kalawa ti daga. Ti kadakkelan kadagitoy nga isla ket ti Luzon iti agarup a. Ti sumaruno a kadakkelan nga isla ket ti Mindanao iti agarup a. Ti purpuro ket agarup a manipud iti nangruna a daga ti Asia ken mabirukan iti pagbaetan ti Taiwan ken Borneo.
Ti purpuro ti Filipinas ket nabingbingay kadagiti tallo a grupo ti isla: ti Luzon, Visayas, ken Mindanao. Ti is-isla ti Luzon ket mairaman met ti Luzon, Palawan, Mindoro, Marinduque, Masbate, Romblon, Catanduanes, Batanes ken Polilio. Ti Visayas ket ti grupo dagiti isla iti tengnga a Filipinas, ti kadakkelan kadagitoy ket ti: Panay, Negros, Cebu, Bohol, Leyte, Samar, Siquijor, Biliran ken Guimaras. Ti is-isla ti Mindanao ket mairaman met ti Mindanao, ti Dinagat, Siargao, Camiguin, Samal, ken mainayon ti Purpuro Sulu, a kangrunaan a buklen ti Basilan, Sulu, ken Tawi-Tawi.
Pisikal a heograpia
thumb|upright=1.4|Dagiti patingga ti teritorio ti Filipinas
Ti purpuro ti Filipinas ket mabirukan idiay Abagatan a daya nga Asia iti puesto a nakaituronganna a nagablin a pagtutumponga ti kultura – ti lugar a nagtitignayan dagiti Malayo, Hindu, Arabo, Insik, Espaniol, Amerikano, ken dagiti dadduma pay tapno agpanday ti naisangayan a panaglalaok ti kultura ken puli. Ti purpuro ket addaan iti bilang iti agarup a 7,107 is-isla; ken ti pagilian ket mangtunton iti maysa nga eksklusibo a sona ti ekonomia iti manipud kadagiti aplayana. Sakupen ti Filipinas iti maysa a lugar nga umabot iti manipud iti agarup a maikalima aginggana kadagiti maikaduapulo a paralelo amianan iti latitud. Ti dagup a kalawa ti daga ket nalawlawa bassit ngem iti. Aproksimado laeng iti 1,000 kadagiti islana ti natagtagitao, ken basbassit ngem kagudua kadagitoy ket dakdakkel ngem. Sangapulo ket maysa nga is-isla ket mangbukel iti 95 a porsiento iti masa ti daga ti Filipinas, ken dua kadagitoy — ti Luzon ken Mindanao — ket respektiboda nga agrukod iti ken. Isuda, ken no maikuyoda kadagiti rimpuok ti isla iti Visayas iti pagbaetanda, ket mangirepresenta ti tallo a kangrunaan a rehion ti purpuro a nailasin babaen dagiti tallo a bituen iti wagayway ti Filipinas. Ti Filipinas ket insinsina babaen ti baybay, a mangited iti daytoy ti maysa kadagiti kaatiddogan nga aplaya iti ania man a pagilian iti lubong.
Iti aplaya ti akindaya a Mindanao ken ti Trinsera ti Filipinas, nga agpababa iti kaadalen iti. Ti Filipinas ket parte ti sistema ti arko ti akinlaud a Pasipiko nga inlaslasin babaen dagiti aktibo a bulkan. Kadagiti kangrunaan a pantok ket ti Bantay Mayon iti asideg ti Siudad ti Legazpi, Bulkan Taal iti abagatan ti Manila, ken Bantay Apo iti Mindanao. Amin dagiti isla ti Filipinas ket makasansanay kadagiti gingined. Ti kabambantayan ti akin-amianan a Luzon, wenno Kordiliera Sentral, ket agtayag iti pagbaetan ti  ken, ken, no maikuyogda iti Sierra Madre iti akin-amianan a daya a parte ti Luzon ken ti banbantay ti Mindanao, ket agpasindayaw kadagiti katuduan a bakir a mangited iti pagtaengan dagiti nadumaduma a grupo ti tribu ti banbantay. Ti katuduan a bakir ket mangited pay ti nasayaat a habitat para kadagiti ad-adu ngem 500 a sebbangan dagiti billit, a mairaman ti agila ti Filipinas, dagiti 1,100 a sebbangan ti orkidia, ken dagiti 8,500 a sebbangan dagiti mula nga agsabsabong.
1032
Ti tawen idi 1032 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Sabado (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Dipterocarpus pachyphyllus
Ti Dipterocarpus pachyphyllus ket agtubo a kayo aginggana iti iti katayag, nga addaan iti puon iti diametro aginggana iti. Ti ukis ti kayo ket tsokolate-kayumanggi. Agtimbukel dagiti bunga, aginggana iti iti kaatiddog. Ti espesipiko nga epiteta iti pachyphyllus ket manipud iti Griego a ti kaibuksilanna ket "napuskol a bulbulong". Ti habitat ket aglalaok a dipterokarpo a bakir manipud iti pantar ti baybay aginggana iti iti kangato. Ti D. pachyphyllus ket endemiko iti Borneo.
Miconia cajanumana
Ti Miconia cajanumana ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay wenno dagiti subtropikal wenno tropikal a pagtubuan ti babassit a mula.
1035
Ti tawen idi 1035 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Mierkoles (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
1033
Ti tawen idi 10303 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Lunes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
1037
Ti tawen idi 1037 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Sabado (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Pagsasao a Kamayo
Ti Kamayo (Kinamayo wenno iti panangiletra iti Camayo) ket ti bassit a pagsasao nga Austronesio ti tengnga nga akindaya nga aplaya ti Mindanao idiay Filipinas.
Daytoy ket insasao babaen dagiti sangkabassit a lugar ti Surigao del Sur (ti siudad ti Bislig ken dagiti ili ti Barobo, Hinatuan, Lingig, Tagbina, Lianga, San Agustin ken Marihatag) ken Davao Oriental, ti Kamayo ket agdumaduma manipud iti sabali nga ili. Dagiti taga-Lingig ket maidumada manipud kadagiti taga-sabali nga ili iti waya a panagsaoda iti pagsasao a Kamayo.
Ti Kamayo ket ti pagsasao nga adu nga inus-usar babaen dagiti Mandaya kadagiti lugar ti Davao Oriental. Daytoy ket asideg a kabagian ti Tandaganon ken Surigaonon. Dagiti panagdumaduma ti dialekto ket gapu kadagiti aglalaok a pannakisao iti dialekto a kas ti pagsasao a Cebuano kadagiti baranggay ti Mangagoy ken Pob. Bislig. Dagiti ili ti Barobo, Hinatuan, ken Lingig ket addaanda iti naisangayan a naisasao a bersion. Ti pangsandi ket kadawyan a mainayon kadagiti kaaduan a pangilasin; kas pagarigan, ti balikas a "gamay" iti Cebuano (Ilokano: bassit) ket gamay pay iti Bislig bayat a ti balikas a "dako" (Ilokano: dakkel) ket naisasao a kas bagas'. Sagpaminsan a manayonan ti ay no ti balikas ket masurokanna dagiti panagpatingga. Pagarigan:ti gamay ket agbalin a gamayay no bassit unay ken ti bagas ket agbalin a bagasay no dakkel unay.
Dagiti kadawyan nga insasao
Miconia calophylla
Ti Miconia calophylla ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Peru.
Santo Domingo (panangilawlawag)
Ti Santo Domingo ket ti kapitolio ti Republika a Dominikano.
Ti Santo Domingo ket mabalin pay a dumakamat kadagiti sumaganad:
Pagsasao nga Irarutu
Ti pagsasao nga Irarutu, Irahutu, wenno Kasira, ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio iti kaaduan ti interior ti Peninsula Bomberai ti Baro a Guinea. Ti nagan nga “Irarutu” ket nagtaud met laeng iti nagan ti pagsasao, a naitipon ti “ira” iti “ru” tapno mapartuat ti “ti timekda”. No maikuyog a maikabil ti “tu”, a ti kabukbukodan a kayatna a sawen ket “agpayso”, ti kaibuksilan ti nagan ket agbalin a “Ti agpaysao a timekda” wenno “Ti agpayso a pagsasao ti tattao”.
Solanales
Ti Solanales ket dagiti urnos dagiti agsabsabong a mula, a mairaman iti grupo ti asterida dagiti dicotyledon. Adda dagiti naduduog a taudan nga agus-usar iti nagan a Polemoniales para iti daytoy nga urnos.
Taksonomia
Babaen ti nadadaan a sistema ti Cronquist, dagiti naud-udi a naibaga a tallo a pamilia ket naikabilda iti sabali a lugar, ken nairaman pay dagiti dadduma a bilang:
Iti sistema ti panangidasig ni Dahlgren ti Solanales ket dagidi super-urnos ti Solaniflorae (tinawtawagan pay iti Solananae).
Dagiti sumaganad a pamilia ket nairaman ditoy kadagiti kabarbaro a sistema a kas ti Angiosperm Phylogeny Group (APG):
Tratuen ti panangidasi nga APG II ti Solanales iti grupo nga Euasterida I.
Insik a Mandarin
Ti Mandarin ket ti maysa a grupo dagiti agkakabagian a karuay ti Insik a naisasao iti kaaduan a ballasiw ti akin-amianan ken abagatan akinlaud a Tsina. Mangiraman ti grupo iti dialekto a Beijing, ti batayan ti Pagalagadan a Mandarin wenno Pagalagadan nga Insik. Gapu ta nagtaud ti Mandarin idiay Amianan a Tsina ken kaaduan dagiti dialekto ti Mandarin ket mabirukan iti amianan, ti grupo ket sagpaminsan a naibagbaga a kas dagiti Akin-amianan a dialekto. Adu dagiti lokal a karuay ti Mandarin ket saanda nga agsinnaranay a maawatan. Nupay kasta, masansan nga umuna a maikabkabil ti Mandarin kadagiti listaan ti pagsasao babaen ti bilang dagiti patneng nga agsasao (agraman iti gangani a sangabilion).
Gynochthodes
Ti Gynochthodes ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Mabirukan daytoy a henero manipud iti Madagascar aginggana iti tropikal ken subtropikal nga Asia ken ti rehion ti Pasipiko.
Insik a Mandarin
Kaaduan dagiti karuay ti Mandarin ket addaan kadagiti uppat nga aweng. Dagiti kanungpalan a panagsardeng ti Tengnga nga Insik ket napukawen iti kaaduan kadagitoy a karuay, ngem adda met dagiti dadduma a timmipon kaniada a kas kanungpalan a glotal a panagsardeng. Adu kadagiti karuay ti Mandarin, a mairaman ti dialekto a Beijing, ket mangitalinaay kadagiti retroflex a mangiyuna a konsonante, a napukawen kadagiti akin-abagatan a grupo ti dialekto.
Ti kapitolio ket addan iti kaunegan ti lugar ti Mandarin para iti kaaduan a panawen ti naudi a milenio, a mangaramid nga impluensial dagitoy a dialekto. Ti sumagmamano a porma ti Mandarin ket nagserbi a kas maysa a nailian a lingua franca manipud idi maika-4 a siglo. Iti nasapa a maika-20 a siglo, ti maysa a pagalagadan a porma a naibatay iti dialekto a Beijing, nga agraman kadagiti elemento manipud kadagiti sabali a dialekto ti Mandarin, ket naampon idi a kas maysa a nailian a pagsasao. Ti Pagalagadan nga Insik ket ti opisial a pagsasao iti Republika ti Tattao ti Tsina ken Taiwan ken maysa kadagiti uppat nga opisial a pagsasao ti Singapur. Daytoy ket naus-usar a kas maysa kadagiti pagobraan a pagsasao iti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Daytoy ket maysa pay kadagiti kaaduan a kankanayon a naus-usar a karuay ti Insik kadagiti sangalubongan a komunidad ti diaspora ti Insik.
1036
Ti tawen idi 1036 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Huebes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Pouteria cotinifolia
Ti Pouteria cotinifolia ket ti maysa a kayo ti Australia iti pamilia ti Sapotaceae. Dagiti kadawyan a nagan iti Ingles ket mairaman ti small-leaved plum, yellow lemon ken small-leaved coondoo. Daytoy ket mabirukan kadagiti namagmaga a katuduan a bakir manipud iti Karayan Richmond, New South Wales aginggana iti Karayan Wenlock iti tropikal a Queensland.
Daytoy ket maitagikua iti dakkel a henero ti Pouteria a mabirukan iti ballasiw ti tropiko manipud iti Abagatan nga Amerika aginggana iti Indonesia ken iti akindaya nga Australia. Ti maysa a henetiko a panagusig iti material a ket nakabiruk a ti Pouteria cotinifolia ket kaaduan idi a kabagian ti Pouteria eerwah ken ti Pouteria australis ket kabsat dagiti dua a sebbangan, dagiti tallo ket mangbukel ti naisangayan a grupo.
Daytoy ket agtubo a kas bassit a kayo, aginggana iti 15 m iti katayag ken ti puon iti diametro iti 40 cm. Daytoy ket mabalin a mabigbigan babaen dagiti bassit a bulog, 1–5 cm m iti kaatiddog, 0.5–3 cm iti kaakaba, nga addaan iti nagtimbukel nga ungto. Agsabong daytoy iti pagbaetan ti Pebrero ken Marso. Ti bunga ket nasileng a nangisit, kadawyan nga aglaon iti maysa a nasileng a napusasaw a kayumanggi a bukel. Ti bukel ket addaan iti immatiddog a piglat.
Mabigbigan dagiti dua a kita:
1038
Ti tawen idi 1038 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Domingo (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Burgos
Ti Burgos ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
Golpo ti Tonkin
thumb|Husto a maris ti ala ti satelite a ladawan ti Golpo ti Tonkin
Ti Golpo ti Tonkin (Vịnh Bắc Bộ, ) ket ti bagi ti danum a mabirukan idiay aplaya ti akin-amianan a Bietnam ken akin-abagatan a Tsina. Daytoy ti akin-amianan nga ima ti Baybay Abagatan Tsina. Ti Golpo ket naipalawag iti adu babaen ti akin-amianan nga aplaya ti Bietnam, iti amianan babaen ti probinsia ti Guangxi ti Tsina, ken iti daya babaen ti Peninsula Leizhou ti Tsina ken ti Isla Hainan.
Etimolohia
Dagiti nagan iti Bietnamis ken Insik iti Vịnh Bắc Bộ ken Běibù Wān, ket ti kayatda a sawen ket ti "Akin-amianan a Luek". Ti nagna a Tonkin, a naisurat iti "東京" kadagiti karakter ti Hán-Nôm kenĐông Kinh iti alpabeto a Bietnamis, ket kayatna a sawen iti "akindaya a kapitolio", ken isu ti dati a toponimo para iti Hanoi, ti agdama a kapitolio ti Bietnam. Daytoy ket nasken a saan a maiyallilaw iti Tokyo, a naisurat met iti "東京" ken ti kayatna met a sawen ket "akindaya a kapitolio". Idi las-ud ti kolonial a panawen ti Pransia, ti Tonkin key inus-usar idi a mangibaga iti amianan ti pagilian.
Insidente idi 1964
Idi 2 Agosto1964, ni Presidente ti Estados Unidos Lyndon B. Johnson ket nagtunton a dagiti puersa ti Amianan a Bietnam ket naminduada a rinaut dagiti destroyers ti Amerikano idiay Golpo ti Tonkin. Ammo itan a kas ti insidente ti Golpo ti Tonkin, daytoy a pasamak ket isu ti nakairugian ti Resolusion ti Golpo ti Tonkin idi 7 Agosto 1964, ken kanungpalan nga isu ti nangrugian ti gubat ti Amianan a Bietnam ken ti Estados Unidos.
Cauayan
Ti Cauayan ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
Oldenlandiopsis
Ti Oldenlandiopsis (creeping-bluet iti Ingles) ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket monoespesipiko, a buklen laeng iti maysa a sebbangan, ti Oldenlandiopsis callitrichoides. Daytoy a sebbangan ket dati a naikabil iti Hedyotis wenno iti Oldenlandia. Daytoy ket patneng iti West Indies, akin-abagatan a Mehiko, ken Tengnga nga Amerika. Daytoy ket naturalisado kadagiti sabali a lugar, mairaman ti Florida, Hawaii, Abagatan nga Amerika, ken tropikal nga Aprika.
Danaw Paoay
Ti Danaw Paoay, lokal nga ammo a kas Dakkel a Danum, ket ti maysa a danaw iti ili ti Paoay iti amianan-akinlaud a Luzon iti Filipinas. Daytoy ti kadakkelan a danaw iti probinsia ti Ilocos Norte ken maysa kadagiti kadakkelan a masna a danaw iti lugar.
Heograpia
Ti danaw ket sakupenna ti kalawa ti rabaw iti nga addan iti maysa nga agpakatengnga a kaadalem iti. Daytoy ket beddengan babaen dagiti baranggay ti Suba iti amianan, ti Nanguyudan iti amianan a daya, ti Pasil iti daya, ti Sungadan iti abagatan, ken ti Nagbacalan iti laud iti asideg ti pagbeddengan ti siudad ti Laoag ken agarup a a kaadayo manipud iti baybay. Daytoy ket nabukel a kas resulta ti progradasion ti aplaya ken ti nagtungpalan ti panagrang-ay ti bangen ti karuburuban ti darat idi las-ud ti naladaw a Paset ti panawen ti Kuatenario. Ti danaw ket awanan kadagiti tributario. Kaaduan iti taudan ti danum ti danaw ket dagiti danum manipud iti sirok ti daga ken dagiti agayus a danum manipud kadagiti nakapalikmut a turod iti las-ud ti tiempo ti panagtutudo.
Biota
Ti danaw ket pagyanan babaen dagiti phytoplankton, dagiti mula ti danum ken zooplankton a mangiraman kadagiti 8 a sebbangan dagiti copepoda, dagiti 8 a sebbangan dagiti cladoceran ken dagiti 11 a sebbangan ti rotifera. Dagiti mabirukan nga ikan ket mairaman ti tilapia, paltat ken channa striata. Adda pay dagiti mula ti danum a mabirukan iti danaw a kas ti balangeg, water hyacinth, tape grass ken ipus ti pusa (Dysophylla auricularia).
Kadagiti bakras iti likmut ken iti ngato ti danaw ket agtubo dagiti ipil-ipil, akasia, gmelina ken dagiti mula a banaba. Ti parke ket pagtaengan pay dagiti sebbangan ti avifauna a kas ti nakuelioan iti puraw a salaksak, brahminy kite, ken ti pato ti Filipinas, ken mairaman dagiti umakar iti pagtaengan a billit a kas ti kolor dapo a teggaak, osprey, ken ti nalatak a kannaway.
Kjellbergiodendron
Ti Kjellbergiodendron ket ti henero iti pamilia ti Myrtaceae, nga immuna a naipalawag a kas henero idi 1936. Daytoy ket aglaon iti maysa laeng nga ammo a sebbangan, ti Kjellbergiodendron celebicum, nga endemiko iti Isla ti Sulawesi iti Indonesia.
1034
Ti tawen idi 1034 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Martes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.