cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pagsasao a Kayeli
Pakasaritaan
Ti kaaduan ti salaysana a panagadal iti pagsasao a Kayeli ket naaramid kadagiti tawen ti 1980 babaen ni Charles E. Grimes ken Barbara Dix Grimes –dagiti Australiano a misionario ken etnograpo, nga aktibo a kameng ti SIL International (saanda koma a maiyallilaw kada Joseph E. Grimes ken Barbara F. Grimes, dagiti nagannak kenni Charles, nga amo pay ida nga Australiano nga etnograpo. Inusarda ti pagsasao a Kayeli a kas maysa a pagarigan iti panagusig kadagiti gapuanan ti kinaudi a panagawan dagiti dadduma a sasao a Malayo-Polinesio.
Maika-46 a paralelo amianan
thumb|Idiay [[Estados Unidos, ti paralelo ket mangipalawag ti paset ti pagbeddengan a nagbaetan ti Washington ken Oregon.]] Ti maika-46 a paralelo amianan ket ti sirkulo ti latitud a 46 gradgrado iti amianan ti ekuador a plano ti Daga. Daytoy ket ballasiwenna ti Europa, Asia, ti Taaw Pasipiko, Amianan nga Amerika ken ti Taaw Atlantiko.
Iti daytoy a latitud ti init makitkita para kadagiti 15 nga oras, 45 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti kalgaw ken 8 nga or-oras, 38 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti panaglalam-ek.
Likmut iti lubong
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 46° a paralelo amianan ket lumabas iti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" | 🇫🇷 ! scope="row" | ! scope="row" | 🇮🇹 ! scope="row" | ! scope="row" | 🇮🇹 ! scope="row" | ! scope="row" | ! scope="row" | 🇭🇺 ! scope="row" | 🇷🇸 ! scope="row" | 🇭🇺 ! scope="row" | 🇷🇸 ! scope="row" | 🇭🇺 ! scope="row" | 🇷🇸 ! scope="row" | 🇷🇴 ! scope="row" | 🇲🇩 ! scope="row" | 🇺🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Nangisit ! scope="row" | 🇺🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay ti Azov ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Caspian Sea ! scope="row" | 🇰🇿 ! scope="row" | ! scope="row" | 🇲🇳 ! scope="row" | ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay ti Hapon ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay ti Okhotsk ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Danaw Michigan ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Danaw Huron ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Northumberland ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Northumberland ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇫🇷
Pagsasao a Ke'o
Ti pagsasao a Ke'o ket maysa a pagsasao nga Austronesio a tagikua ti grupo ti etniko ti Kéo (‘ata Kéo, ‘tattao a Kéo’) nga agtateng idiay abagatan a daya ti bulkan Ebu Lobo idiay abagatan-tengnga a parte ti probinsia ti Nusa Tenggara Timur iti isla ti Flores, idiay akindaya nga Indonesia. Ti Ke'o ket maitagikua kadagiti subgrupo ti Malayo-Polinesio, Tengnga–Akindaya, Bima-Lembata ti pamilia ti pagsasao nga Austronesio ken adda dagiti agarup a 40,000 nga agsasao
Dagiti nagibasaran
Baird, Louise (2002) A Grammar of Kéo: An Austronesian Language of East Nusantara, Department of Linguistics, The Research School of Pacific and Asian Studies at The Australian National University
Pagsasao nga Idalaka
Ti pagsasao nga Idalaka ket ti kawar ti dialekto a naisasao idiay Daya a Timor. Dagiti dialekto ket naisasao idiay kabambantayan ti Ramelau malaksid ti naisagmak a Lolein, a naisasao idiay Dili. Ti Idalaka ket kapada ti pagsasao a Kemak gapu ta addaan kadagiti duog a langa a kas dagiti personal a pasakbay a berbo. Ti Idalaka ket maysa kadagiti 15 a mabigbig a nailian a pagsasao ti Daya a Timor. Ti nagan ket ti komposision ti Idaté ken Lakalai.
Rothmannia
Ti Rothmannia ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Naipalawag daytoy idi 1776 ken naipanagan ken ni Göran Rothman (1739–1778) babaen ni Thunberg – isuda a dua ket estudiante ni Linnaeus.
Deskripsion
Uray no dagiti sabong ti Rubiaceae ket kadawyanda a naurnos kadagiti adu ti sabongna nga inploressia, mabirukan met dagiti solitario a sabong iti daytoy a henero. Ti pannakaipabassit ti bilang dagiti sabong iti tunggal maysa nga inploressia ket masansan a maitunos iti kadakkel dagiti sabong, a mangipalawag kadagiti dakkel a solitario a sabong dagiti naduamduma a Rothmannia.
Pannakaiwarwaras ken dagiti sebbangan
Ti henero ket kasisigud nga addaan iti adu a pannakaiwarwaras, ngem maigawid itan kadagiti sebbangan a mabirukan iti tropikal ken akin-abagatan nga Aprika:
Dagiti sebbangan ti Asia naiyakar kadagiti sabali a henero
Dagiti sebbangan a mabirukan iti akinlaud a Taaw Indiano, akin-abagatan a Tsina aginggana iti Indotsina ken Baro a Guinea ket naikabilda itan kadagiti sabali a henero, a naipangpangruna ti Ridsdalea:
Ti Rothmannia macrophylla (Hook.f.) Bremek. ket to sinonimo ti Singaporandia macrophylla (Hook.f.) K.M.Wong
Tengnga nga Aprika
right|thumb|300px| {{legend|#3a963a|Tengnga nga Aprika}} {{legend|#5cd65c|Akintengnga nga Aprika (Subrehion ti Nagkaykaysa a Pagpagilian)}} {{legend|#00ff3c|[[Pederasion ti Rodesia ken Nyasaland|Pederasion ti Sentral nga Aprika (awanen)}}]]
Ti Tengnga nga Aprika wenno Sentral nga Aprika ket ti bugas a rehion ti kontinente ti Aprika a mangiraman ti Burundi, ti Republika ti Tengnga nga Aprika, Chad, ti Demokratiko a Republika ti Kongo, ken Rwanda. Ti Akintengnga nga Aprika (a kas inus-usar babaen ti Nagkaykaysa a Pagpagilian no mangikatkategoria kadagiti heograpiko a subrehion) ket ti maysa a kapada a termino a mangiraman ti Angola, Kamerun, ti Republika ti Tengnga nga Aprika, Chad, ti Republika ti Kongo, ti Demokratiko a Republika ti Kongo, Guinea Ekuatorial, Gabon, ken Santo Tomas ken Prinsipe. Amin dagiti estado iti subrehion ti Nagkaykaysa a Pagpagilian iti Akintengnga nga Aprika, ken dagiti dadduma pay a kadawyan a nairamraman iti Tengnga nga Aprika (11 a dagup dagiti estado), ket mangbukel ti Komunidad ti Ekonomia dagiti Estado ti Tengnga nga Aprika (ECCAS). Manipud idi nawayaan idi 2011, ti Abagatan a Sudan ket kadawyan pay a nairamraman iti rehion.
Calytrix watsonii
Ti Calytrix watsonii ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti mirtus iti Myrtaceae nga endemio iti Akinlaud nga Australia.
Mabirukan daytoy kadagiti naiwarwara a lugar manipud iti akindaya a rehion ti Mid West iti asideg ti Wiluna iti abagatan a mapan iti rehion ti Goldfields-Esperance iti Akinlaud nga Australia iti arrubayan ti Menzies nga idiay ket agtubo kadagiti nadarat ken nabisel a daga.
Tocoyena pittieri
Ti Tocoyena pittieri ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Rubiaceae. Mabirukan daytoy iti Colombia, Costa Rica, Honduras, ken Panama.
Pagsasao a Temuan
Ti pagsasao a Temuan (Temuan: Benua,Bual Uwang Hutarn, bual Mutan, Niap, Bahasak Temuan, Bahasa Temuan) ket ti maysa a pagsasao a Malayano (parte ti sasao nga Austronesio) nga insasao babaen ti tattao a Temuan, maysa kadagiti Orang Asli wenno indihenio a tattao ti Peninsular a Malaysia kadagit estado ti Selangor, Pahang, Johor, Malacca ken Negeri Sembilan. Ti Temuan ket sabali a pagsaao ngem addaan iti grado a panagsinnaranay a pannakaawat iti pagsasao a Malayo. Naisurat daytoy iti alpabeto a Latin, ngem awan pay ti naaramid a pagalagadan nga ortograpia.
Dagiti dialekto
Nabingbingay ti Temuan kadagiti dua a nangruna a dialekto ti Belandas ken Mantra nga agiddiatda laeng kadagiti termino iti ponolohia ken dagiti sangkabassit a bokabulario ngem agsinnaranayda pay laeng a maawatan.
Maika-128 a meridiano daya
Ti 128° a meridiano daya ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto a bumallasiw iti Taaw Artiko, Asia, Australia, ti Taaw Pasipiko, ti Taaw Indiano, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-128 a meridiano daya ket lumabas babaen ti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Laptev ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" | ! scope="row" | 🇰🇵 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay ti Hapon ! scope="row" | 🇰🇵 ! scope="row" | 🇰🇷 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Daya Tsina ! scope="row" | 🇯🇵 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Daya Tsina ! scope="row" | 🇯🇵 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Halmahera ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Kao ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Halmahera ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Molucca ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Ceram= ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Banda ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Timor ! scope="row" | 🇦🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Pagsasao nga Orang Seletar
Ti pagsasao nga Orang Seletar (Slitar) ket ti pagsasao dagiti nomado ti baybay iti abagatan nga igid ti baybay ti Peninsula Malayo. Daytoy ket asideg unay iti Malaoy, ken mabalin a maibilang a kas dialekto iti dayta a pagsasao. Di ammo ti populasion dagiti agsasao, ngem mabalin a sumakop kadagiti bassit a ribo.
Calytrix amethystina
Ti Calytrix amethystina ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Myrtaceae.
Ti bassit a mula ket kadawyan nga agtubo iti katayag iti. Daytoy ket agsabong iti pagbaetan ti Hulio ken Septiembre ken agpataud kadagiti asul-purpura-puraw a sukog bituen a sabong.
Mabirukan daytoy kadagiti nabato a bunton ken kadagiti pagsisinaan a lugar kadagiti akin-uneg a daga a parte kadagiti rehion ti Mid West ken kadagiti akinlaud a parte ti Goldfields-Esperance iti Akinlaud nga Australia nga idiay ket agtubo kadagiti narabaw a nabato a daga kadagiti sandstone wenno laterito.
Pagsasao a Galoli
Ti pagsasao a Galoli, wenno Galolen ket ti grupo ti pagsasao a Timor–Babar ti sasao nga Austronesio. Daytoy ket maysa kadagiti nailian a pagsasao nga inkeddeng babaen ti batay-linteg ti Daya a Timor. Gapu ta ti lugar ket inus-usar idi a kas sentro ti panagtagilako para kadagiti nadumaduma a kultura, adda dagiti adu a bilang dagiti nabulod a balikas iti bokabulario, a naipangpangruna manipud kadagiti pagsasao a Maluku ken Malayo. Uray no saan nga insasao iti ad-adu a tattao a kas dagiti nailian a pagsasao, daytoy ket inampon abbaen ti Simbaan a Romano Katoliko idiay Distrito ti Manatuto ken isu a nagbalin a nairaman kadagiti gramatika ken dagiti diksionario
Pagsasao a Haroi
Ti pagsasao a Haroi (Hroi) ket ti pagsasao a Chamiko ti Bietnam. Daytoy ket insasao babaen ti Cham Hroi nga agtateng kadagiti probinsia ti Binh Dinh  ken Phu Yen.
Pagsasao a Kadazan ti Karayan Klias
Ti pagsasao a Kadazan ti Karayan Klias ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti Sabah, Malaysia.
Pagsasao a Gana’
Ti pagsasao a Gana’ (Gana, Ganaq) ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay Sabah, Malaysia.
Calytrix angulata
Ti Calytrix angulata, kadawyan nga ammo iti Ingles a kas yellow starflower, ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti mirtus iti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Ti bassit a mula ket kadawyan nga agtubo iti katayag iti. Daytoy ket agsabong iti pagbaetan ti Agosto ken Enero ken agpataud kadagiti krema-duyaw a sukog bituen a sabong.
Daytoy ket kadawyan a mabirukan kadagiti tanap ken bakras iti Swan Coastal Plain aginggana kadagiti rehion ti South West ken Wheatbelt iti Akinlaud nga Australia nga idiay ket agtubo kadagiti nadarat a daga.
Ti sebbangan ket immuna nga impalawag babaen ni botaniko John Lindley idi 1839 iti obra iti A Sketch of the Vegetation of the Swan River Colony. Impalawag ni Johannes Conrad Schauer ti mula idi 1843 a kas Calycothrix angulata iti Monographia Myrtacearum Xerocarpicarum.
Calytrix acutifolia
Ti Calytrix acutifolia ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti mirtus iti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Ti nawaya ti sanga ken narapis a bassit a mula ket kadawyan nga agtubo iti katayag iti. Daytoy ket agsabong iti pagbaetan ti Abril ken Disiembre ken agpataud kadagiti puraw-krema-duyaw a sabong.
Mabirukan daytoy kadagiti karuburoban ti darat, bakras, kalugnakan, kadagiti bunton ti bato ken kadagiti pasisinaan a lugar iti Swan Coastal Plain ken Tantanap ti Darat ti Geraldton nga idiay ket agtubo kadagiti nadarat aginggana itinasekka a daga kadagiti granito wenno laterito.
Immuna a naipalawag a kas Lhotskya acutifolia babaen ni botaniko John Lindley idi 1839 iti obra iti A Sketch of the Vegetation of the Swan River Colony ken naidasig manen iti henero ti Calytrix babaen ni Lyndley Craven idi 1987 iti ''A taxonomic revision of Calytrix Labill. (Myrtaceae) iti warnakan iti Brunonia''.
Adda maysa a mabigbig a subsebbangan; ti Calytrix acutifolia subsp. acutifolia.
Tibouchina granulosa
Ti Tibouchina granulosa ket ti sebbangan ti kayo iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket ammo pay iti Ingles a kas purple glory tree wenno princess flower. Gapu ta agsabong daytoy kadagiti purpura a saong iti kaaduan a paset ti tawen, daytoy a kayo ket masansan a maus-usar iti panangimuyong iti Brasil, nga idiay ket ammo iti nagan a quaresmeira.
Deskripsion
Naikeddeng a kas maysa kadagiti kangrunaan nga ornamental a sebbangan iti tropikal a flora para kadagiti bulong ken kadagiti pay adu a panagsabong nga agpaut manipud iti panagsusulbod aginggana iti naladaw a nga otonio, daytoy ket adu a maimuyongan kadagiti tropikal ken subtropikal a sona ti klima.
Mabalin nga agtubo daytoy a kayo aginggana iti 10 a metro iti katayag ken makasapul iti nasayaat a maatianan nga asidiko a daga tapno agsabong. Maisingasing ti panagusar iti asidiko nga abuno. Daytoy ket agtubo iti napno wenno sangkapaset nga init, makasapul iti kalalainganna a panagsibog, ken liklikan ti baba dagiti nayelo a temperatura.
Dialekto nga Aplaya a Kadazan
Ti pagsasao nga Aplaya a Kadazan, ammo pay a kas Kadazan Tangaa ' , ket ti dialekto ti pagsasao a Kadazan Dusun ken minoridad pay a pagsasao a naisasao idiay Sabah, Malaysia. Daytoy ti kangrunaan a pagsasao nga insasao babaen ti tattao a Kadazan.
Chamelaucium
Ti Chamelaucium, ammo a kas waxflower iti Ingles, ket ti henero dagiti bassit a mula nga endemiko iti abagatan akinlaud nga Akinlaud nga Australia. Maitagikua dagitoy iti pamilia ti mirtus iti Myrtaceae ken addaan kadagiti sabong a kapada ti Leptospermum. Ti kaaduan nga ammo a sebbangan ket ti Chamelaucium uncinatum, nga adu a naimulmula        para kadagiti dakkel a napintas a sabong.
Deskripsion
Dagiti mula iti henero ti Chamelaucium ket natarikayo a kankanayon a berde a bassit a mula a sumakop manipud iti 15 cm (6 in) aginggana iti 3 m (10 ft) iti katayag. Dagiti bulong ket bassit-usit aginggana iti kalalainganna iti kadakkel ken naurnos nga agsungani kadagiti ungkay. Aglaonda kadagiti glandula ti lana ken aromatikoda, masansan a mangited iti nabanglo nga ayamuom no mataltal. Dagiti sabong ket bassit nga agraman kadagiti lima a petalo, dagiti sangapulo nga estambre, ken a sarunuen babaen ti bassit a natangken a bunga.
Taksonomia
Immuna nga impalawag ti henero babaen ni Pranses a botaniko René Louiche Desfontaines idi 1819. Ti nalawag ti nakaalaan ti nagan. Dagitoy ket kadawyan nga ammo iti Ingles a kas dagiti waxplant, wenno wax flowers manipud iti naallid a rikna dagiti petalo. Adda dagiti sangapulo ket uppat a sebbangan nga agdama a mabigbig iti kaunegan ti henero. Daytoy ket mangited iti naganna kadagiti bilang dagiti asideg a kabagian a henero, a kolektibo nga ammo a kas kumadduan ti Chamelaucium iti kaunegan ti pamilia ti Myrtaceae; dagiti dakkel a kameng ket mairaman ti Verticordia, Calytrix, Darwinia, Micromyrtus, Thryptomene ken Baeckea.
Dagiti sebbangan
Dagiti sebbangan ket mairaman dagiti sumaganad:
Pannakaiwarwaras ken habitat
Maigawid iti abagatan laud ti Akinlaud nga Australia, ti sebbangan ti Chamelaucium ket kaaduan nga agtubo kadagiti komunidad ti pagtubuan ti babassit a mula nga agtubtubo iti darat iti asideg ti aplaya wenno iti akin-uneg a daga, ken dagiti bunton ti granito. Adda met dagiti agtubo kadagiti namaga bassit a klima.
Panangimuyong
Iti panangimuyong, nasayaatda nga agtubo kadagiti namagmaga a klima nga addaan iti nasayaat a panagatian ken nainit. Makaibturda iti nayelo a linnaaw ken tingkag, ngem sensitibo met iti Phytophthora cinnamomi. Ti kaaduan nga ammo ken kaaduan a naimulmula a kameng iti henero ket ti C. uncinatum, nga adu a naimulmula kadagiti hardin iti ballasiw ti akin-abagatan nga Australia, ken para kadagiti industria ti sabong iti Estados Unidos ken Israel.
Maika-47 a paralelo amianan
Ti maika-47 a paralelo amianan ket ti sirkulo ti latitud a 47 gradgrado iti amianan ti ekuador a plano ti Daga. Daytoy ket ballasiwenna ti Europa, Asia, ti Taaw Pasipiko, Amianan nga Amerika ken ti Taaw Atlantiko.
Iti daytoy a latitud ti init makitkita para kadagiti 15 nga oras, 54 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti kalgaw ken 8 nga or-oras, 31 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti panaglalam-ek.
Likmut iti lubong
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 47° a paralelo amianan ket lumabas iti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" | 🇫🇷 ! scope="row" | ! scope="row" | 🇦🇹 ! scope="row" | 🇮🇹 ! scope="row" | 🇦🇹 ! scope="row" | 🇮🇹 ! scope="row" | 🇦🇹 ! scope="row" | 🇮🇹 ! scope="row" | 🇦🇹 ! scope="row" | 🇭🇺 ! scope="row" | 🇷🇴 ! scope="row" | 🇲🇩 ! scope="row" | 🇺🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay ti Azov ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" | 🇰🇿 ! scope="row" | ! scope="row" | 🇰🇿 ! scope="row" | ! scope="row" | 🇰🇿 ! scope="row" | ! scope="row" | 🇲🇳 ! scope="row" | ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay ti Hapon ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay ti Okhotsk ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Danaw Superior ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Danaw Superior ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Danaw Superior ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo ti San Lorenzo ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo ti San Lorenzo ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Cabot ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇵🇲 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Placentia ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇫🇷
Malayo Perak
Ti Malayo Perak (Pagalagadan a Malayo: Bahasa Melayu Perak; Sinuratan a Jawi: بهاس ملايو ﭬﻴـراق) ket maysa kadagiti dialekto a Malayo a naisasao iti kaunegan ti estado ti Perak, Malaysia. Uray nodaytoy ket saan nga opisial a pagsasao wenno pagalagadan a dialekto iti sibubukel nga estado ti Perak, ti kaadan a kakuyog dagiti sabali a nangruna a dialekto iti estado ti Perak ket adda pay laeng iti maysa a nangruna a papel iti panagtalinaay ti identidad ti Perak. Uray no adda metten dagiti lima a nangruna a dialekto a tradisional a naisasao idiay Perak, maysa laeng ti naikeddeng nga agnagan iti "Malayo Perak". Adda dagiti bassit a pannakaigiddiat iti ponetiko ken leksikon manipud kadagiti sabali a nangruna a dialekto a Malayo. Ti Malayo Perak ket mabalin a mabingbingay kadagiti dua a sub-dialekto, ti Kuala Kangsar ken Perak Tengah, a nagtaud ti naganda manipud iti daerah (dagiti distrito) nga idiay ti kaaduan a nakaisasuanda.
Pagsasao a Chru
Ti pagsasao a Chru (Chu Ru) ket ti pagsasao a Chamiko ti Bietnam nga insasao babaen ti tattao a Chru iti akin-abagatan a Probinsia ti Lâm Đồng (a naipangpangruna idiay Distrito ti Đơn Dương) ken idiay Probinsia ti Bình Thuận.
Kasl amet dagiti sabali a sasao a Chamiko a naisasao idiay Bietnam (Cham, Jarai, Rade ken Roglai), bumasbassiten ti panagusar ti Chru gapu ta dagiti patneng nga agsasao ket bilingualda iti Bietnamis, nga inus-usar para iti kaaduan a lugar nga opisial wenno publiko,kas dagiti eskula.
Pagsasao a Kota Marudu Talantang
Ti pagsasao a Kota Marudu Talantang ket t maysa a pagsasao nga Austronesio ti Sabah, Malaysia.
Chiococceae
Ti Chiococceae ket ti tribu dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae ken aglaon kadagiti agarup a 233 a sebbangan kadagiti 27 a henero. Kaaduan dagiti representatibo ket mabirukan manipud iti akin-abagatan a Florida aginggana iti tropikal ken subtropikal nga Amerika, malaksid kadagiti henero ti Badusa ken Bikkia, a mabirukan manipud iti Filipinas aginggana iti Laud a Pasipiko, ken ti Morierina ken Thiollierea, a patneng iti Baro a Caledonia.
Dagiti henero
Dagiti agdama maawat a nagan
Dagiti sinonimo
Malayo Pahang
Ti Malayo Pahang (Pagalagadan a Malayo: Bahasa Melayu Pahang; Jawi: بهاس ملايو ڤهڠ) ket ti dialekto ti pagsasao a Malayo a naisasao idiay estado ti Malaysia ti Pahang. Daytoy ket naikeddeng a dominante a dialekto ti Malayo a naisasao kadagiti nalawa a sistema ti karayan ti Pahang, ngem adda met dagiti sabali a dialekto ti Malayo a tradisional a naisasao iti estado. Iti igid ti aplaya ti Pahang, ti Malayo Terengganu ket naisasao kadagiti akikid a lugar iti sagpaminsan a saan nga agtultuloy a purok ken ili dagiti mangngalap. Ti sabali pay a dialekto a naisasao idiay isla ti Tioman ket ti naiduma a karuay ti Malayo ken kaasitgan a kabagian ti subdialekto ti Purpuro ti Malayo ti Riau a naisasao kadagiti isla ti Natuna ken Anambas iti Baybay Abagatan Tsina, ken no agkuyogda mangporma ti dialekto a lugar iti pagbaetan ti Malayo a Borneo iti nangruna a daga ti Malayo a Peninsula/Sumatra.
Pagsasao a Kuijau
Ti pagsasao a Kuijau (Kuiyow), ammo pay a kas Hill Dusun, ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti Sabah, Malaysia.
Calytrix achaeta
Ti Calytrix achaeta, kadawyan nga ammo iti Ingles a kas white-flowered turkey bush, kerosene wood wenno fringe-myrtle, ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti mirtus iti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Pagsasao a Bisaya ti Sabah
Ti Bisaya ti Sabah (Tatanaq), ammo pay a kas Tatana, ket ti pagsasao a Sabahano a naisasao idiay Sabah, Malaysia. Dagiti dua a karuay ket 90% a maawatan.
Calytrix achaeta
Ti bassit a mula wenno bassit a kayo ket kadawyan nga agtubo iti katayag iti. Daytoy ket agsabong iti pagbaetan ti Enero ken Agosto ken agpataud kadagiti puraw a sabong ket agbukel kalpasan ti agarup a 10 a tawen. Daytoy ket agpaut iti biag iti 11 aginggana iti 20 a tawen ken agporma iti lignotuber a mangpakabael daytoy nga agsaringit kalpasan ti maysa nga uram.
Masansan a mabirukan daytoy kadagiti nadalumpinas a lugar wenno kadagiti turod iti rehion ti Kimberley iti Akinlaud nga Australia ken ti akinlaud nga Amianan a Teritorio nga idiay ket agtubo kadagiti nadarat a daga kadagiti laterito, quartzite wenno granito.
Ammo dagiti tattao a Kunwinjku ti mula a kas man-djumbak ken ammo dagiti Kundjeyhmi daytoy a kas an-djumbak. Dagiti indihenio nga Australiano ket us-usarenda ti kayo manipud iti mula a panagaramid kadagiti kawit ti banniit, pasok ken sungrod.
Kasisigud a naipalawag ti sebbangan a kas Lhotzkya cuspidata babaen ni botaniko Ferdinand von Mueller idi 1856 iti obra iti North Australian Botany. a naipablaak iti Hooker's Journal of Botany and Kew Garden Miscellany ken kalpasanna a kas Calycothrix achaeta idi 1859 iti  Diagnostic notes on new or imperfectly known Australian plants. a naipablaak iti Transactions of the Philosophical Institute of Victoria. Daytoy ket kanungpalan a naidasig manen a kas Calythrix achaeta babaen ni Bentham ken Calythrix cuspidata babaen ni Druce ken kalpasanna a kas Calytrix achaeta babaen ni George Bentham idi 1867 iti ''Orders XLVIII. Myrtaceae- LXII. Compositae. kas parte ti obra iti Flora Australiensis''.
Maika-130 a meridiano daya
Ti 130° a meridiano daya ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto a bumallasiw iti Taaw Artiko, Asia, Australia, ti Taaw Pasipiko, ti Taaw Indiano, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-130 a meridiano daya ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-50 a meridiano laud.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-130 a meridiano daya ket lumabas babaen ti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Laptev ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" | ! scope="row" | 🇰🇵 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay ti Hapon ! scope="row" | 🇯🇵 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Daya Tsina ! scope="row" | 🇯🇵 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Daya Tsina ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇯🇵 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Halmahera ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Ceram ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Banda ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Banda ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Timor ! scope="row" | 🇦🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Bikkia tetrandra
Ti Bikkia tetrandra (Chamorro: gausali) ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket patneng iti Papuasia ken dagiti isla ti akinlaud a Pasipiko. Nalaka a mauram dagiti ungkay ket mabalin a mausar iti panagaramid kadagiti silaw wenno kandela.
Pagsasao nga Austral
Ti pagsasao nga Austral (Reo Tuha’a pae) ket ti pagsasao a Polinesio nga insasao babaen dagiti agarup a 5,000 a tattao iti Is-isla Austral ti Polinesia a Pranses. Daytoy ket masuksukatanen babaen ti Tahitiano.
Thelypteridaceae
Ti Thelypteridaceae ket ti pamilia dagiti agarup a 900 a sebbangan dagiti pako iti sub-urnos ti Aspleniineae (polypods II) iti urnos ti Polypodiales.
Dagiti pako ket terrestrial, malaksid dagiti bassit-usit a lithophyte (agtubo kadagit bato). Kaaduan dagiti sebbangan ket tropikal, ngem adda met dagiti bilang dagiti temperado a sebbangan.
Dagitoy a pako ket kadawyan nga addaan kadagiti duamalapdap a risoma. Dagiti saringit ket pinnado aginggana iti pinnado-pinnatifid. Mabalin nga awanan iti saringit a dimorpismo wenno kalalainganna laeng a dimorpismo, mabalin a silulukat a pannakaurat wenno simple unay a anastomosis. Dagiti sorus ket kaaduanda a reniporma iti sukog ken addaan iti indusia, malaksid para iti grupo tiPhegopteris.
Pannakaidasig
Iti maysa a panawen, amin dagiti pako ket nairamanda iti henero ti Dryopteris gapu iti sukog ti sorus. Nupay kasta, adu dagiti nalatak a paggigiddiatan a pagbaetan dagiti grupo, ken dagitoy a mula ket naisinsinadan iti bukodda a pamilia.
Adda dagiti agsuksukisok a mangiraman ti intero a pamilia a Thelypteridaceae iti henero ti Thelypteris; dagiti sabali ket bingayenda ti pamilia kadagiti ad-adu ngem 30 a henero. Ti maysa nga agpakatengnga a puesto ket ti panangikabil ti kaaduan iti Thelypteris (a mabingbingay met kadagiti subhenero ken dagiti seksion a maitunos kadagiti henero dagiti sabali a mannurat) ngem ti mangisina iti Phegopteris ken Macrothelypteris. Ti sabali pay a pagpilian ket ti panangibingay ti pamilia kadagiti kagudua a dosena a henero.
Daytoy a pamilia ket mangiraman dagiti nadumaduma a pannakarikut dagiti sebbangan a narigat a mailasin, ken mabalin a mangirepresenta iti nakakaskasdaaw nga ebolusionario a radiasion.
Ti kaudian a henetiko enga ebidensia ket mangipakita a ti pamilia ket nalawag a monopiletiko. Dagiti isu met laeng a henetiko a panagadal ket mangipakita a ti tradisional a henero a Phegopteris ket, iti kinapudno, ti maysa nalawag a naisina a grupo nga agduma iti kababaan iti kayo ti pamilia. Iti kinapudno, daytoy a naisangayan a klado ket mangiraman pay kadagiti henero tiPseudophegopteris ken Macrothelypteris, a mairaman iti dakdakkel a henero iti Phegopteris. Iti pay kapada, ti Coryphopteris ket mairaman ditoy iti henero ti Metathelypteris, ti Parathelypteris kas mairaman iti Amauropelta, ken ti maysa a dakkel a grupo dagiti henero ket mairaman iti Cyclosorus.
Ti kaudian unay a molekular a pilohenetiko apanagadal ket mangbingbingay iti pamilia kadagiti dua a nangruna a klado:
Baeckea gunniana
Ti Baeckea gunniana, kadawyan nga ammo iti Ingles a kas alpine baeckea, ket ti sebbangan ti kompakto, nasamek sangsanga a kankanayon a berde a bassit a mula, nga agtubo iti alpino ken sub-alpino ti Australia. Ti Baeckea ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti myrtus iti Myrtaceae a buklen dagiti 14 a sebbangan a mabirukan iti akindaya nga Australia ken Asia.
Deskripsion
Ti bunga ket berde ken sukog tasa no naganos ken natarikayo, aglukat a kapsula no mataengan. Angular ken bassit dagiti bukel, narigat a makita no matnag iti daga. Dagiti abbong ti bukel dagiti dadduma a sebbangan ti Baeckea ket nairehistrodan a mangbukel iti maysa a panglapped iti panagtubo iti bukel. Mapatubo daytoy no ikkaten wenno suagatan daytoy a pannakabbong a mangpasayaat ti panagtubo ti bukel. Mabalin pay a mapatubo ti B. gunniana babaen dagiti ungel manipud iti natangken bassit a mula.
Pannakaiwarwaras ken habitat
Maigawid ti pannakaiwarwaras kadagiti rehion ti alpino wenno sub-alpino, manipud iti Bantay Ginini iti ACT iti abagatan-laud ti Tasmania. Ti Baeckea gunniana ket kaaduan kadagiti nangato nga altitud iti pagbaetan ti 1000 aginggana iti 1400 m. Nupay kasta, daytoy ket napaliiwen nga agtubo iti ngato ti 2000 m iti asideg ti Bantay Kosciusko, ken iti nababbaba ngem 450 m iti akinlaud a Tasmania. Amin a sebbangan iti henero ti Baeckea ket mabirukan laeng iti Australia, malaksid iti sebbangan-kita, ti B. frutescens (L.), a mabirukan manipud iti akindaya nga Australia babaen ti Malesia aginggana iti Tsina.
Kadawyan a mabirukan nga agtubtubo ti Baeckea gunniana kadagiti sebbangan a kas ti Callistemon pityoides, Epacris paludosa, ken Empodisma minus, kadagiti pagtubuan ti babassit a mula wenno nabasa a sedgeland. Kadawyan pay daytoy iti asideg dagiti waig, ken sagpaminsan kadagiti nalinongan a lugar iti sirok ti Eucalyptus spp.
Taksonomia ken pilohenio
Ti sebbanganket immuna apormal nga impalawag babaen ni Aleman a botaniko Johannes Conrad Schauer idi 1843.
Ti kaasitgan a linia ti Myrtaceae sensu stricto ket ipresenta dagiti dua a nalasag ti bungana (Myrcianthes ken Acmena) ken tallo a namaga iti bunga a takson. Ti Angophora ken Backhousia ket kabsat a henero ti Baeckea, a maitagikua iti maysa a namaga ti bungana a linia ti Myrtaceae.
Dagiti usar ken panangimuyong
Makan dagiti bulong ti Baeckea ken masansan a kas pangsukat iti tsa gapu iti aromatiko a kasla citrusa nanam. Dagiti yaon manipud iit B. gunniana ket nabirukannen a manglapped ti aktibidad ti ensimati DNA Polymerase. Daytoy ket mangbukel iti integral a parte ti habitat ti Mastacomys fuscus habitat iti NSW, Australia, a mangited iti salaknib manipud kadagiti agsidsida ken dagiti sabali a dakkel nga agar-arab .thumb|Dagiti puraw a sabong ti Myrtaceae ti Baeckea gunniana|alt=
Pagsasao a Gone Dau
Ti pagsasao a Gone Dau ket ti maysa a pagsasao a Daya Fijiano nga insasao babaen dagiti agarup a 700 a tattao iti is-isla ti Gone ken Dau, Fiji.
Catesbaea
Ti Catesbaea ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Mabirukan daytoy iti West Indies, ti Bahamas, ken ti Florida Keys. Ti henero ket nanaganan a kas pammadayaw ken ni Ingles a naturalista Mark Catesby.
Ceratopyxis
Ti Ceratopyxis ket ti monotipiko a henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Ti henero ket aglaon laeng iti maysa a sebbangan, viz. Ceratopyxis verbenaceae, nga endemiko iti Kuba. Daytoy ket adu ti tutotna a bassit a kayo wenno bassit a mula nga agraman kadagiti 4.5-8 a sentimetro nga arinduyog a bulong. Dagiti mapataud a bunga ket 4-5 a milimetro iti diametro, ken agraman kadagiti babassit a dutdot a naikapet iti ukis.
Jean Baptiste Perrin
Ni Jean Baptiste Perrin (30 Septiembre 1870 – 17 Abril 1942) ket maysa idi a Pranses a pisiko a kadagiti panagad-adalna iti gunay a Browniano kadagiti minuto ti partikula a naitubngen kadagiti likido, a nagpasingked ti panagipalawag ni Albert Einstein iti daytoy a penomeno ken isu a nakompirma ti kasaad ti atomiko iti materia. Para iti daytoy a panaggun-od isu ket napammadayawan iti Premio Nobel iti Pisika idi 1926.
Nasapa a tawtawen
Isu ket naipasngay idi idiay Lille, Pransiae, ni Perrin ket nagbasa idiay École Normale Supérieure, ti grande école idiay Paris. Isu ket nagbalin a katakunaynay iti eskula idi las-ud ti paset ti panawen idi 1894–97 idi nangrugi nga agadal iti rayo katodiko ken Rayo-ekis. Isu ket nagungunaan iti grado iti docteur ès sciences (PhD) idi 1897. Iti isu met laeng a tawen isu ket naidutoka kas agkleklektura iti pisikal a kimika idiay Sorbonne, Paris. Isu ket nagbalin a propesor iti dayta nga unibersidad idi 1910, ken nagtengngel iti daytoy a puesto aginggana ti Panagsakop ti Alemania ti Pransia idi las-ud ti Sangalubongan a Gubat II.
Pagsasao a Lomaiviti
Ti pagsasao a Lomaiviti ket ti maysa a pagsasao a Daya a Fijiano nga insasao babaen dagiti agarup a 1,600 a tattao kadagiti nadumaduma nga isla ti Fiji.
Bikkia
Ti Bikkia ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket patneng iti Filipinas, ti rehion ti Maluku iti akindaya nga Indonesia, Baro a Guinea ken ti akinlaud a Pasipiko (Melanesia ken Mikronesia). Ti henero ket ninaganan babaen ni Caspar Reinwardt idi 1825. Pito kadagiti sebbangan ti Baro a Caledonia a dati a nairaman iti Bikkia ket naiyakar iti maysa a sabali a henero ti Thiollierea idi 2011 a naibatay iti molekular ken morpolohiko a pakaammo.
Isertia
Ti Isertia ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket aglaon kadagiti 15 a sebbangan dagiti bassit a mula wenno dagiti bassit a kayo nga indihenio iti neotropiko. Adda dagiti bassit a naimuyongan nga ornamental.
Pagsasao a Lauan
Ti pagsasao a Lauan ket ti maysa a pagsasao a Daya a Fijiano nga insasao dagiti agarup a 16,000 a tattao kadagiti nadumaduma nga isla iti akindaya a Fiji.
Isertia
Sistematika
Ti Isertia ket ninaganan babaen ni Johann von Schreber idi 1789. Ti kadawyan a nagan ket pammadayaw ken ni Aleman a botaniko ken eksplorador Paul Erdmann Isert.
Dagiti molekular a pilohenetiko a panagadal ket nakaipakitan a ti Isertia ket kaasitgan a kabagian ti Kerianthera, ti maysa a monoespesipiko a henero manipud iti Amasona ti Brasil.
Pagsasao a Kanakanavu
Ti pagsasao a Kanakanavu (nailetra pay a Kanakanabu) ket ti akin-abagatan a pagsasao a Tsouiko nga insasao babaen ti tattao a Kanakanavu, ti maysa nga indihenio a tattao ti Taiwan. Daytoy ket pagsasao a Formosano ti pamilia ti Austronesio.
Ti pagsasao ket naikeddeng a nakaro a naisagmak.
Tibouchina papyrus
Ti Tibouchina papyrus ket bassit nga endemiko iti campos rupestres ken kangrunaan a mabirukan kadagiti tallo a lokalidad kadagiti estao ti Goiás ken Tocantins iti tengnga a Brasil, a mairaman ti Serra da Natividade. Daytoy ket impalawag babaen ni Joaquim Franco Toledo idi 1952. Nabirukan ti Abreu et al. a ti habitat ti T. papyrus ket kadagiti nabato a bunton a makunkuna a cerrado, ti kadawyan a narabaw a subestrato ken bangkirig a topograpia, nga agraman kadagiti daga ti sandstone ken dagiti bunton ti quartzite. Naurnongen daytoy a sebbangan kadagiti pagbaetan ti kangato iti 500 ken 1,100 a metro. Ti T. papyrus ket nailista a kas madanar babaen ti IUCN. Ti Tibouchina papyrus ket lokal nga ammo a kas “pau-papel”.
Dagiti sabong ti T. papyrus ket ket polinaren dagiti dakkel nga uyokan kadagiti henero ti Xylocopa, Bombus ken Centris, ken dagiti bukel ket maiwaras babaen ti angin. Dagiti sabong ket agpataudda iti ad-adu a bunga no makrospolinador ngem saanda met a bukod nga inkompatibidad ken makapataud kadagiti bassit a bunga no bukod a mapolinador.
Sasao a Tongiko
Ti sasao a Tongiko ket ti bassit a grupo ti sasao a Polinesio. Daytoy ket buklen ti saan a basbassit ngem dua pagsasao, ti Tongano ken Niueano, ken ti mabalin a maikatlo, ti Niuafoʻoua.
Sasao a Daya a Fijiano
Ti sasao a Daya a Fijiano ket dagiti subgrupo ti sasao a Tengnga a Pasipiko (Fijiano–Polinesio). Dagiti uppat a pagsasao ket ti Fijiano, Gone Dau, Lauan ken Lomaiviti ken amin dagitoy ket naisasao idiay Fiji.
Ti sasao a Laud a Fijiano ket as-asidegda a kabagian ti Rotumano, ken Daya a Fijiano iti Polinesio, ngem iti tunggal maysa kaniada, ngem ti pannakaiyasideg kaniada ket gapuanan ti panagtitiponda.
Naarian a Biblioteka ti Olanda
Pakasaritaan
Ti kapanunotan a mangpundar iti maysa a nailian a biblioteka ket insingasing ni representatibo Albert Jan Verbeek idi Agosto 17, 1798. Ti urnong ket maibatayto kadagiti nakompiskado nga urnong ni William V. Ti biblioteka ket opisial a napundar a kas ti Nationale Bibliotheek idi Nobiembre 8 iti isu met laeng a tawen, kalpasan nga imbalakad dagiti representatibo ti komite ti pannakapartuat ti nailian a biblioteka iti isu met laeng nga aldaw. Ti Nailian a Biblioteka ket immuna laeng a nalukatan para kadagiti kameng ti Bagi Ti Representatibo.
Ceuthocarpus
Ti Ceuthocarpus ket ti monotipiko a henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Ti henero ket aglaon laeng iti maysa a sebbangan, viz. Ceuthocarpus involucratus, nga endemiko iti Kuba.
Badusa
Ti Badusa ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket impalawag babaen ni Asa Gray idi 1860. Ti henero ket patneng iti Filipinas (Palawan), Baro a Guinea, ken dagiti sumagmamano nga isla ti Laud a Pasipiko (Solomon, Fiji, Santa Cruz, Tonga, Vanuatu, ken Palau).
Pagsasao a Niuatoputapu
Ti pagsasao a Niuatoputapu ket maysa idi nga indihenio a pagsasao ti Niuatoputapu, Tonga. Daytoy ket as-asideg a kabagian iti Samoano ngem iti Tongano. Idi panawen ti Maiak-18 wenno Maika-19 a siglo, daytoy ket nagbalin nga awanen ken ti pannakausarna ket sinukatan babaen ti Tongano. Amin a pannakaammo iti pagsasao a Niuatoputapu ket nagtaud manipud iti listaan ti balikas nga inurnong babaen ni Jacob Le Maire idi 1616.
Pagsasao nga Akinlaud a Fijiano
Ti pagsasao nga Akinlaud a Fijiano ke ti maysa a pagsasao nga Oceaniko a naisasao idiay Fiji babaen dagiti agarup a 57,000 a tattao.
Daytoy ket naiduma manipud iti Akindaya a Fijiano (ammo paya kas Bauan wenno Pagalagadan a Fijiano), nge saan a naisursuro kadagiti eskuela. Dagiti kolonial a lingguista ket inkeddengda a nasaysayaat ti Akindaya a Fijiano, ken isu a naimarginalisado ti Akinlaud a Fijiano.
Nailian a Biblioteka ti Israel
Agtagikua ti Nailian a Biblioteka iti kadakkelan nga urnong iti Hebraica ken Judaica, ken repositorio daytoy dagiti adu a karkarna ken naisangayan a manuskrito, liblibro ken dagiti artipakto.
Pakasaritaan
Ti pannakapundar ti Nailian ken Unibersidad a Biblioteka ti Hudio ket kapanunotan idi ni Joseph Chazanovitz (1844–1919). Ti kapanunotanna ket ti agpartuat iti maysa a "balay para kadagiti amin nga obra kadagiti amin a pagsasao ken dagiti literatura nga addaan kadagiti mannurat a Hudio, uray no agpartuatda kadagiti gangganaet a kultura." Nakaurnong ni Chazanovitz kadagiti agarup a 15,000 a tomo a kanungpalan a nagbalin a ti bugas ti biblioteka.
Pagsasao nga Orang Kanaq
Ti pagsasao nga Orang Kanaq ket ti maysa a sasao nga Aborihinal a Malayoken naigrupo daytoy babaen ti pamilia ti pamilia ti pagsasao nga Austronesio. Daytoy ket insasao babaen dagiti Orang Kanaq, ti maysa kadagiti grupo ti Orang Asli nga agtataeng idiay Peninsular a Malaysia.
Ti Orang Kanaq ket karuay ti Malayo a naiduma manipud kadagiti dialekto a naisasao babaen dagiti etniko a Malayonga agtataeng iti asidegda. Amin a kameng ti tribu Orang Kanaq ket mabalinda a maawatan ti pagsasao. Nupay kasta, tileksikon ti pagsasao ket adun a naimpluensiaan babaen ti pagsasao a Malayo.
Dagiti agsasao
Dagiti Orang Kanaq ket kasisigud a maysa kadagiti tattao a Hitano ti Baybya, manipud iti Pulau Sekanak iti Is-isla Riau ti Indonesia. Nagrugrugida nga immakar iti Peninsular a Malaysia idi agarup a 1784. Iti immuna, nagtaengda idiay Mawai Lama, Kota Tinggi ngem immalisda idiay Selayang idi las-ud ti Emerhensia a Malayano idi las-ud dagiti tawen ti 1950. Iti agdama, mabirukan isuda idiay Kampung Sungai Selangi, Mawai, Kota Tinggi. Maikeddeng isuda a kas maysa kadagiti kasapaan a nagtagtagitao ti pagilian urayno agatatengda laeng iti Peninsula kadagiti napalabas a 200 a tawen.
Kadagiti 147,412 nga Orang Asli manipud kadagiti 18 a tribu idiay Malaysia, dagiti Kanaq ket mangbukel ti kabassitan a bilang. Dagiti mangtagtagitao ti purok ti Sungai Selangi ket mangbukel ti 87 a tattao nga Orang Kanaq, mairaman dagiti 3 a Malayo, manipud kadagiti 23 a pamilia. Ti purok ket napundar idi 1965,kadagiti laeng 40 Kanaq nga agtataeng manipud kadagiti 10 a pamilia.
Atractocarpus
Taksonomia
Impalawag da botaniko Rudolf Schlechter ken Kurt Krause idi 1908, ti sebbangan-kita ket ti Atractocarpus bracteatus, a mabirukan laeng iti Baro a Caledonia. iti kamaudian, adu dagiti nadumaduma a sebbangan a naipalawag manipud iti Baro a Caledonia.
Iti kabayatan, dagiti henero ti Randia ken Gardenia ket nausardan a kas wastebasket taxa, a kasisigud a nakaikabilan dagiti adu a sebbangan a narigat a maipuesto. Adu kadagiti sebbangan ti Australia iti henero tiRandia ket nabirukan a saanda nga asideg a kabagian kadagiti neotropikal a sebbangan ken naiyakarda babaen ti maysa a pannakarepaso dagiti henero babaen ni Australiano a botaniko Christopher Puttock idi 1999; mairaman dagitoy dagit nadumaduma a sebbangan ti mula ti hardin akas ti A. benthamianus, A. chartaceus, ken A. fitzalanii.
Insingasing pay ni Puttock a dagiti henero ti Sukunia, Trukia, Neofranciella, ken Sulitia (dagiti naudi a mangbukel iti maysa a sebbangan iti tunggal maysa) ket maikabil koma iti Atractocarpus. Ti pagresultaan a henero ket aglaon kadagiti agarup anga uppat a pulo a sebbangan, pito dagiti mabirukan iti Australia, ken dagiti dadduma iti Pederado nga Es-estado ti Mikronesia, ti Flipinas, Baro a Guinea, ti Is-isla ti Solomon, Vanuatu, Baro a Caledonia, Fiji, Tonga, ken iti daya aginggana iti Tahiti. Amin dagiti sebbangan ket mabirukan iti maysa a kita ti tanap a katuduan a bakir nga ammo a kas dagiti bakir ti kumalatkat a mesophyll, ken dagit ipay bakir ti kalugnakan ken dagiti takder ti mula a kumalatkat.
Coutaportla
Ti Coutaportla ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Mabirukan daytoy iti Mehiko ken Guatemala.
Sorghum
Ti Sorghum ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti ruot iti Poaceae. Sangapulo ket pito kadagiti 25 a sebbangan ket patneng iti Australia, ken adda met dagiti sumagmamano a sumakup manipud iti Aprika, Asia, Mesoamerika, ken dagiti dadduma nga isla iti Taaw Indiano ken Pasipiko. Naimulmula ti maysa a sebbangan para iti bukbukel, bayat nga adu dagiti sabali a naus-usar a kas pakan ti ayup a mula, a naimuyongan kadagiti nabara a klima iti sangalubongan wenno naturalisado kadagiti daga ti pagaraban. Ti Sorghum ket adda iti subpamilia ti Panicoideae ken ti tribu ti Andropogoneae (ti tribu ti Andropogon gerardi ken unas).
Panangimuyong ken dagiti usar
Ti maysa a sebbangan, ti Sorghum bicolor, a patneng iti Aprika nga adu itan iti porma a naimuyongan, ket maysa a nangruna nga apit iti sangalubongan, nga inaus-usar a kas makan (ka sbukbukeln ken iti sirup a sorghum wenno "arnibal a sorghum"), pakanti ayup, ti panagpataud kadagiti mainum ng arak, ken dagiti bio-sungrod. Kaaduan kadagiti kita ket ti makaibtur iti tikag- ken pudot, ken naipangpangruna kadagiti namaga a rehion, a ti bukbukel ket maysa kadagiti kangrunaan a makan para kadagiti napanglaw ken tattao ti away. Dagitoy akita ket mangbukel kadagiti nangruna a komponente iti pakan ti ayup kadagiti adua a tropikal a rehion. Ti S. bicolor ket maysa nagruna apit ti makan iti Aprika, Tengnga nga Amerika, ken Abagatan nga Asia, ken ti maikalima a kangrunaan a naimulmul nga apit a sereal iti lubong.
Kadagiti nasapa nga agpang iti panagtubo ti mula, adda dagiti sumagmamano a sebbangan ti sorghum a mabalin a makalon kadagiti agpang ti hydrogen cyanide, hordenine, ken dagiti nitrato a makapatay kadagiti agar-arab nga ayup. No madagsenan babaen ti tikag wenno pudot, mabalin pay nga aglaon dagiti mula iti makasabidong nga agpang ti cyanide ken dagiti nitrato kadagiti kamaudian nga agpang iti panagtubo.
Ti sangubongan a demanda para iti sorghum ket nakaro nga immadu iti baetan idi 2013 ken 2015 idi nangrugrugi a gimmatang ti Tsina kadagiti apit ti sorghum ti Estados Unidos tapno mausar a kas pakan dagiti dingoen a kas maysa a pangisukat para iti domestiko a naimulmula a mais. Gimmatang ti Tsina iti agarup a $1-bilion a dagup ti sorghum ti Amerika iti tinawen aginggana idi Abril 2018 idi nagibales ti Tsina kadagiti panangiyutang iti sorghum  ti Amerika a kas parte ti suppiat ti panagtagialako dagiti dua a pagilian.
Dibersidad
• Sorghum amplum – amianan akinlaud nga Australia
• Sorghum angustum – Queensland
• Sorghum arundinaceum – Aprika, Subkontinente Indiano, Madagascar, is-isla ti akinlaud a Taaw Indiano
• Sorghum bicolor – naimuyongan a sorghum, masansan a makunkuna a sorghum, ammo pay akas durra, jowari, wenno milo. Patneng iti rehion ti Sahel ti Aprika; naturalisado kadagiti adu a lugar
• Sorghum brachypodum – Akin-amianan a Teritorio ti Australia
• Sorghum bulbosum – Akin-amianan a Teritorio, Akinlaud nga Australia
• Sorghum burmahicum – Tailandia, Myanmar
• Sorghum × drummondii – Sahel ken laud nga Aprika
• Sorghum ecarinatum – Akin-amianan a Teritorio, Akinlaud nga Australia
• Sorghum exstans – Australia
• Sorghum grande – Akin-amianan a Teritorio, Queensland
• Sorghum halepense – Johnson grass – Amianan nga Aprika, is-isla ti akindaya nga Atlantiko, akin-abagatan nga Asia manipud iti Lebanon aginggana iti Bietnam; naturalisado iti Daya nga Asia, Australia, ti Kaamerikaan
• Sorghum interjectum – Akin-amianan a Teritorio, Akinlaud nga Australia
• Sorghum intrans – Akin-amianan a Teritorio, Akinlaud nag Australia
• Sorghum laxiflorum – Filipinas, Is-isla Basbassit a Sunda, Sulawesi, Baro a Guinea, akin-amianan nga Australia
• Sorghum leiocladum – Queensland, New South Wales, Victoria