cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pagsasao a Bosnio
Ti Alagaden a Bosnio ket naibatay iti adu a naiwarwaras a dialekto ti Serbo-Kroata, Shtokavia, a kaaduan a naipangpangruna iti Akin-daya a Herzegovina, nga isu pay daytoy ti batayan ti Alagaden a Kroata, Serbio, ken Montenegrino. Aginggana idi ti pannakawaswas ti SFR Yugoslavia, dagitoy ket natrato a kas agmaymaysa a pagsasao a Serbo-Kroata, ken dayta a termino ket naus-usar pay laeng iti Ingles iti panangibaga ti sapasap a batayan (bokabulario, gramatika ken sinuratan) nga ita nga aldawen ket ket dagiti uppat nga opisal a nailian nga alagaden, urayno ti termino ket saanen nga inus-usar dagiti patneng nga agsasao.
Tattao a Luo
Dagiti saoda a Luo ket tagikua ti Nilotiko a grupo ken iti kasta paset ti dakdakkel a pamilia ti Akindaya a Sudaniko.
Tiempo (atmosperiko)
thumb|Gurruod ken kimat idiay Garajau, [[Madeira]] Ti tiempo wenno panawen ket isu ti kasasaad iti atmospera, iti degrado no daytoy ket napudot wenno nalamiiis, nabasa wenno namaga, natalna wenno nabagio, agraniag wenno nakuyem. Kaaduan kadagiti penomena ti tiempo ket mapasamak idiay tropospera, iti baba bassit ti stratospera. Ti tiempo ket kadawyan a mangitudo ti inaldaw a temperatura ken aktibidad ti presipitasion, bayat a ti klimae ket isu ti termino para iti natimbeng a kasasaad ti atmosperiko kadagiti atiddog a paset ti panawen. No mausar nga awan ti kulipikasionna, ti "tiempo" ket maw-awatan nga isu ti tiempo wenno panawen iti Daga.
Ti tiempo ket patpatarayen babaen dagiti giddiatan ti presion ti angin (temperatura ken kabasa) kadagiti baetan ti luglugar. Dagitoy a paggigiddiatan ti presion ken temperatura ket mabalin a gapu ti anggulo iti Init iti naisangayan a lugar, nga agdumaduma babaen ti latitud manipud kadagiti tropiko. Ti napigsa apaggiddiatan ti temperatura iti baetan ti polar ken ti tropikal nga angin ket mangpataud ti jet stream. Dagiti sistema ti tiempo kadagiti tengnga a latitud, a kas dagiti ekstratropikal nga alipugpog, ket dagiti gapuanan babaen dagiti pannkariribok ti ayus ti jet stream. Gapu ti aksis ti Daga ket napakbo a relatibo iti dalumpinas ti pagtayyekanna, ti lawag ti init ket insidente kadagiti nadumaduma nga anggulo kadagiti nadumaduma a panawen iti maysa atawen. Iti rabaw ti Daga, dagiti temperatura ket kadawyan a sumakop ti ±40 °C (−40 °F aginggana ti 100 °F) iti tinawen. Kadagiti rinibo a napalabas a tawen,dagiti panagbalbaliw iti panagtayyek ti Daga ket pabanaganna ti dagup ken pannakaiwarwaras iti solar nga enerhia a maala  babaen ti Daga ken impluensianna ti napaut a termino ti klima ken ti sangalubongan a panagbalbaliw ti klima.
Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia
Ti Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia (Philippine Institute of Volcanology and Seismology, naipangyababaan iti PHIVOLCS) ket nailian a patakder ti Filipinas a maipanggep ti panagited ti pakaammo kadagiti aktibidad dagiti bulkan, dagiti gingined, ken dagiti tsunami, ken dagiti naipangruna a pakaammo ken dagiti serbisio a naipangruna ti panagsalaknib ti biag ken tagikua ken iti panagsuporta ti ekonomia, produktibidad, ken ti matalinaay a panagdur-as. Daytoy ket maysa kadagiti ahensia ti serbisio ti Departamento ti Siensia ken Teknolohia.
Ti PHIVOLCS ket siimenna dagiti aktibidad ti bulkan, gingined, ken tsunami, ken mangited kadagiti ballaag no nasken. Daytoy ket nainilin nga alay-ayenna dagiti didgra a mapasamak manipud kadagiti panagbettak ti bulkan, dagiti gingined, dagiti tsunami, ken dagiti dadduma pay a mainaig a heotektoniko a penomena.
Pakasaritaan
Daytoy a gunglo ti gobierno ket napartuat idi kalpasan ti naipakasaritaan a panagtitipon dagiti opisial nga annong dagiti patakder ti gobierno.
Maysa kadagiti sinarunona ket ti Opisina ti Klima ti Filipinas a napartuat idi 1901 idi dagiti serbisio ti meteorolohiko, sismolohiko ken terrestial a magnetiko ti Obserbatorio ti Manila ket naiyakar manipud iti Simbaan ti Romano Katoliko iti Kolonial a Gobierno ti Amerika. Daytoy ket nagar-aramid ti panagsisiim ti gingined iti pagilian ken tinawid ken nangtaripato ti katologo ti gingined iti dayta a panawen. Babaen idi 1972, ti OPisina ti Klima ti Filipinas ket naurnos manen babaen ti Bilin ti Presidente Blng. 78 iti Administrasion ti Atmosperiko Heopisikal ken dagiti Astronomiko a Serbisio ti Filipinas (PAGASA). Ti gandat a pinunduan babaen ti UNDP para iti PAGASA ket nangbangon kadagiti sangapulo ket dua a network ti estasion ti gingined iti pagilian.
Ti sabali pay a sinaruno ti PHIVOLCS, ti Komision ti Bulkanolohia (COMVOL) ket napartuat idi Hunio 20, 1952 babaen ti Republika Tignayno. 766 kalpasan ti nakadadael a panagbettak ti Bulkan Hibok-Hibok idi 1952. Babaen ti Ehekutibo Bilin Blng. 784 idi Marso 17, 1982, ti mangsakuo a departamento ti COMVOL, ti Opisina ti Nailian a Panagrang-ay ti Siensia (NSDB) ket naurnos manen idi iti Turay ti Nailian a Siensia ken Teknolohia (NSTA),ken ti COMVOL ket nabaliwan ken nagbalin a ti Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia wenno PHILVOLC.
Ti sismolohiko nga ima ti PAGASA ket opisial a naiyakar iti PHILVOLC idi Septiembre 17, 1984, ket nanaganan ti instituto iti Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia wenno PHIVOLCS. Ti NSTA, ti sakup a departamento para iti PHIVOLCS ken PAG-ASA, ket nagbalin nga iti Departamento ti Siensia ken Teknolohia (DOST) idi 1987. Ti teknikal nga empleado ken ti 12 nga estasion ti network a panagsisiim ti gingined ket napno a naitipon iti PHIVOLCS idi 1988.
Pannakaidasig dagiti bulkan iti Filipinas
thumb|280px|right|Idi 1984, dagiti piroklastiko a panagayus iti abagatan-daya a bangir ti [[Bulkan Mayon, ti kaaktibuan a bulkan ti Filipinas]]
Ti Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia ket mangited ti sistema ti panangidasig para kadagiti bulkan ti pagilian.
Mabalin nga aktibo
thumb|280px|right|Ti [[Bantay Arayat, ti maysa a di aktibo a bulkan ti Filipinas.]]
Mangifera taipa
Ti Mangifera taipa ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Anacardiaceae. Daytoy ket mabalin nga endemiko iti Indonesia.
Lehislatibo a distrito iti Abagatan a Leyte
Ti Lehislatibo a Distrio iti Abagatan a Leyte ket isu ti pannakabagi iti probinsia iti Abagatan a Leyte iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas. Kasakbayan ti panagbubutos iti Abagatan a Leyte iti bukodna a pannakabagi a kas maysa a nawaya a probinsia, dagiti agdama a tinurturayan iti daytoy a probinsia ket nairepresenta a kas paset iti maikadua ken maikatlo a distrito ti Leyte manipud idi 1907 aginggana idi 1931, ken iti maikatlo a distrito manipud idi 1931 aginggana idi 1961. Manipud idi 1978 aginggana 1984 daytoy ket paset iti pannakabagi iti Rehion VIII.
Ulep
thumb|Stratocumulus stratiformis cumulogenitus
Iti meteorolohia, ti ulep ket isu ti makitkita a masa iti likido a tedted wenno dagiti nayelo a kristal a naaramid iti danum wenno dagiti nadumaduma a kimika a naibitin iti atmospera iti ngato ti rabaw iti maysa a planetario a bagi. Dagitoy a naibitin a partikula ket makunkuna pay a a kas dagiti aerosol. Dagitiulep iti atmospera ti Daga ket inad-adal iti pisika ti ulep a sanga iti meteorolohia. Dagiti dua a proseso, a mabalin nga agtignignay dagitoy, ket mabalin a pakaiturongan a pakasagepsepan ti angin; a mangpalamiis ti angin nga manginayon ti alibungubong ti danum iti angin. Iti sapasap, ti presipitasion ket matnagto iti rabaw; ti maysa a mailaksid ket ti virga, a bumawbaw sakbay a maabutanna ti rabaw.
Ti internasional a sistema ti panangidasig ti ulep ket naibatay iti kinapudno a ti ulep iti pangibatayan a pormada ket makaipakita iti nawaya a konbektibo nga agpangato nga idadakkel a kas ti cumulus, ket agparang kadagiti saan a konbektibo a natuonan a sabanas a kas ti stratus, wenno mangala ti porma kadagiti kasla bedbed ti naingpis a sagut, a kas iti kaso ti cirrus.
Joe Biden
Ni Joseph Robinette "Joe" Biden, Jr.  (nayanak idi Nobiembre 20, 1942) ket Amerikano a politiko ken ti maika-46 ken agdama a presidente ti Estados Unidos. Maysa a kameng ti Partido Demokratriko ken nagserbi a kas ti maika-47 a Bise Presidente manipud idi 2009 aginggana idi 2017 ken kas maysa a senador ti Estados Unidos iti Estado iti Delaware manipud idi Enero 3, 1973 aginggana idi nagbabawi idi Enero 15, 2009, kalpasan ti pannakabutosna a kas Bise Presidente.
Ni Biden ket naipasngay idiay Scranton, Pennsylvania ken nagyan idi idiay iti sangapulo a tawen sakbay nga immalis idiay Delaware. Nagbalin nga abogado idi 1969, ken nabutosan a hunta iti probinsia idi 1970. Ni Biden ket immuna a nabutosan iti Senado idi 1972 ken nagbalin a maika-innem a kaubingan a senador iti pakasaritaan ti Estados Unidos. Nabutosan iti Senado iti innem a beses, isu idi ti maika-uppat a kalakayan a senator sakbay nga nagbabawi, ken isu ti maika-15 ti kinabayagna a nagserbi iti pakasaritaan ti panag-senador. Ni Biden ket nabayag a kameng ken nakatugaw idi iti Komite ti Relasion iti Sabsabali a Pagilian. Napigsa isuna a timmulong ti panagipan dagiti Militar ti Estados Unidos idiay Gubat ti Bosnia. Nag-kontra met isuna iti Gubat ti Look idi 1991. Pinaboran na ti nagbutos iti Resolusion ti Gubat iti Irak idi 2002, ngem isu met laeng idi ti nangibaga ti resolusyon ti panangibaliw ti estratehia iti dayta a gubat. Isuna ket nagtugaw iti Komite iti Senado a Hustisia. Nagtugaw pay idi iti Komite ti Hustisia iti pinagbutos ken ni Robert Bork ken Clarence Thomas iti Kangatuan a Korte ti Estados Unidos.
Namindua a napaay iti panagtarayna nga agbalin a Demokrata a Presidente idi 1988 ken 2008, nasapa a nagbabawi kadagiti namidua a panagtarayna. Isuna ti pinili ni Barack Obama nga agtaray a kas Demokrata a Bise Presidente idi 2008 a panagbutos iti presidente idiay Estados Unidos. Ni Biden ket isu ti immuna a Romano Katoliko ken isu pay ti immuna a naggapu iti Delaware a nagbalin a Bise Presidente ti Estados Unidos.
Nasapa biag ken edukasion
Nayanak ni Biden idiay Scranton, Pennsylvania, anak da Joseph Robinette Biden Sr. (1915–2002) ken ni Catherine Eugenia "Jean" Finnegan (1917–2010). Isu ti kinaunaan kadagiti annakda iti Katoliko a pamilia, iti patneng nga Irlanda ken Ingles (nga addaan iti ramutda idiay Probinsia ti Londonderry). Ni apongna a baket manipud ken ni tatangna, a ni Mary Elizabeth Robinette, ket naggapu iti pamilia a patneng a Pranses ken inasawana ni Joseph H. Biden. Adda dua a kabsatna a lalaki, da James Brian Biden ken ni Francis W. Biden, ken adda met kabsatna a babai, ni Valerie (Biden) Owens. Ti apongna, a ni Edward F. Blewitt, ket kameng iti Senado iti Estado iti Pennsylvania.
1748
Ti tawen idi 1748 ket ti bisiesto a tawen a mangrugi iti Lunes iti kalendario a Gregoriano ken ti bisiesto a tawen a mangrugi iti Biernes ti nabunbuntog iti 11 nga aldaw a kalendario a Huliano.
Apartheid
Ti apartheid (manipud iti Afrikaans "ti kasasaad iti panagsisina") ket maysa a sitema idi ti segragasion ti puli a naipatungpal babaen ti lehislasion babaen dagiti gobierno ti Nailian a Partido (NP), nga isuda ti agturturay manipud idi 1948 aginggana idi 1994, iti Abagatan nga Aprika, babaen dagiti karbengan dagiti kaaduan nga agtataeng a nangisit iti Abagatan nga Aprika ket nalappedan ken ti nataltalinaay idi ti minoridad a panagturay ti supremasia ti puraw ken ti Aprikaner. Ti apartheid ket naparang-ay idi kalpasan ti Sangalubongan a Gubat II babaen dagiti gunglo a tinurturayan ti Nailian a Partido ti Aprikaner ken ti gunglo ti Broederbond ken naisansanay pay idiay Abagatan a laud nga Aprika, nga inadministro babaen ti Abagatan nga Aprika babaen ti bilin ti Liga ti Pagpagilian (nawaswas idi 1966 babaen ti Resolusion 2145 ti Nagkaykaysa a Pagpagilian ), aginggana idi nakagun-od ti pannakwaya a kas Namibia idi 1990.
Maris
right|300px|thumb|Dagiti namarisan a lapis
Ti maris wennor kolor ket isu ti maipapan iti panagkita a panangipagarup ti tagikua a kapada iti tattao kadagiti kategoria a makunkuna iti balabbasit, asul, duyaw, berde ken daddumapay. Ti maris ket naala manipud ti bileg ti espektro iti lawag (pannakaiwarwaras iti lawag a maigiddiat ti kaatiddog ti allon) a makitinnignay iti mata iti espektral a sensitibidad dagiti reseptor ti lawag. Dagiti kategoria timaris ken pisikal a pakailasinan ti maris ket mainaig dagitoy kadagiti banag, materiales, taudan ti lawag, kdpy, a naibatay kadagiti pisikal a tagukuda a kas ti panagsagepsep ti lawag, panagballatok, wenno pannakaipasngaw ti espektra. Babaen tipanangipalawag ti espasio ti maris, dagitimaris ket mabalin a numeriko a mainaganan babaen dagiti nagsasabtanda.
Gapu ti panangipagarup timaris ket nagtaud manipud kadagiti agdumaduma nga espektral a sensitibidad kadagiti nadumaduma a kita dagiti selula a kono iti retina kadagiti nadumaduma a paset ti espektroto, dagiti maris ket mabalin a maipalawag ken mapataegan babaen ti degrado a panagparugsoda kadagitoy a selula. Dagitoy a pisikal wenno sikolohiko a panangipateg ti maris, nupay kasta, ket saan a napno a mangipalawag ti sikopisikal a panangipagarup ti langa ti maris.
Ti siensia ti maris ket masansan a tinawtawagan ti kromatika, kromatograpia, kolometria, wenno simple laeng a siensia ti maris. Daytoy ket mamngiraman ti panangipagarup ti maris babaen ti mata ti tao ken utek, ti taudan ti maris kadagiti materiales, teoria ti maris iti arte, ken ti pisika ti elektromagnetiko a radiasion inti makitkita a sakop (tisu daytoy ti sapasap a makunkuna a kas ti lawag).
South Park
Ti South Park (masansan a maipangyababa iti SP) ket maysa nga Amerikano nga animado a serye ti telebision a pinartuat idi 1997 babaen da Trey Parker ken Matt Stone para iti Comedy Central.
1836
Ti tawen idi 1836 ket ti bisiesto a tawen a mangrugi iti Biernes iti kalendario a Gregoriano ken ti bisiesto a tawen a mangrugi iti Mierkoles ti nabunbuntog iti 12 nga aldaw a kalendario a Huliano.
South Park
Dagiti kangrunaan a karakter ti serye ket da Stan Marsh, Kyle Broflovski, Eric Cartman ken Kenny McCormick. Iti pay maipatinayon, mabalin a maibilang ni Butters Stotch a maikalima a kangrunaan a karakter. Ti serye ket para kadagiti nataengan.
Thryptomene hubbardii
Ti Thryptomene hubbardii ket ti sebbangan ti bassit a mula iti pamilia ti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Mabirukan daytoy a bassit a mula iti rehion ti Mid West iti Akinlaud nga Australia biti pagbaetan ti Chapman Valley ken Geraldton nga idiay ket agtubo kadagiti nadarat a daga.
Placer, Masbate
Ti Placer ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Masbate iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Placer ket politikal a nabingbingay iti 35 a barbaranggay.
• Aguada
• Ban-Ao
• Burabod
Pagsasao a Nali
Ti pagsasao a Nali ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao iti Isla Manus, Papua Baro a Guinea. Naiduma ti dialekto nga Okro.
Placer, Masbate
Dagiti baranggay
• Cabangcalan
• Calumpang
Lingig
Ti Lingig ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Surigao del Sur iti Filipinas.
Placer, Masbate
Dagiti baranggay
• Camayabsan
• Daanlungsod
Lingig
Dagiti baranggay
Ti Lingig ket nabingbingay a politikal kadagiti 18 a barbaranggay.
Placer, Masbate
Dagiti baranggay
• Dangpanan
Lingig
Dagiti baranggay
• Anibongan
Placer, Masbate
Dagiti baranggay
• Daraga
Lingig
Dagiti baranggay
• Barcelona
Polomolok
Ti Polomolok ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Abagatan a Cotabato iti Filipinas.
Lingig
Dagiti baranggay
• Bogak
Polomolok
Dagiti baranggay
Ti Polomolok ket nabingbingay a politikal iti 23 a barbaranggay.
• Bentung
Placer, Masbate
Dagiti baranggay
• Guin-Awayan
• Guinhan-Ayan
• Katipunan
• Libas
• Locso-An
• Luna
• Mahayag
• Mahayahay
• Manlut-Od
• Matagantang
• Naboctot
• Nainday
• Naocondiot
• Pasiagon
• Pili
• Poblacion
• Puro
• Quibrada
• San Marcos
• Santa Cruz
Polomolok
Dagiti baranggay
• Crossing Palkan
Placer, Masbate
Dagiti baranggay
• Taboc
• Tan-Awan
Polomolok
Dagiti baranggay
• Glamang
Lingig
Dagiti baranggay
• Bongan
Polomolok
Dagiti baranggay
• Kinilis
• Klinan
• Koronadal Proper
• Lam-Caliaf
• Landan
• Lumakil
• Maligo
• Palkan
• Poblacion
• Polo
• Magsaysay
Placer, Masbate
Dagiti baranggay
• Taverna
Lingig
Dagiti baranggay
• Mahayahay
Placer, Masbate
Dagiti baranggay
• Tubod
1745
Ti tawen idi 1745 ket ti kadawyan a tawen a mangrugi iti Biernes iti kalendario a Gregoriano ken ti kadawyan a tawen a mangrugi iti Martes ti nabunbuntog iti 11 nga aldaw a Kalendario a Huliano.
Placer, Masbate
Dagiti baranggay
• Villa Inocencio
Lingig
Dagiti baranggay
• Mandus'
• Mansa-ilao
• Pagtila-an
Polomolok
Dagiti baranggay
• Silway 8
Lingig
Dagiti baranggay
• Palo Alto
Polomolok
Dagiti baranggay
• Sulit
• Sumbakil
Lingig
Dagiti baranggay
• Poblacion
Polomolok
Dagiti baranggay
• Upper Klinan
Lingig
Dagiti baranggay
• Sabang
Polomolok
Dagiti baranggay
• Lapu
Lingig
Dagiti baranggay
• Salvacion
Pagsasao a Ponam
Ti pagsasao a Ponam ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay Isla Ponam, iti Isla Manus ti Papua Baro a Guinea.
Polomolok
Dagiti baranggay
• Cannery Site
Moscow
Ti Moscow ket isu ti kapitolio, ti kapusekan ti papulasion a siudad, ken ti kaaduan ti populasion a pederal a suheto iti Rusia. Daytoy a siudad ket maysa a nangruna iti politikal, ekonomia, kultural, siensa, relihion, busbos, edukasion ken sentro kadagiti pagluganan iti Ruso ken ti kontinente. Ti Moscow ket isu ti akin-amianan unay a dakkel a siudad iti Lubong (ngem saan nga isu ti kalamiisan), ti kapusekan ti populasion a siudad iti Europa, ken maika-6 a kadakkelan a maitutop a siudad iti lubong. Ti populasion na daytoy, segun ti 2010 a Senso, ket 11,503,501. Batayan ti Forbes 2011, ti Moscow ket addaan kadagiti 79 a bilionario, naiyallatiw na ti Siudad ti New York a kas ti siudad nga addaan ti kaaduan a bilang kadagiti bilionario.
Greer Garson
Ni Eileen Evelyn Greer Garson Fogelson, CBE (29 Septiembre 1904 – 6 Abril 1996), ket maysa idi nga Ingles-Amerikana nga aktres a popular idi las-ud ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, nga inlista babaen ti Motion Picture Herald a kas maysa kadagiti kalaingan a makaawis iti takilia iti Amerika manipud idi 1942 aginggana idi 1946. Kas maysa kadagiti nangruna nga artista iti Metro-Goldwyn-Mayer kadagiti las-ud dagiti tawen ti 1940, ni Garson ket nakaawat kadagiti pito a nominasion ti Gunguna ti Akademia, mairaman ti rekord a lima a nagsasaruno a nominasion, ken nangabak iti gunguna ti Kalaingan nga Aktres para iti Mrs. Miniver (1942).
Polomolok
Dagiti baranggay
• Pagalungan
Moscow
Ti Moscow ket naisaad idiay Karayan Moslva idiay Tengnga a Pederal a Distrito iti Europa a Ruso. Iti kabayatan iti pakasaritaanna, daytoy a siudad ket nagserbi a kapitolio kadagiti nagsasaruno nga estado, manipud iti taga-ugma a Natan-ok a Dukesa iti Moscow ken ti simmaruno a Tsardon iti Russia ken ti Kappon ti Sobiet. Ti Moscow ti pagsaadan ti Moscow Kremlin, ken ti taga-ugma a kota nga iti daytoy nga aldaw ket isu ti pagtaengan ti Presidente ti Ruso ken iti ehukutibo a sanga iti Gobierno iti Ruso. Ti Kremlin ket isu pay ti maysa kadagiti nadumaduma a Sangalubongan a Tawidan a Sitio ditoy a siudad. Isuda a dua a siled ti parlamento iti Ruso (ti Duma ti Estado ken ti Tipunan ti muyong a Konsilo ket nakatugaw met idiay Moscow.
Ti siudad ket naiserbian babaen ti bariwakwak a naaramidan a paglugluganan, nga mairaman dagiti uppat nga internasional nga eropuerto, siam a pungto ti tren, ken maysa kadagiti kaunegan iti uneg ti daga a tubo iti lubong, ti Moscow a Metro, ket maikadua laeng iti Tokyo iti banag iti panaglugan ken maibigbigan a kas ti maysa a mohon babaen ti kinabaknag ken sabsabali nga arkitektura kadagiti isuda a 185 nga estasion.
Lingig
Dagiti baranggay
• San Roque
• Tagpoporan
Papa Julio II
Ni Papa Julio II (5 Disiembre 1443 – 21 Pebrero 1513), nabirngasan a kas "Ti Nakabutbuteng a Papa" (Il Papa Terribile) ken "Ti Mannakigubat a Papa" (Il Papa Guerriero), naipasngay a kas ni Giuliano della Rovere, ket isu ti Papa manipud idi 1503 aginggana idi 1513. Ti kinapapana ket namarkaan babaen ti aktibo a ganganaet nga annuroten, ambisioso a panagipatakder kadagiti gandat, ken ti patronato para kadagiti arte - isu ket nangkomisionado ti panakadadael ken panangipatakder manen ti Basilika ni San Pedro, ken ti panagdekorasion ni Michelangelo ti kisame ti Kapilia ti Sistina.
Arayat, Pampanga
Ti Arayat ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Pampanga iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti ili ti Arayat ket nabingbingay a politikal iti 30 a barbaranggay.
• Arenas
• Baliti
• Buensuceso
• Candating
• Gatiawin
• Guemasan
• Lacquios
• Mapalad
• Palinlang
• Poblacion
• San Agustin Norte
• San Agustin Sur
• San Antonio
Lingig
Dagiti baranggay
• Union
Arayat, Pampanga
Dagiti baranggay
• San Jose Mesulo
Lingig
Dagiti baranggay
• Valencia
Arayat, Pampanga
Dagiti baranggay
• San Juan Bano
• San Mateo
• San Nicolas
Thryptomene hyporhytis
Ti Thryptomene hyporhytis ket ti sebbangan ti bassit a mula iti pamilia ti Myrtaceae. Daytoy ket agtubo iti pagbaetan ti 0.2 ken 0.7 a metro iti katayag ken agpataud kadagiti puraw wenno derosas a sabong iti pagbaetan ti Hunio ken Oktubre iti patneng a sakup ti sebbangan. Ti sebbangan ket endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Arayat, Pampanga
Dagiti baranggay
• San Roque Bitas
• Cupang (Santa Lucia)
• Santo Niño Tabuan
• Suclayin
• Telapayong
• Kaledian (Camba)
Mangifera sylvatica
Ti Mangifera sylvatica, ammo pay a kas ti mangga ti Himalaya, pangatsara a mangga, wenno mangga ti Nepal, ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Anacardiaceae. Mabirukan daytoy idiay Banglades, Cambodia, Tsina (Yunnan), India (Assam, Darjeeling, Sikkim), Myanmar, Nepal, Bhutan ken Tailandia. Daytoy a kayo ket agtayag iti. Agrukod ti bunga iti.
San Fernando, Pampanga
Ti Siudad ti San Fernando ket maysa a primera klase a siudad iti probinsia ti Pampanga iti Filipinas. Daytoy a siudad ket isu ti kapitolio ti Pampanga, ken isu pay ti rehional a kapitolio ti Tengnga a Luzon (Rehion III).
Dagiti baranggay
• Alasas
• Baliti
• Bulaon
• Calulut
• Dela Paz Norte
• Dela Paz Sur
• Del Carmen
• Del Pilar
• Del Rosario
• Dolores
Pagsasao a Kusaghe
Ti pagsasao a Kusaghe ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko nga insasao babaen dagiti agarup a 2,400 a tattao idiay Isla Baro a Georgia, Is-isla Solomon.
San Fernando, Pampanga
Dagiti baranggay
• Juliana
Biolohia
Dagiti subidisplina iti biolohia ket mabigbigan kadagiti batayan iti gantingan a dagiti organismo ket inadadal ken dagiti pamay-an nga usaren ti panagadal kaniada: ti biokimiko ket sukimatenna ti pamunganayan a kimiko iti biag; ti molekular a bilolohia ket adalenna ti narikut a panakitinnignay dagiti sistema iti biolohiko a molekula; ti selula abiolohia ket sukimatenna ti kangrunaan a pasdek a lapped kadagiti amin a biag, ti selula; ti pisiolohia ket sukimatenna ti maipapan ti bagi ken kimiko a rebbengan dagiti kulapot, dagiti organo, ken dagiti sistema ti organo iti maysa nga organismo; ken ti ekolohia ket sukimatenna no kasano a makitinnignay dagiti nadumaduma nga organismo ken tumaripnong iti bukodda nga enbironmento.
San Fernando, Pampanga
Dagiti baranggay
• Lara
• Lourdes
Biolohia
Pakasaritaan
thumb|Ti Kayo iti Biag ni [[Ernst Haeckel (1879)]] Ti termio a biolohia ket naala manipud iti Griego a balikas a βίος, bios, "biag" ken ti suldong a -λογία, -logia, "panagadal iti." Daytoy ket agparang iti Aleman (a kas ti biologie) a nasapsapa ngem idi 1791, ken mabalin a maysa a likud a pormasion manipud iti daan a balikas a amphibiolohia (a kayatna a sawen ket ti panagadal dagiti anpibio ) babaen ti panagikkat ti immuna ngaamphi-. Ti nagan ket namatmati nga immuna nga inusar babaen ni Karl Burdach (1776–1847) a mangibanga ti panagadal ti tao. Ni Jean-Baptiste Lamarck idi ti (1744–1829) immuna a nagusar iti nalawlawa a kapanunotan.
San Fernando, Pampanga
Dagiti baranggay
• Magliman
Biolohia
Pakasaritaan
Urayno ti biolohia iti moderno a pormana ket maysa a kabarbaro ken agdama a panakarang-ay, dagiti siensia a maikabagian ken mairaman iti daytoy ket naadadalen manipud kadagiti taga-ugma a panawen. Ti masna a pilosopia ket kinasapsapa nga inadal idi dagiti sibilisasion iti Mesopotamia, Ehipto, ti Indiano a subkontinente, ken Tsina. Nupay kasta, ti taudan ti moderno a biolohia ken ti arngianna ti panagadal iti masna ket kaaduan a nasursurotan manipud idi tag-ugma a Gresia. Bayat a ti ormal a panagadal iti medisina ket nanipud pay idi ni Hippocrates (ca. 460 BC – ca. 370 BC), ni Aristotle (384 BC – 322 BC) nga isu ti kaadua a nagparawad ti panagrangrang-ay ti biolohia. Dagiti naipangpangruna ket dagiti Dagiti Pakasaritaan iti Ayup ken dagiti sabsabali nga obrana a nangipakita kadagiti naturalista panagirayna, ken dagiti simmakbay nga ad-adu nga emperiko nga obrana a nagipatengnga ti isip iti bilohiko a gapuanan kendibersidda iti biag. Ti simmaruno kenni Aristoteles idiay Lyceum, a ni Theophrastus, ket nagsurat kadagiti serye ti liblibro iti botania a nabati a kas ti kangrunaan a kontribusion iti taga-ugma iti siensia dagiti mula, ken dagiti pay mapan iti Tengnga a Pannpanawen.
Dagiti eskolar iti medibal nga Islamiko a lubong a nagsurat iti biolohia ket mairaman ni al-Jahiz (781–869), Al-Dinawari (828–896), nga isu ket nagsurat ti botania, ken ni Rhazes (865–925) nga isu ket nagsurat iti anatomia ken pisiolohia. Ti medisina ket naipangpangruna nga inadadal babaen dagiti Islamiko nga eskolar a nagob-obra iti tinawtawid a Griego a pilosopia, bayat a ti masna a pakasaritaan ket kaaduan a nakaala kadagiti Aristoteliano a kapanunotan, a naipangpangruna ti panagtengtengngel ti natalinaay a pagsasarunuan iti biag.
Pagsasao a Kokota
Ti pagsasao a Kokota ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ngainsasao babaen dagiti agarup a 1,200 a tattao kadagiti tallo a purok idiay Santa Isabel iti Is-isla Solomon. Dagiti tallo a purok ket ti Goveo ken Sisiga, a mabirukan iti amianan nga aplaya, ken ti Hurepelo a mabirukan iti abagatan nga aplaya. Ti tattao kadagiti amin a tallo a purok ket inaldawda nga inus-usar ti pagsasao, ngem mabalin nga umallatiwdanto ti kaarruba a Cheke Holo iti laud, ti pagsasao nga insasao babaen ti ad-adu a tattao a kaudian a nagtataeng iti pagbaetan ti Goveo ken Sisiga.
Biolohia
Pakasaritaan
Ti biolohia ket napardas a naparang-ay ken nagtubo babaen ti dramatiko a pannakaparang-ay ti mikroskopio niAntony van Leeuwenhoek. Isu daytoyen nga idi a dagiti eskolar ket nakaduktal ti spermatozoa, bakteria, inpusoria ken ti aragaag a panakakaskasdaaw ken dibersidad iti mikroskopiko a biag. Dagiti panagsukimat babaen ni Jan Swammerdam ket nangiturong kadagiti baro a panagayat iti entomolohia ken nangitakder ti kangrunaan a pamay-an iti mikroskopiko a panagrangkay ken panagmantsa.
San Fernando, Pampanga
Dagiti baranggay
• Malino
• Malpitic
• Pandaras
• Panipuan
• Pulung Bulo
• Santo Rosario (Poblacion)
• Quebiauan
• Saguin
• San Agustin
• San Felipe
• San Isidro
• San Jose
Biolohia
Pakasaritaan
Dagiti panagrang-ay ti mikroskopia ket adda daytoy ti natukok nga impakto iti biolohiko a panagpampanunot. Idi nasapa a maika-19 a siglo, adu dagiti biologo a nagitudo ti sentro a pannakaipangpangruna iti selula. Idi 1838 ken 1839, ni Schleiden ken Schwann ket nangrugida a nagiragpat ti kapanunotan a ti (1) ti kangrunaan a paset dagiti organismo\ ket ti sellula ken (2) dagiti agmaymaysa a selula ket addaanda kadagiti pakaidumaan iti biag, urayno suppiatenda ti kapanunotan a dagiti (3) amin a selula ket nagtaud manipud iti panagbingbingay dagiti sabsabali a selula. Agyamantayo kadagiti obra ni Robert Remak ken Rudolf Virchow, nupay kasta, babaen ti 1860s kaaduan kadagiti biologo ket immawatda kadagiti tallo a doktrina iti naam-ammauanton a kas ti selula a teoria.
Iti agdama, ti taksonomia ken panakaidasig ket nagbalin a nagtengngaan ti isip iti masna a pakasaritaan. Ni Carolus Linnaeus ket nagipablaak ti maysa a kangrunaa a taksonomia para iti masna a lubong idi 1735 (dagiti nadumaduma a kita ket naususaren manipud idin), ken ti 1750 a panagiyammo ti sientipiko a nagnagan para kadagiti amin a sebbanganna. Ni Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon, ket trinatona dagiti sebbangan a kas dagiti parbo a kategoria ken dagiti sibibiag a porma a kas nalukneng—nga agpalpaltiing pay a ti posibilidad iti kadawyan a nagtaudan. Urayno isu ket sinuppiatna ti ebolusion, ni Buffon ket maysa a nangruna a pigura iti pakasaritaan iti ebolusionario a kapanunotan; ti obrana ket nakaimpluensia kadagiti ebolusionario a teoria kenni Lamarck ken Darwin.
Dagiti naganetget a panagpanpanunot ti ebolusionario ket nagtaud kadagiti obra ni Jean-Baptiste Lamarck. Nupay kasta, ti Britaniko a naturalista a ni Charles Darwin, a nagtipon ti bioheograpiko nga arngian iti Humboldt, ti unipormista a heolohia ni Lyell, dagiti sinursurat ni Thomas Malthus ti panagrang-ay ti populasion, ken ti bukodna a kalaing iti morpolohiko, a nagpartuat ti naballigi a teoria ti ebolusion a naibatay iti masna a panagpili; kapadpada a panagrason ken ebidensia a nagiturong kenni Alfred Russel Wallace ti nawaya a panakaabotna ti isu met laeng a nagpatinggaan.
Ti pannakaduktalan iti maipapan ti bagi a representasion iti panagtawid ket dimteng kadagiti ebolusionario a pamunganayan ken henetiko ti populasion. Idi 1940s ken nasapa a 1950, dagiti eksperimento ket nagitudo ti DNA a aks komponente dagiti kromosoma a angtengngel kadagiti henes. Ti panakitengngaan dagiti isip dagiti baro a modelo nga organismo a kas dagiti birus ken bakteria, ken dagiti pay panakaduktalan iti doble a helikoidal a patakder iti DNA idi 1953, ket nagmarka ti panagdaliasat iti panawen iti molekular a henetiko. Manipud idi 1950 aginggana iti agdama a panawen, ti biolohia ket nawatiwaten a naipadakkel iti melekular a pagturayan. Ti henetiko a kodigo ket narengngat ni Har Gobind Khorana, Robert W. Holley ken ni Marshall Warren Nirenberg kalpasan ti DNA ket naawatan nga aglaon kadagiti kodones. Kanungpalanna, ti Gandat a Henoma ti Tao ket nairugi idi 1990 nga adda ti namnama iti panagmapa ti sapasap a henoma ti tao. Daytoy a gandat ket nalpas idi 2003, nga adda pay dagiti adu a panagusig nga agdama a maipabpablaak. Ti Gandat a Henoma ti Tao ket isu ti immuna nga addang iti sangalubongan a ganetget a pannakaitipon dagiti naumnong a pannakaammo iti biolohia iti nairebbengan, a molekular a pannakaipalpalawag iti bagi ti tao ken dagiti bagi ti organismo.
San Fernando, Pampanga
Dagiti baranggay
• San Juan
• San Nicolas
• San Pedro
• Santa Lucia
• Santa Teresita
• Santo Niño
• Sindalan
• Telabastagan
Milenio
Ti milenio ket ti paset ti panawen a kapada dagiti 1000 a tawen. Daytoy ket naala manipud iti Latin ti mille, sangaribu, ken ti annus, tawen. Daytoy ket masansan ngem saan a kankanayon a mainaig iti naisangayan a sistema ti panangipetsa.
Sagpaminsan a daytoy ket naisangayan a naus-usar para kadagiti paset ti panawen iti sangaribu a tawtawen a mangrugi iti punto a pangrugian (umuna a punto ti reperensia) ti kalendario tapno maikeddeng (kadawyan a ti tawen ti "1"), wenno dagiti naladladaw a tawen a mapamin-adu iti napno a bilang iti sangaribu a tawtawen kalpasan daytoy. Ti termino ket mabalin pay a mangitudo iti maysa a pagbaetan ti panawen a mangrugi iti ania man a petsa.
Madrid, Surigao del Sur
Ti Madrid ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Surigao del Sur iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Madrid ket nabingbingay a politikal kadagiti 14 a barbaranggay.
• Bayogo
• Magsaysay
• Manga
• Panayogon
• Patong Patong
• Quirino
• San Antonio
• San Juan
• San Roque
• San Vicente
• Songkit
• Union
Pagsasao a Kazukuru
Ti pagsasao a Kazukuru ket ti maysa nga awanen a pagsasao a naisasao idi idiaya Baro a Georgia, Is-isla Solomon. Dagiti pagsasao a Dororo ken Guliguli (no mabalin nga adda) ket dagidi panagsurat a karuay, dagiti dialekto, wenno asideg a kabagian. Dagiti agsasao iti Kazukuru ket nagin-inutda a timmipon iti tattao a Roviana manipud idi maika sangapulo ket innem a siglo ken dagiti masakbayan, ken inamponda ti Roviana a kas ti pagsasaoda. Naudi a nairehistro ti Kazukuru idi nasapa a maika duapulo a siglo idi dagiti agsasao ket addada iti naudi nga agpang iti panagalis. Ita nga aldaw, ti Kazukuru ket ti nagan ti sangkaputotan iti grupo ti tattao ti Roviana.
Taylor Swift
Ni Taylor Alison Swift (nayanak idi Disiembre 13, 1989)  ket maysa nga Amerikana a kumakanta ket mannurat ti kanta. Ti musikana ket maipapan iti personal a biagna ken addaan kadagiti kanta a nangabak iti nadumaduma a premio. Maysa isuna kadagiti kababalligian a kumakanta iti lubong.
Pagsasao a Kazukuru
Insingasing ni Arthur Capell a ti Kazukuru ket maysa idi a saan pagsasao nga Austronesio (Papuano), ken inkabil ni Stephen Wurm amin dagiti tallo a pagsasao iti maysa a 'pamilia a Kazukuru' iti kaunegan iti pilo ti Daya a Papuano. Nupay kasta, insuppiat da Michael Dunn ken Malcolm Ross (2007) a ti estruktura, ponolohia ken leksikon ti Kazukuru ket kapadpada ti sasao nga Oceaniko, ken gangani a nalawag a ti Kazukuru ket maysa idi a pagsasao nga Oceaniko, a kabagian iti sasao a Baro a Georgia a kas ti Roviana, Hoava ken Ghanongga. Ti naipasingked a listaan ti balikas ti Dororo ken Guliguli ket kapada ti nairehistro a listaan ti balikas ti Kazukuru ken ganganida a nalawag a dagiti sabali a transkripsion iti agpada pagsasao.
Pagsasao a Titan
Ti pagsasao a Titan, ammo pay a kas Manus, ket ti maysa a pagsasao a Daya a Manus iti pamilia ti pagsasao nga Austronesio a naisasao iti akin-abagatan a daya a parte ti Isla Manus, Baro a Guinea, ken dagiti kaarruba nga isla babaen dagiti agarup a 4,000 a tattao.
Santo Niño, Abagatan a Cotabato
Ti Santo Niño ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Abagatan a Cotabato iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Santo Niño ket nabingbingay a politikal iti 10 a barbaranggay.
• Ambalgan
• Guinsang-an
• Katipunan
• Manuel Roxas
• Panay
• Poblacion
• San Isidro
• San Vicente
• Teresita
• Sajaneba
Papa Leon X
Ni Papa Leon X (11 Disiembre 1475 – 1 Disiembre 1521), naipasngay a kas ni Giovanni di Lorenzo de' Medici, ket isu ti Papa manipud idi 1513 aginggana idi pimmusay idi 1521. Isu ti naudi a saan a padi (maysa laeng a diakono) a nabutosan a kas Papa. Isu ket naam-ammuan para iti panangited kadgiti pabus-oy para kadagiti nagdonasion ti panangipatakder manen ti Basilika ni San Pedro ken ti panangkaritna ti 95 a Tesis ni Martin Luther. Isu ti maikadua nga anak a lalaki ni Lorenzo de' Medici, ti naindayegan a naturturay ti Florentino a Republika, ken ni Clarice Orsini. Ti kasinsinna, a ni Giulio di Giuliano de' Medici, ket isu ti simmaruno kaniana a kas ni Papa Clemente VII (1523–34).
Jennifer Jones
Ni Jennifer Jones (Marso 2, 1919 – Disiembre 17, 2009), ammo pay a kas ni Jennifer Jones Simon, ket maysa idi nga Amerikana nga aktres iti las-ud dagiti nabalitokan a tawen ti Hollywood. Nangabak ni Jones iti Kalaingan nga Aktres para iti panagiladawanna iti The Song of Bernadette (1943), ken nainominado pay idi iti Gunguna ti Akademia para iti panangiladawanna kadagiti pay nga uppat a pelikula.
Lady Gaga
Ni Stefani Joanne Angelina Germanotta, ammo iti entablado a naganna a kas Lady Gaga, ket maysa nga Amerikana akumakanta ket mannurat ti kanta. Naipasngay ken dimmakkel idiay Siudad ti New York, isu ket nangruna anagadal idiay Kombento iti Sagrado a Puso ket nabiit a nagadal idiay Tisch a Pagadalan dagiti Arte ti Unibersidad ti New York sakbay a nagikkat tapno agipatengnga ti isipna ti karerrna ti musika. Isu ket nagrugrugi nga agpabpabuya kadagidiay mabuya a rock a musika iti Baba a Bangir ti Daya ti Manhattan, ken pinirmaan ti Streamline Records babaen idi gibus ti 2007. Idi panawen tipanagtrabahona a kas mannurat ti musika para iti kompania ti plaka, ti bosesna ket nakaala kadagiti panakaimatang ti agrerehistro nga artista ni Akon, a nagpirma kaniana ti bukodna nga etiketa ti Kon Live Distribution.
Pagsasao a Laghu
Ti pagsasao a Laghu (maibalikas a kas ), ammo pay a kas Hoatana wenno Katova, ket ti maysa nga awanen a pagsasao ti Santa Isabel iti Is-isla Solomon. Ti naudi nga agsasao ket pimmusay idi 1984. Ti tattao kadagiti purok ti Baolo ken Samasodu, a nakaisasauanna ket agsasaoda itan ti kaarruba a pagsasao a Zabana, nga ad-adu a naisasao ken dumakdakkel pay laeng (Palmer 2009:1-2).
San Fernando, Masbate
Ti San Fernando ket maysa nga ili iti probinsia ti Masbate iti Filipinas.
Dagiti baranggay
• Altavista
• Buenasuerte
• Buenos Aires
• Buyo
• Corbada
• Del Rosario
• Ipil
• Lahong
• Lumbia
• Magkaipit
• Minio
• Pinamoghaan
• Baybaydagat Poblacion (District 1
• Silangan Poblacion (District 2)
• Bayanihan Poblacion (District 4)
• Resurreccion
• Salvacion
• Sowa
• Talisay
• Valparaiso
Abalbalay
thumb|Dagiti tradisional a naitarikayo a [[Dagiti Channapatna nga abalbalay|Channapatna nga abalbalay manipud idiay India]] thumb|Ti ubing a lalaki nga addaan iti [[Maipatulatid a basikaw|basikaw. Dagiti basikaw ket nabayagen a nadayeg nga abalbalay kadagiti nadumaduma a kultura.]]
Ti taudan dagiti abalbalay ket prehistoriko; dagiti munieka a mangirepresenta kadagiti maladaga, dagiti ayup, ken dagiti soldado, ken dagiti pay representasion dagiti ramramit nga inus-usar babaen dagiti manakman ket nalaka a nabirbirukan kadagiti arkeolohiko a luglugar. Ti taudan ti balikas nga "abalbalay" ket di ammo, ngem naipampamattian nga immuna a nausar idi maika-14 a siglo.
Iti sapasap ti abalbalay ken panagay-ayam, ket nangruna no maipanggep iti panagdakkel ken panagadal a maipanngep kadagiti kaarrubayan tayo. Dagiti ubbing ket us-usarenda dagiti abalbalay ket agay-ayamda tapno maduktalada ti identidadda, makatulong kadagiti bagida a pumigsa, makaadal kadagiti gapuanan ket pagbanagan, agsukimat kadagiti pannakaikabagian, ken agsanay kadagiti kalaing a kasapulanda a kas manakman. Dagiti manakman ket agus-usarda kadagiti abalbalay ket agay-ayamda tapno mangporma ken mangpapigsa kadagiti sosial a piansa, mangisuro, manglagip ken mangpapigsa kadagiti inadal manipud kadagiti kinubingda, mangduktal ti bukodda nga identidad, sanayenda dagiti isipda ken bagbagi, sukimatenda dagiti pannakaikabagian, sanayenda dagiti kinalaing, ken dekorasionanda dagiti pagtaenganda.
Maasin
Ti Siudad ti Maasin ket maysa a maikapat a klase a siudad iti probinsia ken isu kapitolio iti Abagatan a Leyte iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Siudad ti Maasin ket nabingbingay a politikal iti 70 a barbaranggay.
• Abgao (Pob.)
• Asuncion (Pob.)
• Bactul II
• Bactul I
• Badiang
• Bagtican
• Basak
• Bato II
• Bato I
• Batuan
• Baugo
• Bogo
• Cabadiangan
• Cabulihan
• Cagnituan
• Cambooc
• Cansirong
• Canjoum
• Combado (Pob.)
• Dongon
• Gawisan
• Guadalupe
• Hanginan
• Hinapu Daku
• Hinapu Gamay
• Ibarra (Pob.)
• Isagani (Pob.)
• Laboon
• Lanao
• Libertad
• Libhu
• Lonoy
• Lunas
• Mahayahay
• Malapoc Norte
• Malapoc Sur
• Mambajao (Pob.)
• Manhilo
• Mantahan (Pob.)
• Matin-ao
• Nasaug
• Nonok Norte
• Nonok Sur
• Panan-awan
• Pansaan
• Pinascohan
• Rizal
• San Isidro
• San Jose
• San Rafael
• Santa Cruz
• Santa Rosa
• Santo Niño
• Santo Rosario
• Soro-soro
• Tagnipa (Pob.)
• Tam-is
• Tawid
• Tigbawan
• Tomoy-tomoy
Pannakiasawa
thumb|right|Ti paris dagiti [[pannakiasawa a singsing]]
Ti pannakiasawa wenno panagkallaysa ket isu ti sosial a panagkaykaysa wenno nainkalintegan a kontrata a baetan ti tattao a tinawtawagan ti agassawa a mangibangaon kadagiti karbenagan ken rebbengan a baetan dagiti agassawa ken dagiti annakda, ken ti baetan dagiti agassawa ken dagiti nakaikamanganda. Ti pannkaipalplawag ti pannakiasawa ket agdumaduma segun kadagiti nadumaduma a kultura, ngem kadawyan patakder iti interpersonal a pannakikabagian, a kadawyan a nadekket ken seksual, ket naitunosan. No nalawlawa pay a maipalplawag daytoy, ti pannakiasawa ket naikedleddeng a kultural nga unibersal. Kadagiti kaaduan a kultura, ti pannakiasawa maingayed iti maysa a seremonia ti panagkasar. Kadagiti termino iti nainkalintegan a panagbigbig, kaaduan kadagitinaturay nga estado ken dagiti dadduma pay a katurayan ket mangipatinggada ti pannakiasawa iti dua a sungani a sekso wenno dua a tao iti sungani a lalaki wenno babai iti henero a binario, ken ti bumasbassiten a bilang kadagitoy ket mangipalubos ti polihinia, dagiti ubbing a pannakiasawa, ken dagiti napilit a panakiasawa. Kadagiti moderno apanawen, adda dagiti umad-adu a bilang dagiti pagilian ken dadduma pay katurayan ket nagikkatada kadagiti panagiparit iti ken nangibangonda ti nainkalintegan a panagbigbig para iti agpada iti sekso a panakiasawa, sabali a puli a panakiasawa, ken sabali a pammati apannakiasawa. Kadagiti sabali a kultura, ti pannakiasawa ket naitaltalek wenno nasken sakbay iti aniaman a seksual a pannakitignay.
Maasin
Dagiti baranggay
• Acasia
Pagsasao a Lungga
Ti pagsasao a Lungga (mailetra pay a kas Luga, Luqa) ket ti pagsasao a Malayo-Polinesio a naisasao idiay Is-isla Solomon.
Maasin
Dagiti baranggay
• Lib-og
• Pasay
• San Agustin
Thryptomene kochii
Ti Thryptomene kochii ket ti sebbangan ti bassit a mula iti pamilia ti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Ti bassit a mula ket kadawyan nga agtubo iti katayag iti. Daytoy ket agsabong iti pagbaetan ti Mayo ken Oktubre ken agpataud kadagiti derosas-puraw a sabong.
Mabirukan daytoy kadagiti tanap kadagiti rehion ti Wheatbelt ken Goldfields-Esperance iti Akinlaud nga Australia nga idiay ket agtubo kadagiti nadarat aginggana iti nasekka a daga.
Thryptomene johnsonii
Ti Thryptomene johnsonii ket ti sebbangan ti bassit a mula iti pamilia ti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Mabirukan daytoy kadagiti tanap ti darat ken kadagiti bakras iti rehion ti Mid West iti Akinlaud nga Australia iti arrubayan ti Northampton nga idiay ket agtubo kadagiti nadarat a daga kadagiti sandstone.
Marihatag
Ti Marihatag ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Surigao del Sur iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Marihatag ket nabingbingay a politikal kadagiti 12 a barbaranggay.
• Alegria
• Amontay
• Antipolo
• Arorogan
• Bayan
• Mahaba
• Mararag