cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Papa Anastasio II
Ni Papa Anastasio II ket isu ti papa manipud idi 24 Nobiembre 496 aginggana idi 16 Nobiembre 498.
Abagatan nga Aprika
Ti Abagatan nga Aprika, opisial a ti Republika ti Abagatan nga Aprika, ket maysa a pagilian a mabirukan idiay akin-abagatan a murdong iti Aprika. Nabingbingay daytoy iti siam a probinsia, nga addaan iti nga aplaya  kadagidiay taaw ti Atlantiko ken Indiano. Iti amianan iti daytoy a pagilian ket naisanglad dagiti kaarrubana a teritorio iti Namibia, Botswana ken Zimbabwe; ti daya ket ti Mozambique ken Eswatini; ti Lesotho ket maysa a enclave a napalikmutan babaen ti teritorio ti Abagatan nga Aprika.
Taksonomiko a ranggo
Iti biolohiko a pannakaidasig, ti ranggo ket isu ti agpang (ti relatibo a puesto) iti maysa a taksonomiko a panagsisinnaruno. Dagiti kas pagarigan iti taksonomiko a ranggo ket dagiti sebbangan, henero, pamilia, ken klase.
Abagatan nga Aprika
Ti Abagatan nga Aprika ket maysa nga adu ti etnikona a pagilian ken adda dagiti nadumaduma a kultura ken pagsasao. Adda dagiti sangapulo ket maysa a mabigbigan a pagsasao iti batay-lintegna. Dua kadagitoy a pagsasao ket nagtaud idiay Europa: Ingkes ti Abagatan nga Aprika ken Afrikaans, ti maysa a pagsasao a nangruna a nagtaud manipud iti Olandes a sinasao babaen dagiti kaaduan ti puraw ken dagiti Namarisan a Taga-Abagatan nga Aprika. Nupay nga ti Ingles ti kadawyan nga inus-usar iti biag ti publiko ken komersio, daytoy ket ti maikalima laeng a kaaduan nga ibalbalayan a pagsasao. Amin nga etniko a ken dagiti grupo ti pagsasao ket addaan iti politiko a pannakairepresentana ti batay-linteg a demokrasia ti pagilian a mangbukel ti parlamentario a republika; a saan a maipada kadagiti kaaduan a parlamentario a republika, dagiti puesto ti daulo iti estado ken daulo iti gobierno ket naitiptiponda iti maysa a nagitaltalek ti parlamentario a Presidente.
Taksonomiko a ranggo
Ti tunggal maysa a ranggo ket maikkedeng iti babaenna ti bilang dagiti saan unay a sapasap a kategoria. Ti ranggo ti sebbangan, ken ti panangilasin iti henero a pakaitagikuaan ti sebbangan ket batayan, a ti kaibuksilanna ket mabalin a saan a nasken ti pananginagan kadagiti ranggo ngem dagitoy.
Abagatan nga Aprika
Agarup a 79.5% ti populasion ti Abagatan nga Aprika ket addaan iti kaputotan a nangisit nga Aprikano, a nabingbingay kadagiti nadumaduma nga etniko a grupo nga agsasao kadagiti sabsabali a pagsasao a Bantu, ken siam kadagitoy ket addaan iti opisial a kasasaad. Ti Abagatan nga Aprika ket aglaon pay kadagiti kadakkelan a komunidad dagiti Europeano, Asiatiko, ken dagiti naglalaok iti kaputotan idiay Aprika.
Ti Abagatan nga Aprika ket nairanggo a kas maysa a naitengngaan ti ngato ti matgedan nga ekomnomia babaen ti Banko ti Lubong. Adda daytoy ti kadakkelan nga ekonomia idiay Aprika, ken ti maika-28 a kadakkelan iti lubong. Agarup a pagkapat ti populasion ket awan trabahona ken agbibiag ti basbassit ngem US $1.25 ti maysa nga aldaw.
Taksonomiko a ranggo
Ti Internasional a Kodigo iti Soolohiko a Nomenklatura ket mangipalpalawag ti ranggo a kas ti: "Ti agpang, para kadagiti panggep ti nomenklatura, iti maysa a takson iti taksonomiko a panagsisinnaruno (a kas dagiti amin a pamilia ket para kadagiti panggep ti nomenklatura iti isu met laeng a ranggo, a naisanglad iti baetan ti superpamilia ken subpamilia)"
Papa Simaco
Ni Santo Papa Simaco ket isu ti papa manipud idi 498 aginggana idi 514. Ti panagturayna ket namarkaan idi baben ti nakaro a panagsisina a maipanggep ti husto a nabutosan a papap babaen dagiti umili ti Roma.
Papa Pio XII
Ni Nadaydayaw a Manangiserbi iti Dios Papa Pio XII (Pius PP. XII; Pio XII), naipasngay a kas ni Eugenio Marìa Giuseppe Giovanni Pacelli (2 Marso 1876 – 9 Oktubre 1958), ket nagturay a kas ti Papa, daulo ti Katoliko a Simbaan ken katurayan iti Estado ti Siudad ti Batikano, manipud idi 2 Marso 1939 aginggana idi pimmusay idi 1958.
Pagsasao a Tai Dón
Ti pagsasao a Tai Dón, ammo pay a kas Tai Khao wenno Puraw a Tai, ket ti maysa a pagsasao a Tai iti akin-amianan a Bietnam, Laos ken Tsina.
Heograpikal a pannakaiwarwaras
Idiay Tsina, ti tattao a Puraw a Tai (Tai Khaw 傣皓) ket mabirukan kadagiti sumaganad nga ili ti probinsia ti Yunnan, nga agraman kadagiti agarup a 40,000 a tattao (Gao 1999).
Sakup (musika)
Iti musika, ti sakup ti instrumento ti musika ket isu ti distansia manipud ti kababaan aginggana iti kangatuan, nga aweng a mabalin a may-ayam. Para iti panagkanta a boses, ti kapadana ket ti sakup ti boses. Ti sakup ti paset ti musika ket ti distansia a baetan ti kababaan ken ti kangatuan a nota. Dagiti termino ti sakup a pananguni, sakup a naisurat, sakup a naikeddeng, sakup a kapaut kensakup a dinamiko ket addaan kadagiti naisangayan a kaibuksilan.
Ti sakup a pananguni ket mangitudo kadagiti aweng a mapataud babaen ti maysa nga instrumento, bayat a ti sakup a naisurat ket mangitudo ti kaatiddog dagiti nota a naisurat iti sabanas ti musika, a ti paset ket sagpaminsan a maibalbaliw para iti panangipalaka. Ti piccolo ket kadawyan nga addaan ti sakupa pananguni iti maysa nga octava ken nangatngato ngem ti a naisurat a sakupna. Ti sakup a naikeddeng ket agasmang dagiti nota a mabalin a nasken wenno mabalin a magun-od ti agay-ayam. Amin dagiti instrumento ket adda iti naikeddeng a sakupe, ken amin dagiti addaan ti aweng nga instrumento ket addaan ti sakup ti panagtokar. Ti iimbre, dinamiko, ken ti kapaut dagiti sakup ket agkakabagian ken ti maysa ket mabalin a makagun-od iti rehistro a sakup iti bayad ti timbre. Ti naikeddeng a sakup ket daytoy ti sakup a manamnama a komportable ti a panagtengngel iti amin nga aspeto ti agay-ayam.
Ti sakup ti kapaut ket ti pagigidiatan a baetan ti kabassitan ken ti kaatiddogan a ritmiko nga inus-usar. Ti sakup a dinamiko ket ti paggiddiatan a baetan ti kaulimekan ken kapigsaan a tomo ti maysa nga instrumento, paset wenno pirgis iti musika.
Urayno dagiti instrumento ti mapuyot a kayo ken dagiti instrumento ti kuerdas ket awan ti teoretiko a patingga ti kanagto iti sakupda (suheto dagiti praktikal a patingga), saanda a sapasap a mapan iti baba ti naikeddeng a sakup. Dagiti met instrumento ti mapuyot a metal, ket mabalinda a maay-ayam iti las-ud dagiti naikeddeng a sakupda. Dagiti nota a nababbaba ngem t naikeddeng a sakup ti instrumento ti mapuyot a metal ket tinawtawagan kadagiti tono ti pedal. Ti panagay-ayam a sakup ti instrumento ti mapuyot a metal ket agdepdepende kadagiti teknikal a patingga iti instrumento ken ti kalaing ti agay-ayam.
Dagiti klasiko a tokar ket paspasaray a makaay-ayam ti instrumento ti mapuyot a kayo wenno instrumento ti mapuyot a metal iti labes ti naikeddeng a sakupda. Dagiti musikero iti kuerdas ket kankanayonda nga agay-ayamda iti baba ti sakupda, ngem ti ngato a sakup ti intrumento ti kuerdas ket saan a nalawag, ken karkarna para iti agay-ayam iti kuerdas a manglabes ti naikeddeng a sakup. Pasaray laeng kadagoti musikero ti mapuyot ti nakaro nga agay-ayam kadagiti instrumentoda. Ti kaaduan a sapasap a mailaksid ket ti dagiti adu nga obra iti maika-20 a siglo, dagoto tono ti pedal ket tinawtawagan para itibase ti trombon.
Pulupandan
Ti Pulupandan ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Negros Occidental iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Pulupandan ket politikal a nabingbingay iti 20 a barbaranggay.
• Baranggay Sona 1-A (Pob.paco aplaya)
• Baranggay Sona 4-A (Pob.)
• Baranggay Sona 1 (Pob.berde nga aplaya)
• Baranggay Sona 2 (Pob.)
• Baranggay Sona 3 (Pob.)
• Baranggay Sona 4 (Pob.)
• Baranggay Sona 5 (Pob.)
• Baranggay Sona 6 (Pob.)
• Baranggay Sona 7 (Pob.)
• Canjusa
• Crossing Pulupandan
• Culo
• Mabini
• Pag-ayon
• Palaka Norte
• Palaka Sur
• Patic
• Tapong
• Ubay
• Utod
Lamanon
Ti Lamanon ket maysa a komuna ti Bouches-du-Rhône a departamento idiay akin-abagatan a Pransia. Dagiti agtataeng ket tinawtawagan a kas dagiti Lamanonais
J. K. Rowling
Ni Joanne Rowling, OBE, ket maysa nga Ingles a mannurat (iti "K" ket "Kathleen" nga impagarup a letra ti tengnga ti naganna). Limmatak isuna idi naipablaak iti serial a nobelana iti Harry Potter.
Pagsasao nga Aghu
Nangikabil ti Ethnologue kadagiti sabali a kodigo ti ISO para iti Aghu/Jair, Jair, Amianan nga Awyu/Jair, ken Tengnga nga Awyu. Nupay kasta,dagitoy ket saan pay a napasingkedan a kas dagiti sabali a pagsasao (U. Amsterdam), ken daytoy ket saan analawag nga amin ket maitunos iti Aghu.
Tuy, Batangas
Ti Tuy ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Batangas iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Tuy ket nabingbingay a politikal iti 22 a barbaranggay.
• Acle
• Bayudbud
• Bolboc
• Dalima
Pagsasao a Tai Pao
Ti pagsasao a Tai Pao, ammo kadagiti taudan a Bietnamis iti Tai Hang Tong (Hàng Tong), ket ti maysa a pagsasao a Tai ti Bietnam ken Laos. Idiay Laos, daytoy ket naisasao idiay Distrito ti Khamkeut, Distrito ti Pakkading, ken Distrito ti Viengthong ti Probinsia ti Bolikhamxai.
Tuy, Batangas
Dagiti baranggay
• Dao
Pagsasao a Mota
Ti pagsasao a Mota ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko nga insasao babaen dagiti agarup a 750 a tattao idiay Isla Mota, iti Is-isla Banks ti Vanuatu.
Ponolohia
Ti Mota ket addaan kadagiti 5 ponemiko a paaweng, /i e a o u/.
Tuy, Batangas
Dagiti baranggay
• Guinhawa
• Lumbangan
• Luntal
• Magahis
Departamento ti Vaupés
Ti Vaupés ket deparatmento ti Colombia idiay naabungotan ti kabakiran a Rehion ti Amasona. Daytoy ket mabirukan idiay abagatan a daya a paset ti pagilian, a bineddengan babaen ti Brasil iti daya, dagiti departamento ti Amazonas iti abagatan, Caquetá iti laud, ken Guaviare, ken Guainía iti amianan; daytoy ket mangsakop ti dagup a kalawa iti 54,135 km². Ti kapitoliona ket ti ili ti Mitú.
Tuy, Batangas
Dagiti baranggay
• Malibu
Departamento ti Vaupés
Pakasaritaan
Idi las-ud ti kolonisasion babaen dagiti Kastila ken dagiti immuna nga aldaw ti immuna a republika, ti teritorio ti Vaupes ket paset idi ti Probinsia ti Popayán, idi las-ud ti Nalatak a Colombia. Kalpasan ti pannakawaya manipud iti Espania idi baetan ti 1821 ken 1830 daytoy ket nagbalin a paset ti immuna a bersion ti Departamento ti Boyacá. Idi nagbaetan ti 1831 ken 1857 ti teritorio ket nagbalin a paset ti Nailian a Teritorio ti Caquetá a kanungpalan met a nagbalin a Naturay nga estado ti Cauca. Idi 1886 daytoy ket nagbalin a paset idi ti kabarbaro a napartuat a Departamento ti Cauca.
Tuy, Batangas
Dagiti baranggay
• Mataywanac
Departamento ti Vaupés
Pakasaritaan
Iti panagdur-as ti industria ti goma ken ti industrial a rebulosion, ti panagsukimat para iti goma ket nakaabot iti lugar ken nangiyeg kadagiti agkolkolonia a nangbaliw ken kadagiti dadduma a kaso daytoy ken gapuanan ti pannakaawan dagiti kaaduan nga indehenio a populasion.
Ti teritorio ket immuna idi a naaramid a teritorial a dibision idi 1910 ken nagrebbeng a kas Komisaria iti uneg ti ili ti Calamar a kas kapitolio (mabirukan tatta nga aldaw idiay Guaviare) ngem kanungpalan met a naiyakar idiay ili ti Mitú tapno maaramid ti maysa a "tignay ti kaadda" idiay asideg ti pagbeddengan ti Brasil. Idi 1963 ti Guainía ket simmina manipud iti Vaupes ken nagbalin daytoy a komisaria. Idi 1977, ti Guaviare ket simmurot met ti kastoy a waya.
Ti Departamento ket napartuat babaen ti Batay-linteg ti Colombia ti 1991 a nangibangon daytoy a kas Departamento ti Colombia idi Hulio 4, 1991.
Ekonomia
Ti kangrunaan nga aktibidad ti ekonomia ti departamento ket ti panagtarikayo ken panagkalap, ken kaaduan ti eksportasion iti kaarubana a Brasil.
Demograpia
kaaduan ti populasionna ket dagiti agtataeng nga indehenio.
Transportasion
Gapu ti lokasionna idiay bakir ti Amasona, dagiti kalsadana a mangikapet kadagiti sabali a paset ti pagilian wenno iti kaunegan manipud kadagiti nadumaduma a pagtataengan, komersio ken ti pannakaiyasidegna ti ruar a lubong ket malak-am babaen ti panagbiahe iti igid dagiti karayan ken babaen ti panagpatayab a panagbiahe. Adda met dagiti dadduma a babassit a pagtaengan nga addaan iti bassit a pagpatayaban nga addaan iti serbiso idiay kapitolio ti departamento, ti Mitú, ken manipud idiay kadagiti sabali a paset ti pagilian.
Tuy, Batangas
Dagiti baranggay
• Luna (Poblacion)
• Burgos (Poblacion)
• Rizal (Poblacion)
• Putol
• Sabang
• San Jose
• San Jose (Putic)
• Talon
• Toong
• Tuyon-tuyon
Henero (biolohia)
Iti biolohia, ti henero (ad-adu ngem maysa: henera) ket maysa nga ababa nga agpang a taksonomiko a ranggo nga inus-usar iti biolohiko a pannakaidasig kadagiti sibibiag ken dagiti posil nga organismo, a daytoy ket kas pagarigan iti panangipalpalawag babaen ti henero ken differentia. Ti henera ken dagiti nangatngato a taksonomiko nga agpang a kas dagiti pamilia ket inus-usar kadagiti biodibersidad a panagad-adal, a naisangsangayan kadagiti panagadal ti posil gapu ta dagiti sebbangan ket saanda a kanayon a maikedngan a managanan ken ti henera ken dagiti pamilia ket kadawyan nga adda ti at-atiddog nga estratigrapiko a sakup ngem dagiti sebbangan.
Ti termino ket nagtaud manipud iti Latin genus a ti kaibuksilanna ket "taudan, pamilia, kita, lalaki wenno babai", kapadpada iti γένο ς – genos, "puli, kapuonan, kabagian".
Ti pakabuklan iti maysa a henero ket naikeddeng babaen ti maysa a taksonomo. Dagiti alagaden para iti henero a pannakaidasig ket saan a nainget a naikodigo, isunga dagiti nadumaduma a turay ket kankanayon nga agpataud dagiti nadumaduma a pannakaidasig para iti henera. Iti pagsisinnurotan iti dua a nagan a sistema ti pannakaidasig, ti henero ket nangatngato ngem dagiti sebbangan ken adad iti baba ti pamilia.
Pagidulinan ti datos ti kompiuter
Ti pagidulinan ti datos ti kompiuter Computer data storage, masansan a tinawtawagan ti pagidulinan wenno memoria, ket ti teknolohia a buklen dagiti komponente ti kompiuter ken ti mausar a panagrekord a midia tapno matalinaay ti dihital a datos. Daytoy ti bugas nga annong ken ti kammasapulan a komponente dagiti kompiuter.
Kangrunaan a pagidulinan
Ti kangrunaan a pagidulinan (iti Primary Storage) wenno akin-uneg a memoria (iti Internal memory), ket ti laeng dagus a maserrekan ti CPU. Ti CPU ket agtultuloy a mangbasa kadagiti instruksion a naidulin idiay ken itungpalna no nasken. Ti ania man a datos nga aktibo a mapatpataray ket maidulin pay idiay iti agpapada a wadan.
San Enrique, Negros Occidental
Ti San Enrique ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Negros Occidental iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti San Enrique ket politikal a nabingbingay iti 10 a barbaranggay.
• Bagonawa
• Baliwagan
• Batuan
• Guintorilan
• Nayon
• Poblacion
• Sibucao
• Tabao Baybay
• Tabao Rizal
• Tibsoc
Apganistan
Ti Apganistan (Persiano/Pashto:, Afġānistān) ket maysa a napalikmutan ti daga a naturay nga estado a mabirukan iti tengnga ti Asia, naibuklan daytoy ti Abagatan nga Asia, Tengnga nga Asia, ken ti Tengnga a Daya. Nakarkulo nga addaan iti populasion ti agarup a 29 a riwriw, addaan iti kalawa a 647500 km², nga isu daytoy ti maika-42 a kaaduan ti bilang populasion ken ti maika-41 a kadakkelan a pagilian iti lubong. Nabeddengan babaen ti Pakistan iti abagatan a daya, Iran iti laud, Turkmenistan, Uzbekistan ken Tajikistan iti amianan, ken China iti adayo nga amianan a daya.
Kabul|thumb|none
Indanan
Ti Indanan ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Sulu iti Filipinas.
Dagiti baranggay
• Adjid
• Bangalan
• Bato-bato
• Buanza
• Bud-Taran
• Bunut
• Jati-Tunggal
• Kabbon Maas
• Kagay
• Kajatian
• Kan Islam
• Kandang Tukay
• Karawan
• Katian
• Kuppong
• Lambayong
• Langpas
• Licup
• Manilop
• Paligue
• Panabuan
• Panglima Misuari (Sasak)
• Pasil
• Poblacion (Indanan)
• Sapah Malaum
• Sionogan
• Tagbak
• Tubig Dakulah
• Tumantangis
Benguet
Ti Benguet ket maysa a kabambantayan a probinsia iti Filipinas iti Rehion Administratibo ti Kordiliera iti Luzon. Kapitoliona ti ili ti La Trinidad ken kabeddengna, manipud iti abagatan, dagiti probinsia ti Pangasinan, La Union, Ilocos Sur, Mountain Province, Ifugao, ken Nueva Vizcaya.
Heograpia
Ti probinsia ti Benguet ket nabingbingay ti maysa nga agwaywayas a siudad ken dagiti 13 nga ili.
Dagiti ili
• Atok
• Bakun
• Bokod
• Buguias
• Itogon
• Kabayan
• Kapangan
• Kibungan
• La Trinidad
• Mankayan
• Sablan
• Tuba
• Tublay
Sasao a Kalatakan nga Awyu
Ti sasao a Kalatakan nga Awyu, ammo iti nasapsapa ken kadagiti ad-adu a limitado a pannakaidasig a kas Awyu–Dumut wenno Awyu–Ndumut, ket mabalin a pamilia ti sangadosena a sasao a Trans–Baro a Guinea a naisasao idiay akindaya a Laud a Papua. Innem kadagiti pagsasao ket naanayana a panasingkedan para iti batayan a panangipalawag; daytoy ket saan analawag no mano kadagiti maipatinayon a nagan (iti parentesis dita baba) ket mabalin a dagiti sabali a pagsasao.
Pannakaidasig
Ti pannakaidasig dita baba ket naibatay kenni de Vries et al. (2012), nga isu ket nagusar kadagiti morpolohiko nga inobasion tapno maikeddeng dagiti pannakikabagian, ken mabalin a dagitoy ket saan a malawagan babaen dagiti panagbulod. Ti pannakaurnos ti sasao Awyu ket naipangpangruna a tentatibo.
Naidasig ti Sawi iti datos a pronominal, gapu ta saan a magun-od ti marpolohiko a datos a nausar kadagiti nabati a pamilia. Dagityi pangsandi ti sanga nga Awyu–Dumut ket dagiti sumaganad:
! !!sg!!pl !1 !2 !3 Ti suldong a *-p ken ti panagbaliw ti kamaudian a Trans–Baro a Guinea a paaweng ti *a iti *u ket saan nga agparang kadagiti pangtagikua a pangsandi: *na, *ga, *ya/wa, *na-ga, *ga-ga, *ya-ga.
Dagiti nadumaduma a sabali a pagsasao ket mabalin a mabirukan iti literatura. Ti Ario (Sumagaxe) ket nailista iti Wurm, Foley, kdpy., ngem saan nga adda iti panagsukisok ti Unibersidad ti Amsterdam ken inikkat babaen ti Ethnologue. Ilista ti Ethnologue iti maysa a 'Tengnga nga Awyu', ngem daytoy ket saan anapasingkedan a kas naisangayan a pagsasao (U. Amsterdam). Iti sapasap, dagiti nagan iti Ethnologue ket makaallilawda, ken dagiti nadadaan nga edison ket mangibagbaga kadagiti nagan manipud iti Wurm (1982), a kas ti Mapi, Kia, Akinngato a Digul, Akinngato a Kaeme, ken dagitoy ket dagiti nagan dagiti panagsukisok ti pagsasao kadagiti igid ti karayan dagiti a naganagan, ken mabalinda a mangibagan iti sasao nga Ok imbes nga iti Awyu.
Pakasaritaan
Ti pamilia ti Awyu ken Awyu–Dumut ket inpalawag babaen ni Peter Drabbe kadagidi tawen ti 1950.
Papa Juan XXIII
Ni Angelo Giuseppe Roncalli ket isu idi ti maikapat kadagiti sangapulo ket uppat nga annak a naipasngay a nagtataeng idiay purok ti Lombardia. Isu ket naordinado a kas padi idi 10 Agosto 1904 ken nagserbi kadagiti nadumaduma a puesto, a mairaman ti papal nuncio idiay Pransia ken delegado idiay Bulgaria, Gresia ken Turkia. Iti kosistorio idi 12 Enero 1953, ni Papa Pio XII ket inaramidna ni Roncalli a kardinal ken kas ti Kardinal-Padi ti Santa Prisca ken maipatinayon pay a nainaganan pay a kas ti Patriarka ti Benisia.
NI Roncalli ket nabutosan a kas papa idi 28 Oktubre 1958 iti edad ti 76 kalpasan kadagiti 11 a balota. Saan a nanamnama ti pannakabutosna, ken ni Roncalli ket napan idiay Roma nga addaan iti biliete ti tren nga agsubliidiay Benisia. Isu ti immuna a papa nangala ti nagan ti papa iti "Juan" kalpasan ti pannakabutosna kadagiti ad-adu ngem 500 a tawen, ken ti pannakapilina ket nakaikeddengan ti komplikado a saludsod ti opisial a pannakaibilang a pannakaikapet iti naganna a papa gapu ti antipapa iti daytoy a nagan.
Ni Papa Juan XXIII ket nangsurpresa kadagiti nangnamnama kania a kas maysa a mamngimaton a papa babaen ti panagtawag ti historiko a Maikadua a Konseho ti Batikano (1962–65), ti immuna a gimong a nailukat idi 11 Otubre 1962. Isu ket saan a nagbiag a nakakita ti pannakakompletona. Ni JUan ket pimmusay iti kanser ti tian idi 3 Hunio 1963, uppat ken kagudua a tawen kalpasan ti pannakabutosna ken dua a bulan kalpasan ti pannakakompleto ti kanungpalan ken naindayegan nga ensiklikalna, Pacem in Terris.
Dagiti naregget a pannakaimatanganna iti panagpapada ket naipakpakita iti naindayegan nga insaona: 'Naaramidtayo amin iti langa ti Dios, isu nga agpapada tayo amin kenni Apo Dios.' Ni Juan XXIII ket nagaramid kadagiti adu a naregget a bitla iti las-ud ti kinapapana, ti maysa ti aldaw a panangirangarangna ti Maikadua a Konseho ti Batikano iti tengnga ti rabii kadagiti naurnong a tattao idiay Kuadrado ti San Pedro: "Naemma nga Annak, iti panagawidyo, makabiruk kayo kadagiti ubbing: appukuenyo dagiti annakyo ken kunayo ket: Daytoy ti appukuen ti Papa!"
Augusto De Luca
thumb|right|300px|Augusto De Luca - [[Napoles]]
thumb|right|300px|Ladawan ni [[Lina Sastri (aktres)]]
Ni Augusto De Luca ( idiay Napoles, Campania ) ket maysa nga Italiano nga artista ken potograpo.
Biograpia
Ni De Luca ket nagturpos iti linteg, idi kuan ket nagbalin a propesional a potograpo idi katengngaan ti 1970 a tawtawen, a nagob-obra ti tuloyan ti pagbeddengan a linia ti tawidan ken sinubsubokan a ptotograpia. Iti daytoy nga estilona, isu ket nagipadpadas kadagiti nadumaduma a kita ti potograpia, nga agus-usar kadagiti nadumaduma a kita ti materiales, a kankanayon nga agipadpadas kadagiti retrato tapno mapasayaat dagiti nangruna nga elemento, dagiti kabassitan a paset a mangbukel kadagiti ladawan kadagiti sukog ken dagiti senial a maitiptipon ti mamaysa a pamay-an a kasla kapadpada dagiti metapisikal a tangatang. Dagitiretratona ket naipabpabuya babaen kadagiti adu a palko, a naipangpangruna idiay Italia.
Ni De Luca ket isu ti nagpartuat kadagiti aklub ti plaka, dagiti ladawan ti kampani a panangipaskil, ken ti liblibro ti potograpia. Isu ket nagisursuro ti potograpia idiay “Montecitorio a Timpuyog” iti Italiano a Parlamento.
Idi 1996, ni De Luca ket nagunggunaan idi ti premio "Città di Roma" a kimmaduaanna ni Ennio Morricone para iti libro a Roma Nostra.
Ti Telecom Italia ket nangawis kaniana para iti panagdaremdem ti nangipangpangruna nga edision ti tarheta ti telepono a mangipakpakita ti Napoles, Paris, Dublin, Berlin ken Bruselas.
Pamulinawen
Pamulinawen
Otto von Bismarck
Ni Otto Eduard Leopold, Prinsipe iti Bismarck, Duke iti Lauenburg (1 bril 1815 – 30 Hulio 1898), ammo a kas ni Otto von Bismarck, ket maysa idi a konserbatibo nga Aleman nga estadista a nagituray kadagiti Europeano a pannakibiang manipud idi 1860 aginggana ti pannakaikkatna idi 1890. Kalpasan kadagiti ababa a panagballigi ti gubgubat isu ket nagipagkaykaysa kadagiti nadumaduma nga estado iti maysa a nabileg nga Imperio nga Aleman babaen ti Prusiano a panangidaulo, ken nagpartuat ti maysa a "gantingan iti bileg" a nagpreserba ti kappia idiay Europa manipud idi 1871 aginggana idi 1914.
A kas ti Ministro Presidente ti Prusia idi 1862–90, ni Bismarck ket nanagipaunget ti gubat a nagaramid ti Prusia a nagturay iti Austria ken Pransia, ken nangilinia kadagiti ti likud ti Prusia dagiti babbabassit nga estado ti Aleman. Idi 1867 isu ket nagbalin pay a Kansilier ti Kompederasion ti Amianan nga Alemania. Ni Bismarck ket nangidaremdem ken nagpartuat ti Aleman nga Imperio idi 1871, nga isu ti immuna a nagbalin a Kanselor ken kaaduan a nagtengtengngel kadagiti pannakibiangna aginggana idi inikkat babaen ni Kaiser (Emperador) William II idi 1890. Ti diplomasiana iti Realpolitik ken ti nabileg a panagturayna ket nakaala kaniana ti parbo a nagan a kas ti "Landok a Kanselor". A kas ti inbaga ni Henry Kissinger, "Ti tao iti 'dara ken landok' nagsurat ti prosa iti naisangsangayan a panakaidagus ken kalawag, a maipadpada ti panakaidumdumana kenni Churchill ti panagus-usarna ti pagsasao nga Ingles."
Isu ket nagusar ti gantingan iti bileg a diplomasia tapno agtultuloy nga agkappia ti Europa idi panawen nga 1870 ken panawen nga 1880. Isu ket nagpartuat ti baro a pagilian ken nagiturong ti nanam-ay nga estado. Dina kinayat ti kolonianismo ngem nagmaredmed a nangipatakder ti ballasiw taaw nga imperio idi indemanda dagiti napilpili a tattao ken pamanunotan ti masa. Ni Bismarck, ket maysa a nagraraem a Luterano ket natalek para iti arina, a gaputi daytoy ket nagited kenni Bismarck ti napno a suportana. Bayat a ti baro nga Aleman nga Imperio ket unibersal a kalintegan a panagbutos ti lallaki, dagiti nabutosan nga opisial ket awan ti agpayso a panagtengngelda ti gobierno. Ni Bismarck di-nagtaltalek ti demokrasia ken nagturay babaen ti napigsa, nasayaat a nasanay a burokrasia nga adda ti bileg a tinegtengngel ti maysa a Junker a napili a tattao a nagirepresenta kadagiti naisanglad nga aristokrasia ti daya.
Ni Bismarck, ket maysa met laeng nga aristokratiko a Junker, nga isu ket adda ti nakarit unay ken mangiturturay a personalidad. Isu ket nagtagikua ti saan laeng a ti napaut a nailian ken internasional a pannakasirmata, ngem ti pay ababa nga abilidad a naigiddanan a mangsalamangka kadagiti adu a narikut a panagrang-ay. A kas ti daulo a kinunkuna dagiti historiador a kas ti "rebolusionario a konserbatismo" ni Bismarck ket nagbalin a bannuar kadagiti Aleman a nationalista; nagipatakderda kadagiti ginasut a monumento a mangidaydayaw ti ikonko a simbolo ti bnabileg a konserbatibo a dauloan. Dagiti historiador ket dinaydayawda isuna a kas maysa nga estadista timoderasion ken gantingan a nangipatpatuloy ti kapia idiay Europa ken kangrunaan nga akinrebbeng para iti panagkaykaysa ti moderno nga Alenania.
Nasapa a tawtawen
200px|thumb|left|Ni Bismarck idi agtawen ti 21, 1836
Ni Bismarck ket naipasngay idi idiay Schönhausen, iti nabaknang nga estado ti pamilia a naisanglad idiay laud ti Berlin idiay Prusiano a Probinsia iti Saxony. Ti amana, a ni Karl Wilhelm Ferdinand von Bismarck (Schönhausen, 13 Nobiembre 1771 – 22 Nobiembre1845), ket maysa idi nga agtagtagikua ti estado a Junker ken dati a Prusiano nga opisial ti milisia; ti inana, a ni Wilhelmine Luise Mencken (Potsdam, 24 Pebrero 1789 – Berlin), ti nasayaat nga inadalan nga anak ti nangato nga opisial ti gobierno idiay Berlin. Ti lubong ket nakakita kenni Bismarck a kas maysa a tipiko a Prusiano a Junker —ti maysa apanakailadawan nga isu ket nangawawis babaen ti panagkawwes kadagiti uniporme ti militar. Ni Bismarck ket nasayaat idi a naadalan ken kosmopolitano, a nadatonan para iti panakisinnao. Isu ket natarus ti panagsaritana ti Ingles, Pranses, Italiano, Polako, ken Ruso.
Ni Bismarck nagadal idiay elementaria a pagadalan ti Johann Ernst Plamann, ken ti sekondaria a pagadalan ti Friedrich-Wilhelm ken Graues Kloster. Manipud idi 1832 aginggana idi 1833 isu ket nagadal ti linteg idiay Unibersidad iti Göttingen nga isu idiay ket kameng ti Kuerpo Hannovera sakbay a simmrek idiay Unibersidad iti Berlin (1833–35).
Nupay nagnamnama ni Bismarck nga agbalin a diplomata, isu ket nangirugi ti praktikal a panagsanayna a kas maysa nga abogado idiay Aachen ken Potsdam, ken iti nabiit isu ket nagikkat, nga isu ket immuna a nakaidangran ti karerrna baaben ti pnagalan ti saan a naipalubosan a panagbakasion tapno masasurot kadagiti dua nga Inggles a bababai, nga immuna ni Laura Russell, ti kaanakan a babai ti Duke iti Cleveland, kenni Isabella Loraine-Smith, anak a babai ti nabaknang a padi. Isu ket saan a nangasawa ti daytoy a panawen. Isu ket ket nagserbi pay ti maysa atawen idiay buyot ket nagbalin nga opisial iti Landwehr (reserba), sakbay a nagsubli tapno mangtaripato dagiti estado ti pamiliana idiay Schönhausen idi pimmusay ti inana idi agtawen ti beinte.
Idi agtawen ti agarup a tallopulo ni Bismarck ket adda ti nakaro a pannakigayyemna kenni Marie von Thadden, ti kabarbaro nga asawa ti maysa a gayyemna. Babaen ti panagimpluensia ni Marie, ni Bismarck ket nagbalin a Pietista a Luterano, ken nagisurat kalpasan daytoy ti panawen nga ipupusay ni Marie (manipod ti tipos) isu ket immuna nagkarkararag manipud idi ket ubingpay laeng. Ni Bismarck ket inasawana ti kasinsin a ni Marie', ti nasudi a babai a ni Johanna von Puttkamer (Reinfeld, 11 Abril 1824 – Varzin, 27 Nobiembre 1894) idiay Alt-Kolziglow (moderno a Kołczygłowy) idi 28 Hulio 1847. Ti atiddog ken naragsak a panagassawada ket nagpataud ti tallo nga annakda, ni Herbert (b. 1849), Wilhelm (b. 1852) ken Marie (b. 1847). Ni Johanna ket managbabain, a nagretretiro ken naraem a relihioso a babai—nupay isu ket naam-ammuan para iti natadem a dilana iti naladaw a biagna—ken iti publiko a biag ni Bismarck, sagpaminsan a kinadkadua babaen ti kabsatna a babai a ni Malwine ("Malle") von Arnim.
Dagiti lehislatibo a distrito iti Pampanga
Dagiti Lehislatibo a Distrito iti Pampanga, ket isu dagiti umuna, maikadua, maikatlo ken maikapat a distrito, ken isu dagiti agdama a pannakabagi ti Probinsia ti Pampanga ken ti nawaya siudad ti Angeles iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas.
Ti probinsia ket nabingbingay idi kadagiti dua a lehislatibo a distrito aginggana idi 1972. Ti probinsia ken ti nainkalintegan a dokumento ti siudad ti Angeles ket nairepresentada idi ti Interim Batasang Pambansa a kas paset ti Rehion III manipud idi 1978 aginggana idi 1984, ken nagkuyogda a nagbutos kadagiti uppat a sapasap a pannakabagi iti Kadawyan a Batasang Pambansa manipud idi 1984 aginggana idi 1986. Ti Pampanga (a kakkuyogna ti urbano aunay a siudad ti Angeles) ket naidistrito manen idi kadagiti uppat a kongresional a distrito babaen ti baro a Batay-linteg a nangrugi idi Pebrero 7, 1987, ken nagbutos kadagiti kameng ti naipasubli a Kamara dagiti Pannakabagi a nangrugi isu met laeng a tawen.
India
Ti India, opisial a ti Republika ti India (Bhārat Gaṇarājya), ket maysa a pagilian idiay Abagatan nga Asia. Isu daytoy ti maikapito a kadakkelan a pagilian babaen ti heograpiko a kalawa, ti maikadua a kaaduan ti populasion a pagilian nga adda ti sumurok a 1.2 a bilion a tattao, ken ti kaaduan ti populasion a demokrasia iti lubong. Nabeddengan daytoy babaen ti Taaw Indiano iti abagatan, ti Baybay Arabiano iti abagatan a laud, ken ti Luek iti Bengal iti abagatan a daya, makibingbingay kadagiti daga a nagbeddengan iti Pakistan iti laud; Tsína, Nepal, ken Bhutan iti amianan a daya; ken Burma ken Bangladesh iti daya. Idiay Taaw Indiano, ti India ket asideg idiay Sri Lanka ken ti Maldives; iti maipatinayon daytoy, dagiti Is-isla ti Andaman ken Nicobar ti Indias ket makibingbingayda ti baybay a pagbeddengan iti Tailandia ken Indonesia.
Daytoy ket pagtaengan dagiti taga-ugma a Tanap ti Indo a Sibilisasion ken maysa a rehion ti naipakasaritaan a dalan dagiti komersio ken dagiti nawatiwat nga imperio, ti Indiano a subkontinente ket nainaganan idi para iti komersial ken kultural a kabaknang para iti atiddog a pakasaritaanna. Uppat kadagiti kangrunaan a relihion ti lubong—Hinduismo, Budismo, Hainismo, ken Sihismo—ket manipud ditoy, a dagiti Soroastrismo, Kristianidad, ken Islam ken dimteng idi umuna a milenioCE ken nakatulong daytoy ti panagsukog ti nadumaduma a kultura iti daytoy a rehion. Naininut nga inkapet babaen ken tinurayan ti administrasion iti Britaniko Daya nga India a Kompania manipud idi nasap a maika-18 a siglo ken dagus a nadmistratibo babaen tiu Nagkaykaysa a Pagarian manipud idi tengnga ti maika-19 a siglo, ti India nagbalin a maysa a nawaya apagilian idi 1947 kalpasan ti maysa a panagsagsagaba para iti panagwaya a namarkaan daytoy babaen ti nakappia a resistansia nga indauloan babaen ni Mahatma Gandhi.
Ti Indiano nga ekonomia ket isu ti maika-11 iti lubong babaen ti nominal GDP ken ti maika-3 a kadakkelan babaen ti agpadaan ti kapigsa ti panag-gatang (PPP). Sumakbay ti panagreporma ti naibatay ti paggatangan nga ekonomia idi 1991, ti India kety nagbalin a maysa kadagiti kapardasan nga agrangrang-ay a nagruna nga ekonomia; naipanunutan daytoy a maysa a baro nga industrialisado a pagilian. Nupay kasta, agtultuloy a mangsango kadagiti panagkarit iti kapanglaw, panakaammo ti panagbasa ken panagsurat, corruption, ken di-makaanay a publiko a pannaripato ti salun-at. Maysa naarmasan ti nuklear nga estado ken maysa a rehional a bileg, adda daytoy ti maikatlo a kadakkelan kadagiti buyot iti lubong ken mairanggo a maikasiam ti panaggasto ti milisia kadagiti amin a pagilian. Ti India ket maysa a pederal a batay-linteg a republika a tinurayan babaen ti parlamentario a sistema a binuklan dagiti 28 nga estado ken dagiti 7 a kappon ateritorio. Ti India ket maysa a pluralistiko, nadumadumaan tipagsasao, ken nadumadumaan ti etniko a kagimongan. Daytoy ket pagtaengan pay dagiti nadumaduma nga ayup kadagiti nadumaduma a nasalakniban apagtaengan.
Paammo
<references group="lower-alpha"/>
Banguingui
Ti Banguingui (dati idi a Tongkil) ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Sulu iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Banguingui ket nabingbingay a politikal kadagiti 14 a barbaranggay.
• Bakkaan
• Bangalaw
• Danao
• Dungon
• Kahikukuk
• Luuk (Pob.)
• North Paarol
• Sigumbal
• South Paarol
• Tabialan
• Tainga-Bakkao
• Tambun-bun
Pagsasao a Mandobo
Ti pagsasao a Mandobo, wenno Kaeti, ket ti pagsasao a Papuano ti Papua, Indonesia.
Pagsasao a Habanes
Ti Pagsasao a Habanes ti pagsasao dagiti tattao a Habanes iti tengnga ken daya a paset ti puro ti Java, iti Indonesia. Adda pay sumagmamano a kagimongan dagiti agsasao iti Habanes iti amianan a pantar ti laud a Java. Isu ti agtutubo a pagsasao ti nasurok 75 000 000 a katao.
Banguingui
Dagiti baranggay
• Tattalan
• Tinutungan
Pagsasao a Habanes
Paset ti pamilia nga Austronesio ti Habanes, ket adda kainaigan daytoy iti Indones ken dadduma pay a karuay ti Malayo. Agsasao pay iti Indones ti kaadduan nga agsasao iti Habanes para kadagiti panggep nga opisial ken komersial ken iti komunikasion kadagiti di Habanes nga Indones.
Iti ruar ti Indonesia, adda sumagmamano a sangkaarrubaan nga agsasao iti Habanes kadagiti pagilian a kas iti Malaysia ken Singapur. Iti Surinam, adda dagiti Habanes ti puonna nga agsasao iti kreol a nagtaud itoy a pagsasao. Kangrunaan a masarakan dagiti agsasao ti Habanes iti Malaysia iti Selangor ken Johor.
Pakauna
Ti Habanes ket paset ti Sundiko a sub-sanga ti Lauden a Malayo-Polinesio (maawagan pay iti Hesperonesiano) a sanga ti Malayo-Polinesio a sub-pamilia ti pamilia nga Austronesiano. Nasinged ti kainaigan daytoy iti Malay, Sundanes, Madures, Balines, ket addaan met daytoy iti nakapkapsut a kainaigan kadagiti pagsasao ti Sumatra, Borneo, ken ti Filipinas. Masasao ti Habanes iti Tengnga ken Daya a Java, pati pay iti amianan a pantar ti Laud a Java. Pangkurditan a pagsasao met daytoy iti Madura, Bali, Lombok, ken iti deppaar ti Sunda iti Laud a Java. Pagsasao ti naarian a korte daytoy iti Palembang, Abagatan a Sumatra, ingga a binusor dagiti Olandes ti palasioda idi maika-18 a siglo. Mabalin a bigbigen ti Habanes kas maysa kadagiti klasiko a pagsasao iti lubong ta addaan daytoy iti dakkel a kurditan a manappat iti nasurok sangapulo ket dua a siglo. Binglayen dagiti eskolar ti ebolusion ti Habanes iti uppat a paset:
Maisursurat ti Habanes iti naisuratan a Habanes, naisuratan nga Arabo-Habanes, naisuratan nga Arabo (nabaliwan para iti Habanes), ken iti naisuratan a Latin.
Ti Habanes ket Austronesio a pagsasao nga addaan iti kaaduan nga agtutubo nga agsasao nupay saan nga opisial daytoy iti sadinoman. Sasawen ken maawatan daytoy ti agarup 85-riwriw a tattao. Di nakurang ngem 45% ti dagup a populasion ti Indonesia ti addaan iti poon a Habanes wenno agnanaed iti lugar a kaaduan a pagsasao ti Habanes. Lima iti innem a pangulo ti Indonesia sipud idi 1945 ti Habanes ti addaan iti poon a Habanes. Isu ngarud nga addaan iti Habanes iti dakkel nga impluensia iti ebolusion ti Indones, ti nailian a pagsasao ti Indonesia ken maysa a moderno a dialekto ti Malay.
Papa Pio XI
Ni Papa Pio XI (Latin: Pio PP. XI; Pio XI; 31 Mayo 1857 – 10 Pebrero 1939), naipasngay a kas ni Ambrogio Damiano Achille Ratti, ket Papa manipud idi 6 Pebrero 1922, ken tinurayanna iti Siudad ti Batikano manipud idi panakapartuatna a kas ti nawaya nga estado idi 11 Pebrero 1929 aginggana idi pimmusay idi 10 Pebrero 1939. Isu ket nangikeddeng kadagiti nadumaduma nga ensiklikal a mairaman ti Quadragesimo Anno, a nagipakita ti kapitalistiko nga agum itiinternasional a busbos, ken sosial a hustisia a panagikeddeng, ken Quas Primas, a nagipabangon ti piesta ni Kristo nga Ari. Ti pasasaona a kas ti Papa ket ti, "Kappia ni Kristo idiay Pagarian ni Kristo".
Listaan dagiti nailian a kanta ti pagilian
Maysa daytoy a listaan dagiti nailian a kanta. Ti nagan dagiti pagilian a nagawanen, wenno saanen nga agwaywayas nga estado ngem addaan pay laeng iti ofisial a kankanta ket nai-italicize.
{| !Pagilian !Titulo ti kanta
O Naraniag a Bulan
O Naraniag a Bulan
Baybay Nangisit
thumb|Ti Baybay Nangisit idiay [[Batumi, Georgia]] thumb|Ti [[Umok ti Golondrina idiay Krimea, Ukrainia]]
Ti Baybay Nangisit ket bineddengan babaen ti Europa, Anatolia ken ti Kaukaso ken naipatinggaan a naisilpo idiay Taaw Atlantiko babaen dagiti baybay ti Mediteraneo ken Egeo ken dagiti nadumaduma nga kipet. Ti Kipet ti Bosporo ket maisilpo iti Baybay ti Marmara, ken ti Kipet ti Dardanelo ket maisilpo ti baybay idiay rehion ti Baybay Egeo iti Mediteraneo. Dagitoy a dandanum ket mangisina ti Akindaya nga Europa ken Akinlaud nga Asia. Ti Baybay nangisit ket maisilpo pay idiay Baybay Azov babaen ti Kipet ti Kerch.
Ti Baybay nangisit ket addaan iti kalawa ti (saan a mairaman ti Baybay ti Azov), ti kaadalem iti, ken tomo iti. Ti Baybay Nangisit ket mangporma ti maysa a agpa-daya ken agpa-laud nga eliptiko a depresion a naisanglad idiay nagbaetan ti Bulgaria, Georgia, Romania, Rusia, Turkia, ken Ukrania. Daytoy ket nalappedan babaen ti Banbantay Pontiko iti abagatan, ti Banbantay Kaukaso iti daya ken mangipakpakita ti naakaba a samang iti amianan a laud. Ti kaatiddogan a daya-laud a sakupna ket agarup a 1,175 km.
Dagiti nangruna a siudad iti igid ti aplaya ket mairaman ti Batumi, Burgas, Constanța, Giresun, Hopa, Kerch, Mangalia, Năvodari, Novorossiysk, Odessa, Ordu, Poti, Rize, Samsun, Sevastopol, Sochi, Sukhumi, Trabzon, Varna, Yalta ken Zonguldak.
Iti napalabas, ti kaadalem ti danum kaaduan a nagdumaduma. Gapu kadagitoy a pagduduma iti kaadalem ti danum iti labneng a nangpalpalikmut ti samang ken dagiti mainaig a bidang ket sagpaminsan a ti dagdaga. Iti dadduma pay a kritiko a kaadalem ti danum mabalin a maikapet dagiti naipalikmut a bagi ti danum. Babaen dagitoy nga aktibo a pannakaikapet dagitoy a dalan, dagiti Turko nga Ilet, ti baybay Nangisit ket maitipon iti taaw ti lubong. No awan dayoy a maipapan ti danum a panagsilpo, ti Baybay nangisit ket maysa a danaw, a nawaya a manipud iti sangalubongan a sistema ti taaw. Iti agdama ti agpang ti danum ti Baybay Nangisit ket nangato, isu a ti danum ket makisinsinnukat iti Mediteraneo. Dagiti Turko nga Ilet ket kumapet kadagiti Baybay Nangisit ken Egeo ken buklenna ti Bosporo, ti Baybay ti Marmara ken ti Dardanelo.
Kadakkel
Ti Gunglo ti Internasional a Hidrograpiko ket mangipalplawag kadagiti patingga ti Baybay Nangisit a kas dagiti sumaganad:
Moderno a nagnagan
Dagiti agdama a nagan ti Baybaya ket maipada kadagiti Ingles a nagan, a "Black Sea", a mairaman ti:
Dagiti kastoy a nagan ket saan pay a naikeddeng a naipakpakita a kasakbayan ti maikaduapulo a siglo, ngem adda dagiti pannakaibagbagaan a dagitoy ket mabalin a kaaduan ket duog.
Pagsasao a Kombai
Ti pagsasao a Kombai (Komboy) ket ti pagsasao a Papuano ti Baro a Guinea ti Indonesia, daytoy ket insasao babaen ti tattao a Kombai. Ti Tayan ket dialekto.
Baybay Nangisit
Moderno a nagnagan
thumb|Ti ilelennek idiay Baybay Nangisit idiay [[Laspi]] thumb|Ti estuario ti [[Veleka idiay Baybay Nangisit. Ti Longshore nga anud ket nakaikabkabil kadagiti sedimento idiay igid nga aplaya a gapuanan ti pannakaporma ti maysa a durudor, Sinemorets, Bulgaria]]
Manang Biday
Manang Biday
Baybay Nangisit
Moderno a nagnagan
Ti Baybay Nangisit ket maysa kadagiti uppat a baybay iti Ingles kalpasan kadagiti termino ti maris — dagiti sabali pay ket ti Baybay Nalabbasit, ti Baybay Puraw ken ti Baybay Duyaw.
Naipakasaritaan a nagnagan
Ti Heograpia ti Strabo (1.2.10) ket nangibagbaga nga iti kinaduog, ti Baybay Nangisit ket kankanayon a tinawtawagan laeng  "ti Baybay" (ho pontos). Para iti kaaduan daytoy, ti Graeco-Romano a tradison ket mangibagbaga ti Baybaya Nangisit a kas ti 'Managsangaili a baybay', Euxeinos Pontos (Εὔξεινος Πόντος). Daytoy ket maysa a eupemismo a mangsuksukat ti maysa a nasapsapa a 'Di managsangaili a Baybay', Pontos Axeinos, nga immuna a naibagbaga iti Pindar (nasapa a maikalima a siglo BCE,~475 BC). Ni Strabo (7.3.6) ket kapanunotanna a ti Baybay Nangisit ket tinawtawagan idi ti "di managsangaili" sakbay ti panagkolonia dagiti Griego gapu ta daytoy ket narigat a daliasaten, ken gapu ta dagiti aplayana ket tinataengan babaen dagiti salbahe a tribu. Ti nagan ket sinukatan iti "managsangaili" kalpasan dagiti Milesio ket nakolonianda ti akin abagatan nga aplaya, ti Pontus, a pinagbalinda a paset ti Griego a sibilisasion.
Pagsasao a Kombai
Irekord ti Ethnologue ti pagsasao a Wanggom a kapada iti Kombai. Nupay kasta, daytoy ket saan pay a napasingkedan a kas sabali a pagsasao.
Baybay Nangisit
Naipakasaritaan a nagnagan
Daytoy ket mabalin pay a ti nagan ket Axeinos a nagtaud babaen ti nadayeg nga etimolohia manipud iti maysa a Escita Iraniko axšaina- 'di nasilawan,' 'nasipnget'; ti panangibagbaga ti "Baybaya Nangisit" ket mabalin a nangrugi idi Taga-ugma.
Ti mapa ti Asia a napetsaan idi 1570,a natituloan iti Asiae Nova Descriptio, manipud dagiti Theatrum nga etiketa ti Ortelis ti baybay "Mar Maggior."
Humidex
Ti humidex (pangyababaan iti Ingles para iti "humidity index") ket isu ti maysa a pagsurotan babaen dagiti Kanadiano meteorologo tapno mangipalawag no kasano ti rikna ti kapudot ti klima iti kadawyan a tao, babaen ti panagtitipon ti epekto ti pudot ken dam-eg. Immuna a naaramid ti termino a humidex idi 1965. Mainaig ti humidex iti awan dimension a kantidad (ngem sapasap a mabigbig babaen ti publiko a kas kapada iti grado Celsius) a naibatay iti punto ti linaaw.
Sigmund Freud
Ni Sigmund Freud, nayanak a kas ni Sigismund Schlomo Freud (6 Mayo 1856 – 23 Septiembre 1939), ket maysa idi nga Austriano a neurologo a nagbalin nga ammo a kas ti nangibangon iti sikoanalisis.
Humidex
Sakup ti humidex: Gantingan ti kasayaat iti rikna:
Sigmund Freud
Dagiti nagannak kaniana ket napanglawda, ngem pinasiguradoda isuna a makaadal. A kas maysa nga estudiante isu ket nagay-ayat iti pilosopia ken linteg, isu ket imbes met a simrrek iti medisina, a nagal-ala kadagiti panagsukisok iti serebral a panagsalungayngay, apasia ken mikroskopiko a neuroanatomia. Isu ket nagparang-ay kadagiti teoria a maipanggep iti napleng nga isip ken ti mekanismo ti panagmedmed, ken nangibangon ti paset ti maisao a sikoterapia babaen ti panagpartuat ti sikoanalisis, ti maysa a kliniko a pamay-an para iti panangagas ti sikopatolohia babaen ti panagsarsarita a nagbaetan ti pasiente (wenno "analisando") ken sikoanalista. Ngem ti sikoanalisis ket naapdayen a kas ti terapeutiko a panagkasanay, daytoy ket timmulong iti panagregget ti panagrang-ay kadagiti adu a porma ti sikoterapia, nga adda dagiti timmaud kadagiti kasisigud a kapanunotan ken arngian ni Freud.
Nasapa a biag ken edukasion
Ni Freud ket nayanak idi iti Hudio a Galiciano a nagannak idiay ili ti Moravia ti Příbor (Freiberg in Mähren), ti Imperio ti Austria, nga itan ket paset ti Republika a Tseka, ti immuna kadagiti walo nga annakda. Ti amana, ni Jakob Freud (1815–1896), ti agtagtagilako ti dutdot, ket addaan iti dua nga annak a lallaki, ni Emanuel (1833–1914) ken ni Philipp (1836–1911), manipd iti immuna a pannakiasawana. Dagiti pamilia ni Jakob ket Hasidiko a HUdio, ken urayno ni Jakob ket pimmanawen manipud iti tradision, isu ket naam-ammuan para iti panagadal ti Torah. Isu ken ti ina ni Freud, ni Amalia (nakaiyanakan a nagan iti Nathansohn), 20 a tawtawen nga ub-ubing ngem ti asawana ken ti maikatlo nga asawana, ket inkasar idi babaen ni Rabino Isaac Noah Mannheimer idi 29 Hulio 1855. Isuda ket napanglaw ken nagnanaed iti naipayupa a kuarto, iti balay ti serradura idiay Schlossergasse 117 idi naipasngay ti anakda a lalaki a ni Sigmund. isu ket naipasngay nga addaan iti kaput iti ulo, a nakita met babaen ti inana a kas positibo a senial para iti masakbayan ti ubing a lalaki.