cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mussaenda pubescens
Ti mula ket naatap nga agtubo kadagiti bakras ti turod, babassit a mula, ken masansan a maimuyong a kas maysa nga ornamental a mula. Kadagiti Malayo ti Sumatra, daytoy a mula ket amo a kas daun putri wenno nusa indah (ngem ti naudi a naibaga a nagan ket mangibagbaga iti sabali a sebbangan). Dagiti ungkay, bulbulong ken dagiti ramutna ket ket inus-usar a kas agas.
Nasalakniban a Ladawan ti daga ken Ladawan ti baybay ti Isla Palaui
Ti Nasalakniban a Ladawan ti daga ken Ladawan ti baybay ti Isla Palaui ket ti nasalakniban a lugar ken nailian a parke iti ili ti Santa Ana iti Cagayan, Filipinas. Daytoy ket mabirukan iti amianan-akindaya a patingga ti Isla ti Luzon, ti kadakkelan nga isla iti pagilian.
Heograpia
left|thumb|Karuotan nga interior ti Isla Palaui Mabirukan ti Isla Palaui iti amianan-akinlaud a parte ti dakkel a promontorio iti San Vicente, iti ili ti Santa Ana, probinsia ti Cagayan. Daytoy ket iti kaatiddonganna ken agarup a  iti kaakabaanna ken kalalainganna iti kangato. Ti akinlaud nga aplaya ti isla ket agparang a napuskol, ngem ti akindaya a bangir, maipakita ti maysa a raw-ang manipud iti sikiganna para iti, ti igidna ket manipud ken maigay-at iti likmut ti bassit nga isla iti Escucha, iti daya ti Palaui. Dagiti nabato a babassit nga isla ti Dos Hermanos ket mabirukan iti asideg ti Rawis Engaño, iti akin-amianan a punto ti Palaui, ken adda met dagiti batbato iti asideg ti amianan a daya a punto ti isla, iti agarup a  iti daya ti rawis. Ti isla ti Gran Laja, ti maysa nga ababa a bato a bassit nga isla a pinalikmutan dagiti breaker, ket maysa kadagiti bato a mabirukan iti amianan a daya iti asideg ti Palaui.
Iti abagatan a laud a patingga ti Isla Palaui ket ti Punto Puerto, ti maysa a nagto a kakaykayuan a bluff. Iti daya ti punto ket iti abagatan ti Palaui ket ti Isla Rona, ti maysa nga ababa a kakaykayuan nga isla nga addaan iti puraw a batayan a darat ken batbato. Ti Isla Escucha ket ti maysa a nagato ken kakaykayuan a bassit nga isla iti daya ti Palaui, ken iti las-ud ti Isla Rona no makita manipud iti abagatan nga agpalaud babaen tikanal a pagbaetan ti Isla Palaui ken ti nangruna a daga, nga ayan pay a pakabirukan dagiti babassit nga isla.
Flora ken fauna
Ti Isla Palaui ket nairangaranng a kas Nailian a Reserba ti Baybay idi Agosto 28, 1994 a mangbukel ti kalawa iti. Dagiti danum iti likmut ti isla ket addaan kadagiti 21 a komersial a sebbangan dagiti ikan nga agraman iti agarup a kadagiti di nadisturbo a korales.
Gapu ti kaadayona, ti Isla Palaui ket pagtaengan dagiti 105 a sebbangan ti kullayot ken dagiti pay napateg iti komersio a sebbangan ti kayo ken maipatinayon pay dagiti 25 a naimport a babassit a kayo ken santuario pay para kadagiti 90 a migratorio a billity.
Pagluganan
Ti Puerto ti San Vicente iti nangruna a daga ti Cagayan ket serbianna dagiti agtataeng ken dagiti turista a mapmapa wenno agaw-awid manipud iti Isla Palaui. Dagiti lugar a pagsangladan iti Palaui ket ti Punta Verde ken ti igid ti baybay ti Engaño Cove.
Iti popular a kultura
Idi 2013, daytoy ket nausar a kas lokasion iti panangipelikula para iti Survivor: Blood vs. Water ken Survivor: Cagayan.
1247
Ti tawen idi 1247 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Martes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Sasao a Turama–Kikori
Ti sasao a Turama–Kikori ket ti pamilianga inlasin babaen ni Arthur Capell (1962) ken parte ti pamilia a sasao a Trans–Baro a Guinea (TNG) iti panangidasig da Stephen Wurm (1975) ken Malcolm Ross (2005).
Mussaenda villosa
Ti Mussaenda villosa ket ti sebbangan dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket addaan kadagiti narangha a petalo ken dagiti puraw a bractea.
Sasao a Turama–Kikori
Dagiti uppat a pagsasao ket nalawagda nga agkakabagian, ngem ti Rumu ket managbaliw. Inbagbaga ni Ross a ti Rumu ket isilpona dagiti sabali a (Turama) sasao iti TNG.
Pagsasao a Bipim
Ti pagsasao a Bipim, wenno Warkay-Bipim, ket ti pagsasao a Papuano a naisasao idiay Papua Baro a Guinea.
Mussaenda frondosa
Ti Mussaenda frondosa, tinawtawagan iti Ingles iti wild mussaenda wenno dhobi tree, ket ti maysa a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket bassit a mula nga agtubo iti agarup a iti katayag. Kas met kadagiti sabali a sebbangan ti Mussaenda, addaanda iti dakkel a prominente a puraw kasla petalo a sepalo kadagiti sabongda.
Langa
Ti bassit a mula ket mabalin pay nga agtubo a kumalatkat. Dagiti sabong ket dagiti rimpuok ti narangha-duyaw sukog tubo a sabsabong nga agraman iti maysa kadagiti lima a petaloda ket naipadakkel iti maysa a puraw nga agporma kas petalo, a naisaad kadagiti napusasaw a berde, nga ariduyog a bulbulong; dagiti berry ket sarunuen ti panagsabong. Ti nalinteg, agsangasanga nga ungkay ket addaan iti balangat iti bassit a mula.
Sakup
Ti Mussaenda frondosa ket patneng iti India, Nepal, Sri Lanka, Cambodia, Bietnam, Malaysia ken Indonesia.
thumb|right|Bunga
1248
Ti tawen idi 1248 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Mierkoles (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Pagsasao a Marind
Ti pagsasao a Marind ket ti pagsasao a Papuano a naisasao idiay Papua Baro a Guinea babaen dagiti sumurok a sangaribu a tattao. Dagiti dialekto ket ti Abagatan a daya a Marind, Gawir, Holifoersch, ken Tugeri. Ti Bian Marind (Amianna a laud a Marind), ammo pay a kas Boven-Mbian, ket makaanayen a managbaliw tapno saan nga [[agsinnaranay a maawatan], ken naikeddenganen idi sabalo a kodigo ti ISO.
Plants for a Future
Ti Plants For A Future (PFAF) ket ti maysa nga online a saan a para iti ganansia a rekurso para kadagiti interesado kadagiti makan ken naserbi a mula, nga addaan iti pagtengngaan iti isip kadagiti temperado a rehion. Ti iyunay-unay ti gunglo ket dagiti perenial a mula.
"Ti gandat ti Karidad ket ti mangital-o ti panangisuro iti publiko babaen ti panangitandudo kadagiti amin nga aspekto iti ekolohiko a matalinaay a vegan-organic horticulture ken agrikultura nga addaan iti maysa a panangiyunau-unay kadagiti sebbangan ti kayo, babassit a mula ken dagiti sabali a perenial; ken ti panagaramid iti panagsukisok iti kasta a hortikultura ken agrikultura, ken ti panangiwaras kadagiti resulta iti kasta panagsukisok."
Aglaon ti website iti maysa nga online a database kadagiti sumurok a 8000 a mula: dagiti 7000 a mabalin a maimula kadagiti temperado a rehion a mairaman ti UK, ken dagiti 1000 a mula para kadagiti tropikal a kasasaad.
Ti database ket kasisigud nga impatakder babaen ni Ken Fern tapno mairaman dagiti 1,500 a mula nga inmulana iti bukodna a 28 acre a pagsukisukan a sitio iti Abagatan a Laud ti Inglatera.
Manipud idi 2008, ti database ket tinartaripaton babaen ti administrador ti database nga empleado ti Plants For A Future Charity.
Juneau, Alaska
Ti Siudad ken Burgos ti Juneau (Tlingit: Dzánti K'ihéeni []) ket isu ti kapitolio a siudad ti Alaska. Daytoy ket naikaykaysa a munisipalidad a mabirukan idiay Kanal Gastineau idiay Abagatan a daya nga Alaska ken isu ti maikadua a kadakkelan a siudad idiay Estados Unidos babaen ti kalawa. Daytoy ket isun ti kapitolio ti Alaska manipud idi 1906, idi ti gobierno iti dati a Distrito ti Alaska ket naiyalis manipud idiay Sitka a kas inbilin babaen ti Kongreso ti Estados Unidos isi 1900. Ti munisipalidad ket naipagkaykaysa idi Hulio 1, 1970, idi ti siudad ti Juneau ket naitipon iti siudad ti Douglas ken ti kaarrubayan ti Kalatakan a Burgos ti Juneau tapno mangporma ti agdama a balay ti pagturayan ti munisipalidad.
UTC+01:30
Ti UTC+01:30 ket panangilasin para iti timbengan ti oras manipud ti UTC iti +01:30. Daytoy ket saanen a maus-usar. Daytoy ket inus-usar idi dagiti gobierno ti Nawaya nga Estado ti Orange, Transvaal ken ti Kolonia ti Kabo manipud idi 1892 aginggana idi 1903 nga itan ket ti Abagatan nga Aprika. Nabiit pay idi a nausar daytoy nga oras babaen ti dati nga Abagatn-Laud nga Aprika ti Alemania (itan ket ti Namibia).
UTC+05:00
thumb|300px|UTC+05 2010: Asul (Disiembre), Kahel (Hunio), Duyaw (amin a paset ti tawen), Napusasaw nga Asul - Luglugar ti baybay
Ti UTC+05:00 ket panangilasin para iti timbengan ti oras manipud ti UTC iti +05:00. Daytoy nga oras ket maus-usar idiay:
Henry Fonda
Ni Fonda ket nakaaramid iti nasapa a pannakaammona a kas aktor iti Broadway. Nagparang pay isuna kadagiti panangiladawanna iti drama idi 1938 iti White Plains, New York ken kaduana idi ni Joan Tompkins. Immuna a nagparang idiay Hollywood idi 1935, ken simmayaat ti karerna kalpasan iti pannakainominadona iti Gunguna ti Akademia a kas ni Tom Joad iti The Grapes of Wrath, ti 1940 panangiyampon iti pelikula iti nobela ni John Steinbeck a maipanggep iti taga-Oklahoma a pamilia nga immalis a nagpalaud idi las-ud ti Dust Bowl.
Sasao a Tirio
Ti sasao a Tirio ket ti pamilia ti sasao a Trans–Baro a Guinea iti panangidasig ni Malcolm Ross. Ti matmatayen a pagsasao nga Abom ket agparparang a managbalbaliw, ken makibinningay laeng iti walo iti leksikona kadagiti sabali, ken addaan iti agarup a 40% iti pannakaipada:
Baro a Tawen
Ti Baro a Tawen ket ti panawen a pangrugian ti baro a tawen ti kalendario ken ti bilang ti tawen ti kalendario ket madegdegan. Kadagiti adu a kultura, ti pasamak ket marambakan kadagiti nadumaduma a tabas. Ti Baro a Tawen ti kalendario a Gregoriano, iti sangalubongan a panagusar ita nga aldaw, ket mapasamak iti Enero 1 (Aldaw ti Baro a Tawen), a kas isu met laeng a kaso ti kalendario a Romano ken ti kalendario a Huliano a simmaruno iti daytoy. Thi urnos dagiti bulan idi ket Enero aginggana iti Disiembre iti Daan a kalendario a Romano idi las-ud ti panagturay ni Ari Numa Pompilius idi agarup a 700 BC, segun kada Plutarch ken Macrobius, ken nagtultuloyen a naus-usar manipud iti dayta a panawen. Kadagiti adu a pagilian, a kas ti Tseka a Republika, Italia, Espania, ti Nagkaykaykaysa a Pagarian, ken ti Estados Unidos, ti Enero 1 ket nailian a piesta.
Sasao a Tirio
Dagiti pangsandi ket mabalin a magun-od para iti Tirio (Makayam).
Baro a Tawen
Idi las-ud ti Tengnga a Panpanawen idiay akinlaud nga Europa, bayat a ti kalendario a Huliano ket nagdama pay laeng idi a naus-usar, ti Aldaw ti Baro a Tawen ket nagdumaduma a naiyak-akar, depende iti lokasion, iti maysa kadagiti nadumaduma nga aldaw, kadagitoy ket: 1 Marso, 25 Marso, Paskua ti Panangungar, 1 Septiembre, ken 25 Disiembre. Dagitoy a panagbalbaliw ti Aldaw ti Baro a Tawen ket kadawyan a naipaspasubli iti Enero 1 iti sakbay wenno iti las-ud dagiti nadumaduma a panangampon ti kalendario a Gregoriano, a nangrugi idi 1582. Ti panagbaliw manipud ti Marso 25 – Aldaw ti Balasang, maysa kadagiti uppat a pagkapat nga al-aldaw – aginggana iti Enero 1 ket napasamak idiay Eskosia idi 1600, sakbay ti pannakaipangato iti trono ni Jaime VI ti Eskosia ti Inglatera idi 1603 wenno ti pannakaporma ti Nagkaykaysa a Pagarian idi 1707. Idiay Inglatera ken Gales (ken amin dagiti dominio ti Britaniko, a mairaman dagiti kolonia ti Amerika, ti 1751 ket nangrugi idi Marso 25 ken nagpaut kadagiti 282 nga aldaw, ken ti 1752 ket nangrugi idi Enero 1.
Rangtay San Juanico
Ti Rangtay San Juanico (Filipino: Tulay ng San Juanico) ket parte ti Pan-Philippine Highway ken gamay-at manipud iti Samar aginggana iti Leyte iti ballasiw ti Lingsat San Juanico idiay Filipinas. Ti kaatiddogan a partena ket biadukto ti landok nga adigi kadagiti napatangken a wayang ti konkreto, ken ti kangrunaan a gay-atna ket iti maysa nga agsukog iti arko a desinio ti truso. Iti dagup a kaatiddog iti, daytoy ti kaatiddogan a rangtay iti Filipinas a bumallasiw iti bagi ti danum ti baybay. Naidedikado ti rangtay kenni Imelda Marcos ti asawa ni Ferdinand Marcos
Nadadael bassit ti rangtay babaen ti Bagio Haiyan idi Nobiembre 2013 ngem nadaras met a nasimpa.
Pannagipatakder
Ti proyekto a rangtay ti gobierno ti Filipinas iti $21.9-riwriw a doliar ket naikontrato iti Construction and Development Corporation of the Philippines (itan ket ti Philippine National Construction Corporation), ken kadauda idi dagiti Hapon nga inhenniero a nagaramid kadagiti panagadal ken nagdesinio iti proyekto babaen ti administrasion ni Presidente Ferdinand Marcos. Ti panagpatakder ket nangrugi idi 1969 idiay Lingsat San Juanico manipud idiay Cabalawan, Siudad ti Tacloban aginggana iti ili ti Santa Rita, Samar, ken nakompleto idi 1973.
Pagserbian iti ekonomia
Mangikapet daytoy iti Siudad ti Tacloban iti bangir ti Leyte ken ti ili ti Santa Rita iti bangir ti Samar, ti rangtay ket makaited kadagiti napintas a pakaimatangan, a naipangpangruna iti Lingsat San Juanico kadagiti rinibo nga alinunona ken dagiti pay babassit nga isla dagiti dua a probinsia iti lingsat. Daytoy ket agarup a 10 a minuto iti puseg ti ili ti Siudad ti Tacloban ken maserrekan babaen ti jeepney, bus, motor cab wenno pribado alugan. Ti rangtay ket addaan kadagiti 43 a gay-at ken ti kalalaingan ti kadakkelna a bangka ket makalabas iti sirok iti dakkel a nangruna nga arko, ken iti ngatona ket agtayag iti 41 a metro iti ngato ti pantar ti baybay.
Pagsasao a Yaqay
Ti pagsasao a Yaqay (Yaqai, Jakai, Jaqai) ket ti pagsasao a Papuano a naisasao idiay Papua Baro a Guinea babaen dagiti sumurok a sangapulo a ribu a tattao. Daytoy ket tinawtawagan pay iti Mapi wenno Sohur; dagiti dialekto ket ti Oba-Miwamon, Nambiomon-Mabur, Bapai.
Golpo Huon
thumb|280px|Ti Golpo Huon kas makitkita manipud iti limbang (palso a maris) thumb|Mapa ti Golpo Huon
Ti Golpo Huon ket ti maysa a dakkel a golpo iti akindaya a Papua Baro a Guinea, iti -7°N, 147.45°W. Daytoy ket beddengan babaen ti Peninsula Huon iti amianan. Isuda a dua ket nanaganan kenni Jean-Michel Huon de Kermadec ti maysa Pranses nga eksplorador. Ti Golpo Huon ket parte ti Baybay Solomon. Ti Lae, kapitolio ti Probinsia ti Morobe ket mabirukan idiay akin-amianan nga aplaya ti golpo.
Ti Luek Markham ket mangporma ti amianan-akinlaud a suli ti Golpo Huon, iti pagpatinggaan ti Karayan Markham.
Jane Fonda
Ni Jane Fonda (naiyanak a kas ni Jayne Seymour Fonda; ) ket Amerikana nga aktres, mannurat, aktibista iti politika, dati a modelo iti moda ken guru iti kinasalun-at. Isu ket namindua a nangabak iti Gunguna ti Akademia ken namindua a beses a nangabak iti Premio BAFTA. Idi 2014, isu ket nagungunaan iti AFI Life Achievement Award ti American Film Institute.
Karayan Subangdaku
Ti Karayan Subangdaku ket ti kadakkelan a karayan idiay Akin-abagatan a Leyte, Filipinas. Agattian daytoy idiay Luek Sogod idiay ili ti Sogod. Ti kayat a sawen ti nagan ti karayan ket "dakkel a karayan" wenno "nalawa a karayan" iti Cebuano.
Kadagiti napalabas tawen, kalpasan ti panaglayus ti karayan, daytoy ket nakapartuat iti parikut iti probinsia. Daytoy ket namina ti batona ket kinanal manen ken isu daytoy ti gapuanan dagiti insidente. Kalpasan dagiti adu a panagpadas, agtultuloy a saan a nasolbar ti parikut.
Pannakaporma
Babaen ti deskripsion, daytoy ket mabalin a maikeddeng a kas naisallapid a karayan a buklen dagiti nadumaduma a kanal manipud kadagiti asideg a lugar a mangbingbingay ken mangitipon manen kadagiti dadduma a lugar a mangporma iti maysa nga agsukog iti paid a deposito dagiti sedimento nga addaan iti nalawa a tanap a paglayusan. Iti kasta, ti karayan ket kadawyan a makapeggad iti las-ud ti bagio kalpasan ti nakaro a panagtudo.
Ti karayan ket agtiktikor iti masna a kursona. Ti irurumsua ket pinalpaliiw dagiti patubo a tattao nga agtataeng iti igid ti karayan iti kanayon a panawen a panaglayusna.
Dagiti parikut ti enbironmento
Ti ekolohia ti Karayan Subangdaku ket dinisturbo dagiti aktibidad ti tao, kas ti: a) ti daranudor a kas dagiti pinataud ti panaggiling iti bato iti las-ud dagiti operasion ti panagmina; b) pannakaisinsina iti sistem ati karayan a mangpawil ti panagbanniaga dagiti organismo iti danum babaen ti agtultuloy a kanal ti karayan; c) ti deposito ti lan-ak iti luek a pinataud dagiti aktibidad iti panagkanal manen. Ti pagresultaan ti panagsisina ti sistema ti karayan ken ti pannakalan-ak ti Luek Sogod ket mabalin a nangdisturbo ti sisklo ti biag dagiti dadduma nga organismo a makasapul iti panagakar iti baybay ken ti ekosistema ti nasadiwa a danum a kas ti Subangdaku. Kas pagarigan, ti panagkukua ti kappi a lokal nga ammo a kas “Kamwa”, ket inreporta babaen ti maysa a lokal nga agtataeng a simmurong a nangsurot ti kappi ken nabirukanna a ti nagdalanan daytoy nga ubing a kappi manipud iti baybay aginggana iti surong ti Subangdaku ket nakaabot aginggana iti Baranggay San Juan iti agarup a iti ngato ti pantar ti baybay. Thi panagkukua daytoy a kappi ket idi nagitlog ti manakman a kappi idiay baybay ken idi naupaan dagiti itlog, dagiti ubbing a kappi ket nagpasurongda. Dagiti sabali a napaliiw a sebbangan ken/wenno naireporta iti baba ti karayan ket dagiti Katang, Ulang (pasayan ti nasadiwa a danum), ti bassit a mollusk (ti maysa a gastropodo) nga addaan kadagiti duri iti batona a lokal nga ammo a kas Odianga ken dagiti dua a kita ti ikan ti nasadiwa a danum.
Sasao a Tebera
Ti sasao a Tebera ket ti nasayaat a nabangon a pamilia ti sasao a Papuano nga ingrupo ni Stephen Wurm (1975) iti pagsasao a Pawaia a kas sanga ti pilo ti Trans–Baro a Guinea. Tentatibo nga imbati ni Malcolm Ross (2005) ti Teberan ken Pawaia iti kaunegan ti TNG, ngem saan a makakita kadagiti sabali a pannakaikapet kaniada.
Adda laeng dagiti dua a sasao a Tebera, ti Dadibi ken Folopa (Podopa).
Hymenodictyeae
Dagiti henero
Dagiti agdama a maawat a nagan
Dagiti sinonimo
Maika-139 a meridiano laud
Ti 139° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, Amianan nga Amerika, ti Taaw Pasipiko, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-139 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna iti maika-41 a meridiano daya.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-139 a meridiano laud ket lumabas babaen ti:
Isla Laud a Nalaut
Ti Isla Laud a Nalaut ket addaan iti a sukog immindayon a  puraw-darat nga aplaya,  nga igid ti baybay, ken dagiti nadumaduma a babbabassit a pantar,  a nangato a rangkis, ken naabongotan iti katuduan a bakir. Daytoy ket 30 a minuto babaen ti napardas a bangka manipud kadagiti 12 a pagbatokan dagiti narba a barko iti Gubat ti Sangalubongan II ken dagiti lokal nga ili.
James Dean
Ni James Byron Dean (Pebrero 8, 1931 – Septiembre 30, 1955) ket maysa idi nga Amerikano nga aktor. Isu ket simbolo ti kultura ti pannakaalliaw dagiti agtutubo ken pannakaisina iti sosial, kas naiyebkas iti titulo ti kaaduan a narambakan apelikula ti Rebel Without a Cause (1955), nga isu ket nagbida a kas ni Jim Stark ti nariro nga agtutubo. Dagiti pay dua a sabali a papelna a nagiladawan iti kalatakna iti pelikula ket ti nagmaymaysa a ni Cal Trask iti East of Eden (1955) ken ti nakarit a katulong iti rantso a ni Jett Rink iti Giant (1956). Ti napaut a dayaw ni Dean ken ti popularidadna ket naibatay kadagiti panangiladladawanna kadagitoy a tallo a pelikula.
Ti prematura nga ipupusay ni Dean iti pannakaidungpar ti karro ket nagsemento iti naisalaysayan a kasasaadna. Isu ti immuna nga aktor ti nakaawat idi natayen iti nominasion ti Gunguna ti Akademia para iti Kalaingan nga Aktor, ken agtultuloy nga isu laeng ti aktor nga addaan kadagiti dua a nominasion a kas aktor idi nataydan. Idi 1999, inranggo ti American Film Institute isuna kas ti maika-18 a kalaingan a lalaki nga aktor iti sine iti Nabalitokan a Panawen ti Hollywood iti listaan ti AFI's 100 Years...100 Stars.
Maika-69 a paralelo amianan
Ti maika-69 a paralelo amianan ket ti sirkulo ti latitud a 69 gradgrado iti amianan ti ekuador a plano ti Daga, idiay Artiko. Daytoy ket ballasiwenna ti Taaw Atlantiko, Europa, Asia ken Amianan nga Amerika, ken lumabas kadagiti akin-abagatan a baybay iti Taaw Artiko.
Iti daytoy a latitud ti init ket makitkita para kadagiti 24 nga oras, 0 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti kalgaw ken Sibil a Suripet iti las-ud ti solstisio ti panaglalam-ek.
Likmut iti lubong
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 69° a paralelo amianan ket lumabas iti:
Ernie Chan
Ni Ernesto "Ernie" Chan (Hulio 27, 1940 – Mayo 16, 2012), naiyanak ken sagpaminsan a maipammadayawan a kas ni Ernie Chua, ket maysa idi a Filipino-Amerikano nga artista iti komiks, a naam-ammuan para iti obrana nga inpablaak babaen ti Marvel Comics ken DC Comics, ken mairaman kadagiti adu a pablaak dagiti serye ti Marvel a mangiladladawan iti Conan the Barbarian. Nagpaut pay ni Chan iti Batman ken Detective Comics.
Eksplosibo
thumb|300px|Ti 1.25-lb M112 a karga ti demolision a binukel ti [[C-4 (eksplosibo)|C-4 ekslosibo iti rabaw dagiti madadaelto a duog nga armas]]
Ti eksplosibo wenno materiales nga eksplosibo, ket ti reaktibo a sustansia nga aglaon ti adu a gatad ti mabalin nga enerhia a makapataud ti maysa a panagbettak no maikanito a mapaibbet ken kadawyan a kakkuyog babaen ti panagpataud ti lawag, pudot, uni, ken presion. Ti maysa a karga ti eksplosibo ket ti narukod a kantidad iti material nga ekplosibo.
Daytoy a mabalin nga enerhia a naipenpen iti maysa a material nga eksplosibo ket mabalin a
Meridiano (heograpia)
thumb|right|Ti kangrunaan a meridiano idiay Greenwich, Inglatera. Ti meridiano ket pudno a 102.5 metmetro iti daya iti daytoy a punto manipud iti pannakaampon idi ti [[WGS84.]]
Ti meridiano (wenno linia ti longitud) ket ti gudua ti naipagpagarup a nalatak a sirkulo iti rabaw ti Daga, ken pinatinggaan daytoy babaen ti Amianan nga Ungto ken ti Abagatan nga Ungto, dagiti nasisilpuan a punto iti agpapada a longitud. Ti puesto ti punto iti igid ti meridiano ket naited babaen ti bukodna a latitud. Ti tunggal maysa a meridiano ket perpendikular kadagiti amin a sirkulo ti latitud. Ti tunggal maysa ket addaan pay iti agpada a kaatiddog, gapu ta daytoy ket gudua ti nalatak a sirkulo iti rabaw ti Daga, daytoy ket agrukod iti 20,003.93 km (12,429.9 milmilia).
Maika-138 a meridiano laud
Ti 138° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, Amianan nga Amerika, ti Taaw Pasipiko, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-138 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna iti maika-42 a meridiano daya.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-138 a meridiano laud ket lumabas babaen ti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Beaufort ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Rehion ti polar
thumb|350px|Ti naabbongan ti niebe nga [[Amianan nga Ungto|Amianan ken Abagatan nga Ungto ken ti bisualisasion ti yelo ti baybay]]
Dagiti rehion ti polar ti Daga ket dagiti lugar ti globo a nangpalikmut kadagiti ungto a naam-ammuan pay a kas dagiti nalamiis a sona. Ti Amianan nga Ungto ken Abagatan nga Ungto ket isu dagitoy ti sentrona, dagitoy a rehion ket kaaduan kadagiti polar a gora ti yelo, ken aginggana idiay Taaw Artiko ken ti kontinente ti Antartika.
Dagiti panangipalpalawag
Ti Artiko ket addaan kadagiti nadumaduma a panangipalpalawag, mairaman met ti amianan a rehion ti Sirkulo ti Artiko iti agdama a (Panawen ti 2010 iti 66°33'44" N), wenno ti amianan a rehion ti latitud ti 60° ti amianan, wenno ti rehion manipud iti Amianan nga Ungto aginggana idiay linia ti kaykayo.
Ti Antartika ket kadawyan a maipalawag a kas ti abagatan ti latitud ti 60° ti abagatan, wenno ti kontinente ti Antartika. Ti Tulag ti Antartika idi 1950 ket agus-usar ti dati a panangipalawag.
Dagiti dua a rehion ti polar ket maigiddiat manipud kadagiti dua a barikes ti klimatiko ken biomatiko iti Daga, ti barikes ti tropiko iti asideg ti ekuador, ken dagiti dua a rehion ti tengnga a latitud a mabirukan iti nagbaetan dagiti rehion ti tropiko ken polar.
Klima
Dagiti rehion ti polar ket makawat ti saan unay a nakaro a radiasion ti solar gapu ta ti enerhia ti Init ket sumangpet iti maysa a bangkirig nga anggulo, ken maiwarwaras iti dakkel a lugara, ken agbanniaga pay ti ad-adayo a distansia iti atmospera ti Daga a mabalin a masagepsep daytoy, maiwarwaris wenno maiballatek, nga isu met laeng ti banag a gapuanan ti kalamiis dagiti panaglalam-ek ngem dagiti sabali a paset ti tawen kadagiti kalalainganna a klima a luglugar.
Ti pakbu a pagtayyekan ti Daga ket addaan iti nangruna nga epekto iti klima kadagiti rehion ti polar. Gapu ta dagiti rehion ti polar ket isu ti kaadaywan manipud iti ekuador, makaawat dagitoy ti kabassitan a gatad ti lawag ti init ken isu a nalamiisda. Ti adu a gatad ti yelo ken niebe ket adu pay a pakakitaan ti bassit a maawat a lawag ti init dagiti rehion ti polar, a mangited daytoy ti lamiis. Dagiti rehion ti polar ket nailaslasin babaen ti klima ti polar, dagiti nakaro ti kalamiis a temperatura, nakaro a glasiasion kadagiti makaanayen a presipitasion tapno agporma ti permanente a yelo, ken dagiti nakaro a nalaka a panagbalbaliw kadagiti oras ti lawag ti aldaw, nga addaan iti duapulo ket uppat nga oras ti lawag ti aldaw iti kalgaw, ken ti kompleto a kinasipnget iti tengnga ti panaglalam-ek.
Sirkumpolar a Rehion ti Artiko
Adda dagiti adu a pagtaengan idiay amianan a rehion ti polar ti Daga. Dagiti pagilian nga addaan kadagiti tunton kadagiti rehion ti Artiko ket: ti Estados Unidos (Alaska), Kanada, Dinamarka (Greenland), Norwega, Pinlandia, Suesia ken Rusia. Dagiti populasion ti sirkumpolar nga Artiko ket kankanayonda a sapasap a makibinningay ngem dagiti dadduma a populasion iti kaunegan kadagiti nailian a pagbeddengan. Kasla met ti akin-amianan a rehion ti polar ket agdumaduma kadagiti pagtaengan ti tao ken kultura.
Antartika ken ti Akin-abagatan a Taaw
Ti akin-abagatn arehion ti polar ket awan met ti permanente a pagtaengan ti tao. Ti Estasion McMurdo ket isu ti kadakkelan nga estasion ti pagsukisokan idiay Antartika a pinatpataray babaen ti Estados Unidos. Dagiti sabali pay nga estasion ket mairaman ti Estasion Palmer ken Estasion ti Abagatan nga Ungto ti Amundsen-Scott (Estados Unidos), Base Esperanza ken Base Marambio (Arhentina), Base Scott (Baro a Selanda), ken Estasion Vostok (Rusia).
Bayat nga awan met dagiti indihenio a kultura ti tao, adda met ti narikut nga ekosistema, a naipangpangruna iti igid dagiti sona ti aplaya ti Antartika. Ti panagpanagto ti dalluyon iti aplaya ket mangited kadagiti adu a taraon a mangpakan kadagiti kril, ti kita ti crustacea ti baybay, a mangpakan met kadagiti narikut a sibibiag nga ayup manipud kadagiti penguino aginggana kadagiti asul a balyena.
Dagiti rehion ti ekstraterestial a polar
Dagiti sabali a planeta ken dagiti  masna a satelite iti sistema a solar ket addaan met kadagiti makaay-ayo a langa a maipanggep kadagiti bukodda a rehion ti polar. Ti Bulan ti Daga ket naipagpagarup nga aglaon ti adu a deposito iti yelo kadagiti nauneg nga abut kadagiti bukodna a rehion ti polar ken saan pay a makakita ti dagus a lawag ti init. Ti Marte, kasla met iti Daga, ket addaan kadagiti gora ti yelo ti polar. Bayat nga idiay Urano ti nakaro a pakbu ti pagtayyekan ti planeta ket pakaiturongan dagiti ungto nga agsinnublat a dagus a mangitudo iti Init.
Archirhodomyrtus beckleri
Ti Archirhodomyrtus beckleri ket ti "bassit-bulong a mirtus," wenno "mirtus-rosas," iti maysa a bassit a mula wenno bassit a kayo a patneng kadagiti katuduan a bakir iti akindaya nga Australia.
Dagiti bulong ti mirtus-rosas ket 2–8 cm iti kaatiddog kend 1.5-2.5 cm iti kaakaba, nagkuntirad, nasileng ken nabanglo no maremmek. Dagiti sabong ket 1 cm iti kaakaba, puraw, mauve wenno derosas. Ti makan a berry ket 0.5-0.8 cm iti kaakaba, agtimbukel, duyaw narangha wenno nalabbasit, ken aglaon kadagiti adu a babassit a bukel.
Dagiti usar
Ti berry ket addaan iti nasayaat nga aromatiko a nanam a kapada iti Brasiliano a seresa. Mabalin a makilaw wenno mausar a kas dagiti pagsawsawan ken dagiti preserba.
Sasao nga Eleman
Ti sasao nga Eleman ket ti pamilia ti pagsasao ti Papua Baro a Guinea.
Dagiti pagsasao ken pannakaidasig
Dagiti lima a pagsasao ti maitutop nga Eleman ket nalawagda nga agkakabagian. Nailasin isuda a kas pamilia babaen ni Sidney Herbert Ray idi 1907, ken kanungpalan a nairaman iti Trans–Baro a Guinea a panangidasig da Stephen Wurm (1975) ken Malcolm Ross (2005).
Nairaman idi ti Purari babaen ni Brown (1968), ngem ti laeng ebidensia ket ti 1sg a pangsandi ti nai, a mabalin laeng a daytoy ket paltiing ti TNG iti *na.
Dagiti pangsandi ket dagiti sumaganad:
! !!sg!!pl !1 !2 !3
Schizolaena parvipetala
Ti Schizolaena parvipetala ketti mula iti pamilia ti Sarcolaenaceae. Daytoy ket endemiko iti Madagascar. Ti espesipiko nga epiteta iti parvipetala ket manipud iti Latin a ti kayatna a sawen ket "bassit a sabsabong".
Deskripsion
Agtubo ti Schizolaena parvipetala kas bassit a mula wenno bassit a kayo aginggana iti iti katayag. Nalamuyot dagiti ungnkay, masansan a naabongan iti babassit a dutdot nga agraman iti bassit a lentisela. Dagiti bulong ket eliptiko aginggana iti immitlog iti sukog. Agmarisda iti kalalainganna a kayumanggi itingato ken napusasaw a kayumanggi iti baba, nga agrukod aginggana iti iti kaatiddog. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti dua aginggana kadagiti uppat a sabong, ti tunggal maysa ket addaan kadagiti tallo a sepalo ken dagiti lima a puraw a petalo. Awan ti ammo a pakaammo a maipanggep iti bunga.
Pannakaiwarwaras ken habitat
Ammo laeng ti Schizolaena parvipetala manipud iti abagatan akindaya nga aplaya ti rehion ti Anosy. Ti habitatna ket tanap a nadam-eg a bakir manipud iti pantar ti baybay iti agarup a iti kangato.
Archirhodomyrtus
Ti Archirhodomyrtus ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti mirtus a pamilia iti Myrtaceae, a naipalawag a kas maysa a henero idi 1941. Adda dagiti lima nga ammo a sebbangan, dagiti uppat ket patneng iti Baro a Caledonia ken maysa ket patneng iti Australia.
Dagitoy a kayo ken bassit a kayo ket agsumbangir a naurnos dagiti bulong ken dagiti sabong ket adda kadagiti axil iti bulong. Bugbugtong dagiti sabong, agparis, wenno kadagiti tallo. Adda dagiti 5 a sepalo, 5 a petalo, ken dagiti adu nga estambre. Ti bunga ket maysa a nalamuyot a berry nga adu iti bukelna.
Pagsasao nga Amanab
Ti pagsasao nga Amanab ket ti pagsasao a Papuano nga insasao babaen dagiti 4,400 a tattao idiay Distrito ti Amanab, Probinsia ti Sandaun, Papua Baro a Guinea.
Coffea charrieriana
Ti Coffea charrieriana (wenno Charrier coffee iti Ingles) ket ti sebbangan dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket maysa nga awanan iti kapeina a kape a mabirukan iti Kamerun. Daytoy a mula ket ti ammo laeng nga awanan iti kapeina a mula kape manipud iti Tengnga nga Aprika.
Ti C. charrieriana ket napili idi a kas maysa kadagiti "The Top 10 New Species" a naipalawag idi 2008 babaen ti International Institute for Species Exploration iti Arizona State University ken ti maysa nga internasional a komite dagiti taksonomista.
Etimolohia
Ti nagan ket pammadayaw ken ni Propesor André Charrier, nga isu ti nangimaton iti iti panagsukisok iti panagmula iti kape ken dagiti mision ti panagurnong idiay Institut de recherche pour le développement iti las-ud kadagiti 30 a tawen iti maika-20 a siglo.
Hillieae
Ti Hillieae ket ti tribu dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae ken aglaon kadagiti agarup a 29 a sebbangan kadagiti 3 a henero. Dagiti representatibona ket mabirukan iti tropikal a Kaamerikaan. Ti tribu ket sagpaminsan a mairaman iti kabsatna a tribu ti Hamelieae.
Polbora
thumb|right|Polbora.
Hillieae
Dagiti henero
Dagiti agdama a maawat a nagan
Dagiti sinonimo
Polbora
Ti polbora ket isu ti immuna a kimiko nga eksplosibo ket ti is-isu laeng a naam-ammuan aginggana idi maika-19 a siglo. Daytoy ket ti panaglalaok ti asupre, uging, ken nitrato ti potasio (a ti asupre ken ti uging ket isu dagitoy ti agtigtignay a kas dagiti sungrod, bayat a ti nitro ket agob-obra a kas ti oksidante. gapu kadagiti panaguram a tagikuana ken ti gatad ti pudot ken ti tomo ti alingasaw a mapataudna, ti polbora ket kaaduan a naus-usar a kas ti allin kadagiti paltog kenlaok dagiti palpalibang.
Ti polbora idi segun ti kaaduna a konsenso dagiti akademiko, ket naimbento idi maika-19 a siglo idiay Tsina, ken ti kasapaan a nairehistro a naisurat a pormula para iti polbora ket naiparang iti teksto ti Song a Dinastia idi maika-11 a siglo, ni Wujing Zongyao. Daytoy a pannakaduktal ket nakaiturongan ti pannakaparnuay ti palpalibang ken dagiti nasapa nga armas ti polbora idia Tsina. Kadagiti simmaruno a siglo kalpasan ti Insik a pannakaduktal, dagiti armas ti polbora ket nangrugrugin a nagparang iti Muslim a lubong, Europa, ken India. Ti teknolohia ket naiwarwaras manipud idiay Tsina babaen ti Tengnga a Daya wenno Sentral nga Asia, ken kalpasanna idiay Europa. Ti kaasapaan nga Akinlaud a pannakaibaga ti polbora ket nagparang kadagiti teksto a naisurat babaen ti Ingles a pilosopo a ni Roger Bacon idi maika-13 a siglo.
Schizolaena pectinata
Ti Schizolaena pectinata ket ti kayo iti pamilia ti Sarcolaenaceae. Daytoy ket endemiko iti Madagascar.
Deskripsion
Agtubo ti Schizolaena pectinata kas maysa a kayo aginggana iti iti katayag. Dagiti eliptiko aginggana iti immitlog a bulongna ket agrukod aginggana iti iti kaatiddog. Dagiti bassit a sabong ket puraw wenno derosas. Ti involucre dagiti sabong ket nalasag ken nauneg a piddipiddit. Daytoy ket naipagpagarup a makaawis kadagiti lemur, kurarapnit ken dagiti billit a mangiwaras met kadagiti bukel ti kayo.
Pannakaiwarwaras ken habitat
Ammo laeng ti Schizolaena pectinata manipud kadagiti akindaya a rehion ti Vatovavy-Fitovinany, Alaotra-Mangoro ken Atsinanana. Ti habitatn ket dagiti nadam-eg ken nadam-eg bassit a bakir manipud iti pantar ti baybay iti itikangato.
Dagiti pangta
Dagiti dua a subpopulasion ti sebbangan ket adda kadagiti nasalakniban a lugar iti Integral a Masna a Reserba ti Betampona ken Espesial a Reserba ti Perinet-Analamazaotra. Iti ruar dagitoy a lugar, maipangta ti sebbangan babaen dagiti agbalbaliw a tabas ti agrikultura.
Clark Gable
Ni Clark Gable (Pebrero 1, 1901 – Nobiembre 16, 1960) ket maysa idi nga Amerikano nga aktor iti pelikula, masansan a naibagbaga a kas "Ti Ari ti Hollywood" wenno simple laeng a kas "Ti Ari". Inrugi ni Gable ti karerna a kas aktor ti entablado ken nagparang a aks ekstra kadagiti naulimek a pelikula kadagiti baetan ti 1924 ken 1926, ken nagprogreso kadagiti mangsuporta a papel kadagiti pelikula para iti MGM iti 1931. Ti simmaruno a tawen, nakaal iti immuna a bida a papelna iti Hollywood ken nagbalin a bida a lalaki kadagiti ad-adu ngem 60 a pelikula kadagiti simmaruno a tallo a dekada.
Nangabak ni Gable iti Kalaingan nga Aktor para iti It Happened One Night (1934), ken nainominado pay idi para kadagiti bida a papelna iti Mutiny on the Bounty (1935) ken para iti kaaduan nga ammo a papelna a ka sni Rhett Butler iti epiko ti Gone with the Wind (1939).
Phoenix, Arizona
Ti Phoenix ket isu ti kapitolio, ken kadakkelan a siudad, ti Estado ti Arizona. Addaan daytoy ti 1,445,632 a tattao (manipud ti Senso ti Estados Unidos idi 2010), ti Phoenix ket isu ti kaaduan ti populasion a kapitolio ti estado ti Estados Unidos, ken ti pay maikanem a kaaduan iti populasion a siudad iti pagilian.
Ti angkla ti metropolitano a lugar ti Phoenix (naam-ammuan pay a kas ti Tanap ti Init, ti paset ti Tanap ti Karayan Asin), daytoy ti maika-13 a kadakkelan a lugar ti metro babaen ti populasion idiay Estados Unidos, nga addaan iti agarup a 4.3 riwriw a tattao idi 2010. Iti pay maipatinayon, ti Phoenix ket isu ti tugaw ti kondado ti Kondado ti Maricopa ken maysa kadagiti kadakkelan a siudad idiay Estados Unidos babaen ti kalawa ti daga.
Maika-137 a meridiano laud
Ti 137° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, Amianan nga Amerika, ti Taaw Pasipiko, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-137 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna iti maika-43 a meridiano daya.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-137 a meridiano laud ket lumabas babaen ti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Beaufort ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇵🇫 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Antonio Ledesma
Ni Antonio J. Ledesma ket maysa a Filipino a Romano Katoliko a padi nga agdama nga isu ti Arsobispo ti Metropolitano nga Arkidiosesis Cagayan de Oro idiay Filipinas.
Nasapa a biag
Naiyanak ni Antonio Javellana Ledesma idi Marso 28, 1943 idiay Siudad ti Iloilo, Filipinas. Nagadal isuna ti elementaria idiay St. Aloysius School ken kalpasanna idiay Ateneo de Manila. Manipud idin, nagtaltalinaay idiay Ateneo aginggana idinalpasna ti gradona iti Pakasaritaan ken Gobierno, ken nagturpos a magna cum laude idi 1963.
Kadua
Ti Kadua ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket buklen dagiti 29 a sebbangan, amin ket maigawid iti Polinesia. Duapulo ket dua kadagitoy ket endemiko iti Is-isla Hawaii. Sumagmamano kadagiti sebbangan ket kadawyan iti nangato nga elebasion. Dagiti dadduma ket maysa nga isla laeng nga endemiko wenno karkarna, ken adda bassit dagiti mabalin a naungaw. Ti Kadua affinis ket adu a naiwarwaras iti Hawaii ken polimorpiko. Ti sebbangan-kita para iti henero ket ti Kadua acuminata.
Ti Kadua ket dati a nairaman iti nalawa a naipalawag ken polipiletiko a Hedyotis, a nangbukel, a maipatinayon iti Kadua, ti sebbangan a naikabil itan iti Oldenlandia, Oldenlandiopsis, Houstonia, ken dagiti sabali pay a henero. Ti Hedyotis ket ak-akikid itan a naipalawag.
Dagiti sebbangan
Iti sumaganad a listaan, ti Kadua haupuensis ket nainayon iti sebbangan nga inlista babaen ni Edward E. Terrell et alii.
Pakasaritaan
thumb|Ti Kadua fluviatilis, nga endemiko iti [[Is-isla Hawaii, naisagmak, Oʻahu (Naimuyongan)]] Ti henero ti Kadua ket naitakder idi 1829 babaen da Adelbert von Chamisso ken Diederich von Schlechtendal. Ninagananda daytoy para ken ni Kadu, ti maysa a patneng iti Ulea, maysa kadagiti Is-isla ti Marshall. Ni Kadu ket maysa idi a gayyem ni von Chamisso ken nangited kadagiti napateg a tulong iti ekspedision idi 1815–1818 nga indauluan babaen ni Otto von Kotzebue. Ti kadawyan a nagan iti Kadua ket saan unay a naus-usaren idi maika-20 a siglo, gapu ta kaaduan dagiti mannurat ket ikeddengda a maysa a sinomimo ti Hedyotis. Idi 1999, duapulo a sebbangan ti Kadua ket naipalawag a kas sebbangan ti Hedyotis iti maysa a Flora ti Hawaii. Naipalawag ti Kadua flynnii idi 1998, and Kadua haupuensis in 2010. Napaungar manen ti Kadua idi 2005. Daytoy a taksonomiko a panagbaliw ket tinunosan babaen dagiti molekular a pilohenetiko a panagadal ti tribu ti Spermacoceae idi 2008 ken 2009.
Pilohenio
Ti sumaganad a pilohenetiko a kayo ket sangkapaset a naibatay iti pilohenetiko a panagusig kadagiti panagsasaruno ti DNA, ken sangkapaset a naala manipud iti pannakaidasig a sinurot manipud iti maysa a papel idi 2005.
Listaan dagiti botaniko babaen ti pangyababaan ti mannurat (C)
A–B
Ti agbiruk kadagiti naikabil para iti A–B, usaren ti tabla dagiti linaon dita ngato.
D–Z
Ti agbiruk kadagiti naikabil para iti D–Z, usaren ti tabla dagiti linaon dita ngato.
Maika-180 a meridiano
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan iti abagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-180 a meridiano ket lumabas babaen ti:
thumb|Ti 180° Meridiano, [[Taveuni, Fiji]] Ti meridiano ket lumabas pay iti nagbaetan (ngem saan a naisangayan nga asideg iti):
Ti laeng kalsada a mangballasiw daytoy a meridiano, ken adda met dagiti asideg a pasdek, ket adda idiay Fiji.
Parlamentario a sistema
right|400px|thumb|Mapa dagiti nadumaduma a sistema a maipapan iti gobierno {{legend|#e75353|Dagiti [[batay-linteg a monarkia a ti turay ket naikeddeng iti parlamento.}} {{legend|#ff9a33|Dagiti parlamentario a republika dagiti parlamento ket epektibo a kangatuan kadagiti sabali a daulo ti estado.}}
{{legend|#66bb66|Dagiti parlamentario a republika nga addaan iti ehekutibo a presidente a nabutosan babaen ken akinrebbeng iti parlamento.}}]]
Ti parlamentario a sistema ket ti sistema ti demokratiko a panagturay iti estado a ti sanga ti ehekutibo ket mangala iti demokratiko a lehitimadona manipud iti, ken akinrebbeng iti, ti legislatura (parlamento); ti ehekutibo ken dagiti sanga ti lehislatibo ken isu a dagitoy ket nagsisilpoda. Iti parlamentrio a sistema, ti daulo ti estado ket kadawyan a sabali a tao manipud iti daulo ti gobierno. Daytoy ket maigiddiat iti presidensial a sistema iti maysa a demokrasia, a ti daulo ti estado ket masansan pay nga isu ti daulo ti gobierno, ken iti kangrunaan, ti sanga ti ehekutibo ket saan a mangala ti demokratiko a lehitimadona manipud iti lehislatura.
Dagiti pagilian nga addaan kadagiti parlamentario a sistema ket mabalinda a dagiti batay-linteg a monarkia, a ti monarkia ket ti seremonial a daulo ti estado bayat a ti daulo ti gobierno ket gangani a kankanayon a kameng ti lehislatura (kas ti Nagkaykaysa a Pagarian, Suesia ken Hapon), wenno dagiti parlamentario a republika, nga iti kaaduan a seremonial a presidente ket ti daulo ti estado bayat a ti daulo ti gobierno ket kadawyan a manipud iti lehislatura (kas ti Irlanda, Alemania, Pakistan, India ken Italia). Kadagiti dadduma a bassit a parlamentario a republika, a kas ti Botswana, Abagatan nga Aprika ken Surinam, ken dagiti pay estado ti Alemania, ti daulo ti gobierno ket isu pay ti daulo ti estado, ngem nabutosan babaen ken sumungbat iti lehislatura.
Boholia
Ti Boholia ket ti maysa a monotipiko a henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket impalawag babaen ni Elmer Drew Merrill idi 1926. Ti henero ket aglaon laeng iti maysa a sebbangan, viz. ti Boholia nematostylis, a patneng iti Sumatra ken ti Is-isla Basbassit a Sunda ti Indonesia ken ti Filipinas.
Alfredo Alcala
Ni Alfredo P. Alcala (Agosto 23, 1925 – Abril 8, 2000) ket maysa idi a Filipino nga artista iti komiks, naiyanak idiay Talisay, Negros Occidental idiay Filipinas. Ni Alcala ket maysa idi a nalaing nga ilustrador ken dagiti obrana ket nagparparang iti Alcala Komix Magazine. Ti pinartuatna idi 1963 a Voltar ket nangipayammo kaniana iti maysa nga internasional nga agbuybuya, a naipangpangruna idiay Estados Unidos. Nakagun-od ni Alcala kadagiti gunguna iti piksion-siensia idi las-ud iti nasap a a parte kadagiti tawen ti 1970.
Austromyrtus
Ti Austromyrtus ket ti henero dagiti bassit a mula iti pamilia ti mirtus iti Myrtaceae. Mabirukan dagiti tallo a sebbangan iti igid ti daya nga aplaya ti Australia, iti Queensland ken/wenno New South Wales. Dagiti bunga ti A. dulcis ket addaan iti bassit a nanam iti kanela. Dagiti sebbangan nga adda iti sapasap a nagan iti Baro a Caledonia ket agdamada a taksonomiko a mabalbaliwan ken maiyakarto iti sabali a henero.
Adu a kadagiti sebbangan a dati a naidasig iti Austromyrtus ket naikabilda itan kadagiti henero ti Gossia ken Lenwebbia. Dagiti sebbangan a dati nga ammo a kas Austromyrtus lasioclada, a kadawyan iti akin-amianan a New South Wales ken abagatan-akindaya a Queensland, ket ammo itan a kas Lenwebbia lasioclada.
Dagiti sebbangan ket mairaman dagiti sumaganad:
Nasalakniban a Ladawan ti daga ti Bigbiga
Ti Nasalakniban a Ladawan ti daga ti Bigbiga (mailetra pay a kas Bigbigga) ket ti maysa a nasalakniban a lugar dagiti kabakiran a turod, dagiti nawaya karuotan ken dagiti masna nga ubbog iti Ilocos Sur iti akin-amianan laud ti parte ti isla ti Luzon, Filipinas. Daytoy ket maysa kadagiti lima a nasalakniban a ladawan ti daga iti Rehion ti Ilocos babaen ti Sistema dagiti Naikaykaysa a Nasalakniban a Lugar iti Filipinas. Ti parke ket addaan iti dagup a kalawa iti nga intero a mabirukan iti kaunegan ti ili ti Narvacan. Daytoy ket napartuat idi 1939 a kas ti Bigbiga Spring Watershed Forest Reserve babaen ti Proklamasion Blng. 431 a pinirmaan babaen ni Presidente Manuel Luis Quezon. Idi 2000, daytoy ket naidasig manen a kas maysa a nasalakniban a ladawan ti daga babaen ti Proklamasion Blng. 290.
Deskripsion
Gumay-at ti Bigbiga manipud iti purok ti Cadacad aginggana iti Sitio ti Mata iti purok ti Marozo iti akindaya a Narvacan iti asideg a pagbeddengan iti ili ti Nagbukel. Daytoy ket katurodan ken kabanbantayan nga addaan iti bakras a sumakop manipud iti 30 aginggana iti 50 a porsiento ken iti kangatuan nga elebasion iti pagbaetan iti ken  iti ngato ti pantar ti baybay. Limapulo a porsiento iti lugar ket kakaykaoan ken ti nabati a lugar ket buklen ti nawaya a karuotan. Ti Waig Letac ket mangbeddeng daytoy iti abagatan a mangipaay iti danum kadagiti tallo a sitio iti Marozo.
Ti ladawan ti daga ket sangkapaset a naabungotan iti babaen dagiti bassit a kayo ken dagiti komersial a sebbangan ti kayo a kas ti tuai, kalumpit, dao ken ti kayo a baliti. Ti nawaya a karuotan ket mangsuporta iti gmelina ken kaoba.
Ti sumrekan iti parke ket babaen ti Kalsada ti Orence manipud iti nangruna a highway (Manila North Road) ken ti maitutop nga ili ti Narvacan iti laud. Daytoy ket agarup a mabirukan iti manipud iti Poblacion ti Narvacan, iti agarup a  iti abagatan ti kapitolio ti probinsia iti Vigan, ken agarup a  iti amianan ti Manila.
Schizolaena raymondii
Ti Schizolaena raymondii ket ti kayo iti pamilia ti Sarcolaenaceae. Daytoy ket endemiko iti Madagascar. Daytoy ket naipanagan para iti botaniko a ni Raymond Rabevohitra.
Deskripsion
Agtubo ti Schizolaena raymondii kas maysa kayo agingana iti  iti katayag. Dagiti nalalat bassit a bulong ket eliptiko aginggana iti arinduyog iti sukog ken agmaris iti maraberde kayumanggi iti ngato ken khaki berde iti baba. Agrukodda aginggana iti iti kaatiddog. Dagiti inploressensia ket mabirukan iti asideg ti ungto ti sanga, ti tunggal maysa ket addaan kadagiti 12 a sabong. Ti tunggal maysa a sabong ket addaan kadagiti tallo a sepalo ken dagiti lima a petalo. Dagiti maratimbukel a bunga ket agrukod aginggana iti iti diametro.