cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cananga brandisiana
Ti Cananga brandisiana ket ti sebbangan dagiti mula iti pamilia ti Annonaceae. Daytoy ket patneng iti Cambodia, Laos, Malaya, Myanmar, Tailandia ken Bietnam. Matawtawagan daytoy idiay Cambodia babaen ti kadawyan a nagan iti Chkè Sraèng ken maus-usar kadagiti tradisional nga agas para iti gurigor. Dagiti bioaktibo a molekula a naiyaon manipud iti ukis ti kayona, a mairaman dagiti acetogenina ket naireprtan nga addaan kadagiti tagikua ti sitotoksiko kadagiti panagsubok kadagiti linia ti selula ti kanser. Dagiti juvenile hormone, nga ammo a mangregulado iti panagrang-ay ti insekto, ket naiyaonen manipud iti ukis ti kayona.
Deskripsion
Daytoy ket maysa kayo a makaabot iti katayag iti 20 a metro. Dagiti prominente a langa ket mairaman dagiti bugbugtong a nabanglo a sabong nga addaan iti kadagiti akikid a sepalo ken dagiti petalo nga addaan kadagiti umallon nga igid. Nadutdotan dagiti karpelo ken dagiti immitlog a bulongna.
Biolohia ti reproduktibo
Ti pollen ti Asteranthe asterias ket maiwagwag a kas dagiti permanente a tetrado.
Pagsasao a Waioli
Ti pagsasao a Waioli ket ti Papuano a pagsasao a Halmahera ti Indonesia.
Miconia oellgaardii
Ti Miconia oellgaardii ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nangato a pagtubuan ti babassit a mula.
Eucalypteae
Ti Eucalypteae ket ti tribu ti pamilia ti mula iti pamilia ti Myrtaceae.
Miconia oligantha
Ti Miconia oligantha ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay.
Magnoliales
thumb|240px|Ti kayo a [[Myristica fragrans manipud iti Myristicaceae. ]]
Ti Magnoliales ket buklen iti urnos dagiti agsabsabong a mula.
Pannakaidasig
Mangiraman ti Magnoliales kadagiti innem a pamilia:
Sistema ti APG
Ikabil ti sistema ti APG (1998), sistema ti APG II (2003), ken sistema ti APG III (2009) daytoy nga urnos iti klado ti magnoliids, a magawidan a kas dagiti sumaganad:
Kadagitoy a sistema, nga inpablaak babaen ti APG, dagiti Magnoliales ket basalo a grupo, a mailaksid kadagiti eudicotidae.
Pagsasao a Ksingmul
Ti pagsasao a Ksingmul (Ksing Mul, Puoc, Xinh Mun, ) ket ti pagsasao a Mon–Khmer nga insasao babaen dagiti tattao a Ksingmul ti Bietnam ken Laos.
Magnoliales
Dagiti nasapa a sistema
Ikabil ti sistema ti Cronquist (1981) ti urnos iti subklase ti Magnoliidae iti klase ti Magnoliopsida (=dicotyledons) ken mangusar iti daytoy a panangigawid:
Pagsasao a Ksingmul
Dagiti karuay
Jerold Edmondson (2010: 144), nga agdakdakamat iti Đặng Nghiêm Vạn, et al. (1972: 254 ff.), ilistan dagiti 3 a nangruna a karuay ti Ksingmul. Ti Ksingmul Nghệt ket ti kakonsertibuan a karuay.
Magnoliales
Dagiti nasapa a sistema
Ikabil ti sistema ti Thorne (1992) ti urnos iti super-urnos ti Magnolianae, subklase ti Magnoliidae (= dicotyledons), iti klase ti Magnoliopsida (= angiosperms) ken mangusar iti daytoy a panangigawid (mairaman dagiti mula iti urnos ti Laurales ken Piperales babaen dagiti sabali a sistema):
Ti sistema ti Engler, iti panagpabarona idi 1964, ket ikabilna ti urnos iti subklase ti Archychlamydeae iti klase a Dicotyledoneae (=dicotyledons) ken agus-usar iti day a panangigawid:
Ti sistema ti Wettstein, ti kaudian a bersion a naipablaak idi 1935, ket saan a nagusar iti daytoy a nagan ngem addaan iti maysa nga urnos nga addaan iti kapada apanangigawid iti nagan a Polycarpicae. Daytoy ket naikabil iti Dialypetalae iti subklase ti Choripetalae iti klase ti Dicotyledones. (Kitaen pay ti Sympetalae).
Manipud iti ngato, nalawagton a dagiti mula a nairaman iti daytoy nga urnos babaen ti sistema ti APG ket nakitkitadan nga agkakabagian. Kankanayon a naikabkabildan iti urnos ti Magnoliales (wenno ti simmaruno). Ti paggiddiatan ket dagiti nasapsapa a sistema ket nangiramanda pay kadagiti sabali a mula, a naikkaten kadagiti kaarruba nga urnos (iti magnoliids) babaen ti APG.
Pagsasao a Li'o
Ti pagsasao a Li'o, wenno Ende-Li'o, ket ti rimpuok ti dialekto ti Malayo-Polinesio a naisasao idiay Flores iti Indonesia.
Palaquium canaliculatum
Ti Palaquium canaliculatum ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Sri Lanka. Daytoy ket karkarna a sebbangan manipud laeng kadagiti tallo a lokasion iti habitat ti kankanayon a berde a bakir.
Maika-55 a meridiano laud
Ti 55° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, Amianan nga Amerika, ti Taaw Atlantiko,Abagatan nga Amerika, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Pagsasao nga O’du
Ti pagsasao nga O’du (Ơ Đu), wenno Iduh, ket ti pagsasao a Mon–Khmer ti Bietnam ken Laos. Idiay Bietnam, daytoy ket insasao babaen dagiti agarup a 300 a tattao idiay Distrito ti Tương Dương, Probinsia ti Nghệ An (Đặng, et al. 2010).
Maika-55 a meridiano laud
Ti maika-55 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-125 a meridiano daya.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-55 a meridiano laud ket lumabas babaen ti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Lincoln ! scope="row" | 🇬🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Baffin ! scope="row" | 🇬🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luuek Baffin ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Davis ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Fortune ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇸🇷 ! scope="row" | 🇧🇷 ! scope="row" | 🇵🇾 ! scope="row" | 🇦🇷 ! scope="row" | 🇧🇷 ! scope="row" | 🇺🇾 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Is-isla Abagatan a Shetland ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Maika-21 a paralelo amianan
Ti maika-21 a paralelo amianan ket ti sirkulo ti latitud a 21 gradgrado iti amianan ti ekuador a plano ti Daga. Daytoy ket ballasiwenna ti Aprika, Asia, ti Taaw Indiano, ti Taaw Pasipiko, Amianan nga Amerika, ti Karibe ken ti Taaw Atlantiko.
Iti daytoy a latitud ti init ket makitkita para kadagiti 13 nga oras, 25 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti kalgaw ken 10 nga or-oras, 51 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti panaglalam-ek.
Likmut iti lubong
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" | undefined ! scope="row" | 🇩🇿 ! scope="row" | 🇳🇪 ! scope="row" | 🇹🇩 ! scope="row" | 🇱🇾 ! scope="row" | 🇸🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Nalabbasit ! scope="row" | 🇸🇦 ! scope="row" | 🇴🇲 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇮🇳 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇮🇳 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇧🇩 ! scope="row" | 🇲🇲 ! scope="row" | 🇱🇦 ! scope="row" | 🇻🇳 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Abagatan Tsina ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Abagatan Tsina ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇲🇽 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo ti Mehiko ! scope="row" | 🇲🇽 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Karibe ! scope="row" | 🇨🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Karibe ! scope="row" | 🇨🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇧🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | Akinlaud a Sahara ! scope="row" | undefined ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | undefined ! scope="row" | undefined
Miconia ombrophila
Ti Miconia ombrophila ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay.
Palaquium calophyllum
Ti Palaquium calophyllum ket ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo aginggana iti iti katayag. Ti ukis ti kayo ket marakayumanggi maris-dapo. Ti inploressensia ket addaan kadagiti 12 a sabong. Dagiti bunga ket agtimbukel, aginggana iti iti diametro. Ti espesipiko nga epiteta iti calophyllum ket manipud iti Griego a ti kaibuksulanna ket "napintas a bulbulong". Ti habitat kadagiti bakir ket manipud iti pantar ti baybay aginggana iti iti kangato. Mabirukan ti P. calophyllum idiay Sumatra, Borneo, ti Filipinas, Maluku ken Baro a Guinea.
Sasao a Savu
Ti sasao a Savu, Hawu ken Dhao, ket naisasaoda kadagiti isla ti Savu ken Ndao idiay Daya a Nusa Tenggara, Indonesia.
Pannakaidasig
Imbaga ni Cappell (1975) ti adu a gatad ti bokabulario a saan nga Austronesio ken dagiti maipapan iti gramatika a langa it sasao a Tengnga a Malayo-Polinesio ti Daya a Nusa Tenggara ken Maluku, a naipangpangruna iti Hawu. Bayat a sapasap nga inbagbaga ti saan nga Austronesio a subestrato, ti Hawu ket nakaro nga agbalbaliw manipud kadagiti tabas ti Austronesio isu nga indasigna iti (ken ti Dhao) a kas saan a pagsasao nga Austronesio. Ti kinunana,
"Ti Hawu ket addaan pay iti adu a bokabulario ti AN [Austronesio], mairaman dagiti pangsandi, ken dagiti dua a langa a maipapan iti gramatika, a naipangpangruna ti panangibaga a pangyuna ti ma- ken ti pangigapu a pa- … Nupay kasta, daytoy ket aglaon kadagiti awan sabali a langa ti gramatika ti AN, ken bayat a daytoy ket NAN [saan nga Austronesio], ti gramatikana ket saan a maiyanay iti sasao nga AT [ Alor-Timor ], ngem iti nawaya a kita. Isu a ti husto a panangipateg iti Hawu ket NAN, nga addaan iti nakaro a tuon ti bokabulario ti Indones iti AN. (p. 683)"
Nupay kasta, kadawyan itan a naaw-awat a ti Savu ket nakarkaro nga agbalbaliw ngem dagiti sabali a sasao a Tengnga a Malayo-Polinesio, nga amin ket mangipakita ti saan nga Austronesio a komponente a mangipalawag ti sasao a Melanesio.
Pagsasao a Gaura
Ti pagsasao a Gaura (Ngaro, Nggaura) ket ti pagsasao a Sumba ti Indonesia. Ibilang ti Ethnologue daytoy a kas dialekto iti Lamboya ken Kodi.
Sasao a Khmuiko
Homeland
Insingasing ni Paul Sidwell (2015) a ti Khmuiko Urheimat (homeland) idi ket itan ti Probinsia ti Oudomxay, akin-amianan a Laos.
Dagiti pagsasao
Ti sasao a Khmuiko ket dagiti sumaganad:
Adda met dagiti saan a pagtutunosan no ti Bit ket Khmuiko wenno Palaungiko; namatmati ni Svantesson a daytoy ket Palaungiko, ken daytoy ket sagpaminsan a naikabkabil iti Mangiko, ngem kaaduan kadagiti panangidasig ditoy ket alaenda a kas Khmuiko. Iti pay maipada, ti Phuoc (Xinh Mul) ken Khang ket sagpaminsanda pay a maidasig a kas Mangko.
Ti kaudian a pannakaduktal ti pagsasao a Bumang ket mabalin pay a pagsasao a Khmuiko wenno Palaungiko. Inkeddeng ni Jerold A. Edmondson a daytoy ket kaasitgan a kabagian ti pagsasao a Khang. Ti pay, Quang Lam ket saan a nasayaat a napasingkedan a pagsasao idiay Bietnam a mabalin nga asideg a kabagian ti Khang wenno Bit.
Pannakaidasig
Dagiti panagkakabagian dagitoy a pagsasao ket di nalawag. Idasig isuda ti Ethnologue 19 a kas dagiti sumaganad:
Ti maysa a probisional a pannakaidasig iti SEALang ket ibatina ti Mal–Phrai, ngem ikapetna ti Khao iti Khang imbes nga iti Bit, tratuenna ti Khuen a kas dialekto ti Khmu':
Diffloth & Proschan (1989)
Ti Chazée (1999), nga agdakdakmat iti Diffloth & Proschan (1989), ket addaan iti sumaganad:
Peiros (2004)
Ti Ilia Peiros (Peiros 2004:39) ket addaan iti sumaganad:
Sidwell (2014)
Naibatay kadagiti panagrang-ay iti Proto-Khmuiko nga *aː₁, idasig ni Paul Sidwell (2014) ti sasao a Khmuiko a kas dagiti sumaganad.
Dagiti panagrang-ay ti Proto-Khmuiko nga *aː₁ segun kenni Sidwell (2014) ket:
Palaquium
Ti Palaquium ket ti henero dagiti agarup a 120 a sebbangan dagiti kayo iti pamilia a Sapotaceae. Ti sakopda ket manipud iti India iti ballasiw ti Abagatan a daya nga Asia, Malesia, Papuasia ken Australasia, aginggana iti akinlaud nga Is-isla Pasipiko.
Deskripsion
Iti kaunegan ti sakopda, ti sebbangan ti Palaquium ket kaaduan a mabirukan idiay Filipinas ken Borneo. Idiay Borneo adu kadagiti sebbangan ket nairehistro kadagiti estado ti Malaysia iti Sabah ken Sarawak.
Dagiti bulong ket kadawyan a maurnos nga agbalikuskos ken masansana nga agrimpuok iti asideg dagiti ungkay. Dagiti sabong ket kaaduan a biseksual, ngem adda met dagiti ammo nga uniseksual. Dagiti bunga ket addaan iti maysa wenno dua a bukel nga adda met karkarna nga adu ti bukelna. Dagiti habitat ti Palaquium ket mabirukan iti aplaya, tanap iti aglalaok a dipterokarpo, kalugnakan ken bakir ti kabambantayan.
Adda dagiti sebbangan, kas pagarigan ti Palaquium gutta, ket adu nga ammo gapu iti panagpataudda iti latex ti gutta-percha.
Dagiti sebbangan
Manipud idi Nobiembre 2013, bigbigen ti The Plant List dagiti 120 a maawat a sebbangan: • # Palaquium abundantiflorum
• # Palaquium amboinense
• # Palaquium annamense
• # Palaquium barnesii
• # Palaquium bataanense
• # Palaquium beccarianum
• # Palaquium bourdillonii
• # Palaquium brassii
• # Palaquium burckii
• # Palaquium canaliculatum
• # Palaquium clarkeanum
• # Palaquium cochleariifolium
• # Palaquium confertum
• # Palaquium crassifolium
• # Palaquium cryptocariifolium
• # Palaquium cuprifolium
• # Palaquium dasyphyllum
• # Palaquium dubardii
• # Palaquium edenii
• # Palaquium elegans
• # Palaquium ellipticum
• # Palaquium elliptilimbum
• # Palaquium elongatum
• # Palaquium eriocalyx
• # Palaquium erythrospermum
• # Palaquium ferrugineum
• # Palaquium fidjiense
• # Palaquium firmum
• # Palaquium formosanum
• # Palaquium foxworthyi
• # Palaquium galactoxylum
• # Palaquium garrettii
• # Palaquium gigantifolium
• # Palaquium glabrifolium
• # Palaquium glabrum
• # Palaquium globosum
• # Palaquium grande
• # Palaquium gutta
• # Palaquium hansenii
• # Palaquium herveyi
• # Palaquium heterosepalum
• # Palaquium hinmolpedda
• # Palaquium hispidum
• # Palaquium hornei
• # Palaquium impressionervium
• # Palaquium karrak
• # Palaquium kinabaluense
• # Palaquium laevifolium
• # Palaquium lanceolatum
• # Palaquium leiocarpum
• # Palaquium lisophyllum
• # Palaquium lobbianum
• # Palaquium loheri
• # Palaquium luzoniense
Palaquium cochleariifolium
Ti Palaquium cochleariifolium ket ti sebbangan ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo aginggana iti iti katayag, nga addaan iti puon iti diametro aginggana iti. Ti ukis ti kayo ket nangisit a kayumanggi. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti 14 a sabong. Dagiti bunga ket immatiddog, aginggana iti iti kaatiddog. Ti espesipiko nga epiteta iti cochleariifolium ket manipud iti Latin a ti kaibuksilanna ket "sukog-kutsara a bulbulong". Kalugnakan ti habitana kadagiti bakir ti kerangas. Ti P. cochleariifolium ket endemiko iti Borneo.
Miconia pailasana
Ti Miconia pailasana ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay.
Palaquium
Dagiti sebbangan
• # Palaquium maingayi
• # Palaquium majas
• # Palaquium maliliense
• # Palaquium masuui
• # Palaquium merrillii
• # Palaquium microphyllum
• # Palaquium montanum
• # Palaquium morobense
• # Palaquium multiflorum
• # Palaquium neoebudicum
• # Palaquium njatoh
• # Palaquium obovatum
• # Palaquium obtusifolium
• # Palaquium oleosum
• # Palaquium ottolanderi
• # Palaquium oxleyanum
• # Palaquium oxyspermum
• # Palaquium pauciflorum
• # Palaquium petiolare
• # Palaquium philippense
• # Palaquium pinnatinervium
• # Palaquium polyandrum
• # Palaquium polyanthum
• # Palaquium porphyreum
• # Palaquium pseudocalophyllum
• # Palaquium pseudocuneatum
• # Palaquium pseudorostratum
• # Palaquium quercifolium
• # Palaquium ravii
• # Palaquium ridleyi
• # Palaquium rigidum
• # Palaquium rioense
• # Palaquium rivulare
• # Palaquium rostratum
• # Palaquium rubiginosum
• # Palaquium sambasense
• # Palaquium sericeum
• # Palaquium simun
• # Palaquium stehlinii
• # Palaquium stellatum
• # Palaquium stipulare
• # Palaquium sukoei
• # Palaquium supfianum
Syncarpia
Ti Syncarpia ket ti bassit a grupo dagiti kayo iti mirtus a pamilia ti Myrtaceae, a naipalawag a kas maysa a henero idi 1839. Dagitoy ket patneng iti Queensland ken ti New South Wales iti Australia.
Palaquium
Dagiti sebbangan
• # Palaquium tenuipetiolatum
Syncarpia
Dagitoy ket maigiddiat kadagiti Myrtaceae gapu ta dagiti bulong ket agsumbangir imbes nga agsinnublat a kas kadawayan para iti pamilia.
Palaquium
Dagiti sebbangan
• # Palaquium thwaitesii
• # Palaquium tjipetirense
• # Palaquium vexillatum
Syncarpia
Ti S. glomulifera ket naikeddeng a kas makaraut a mula idiay Hawaii.
Palaquium
Dagiti sebbangan
• # Palaquium vidalii
Syncarpia
itan ket adda iti Choricarpia Xanthostemon
Palaquium
Dagiti sebbangan
• # Palaquium vitilevuense
• # Palaquium walsurifolium
• # Palaquium warburgianum
• # Palaquium xanthochymum
• # Palaquium zeylanicum
Abagatan
Ti abagatan ( sur ) ket ti pangnagan, pangilasin, wenno pangkadua a mangituding ti direksion wenno heograpia. Daytoy ket maysa kadagiti uppat a kardinal a direksion wenno dagiti puntos ti kompas. Ti abagatan ket ti polar a kasumbangir ti amianan ken daytoy ket perpendikular iti daya ken laud.
Pagsasao a Prai
Ti pagsasao a Prai (Phray) wenno Phai, ammo pay a kas Thin (Htin), ket ti pagsasao a Mon–Khmer ti Tailandia ken Laos. Adda dagiti asideg nga agkakabagian, ngem saan nga agsinnaray a maawatan a dialekto nga agnagan kadagiti Prai ken Thin. Asidegda pay a maikabagian iti Mal, ken no agkuyog mangpormada iti grupo dagiti pagsasao ti Mal–Phrai, a sagpaminsan a kolektibo a tinawtawagan iti pagsasao a Lua' (gapu ta insasao babaen ti tattao a Lua).
Abagatan
Nabigasion
Iti kadawyan, ti akinbaba a bangir ti mapa ket ti abagatan, ngem mabalin met nga adda dagiti nabaliktad a mapa a mangisungani iti daytoy a konbension. Ti mapan iti abagatan babaen ti panagusar ti kompas para iti nabigasion, isaad ti turong wenno asimut iti 180°. Iti pay mabalin, idiay Akin-amianan a Hemisperio ti Init ket agarupto nga adda iti abagatan iti tengnga ti aldaw.
Abagatan nga Ungto
Ti pudno nga abagatan ket ti direksion a maiturong iti akin-abagatan a patingga ti pagtayyekan nga agarup nga isu ti paglikmutan ti Daga, a tinawtawagan daytoy iti Abagatan nga Ungto. Ti Abagatan nga Ungto ket mabirukan idiay Antartika. Ti magnetiko nga abagatan ket ti direksion a maiturong iti abagatan ti magnetiko nga ungto, nga adayo met bassit manipud iti abagatan a heograpiko nga ungto.
Heograpia
Ti global nga Abagatan ket mangibagbaga iti saan unay a sosial ken ekonomiko a napadur-as nga akin-abagatan a gudua ti globo. 95% iti Global nga Amianan ket addaan iti makanayen a makan ken linong, ken agob-obra a sistema ti edukasion. Iti Abagatan, met, 5% laeng ti populasion ti addaan iti makan ken linong. Daytoy ket "awan iti maitunos a teknolohia, daytoy ket awan ti politikal a pannakatalinaay, dagiti ekonomia ket saan unay a nadur-as, ken dagiti gangganaet a pannakisukat a matgedanda ket agdepdepende kadagiti nangruna nga eksport ti produkto."
Ti panagusar ti termino ti 'Abagatan' ket mabalin pay a mainaig iti pagilian, ken naisangayan kadagiti kaso iti malaslasin a pannakabingay ti ekonomia wenno kultura – kas pagarigan ti Akin-abagatan nga Estados Unidos, a naisina manipud iti Akin-amianan a daya nga Estados Unidos babaen ti linia Mason–Dixon, wenno ti Abagatan nga INglatera, a politikal ken ekonomia a saan a maipada iti Amianan nga Inglatera.
Miconia onaensis
Ti Miconia onaensis ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay.
Klado
Ti klado (manipud iti κλάδος, klados, "sanga"), ammo pay a kas monopiletiko a grupo, ket ti maysa a grupo dagiti organismo a buklen iti maysa a sapasap a tinaudan ken amin dagiti kapuonan a kaputotan, ken mangirepresenta iti bugbugtong a "sanga" iti "kayo ti biag".
Ti sapasap a tinaudan ket mabalin a maysa nga indibidual, maysa a populasion, maysa a sebbangan (naungaw wenno sibibiag), ken dadduma pay aginggana iti maysa a pagarian ken ad-adu pay. Naiyumok dagiti klado, maysa iti sabali, kas iti tunggal a maysa a sanga ket sumina kadagiti babbabassit a sanga. Dagita a panagsina ket mangipaltiing iti ebolusionario a pakasaritaan kas agbalbaliw dagiti populasion ken nawayada nga agbaliw. Naitermino dagiti klado a kas dagiti monopiletiko (Griego: "maysa a sangkaputotan") a grupo.
Kadagiti napalabas bassit a dekada, ti kaldistiko nga arngian ket nagpasayaat iti biolohiko a panangidasig ken nakaipakita iti nakakaskasdaaw nga ebolusionario a pannakikabagian dagiti organismo. Iti umad-adu, dagiti taksonomo ket padasenda ti mangliklik a mangnagan iti kadagiti takson a saan a dagiti klado; dayta ket, dagiti takson a saan a monopiletiko. Adda dagiti sumagmamano a pagkakabagian a pagbaetan dagiti organismo nga inpakita iti ima ti molekular a biolohia ti kladistika ket dagiti fungi ket as-asidegda a kabagian dagiti ayup ngem kadagiti mula, naikeddeng itan a dagiti archaea ket maigiddiatda manipud iti bakteria, ken dagiti multiselular nga organismo ket mabalinda a nagtaud manipud iti archaea.
Etimolohia
Ti termino a "klado" ket naaramid idi 1957 babaen ti biologo a ni Julian Huxley a mangibaga iti resulta ti kladogenesis, ti maysa a konsepto a binulod ni Huxley manipud ken ni Bernhard Rensch.
Adu kadagiti sapasap a nanaganan a grupo, kas pagarigan dagiti rodensia ken dagiti insekto, ket kladoda gapu ta, iti tunggal maysa a kaso, ti grupo ket buklen ti maysa sapasap a tinaudan nga agraman amin kadagiti bukodna a sanga ti kaputotan. Kas pagarigan, dagiti rodensia, ket sanga dagiti mamalia a simmina kalpasan ti patingga iti paset ti panawen idi ti klado ti Dinosauria ket nagsardeng a kas dagiti dominante a naindagaan a bertebrata kadagiti 66 a riwriw a tawen a napalabas. Ti kasisigud a populasion ken dagiti amin a kaputotanna ket klado. Ti klado ti rodensia ket maitunos iti urnos ti Rodentia, ken dagiti insekto iti klase ti Insecta. Dagitoy a klado ket mairaman kadagiti basbassit a klado, a kas ti chipmunk wenno kuton, iti tunggal maysa ket buklen dagiti basbassit pay a klado. Ti met klado ti "rodensia" ket mairaman iti mamalia, bertebrata ken dagiti klado ti ayup.
Panateng
Ti panateng ket maipapan ti birus a makaalis a sakit iti akinngato nga alimunumon ti respiratorio a kangrunaan a mangapektar ti agong.
Dagiti sintoma ket mairaman ti panaguyek, nasakit a karabukob, runny nose, panagbaen, ken gurigor a kadawyan a maresolba kadagiti pito angginggana iti sangapulo nga aldaw, nga ada met dagiti sintoma nga agpaut aginggana dagiti tallo a lawas.
Artabotrys
Ti Artabotrys ket ti henero dagiti mula iti pamilia nga Annonaceae. Adda dagiti sumurok a 100 a sebbangan kadagiti tropiko ti Daan a Lubong, nga adda dagiti 31 a sebbangan idiay Aprika. Daytoy ket parte ti pamilia ti atis (Annonaceae). Amin dagiti sebbangan ket babassit a kayo a mabalin nga agkalatkat. Simple dagiti bulong ken agsisinnublat nga awanan iti dutdot. Dagiti biseksual a sabong bugbugtong a rummuar wenno rimpuok iti bangir dagiti bulong. Nabanglo dagiti innem ti petalona sabong, ken agbunga ti mula ket kadagiti nalasag a prutas.
Palicoureeae
Ti Palicoureeae ket ti tribu dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae ken aglaon kadagiti agarup a 817 a sebbangan kadagiti 11 a henero. Mabirukan dagiti representatibona iti tropiko ken subtropiko.
Dagiti henero
Dagiti agdama a maawat a nagan
Literasia
thumb|300px|right|Mapa ti lubong a mangipakpakita ti literasia babaen ti pagilian idi 2013 ([[Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan idi 2013 ti Nagkaykaysa a Pagpagilian ken dagiti departamento ti agmaymaysa nga estadistika) Grey = awan datos]] 300px|thumb|Ti kinailliterado ti lubong ket nagudua idi baetan ti 1970 ken 2005. Ti literasia ket tradisional a naaw-awat a kas ti abilidad iti panagbasa ken panagsurat. Ti kaibuksilan ti termino ket mabalin a mapadakkel tapno mairaman ti abilidad iti panagusar ti pagsasao, bbilbilang, ladladawan ken dadduma pay a pamay-an tapno maawatan ken mausar dagiti sistema ti naturay a simbolo iti kultura. Ti konsepto ti literasia ket dumakdakkel kadagiti pagilian ti OECD tapno mairaman dagiti kalaing a panagserrek ti pannakaammo babaen ti teknolohia ken ti abilidad a mangipateg kadagiti narikut a konteksto.
Miconia papillosa
Ti Miconia papillosa ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay wenno dagiti subtropikal wenno tropikal a nangato a karuotan.
Anggulo
thumb|right|∠, ti simbolo ti anggulo iti [[Unicode ket U+2220|228x228px]]
Iti dua a dimension nga espasio, ti maysa nga anggulo ket ti pigura a naporma babae dagiti dua a raya, a tinawtawagan kadagiti bangir ti anggulo, a makibinningay iti sapsap a puntos ti patingga, a tinawtawagan ti bertise ti anggulo.
Pagsasao a Lole
Ti pagsasao a Lole ken Ba'a ket ti pagsasao a Tengnga a Malayo-Polinesio ti Isla Rote, iti Timor, Indonesia.
Dagiti panagtunton ti teritorio ti Antartika
thumb|right|Dagiti pagsukisokan nga estasion ken dagiti panagtunton ti teritorio ti Antartika (2002). Pito nga es-estado ti mangtartaripato ti panagtunton ti teritorio kadagiti walo a teritorio idiay Antartika. Dagitoy a pagilian ket mangimaton iti lugarda a sientipiko a pagsukisokan ken dagiti pagadalan a pasilidad a idiay Antartika iti uneg ti tinuntonda a teritorio.
Naibagbaga kano a ti Tulag ti Antartiko ket mangitungkua wenno mangpasardeng kadagitoy a panagtunton. Nupay kasta, ti Artikulo IV § 2 ket mangibagbaga iti, "Awan kadagiti tignay wenno aktibidad a mapaspasamak bayat a maipatpatungpal ti agdama a tulag ket gapuanan iti daytoy a batayan para iti panangiyunayunay, panagsuporta wenno panangipaay ti panagtunton ti teritorial a kinaturay idiay Antartika. Awan ti baro a panagtunton,wenno panagpadakkel iti maysa nga adda a panagtunton, ti maiyunayunayto iti kinaturay ti teritorio bayat a maipatpatungpal ti agdama a tulag agdama a Tulag", isu a saan a mangitungkua wenno mangpaardeng kadagiti adda a panagtunton.
Dagiti mabalin a masakbayan a panagtunton
Adda dagiti maipagpagarup a a mabalin a maipanggep dagiti masakbayan a panagtunton. Ti Estados Unidos ken Rusia (kas sumaruno nga estado iti Kappon ti Sobiet) ket nangitaltalinaay nga addaanda iti reserba a karbenagn iti agaramid kadagiti panagtunton ket adda met dagiti panagipagpagarup a ti Brasil ket agar-aramid iti panagtunton a naibatay babaen ti 53° L ken 28° L, isu a mangtuoon kadagiti panagtunton ti Arhentina ket Britaniko ngem saan a ti Chile.
Dagiti teritorio ti isla ti subantartiko
Dagiti uppat a teritorio iti 60° Abagatan ti sirkulo ti latitud ket sagpaminsan a mainaig iti kontinente ti Antartika. Awan kadagitoy a teritorio ket addaan kadagiti indehenio a populasion.
Purpureostemon
Ti Purpureostemon ket ti henero ti mula iti mirtus a pamilia ti Myrtaceae a naipalawag a kas maysa a henero idi 1939. Adda laeng maysa nga ammo a sebbangan, ti Purpureostemon ciliatus, nga endemiko iti Baro a Caledonia. Ti Purpureostemon ket kabagian ti Xanthostemon.
Isla ti Orkidia
Ti Isla ti Orkidia (Ponso no Tao; ) ket ti 45 km² a nangato nga isla idiay akin-abagatan a daya nga aplaya ti Isla ti Taiwan ken naisina manipud iti Batanes ti Filipinas babaen ti Kanal Bashi ti Lingsat Luzon. Daytoy ke tinurturayan a kas Ili ti Lanyu ti Kondado ti Taitung, Taiwan.
Ti isla ket balay dagiti Tao, ti maysa nga etniko a grupo ti minoradad nga immakar manipud iti Purpuro ti Batan idi 800 a tawtawen ti napalabas. Ti isla ket ammo kaniada kas Ponso no Tao  "Isla ti tattao" wenno Irala. Kadagiti agdama a populasion iti 4000, agarup a 2400 ket tagikua ti aborihinal a komunidad ti Tao ken dagitj nabati a 1600 ket nangrunada a Insika a Hane. Idiay kaarruba a Filipinas ti isla ket makunkuna a Botel Tobago.
Miconia pausana
Ti Miconia pausana ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay.
Sasao nga Akinlaud nga Oceaniko
Ti sasao nga Akinlaud nga Oceaniko ket ti pannakaisilpo ti sasao nga Oceaniko, nga insingasing ken inadal babaen ni.
Sasao a Minahasan
Ti sasao a Minahasan ket dagiti grupo ti pagsasao nga insasao babaen dagiti tattao a Minahasa idiay akin-amianan a Sulawesi. Dagitoy a pagsasao ket naisangayan manipud iti pagsasao a Malayo Manado.
Sasao nga Akinlaud nga Oceaniko
Pannakaidasig
Ti pannakaisilpo a Laud nga Oceaniko ket buklen dagiti tallo a sub-pannakaisilpo:
Ti tengnga ti pannakaiwaras ket makita iti asideg ti Peninsula Willaumez iti amianan ti Baro a Britania.
Sasao a Minahasan
Pannakaidasig
Dagiti pagsasao ket (Sneddon 1978:9):
Indasig da Adelaar ken Himmelmann (2005) ti Minahasan a kas sanga ti sasao a Filipino.
Pagsasao a Talaud
Ti pagsasao a Talaud ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay Is-isla Talaud iti amianan ti Sulawesi, Indonesia.
Palicourea anderssoniana
Ti Palicourea anderssoniana ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador.
Miconia pastazana
Ti Miconia pastazana ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a tanap a bakir wenno dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay.
Palaquium crassifolium
Ti Palaquium crassifolium ket ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti tallo a sabong. Ti espesipiko nga epiteta iti crassifolium ket manipud iti Latin a ti kaibuksilanna ket "napuskol a bulbulong". Ti habitatna ket aglalaok a dipterokarpo a bakir. Ti P. crassifolium ket endemiko iti Borneo ken ammo laeng a manipud iti Sarawak.
Pagsasao a Luang
Ti pagsasao a Luang, ammo pay a kas Literi Lagona (Letri Lgona), ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay Is-isla Babar iti Maluku, Indonesia. Daytoy ket makibinningay ti bokabulario iti pagsasao a Leti.
Miconia penningtonii
Ti Miconia penningtonii ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay wenno dagiti subtropikal wenno tropikal a nangato a karuotan.
Pagsasao a Masela
Ti pagsasao a Masela (Marsela) ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay Isla Marsela iti Abagatan a Maluku, Indonesia. Naisangayan dagiti rehional a karuay; ibilang ti Ethnologue daytoy a kas dagiti tallo a pagsasao.
Artabotrys hexapetalus
Ti Artabotrys hexapetalus, ammo a kas agkalatkat nga ylang ylang, agkalay-at a lang-lang, ipus-ubas ken ilang-ilang ket ti bassit a kayo a mabirukan idiay India ken dagiti sabongna ket ken nadayeg para iti eksotiko a kinabanglo. Nabanglo dagiti agmaris duyaw a sabong daytoy a mula. Iti un-unana, maraberde dagiti sabong ken agbalin a duyaw no lumakay ken napaut ti biag dagiti sabong a nabanglo a kas naayamuom a prutas. No ubing, daytoy ket bassit a kayo nga agbalin a kumalatkat no agtayag iti agarup a 2 a metro.
Spermatophyte
Dagiti spermatophyte, ammo pay a kas phanerogams (takson Phanerogamae) wenno phaenogams (takson Phaenogamae), ket buklen dagiti mula nga agpataud kadagiti bukel, isu kasta ti alternatibo a nagan iti agbukel a mulmula. Dagitoy ket sub-agasmang dagiti embryophyte wenno mulmula iti daga. Ti termino a phanerogams wenno phanerogamae ket naala manipud iti Griego φανερός, phanerós a ti kayatna a sawen ket "makita", a maigiddiat iti cryptogamae manipud iti Griego κρυπτός kryptós = "nailemmeng" a maikuyog iti pangsuldong a γαμέω, gameo, "iyawasa". Dagitoy a termino ket ilasinda dagiti mula nga addaan kadagiti nailemmeng a seksual nga organo (cryptogamae) manipud kadagiti addaan kadagiti makita a seksual nga organo (phanerogamae)
Miconia perelegans
Ti Miconia perelegans ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Kuba.
Palicourea azurea
Ti Palicourea azurea ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador.
Calytrix erosipetala
Ti Calytrix erosipetala ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti mirtus iti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Kadawyan nga agtubo ti bassit a mula iti katayag iti. Agsabong daytoy iti pagbaetan ti Septiembre ken Oktubre ken agpataud kadagiti puraw-derosas a sukog bituen a sabong.
Mabirukan daytoy kadagiti pagsisinaan ti granito kadagiti rehion ti akindaya a Mid West ken abagatan akinlaud a Goldfields-Esperance iti Akinlaud nga Australia nga idiay ket agtubo kadagiti nabato a sandstone a daga.
Palaquium cryptocariifolium
Ti Palaquium cryptocariifolium ket ti sebbangan ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo aginggana iti iti katayag. Ti ukis ti kayo ket marakayumanggi maris-dapo. Immatiddog dagiti bunga, aginggana iti iti kaatiddog. Ti espesipiko nga epiteta iti cryptocariifolium ket manipud iti Latin, a mangibagbaga iti pannakaipada dagiti bulong iti henero ti kayo iti Cryptocarya. Ti habitat ket dagiti aglalaok a dipterokarpo ken kerangas a bakir. Ti P. cryptocariifolium ket endemiko iti Borneo.
Palicourea anianguana
Ti Palicourea anianguana ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador.
Herman Johannes Lam
thumb|Ni Lam idi 1957 Ni Herman Johannes Lam (3 Enero 1892 iti Veendam – 15 Prbrero 1977 iti Leiden) ket maysa idi a botaniko nga Olandes.
Nagadal ni Lam idiay Unibersidad ti Utrecht, ng aidiay ket nagungunaan iti Doktor iti Biolohia idi 1919. Naidutok ni Lam a kas direktor ti Rijksherbarium idi 1933. Nagretiro isuna iti obra nga akademiko idi 1962. Isu ket kameng idi ti Akademia ti Naarian nga Olanda dagiti Arte ken Siensia manipud idi 1960.
Tel Aviv
Ti Tel Aviv-Yafo (תל אביב-יפו, تل أبيب يافا) wenno Tel Aviv (תל אביב , تل أبيب) ket ti siudad idiay Israel, ti maikadua a kaaduan ti populasion nga inadministro babaen iti dayta a gobierno kalpasan ti Herusalem. Mabirukan idiay aplaya ti Mediteraneo idiay sentral-laud ti Israel, ti Tel Aviv ket addaan iti populasion iti 426,138. Ti kalatakan a Metropolitano a lugar ti Tel Aviv, ammo pay a kas Gush Dan, ket buklenna ti kadakkelan a konurborasion ti Israel nga agraman kadagiti 3,713,200 nga agtataeng, 42% iti populasion ti pagilian. Ti Tel Aviv ket turayan ti munisipalidad ti Tel Aviv-Yafo, ken idauluan babaen ti mayor, ken ayan dagiti adu a ganganaet nga embahada.
Ti Tel Aviv a kas baro a siudad ket napundar idi 1909 babaen dagiti imigrante a Hudio kadagiti kaarrubayan ti taga-ugma a puerto a siudad ti Jaffa (יפו Yafo). Ti immuna a kaarrubaan ti moderno a siudad ket nabangonen idi 1886, ti immuna ket tiNeve Tzedek. Ti migrasion babaen dagiti kaaduan a tao a nagkamang a Hudio ket isu ti gapu ti idadakkel ti Tel Aviv ken inatienan ti Jaffa', ken kaaduan idiay ket dagiti populasion ti Arabo iti dayta a panawen. Ti Tel Aviv ken Jaffa ket naitiponda iti maymaysa a munisipalidad idi 1950, iti dua a tawen kalpasan ti pannakapundar ti Estado ti Israel. Ti Puraw a Siudad ti Tel Aviv ket naidesignado a Lugar a Tawid ti Lubong ti UNESCO idi 2003, ken mangbukel iti kadakkelan a konsentrasion dagiti Internasional nga Estilo dagiti pasdek (Bauhaus ken dagiti mainaig a modernista nga arkitektural nga estilo).
Ti Tel Aviv ket global a siudad, ken ti maika-duapulo ket lima a kangrunaan a sentro ti pinansia iti lubong. Ti Tel Aviv ket addaan iti maikatlo a kadakkelan nga ekonomia iti ania man a siudad idiay Tengnga a Daya kalpasan ti Abu Dhabi ken Tehran, ken addaan iti maika-31 a kanginaan iti panagbiag lubong. Makaawat ti siudad kadagiti sumurok iti maysa a milion nga internasional a bisbista iti tinawen. Ammo a kas ti "Ti Siudad a Saan a Matmaturog" ken ti "kapitolio ti pagdayaan", daytoy ket addaan iti nasayaat a biag iti rabiii, dinamiko nga atmospera ken ti nadayeg a 24 nga oras a kultura.
Miconia pernettifolia
Ti Miconia pernettifolia ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay wenno dagiti subtropikal wenno tropikal a nangato a karuotan.
Palaquium dasyphyllum
Ti Palaquium dasyphyllum ket ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo aginggana iti iti katayag, nga addaan iti puon iti diametro aginggana iti. Ti ukis ti kayo ket nangisit a kayumanggi. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti 10 a sabong. Nagtimbukel dagiti bunga, aginggana iti iti diametro. Ti espesipiko nga epiteta iti dasyphyllum ket manipud iti Griego a ti kaibuksilanna ket "napuskol a nadutdutan a bulbulong". Ti habitat ket dagiti bakir iti nangatngato ngem. TI P. dasyphyllum ket mabirukan idiay Sumatra ken Borneo.
Pagsasao a Mlabri
Ti pagsasao a Mlabri ket ti pagsasao nga insasao babaen ti tattao a Mlabri iti pagbaetan a lugar a pagbeddengan ti Tailandia ken Laos.
Daytoy ket kadawyan a naidasig a kas pagsasao a Khmuiko, ti maysa a subgrupo ti sasao nga Austroasiatiko. Ti lingguista a ni Jørgen Rischel ket inadalna ti pagsasao ken inpalawagna dagiti pakaidumadumaanna kadagiti nadumaduma nga obra. Bingbingayenna ti pagsasao kadagiti tallo a karuay: ti maysa ket insasao ti bassit a grupo idiay Laos ken dati a tinawtawagan iti Yumbri, ken dagiti dua a sabali ket babaen ti dakdakkel a grupo idiay Tailandia. Aggiddiatda iti intonasion ken iti leksiko. Uray no mabalin ti agbilang aginggana iti sangapulo iti Mlabri, dagiti laeng bilang a maysa ken dua ti mabalin a mangbaliw iti maysa a pangsandi, ken ti balikas para iti 'dua' ket addaan kadagiti usar nga as-asideg iti 'pair' wenno 'couple' iti pagsasao nga Ingles.
Baskular a mula
Dagiti baskular a mula (manipud iti Latin vasculum: duct), ammo pay a kas tracheophytes (manipud iti kapada a termino iti Griego iti trachea), ket mangbukel ti dakkel a grupo dagiti mula (c. dagiti 308,312 nga ammo a naawat a sebbangan ) a naipalawag a kas dagiti mulmula iti daga nga addaan nailignina a kulanit (ti xylem) para iti panagkondukto iti danum ken dagiti mineral iti amin a paset ti mula. Addanda pay iti maysa nga espesialisado a saan a nalignina a kulanit (ti phloem) tapno mangkondukto kadagiti produkto ti photosynthesis. Dagiti baskular a mula ket mairaman dagiti lycopodiopsida, equisetum, pako, gymnosperm (mairaman dagiti konipero) ken dagiti angiospermae (dagiti agsabsabong a mula). Dagiti sientipiko a nagan para iti grupo ket mairaman ti Tracheophyta, Tracheobionta ken Equisetopsida sensu lato.
Calytrix exstipulata
Ti Calytrix exstipulata, kadawyan nga ammo iti Ingles a kas Kimberley heather, ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti mirtus iti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Kadawyan nga agtubo ti bassit a mula wenno bassit a kayo iti katayag iti. Agsabong daytoy iti pagbaetan ti Marso ken Septiembre ken agpataud kadagiti puraw-derosas a sukog bituen a sabong.
Mabirukan daytoy kadagiti banak, kadagitibunton ti bato ken kadagiti dalan ti danum iti rehion ti Kimberley iti Akinlaud nga Australia nga idiay ket agtubo kadagiti nadarat wenno nasekka a daga.
Arundineae
Daytoy ket saan koma nga iyallilaw iti tribu ti kawayan iti Arundinarieae ken ti tribu ti panicoid iti Arundinelleae.
Artabotrys odoratissimus
Ti Artabotrys odoratissimus ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Annonaceae ken iti henero ti Artabotrys. Daytoy ket dakkel a matarikayo nga agkalatkat wenno kumalatkat-baassit a kayo a mabairukan idiay Abagatan a Tsina, Burma (Myanmar), Filipinas ken India. Dagiti sabongna ket bugbugtong a lateral nga uggot, wenno rimpuok dagiti dua wenno tallo, maraberde-duyaw iti maris no maluom ken napigsa ti banglona a maipada iti naluom a langka. Isu a ti naganna iti Bengali ket 'Kanthali champa' (jackfruit-champa). Gangani daytoy nga agsabong iti amin a paset ti tawen ngem ad-adu iti panawen ti kalgaw ken panagtutudo. Daytoy ket saan a nasayaat kadagiti nassit a hardin gapu ta dumakkel unay daytoy. Nasken daytoy a maarbasan tapno masukog. Mapatubo daytoy manipud kadagiti bukel wenno dagiti tuon.
Miconia phaeochaeta
Ti Miconia phaeochaeta ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a tanap a bakir wenno dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay.
Serissa
Deskripsion
Daytoy ket maysa a kankanayon a berde wenno semi a kankanayon a berde a bassit a kayo, 45–60 cm iti katayag, nga agraman iti immitlog, nauneg a berde, a napuskol a bulbulong a naangot no masugatan (nakaalaan ti naganna iti foetida). Dagiti nalinteg nga ungkay ket agsangada kadagiti amin a turong ken mangbukel iti nalawa a nasamek a simborio. Naimulmula daytoy gapu iti nadalus a panagkukua, nasayaat a panagabbong dagiti sanga ken napaut a panagsabong. Daytoy ket napateg pay para iti nakersang, maris-dapo a puon a pumusasaw iti maris no lumakay.
Sasao a Sangiriko
Ti sasao a Sangiriko ket dagiti grupo ti pagsasao a naisasao idiay akin-amianan a Sulawesi ken dagiti nadumaduma nga isla iti amianan a tagikua ti Filipinas.
Serissa
Deskripsion
Ti Serissa ket agsabong iti amin apaset ti tawen, ngem nangruna manipud iti nasapa a panagsusulbod aginggana iti asideg nga otonio. Dagiti 4- aginggana iti 6 a pingir a sabong ket sukog imbudo ken 1 cm iti kaakaba. Umunada nga agparang a kas dagiti derosas a busel ngem agbaliw a puraw a sabsabong. Nangruna ti panagabuno iti las-ud ti napaut a paset ti panawen a panagsabong.
Sasao a Sangiriko
Dagiti pagsasao ket ti Sangir ken ti akin-abagatan a grupo ti Bantik, Ratahan, ken Talaud.
Palicourea asplundii
Ti Palicourea asplundii ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador.
Sasao a Sangiriko
Indasig da Adelaar ken Himmelmann (2005) ti Sangiriko a kas sanga ti sasao a Filipino.
Serissa
Bonsai
Ti Serissa ket maysa kadagiti kaaduan a nailaklako a bonsai iti Amerika ken Europa. Nalaka a mataripato daytoy a kas bonsai. Adu kadagtii agdadamo nga agay-ayat iti bonsai a mangdadael iti Serissa iti saan a nasayaat a pakaammo a panagaywan daytoy. Nakaro a sumungbat ti kayo babaen ti panagtinnag dagiti bulongna no nakaro a masibogan, di masibogan, no nalamiis unay, napudot unay, wenno man laeng iyalis iti baro a lokasion. Ti mula ket kadawyan a lumangto met laeng no maipasubli iti nasaysayaat a kondision.
Dagiti sinonimo
Dagiti sinonimo ket mairaman ti ''Leptodermis nervosa, Leptodermis venosa, Buchozia coprosmoides, Serissa kawakamii, Serissa serissoides, Serissa democritea, Serissa foetida, Dysoda foetida, Dysoda fasciculata, Democritea serissoides, Serissa crassiramea, Serissa foetida forma plena, Serissa foetida forma pleniflora, Serissa foetida var. crassiramea''
Sasao a Sangiriko
Pannakaidasig
Ti sumaganad nga isbangan ti pannakaidasig ket manipud kenni Sneddon (1984:57).
Ti sasao nga Amianan a Sangiriko ket naisasao kadagiti purpuro ti Sangir ken Talaud ti Indonesia iti amianan bassit ti Sulawesi, ken idiay pay Is-isla ti Sarangani iti Filipinas iti abagatan bassit ti Mindanao. Ti sasao nga Abagatan a Sangiriko ket naisasao kadagiti naiwarwaras a lokasion iti akin-amianan nga ungto ti Sulawesi. Bantik ket naisasao idiay rehion ti Manado, bayat a ti Ratahan ket naisasao iti abagatan bassit ti Danaw Tondano.
Pagsasao a Ratahan
Ti pagsasao a Ratahan ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti akin-amianan a Sulawesi, Indonesia.
Sasao a Laud nga Ulo ti Billit
Ti sasao a Laud nga Ulo ti Billit ket ti bassit a pamilia ti saan unay nga ammo a sasao a Papuano a naisasao idiay Peninsula ti Ulo ti Billit] ti Baro a Guinea.
Pagsasao a Bantik
Ti Bantik ket ti maysa a maisagmak a pagsasao nga Austronesio, mabalin a Sasao a Filipino, ti Amianan a Sulawesi, Indonesia. Daytoy ket tradisional a pagsasao ti tattao a Bantik, nga isuda ita ket umal-allatiw iti Malayo Manado (ti lokal a karuay ti Indones) a kas ti pagsasaoda iti inaldaw a pannakisao, urayno ti Bantik ket naus-usar pay laeng a kas pangmarka ti identidad ti etniko.
Sasao a Laud nga Ulo ti Billit
Ti Pamilia a Laud nga Ulo ti Billit ket ti nasayaat a naipalawag a pamilia dagiti innem a pagsasao a naisasao idiay akinlaud a patingga ti Peninsula ti Ulo ti Billit ti Baro a Guinea ken ti akindaya a parte ti isla ti Salawati iti kasumbangir ti akinlaud nga aplaya ti Ulo ti Billit.
Dagiti pagsasao
Ti Kuwani ket napasingkedan laeng manipud iti bugbugtong a listaan ti balikas, ngem daytoy ket nalawag a naisangayan.