cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alemania
Dagiti Hermaniko a tribu ken Pranko nga Imperio
thumb|300px|Mapa iti [[Hermania ken ti Imperio a Romano]] Dagiti Hermaniko a Tribu ket dagiti napanuntan a napetsaan iti Nordiko a Gambang a Panawen wenno ti Sakbay ti Romano a Landok a Panawen. Manipud ti akin-abagatan nga Eskandinabia ken amianan nga Alemania, nagpabagatanda a nagpadakkel, ti daya ken ti laud manipud idi umuna a siglo BC, a nakasarakda kadagiti Selta a tribu ti Gaul ken dagiti pay Irani, Baltiko, ken dagiti Eslabo a tribu idiay Akindaya nga Europa. Babaen ni Augustus, ti Romano a Heneral a ni Publius Quinctilius Varus ket nangrugida a nagraut ti Hermania (ti maysa a lugar nga agarup a naigay-at manipud iti Rhine aginggana ti Ural a Banbantay). Idi AD 9, dagiti tallo Sangaarbanan a Romano nga indauloan babaen ni Varus ket inabak babaen ti [Cheruscan]] a daulo a ni Arminius. Babaen ti AD 100, idi ni Tacitus ket nagsurat ti Hermania, dagiti Hermaniko a tribu ket nagtaengda kadagiti igid ti Rin ken ti Danube (ti Limes Germanicus), a kaaduan a simmakop kadagiti lugar ti moderno nga Alemania; Austria, akin-abagatan a Bavaria ken ti lumaud a Rhineland, nupay kasta, dagitoy ket Roman a probinsia.
Idi maika-3 a siglo adda dagiti nagtitipon a dakkel a tribu ti Lumaud nga Hermaniko a tribu: ti Alemanni, Franks, Chatti, Saxons, Frisii, Sicambri, ken Thuringii. Idi agarup a 260, dagiti Hermaniko a tattao ket naisinada kadagiti natengtengngel ti Romano a dag-daga. Kalpasan ti panaraut dagiti Huns idi 375, ken ti panakapaay iti Roma manipud idi 395, dagiti Hermaniko atribu ket immadayoda nga immalis idiay abagatan a laud. Adda pay dagiti dadkkel a tribu a naggigiddan a nagporma a tattan ket ti makunkuna nga Alemania ken pinatalwda dagiti babbabassit a Hermaniko a tribu. Dagiti dadakkel a lugar (nga ammo manipud idi Merobingio a paset ti panawen a kas ti Austrasia) ket sinakupan babaen dagiti Pranko, ken ti Akin-amianan nga Alemania ket tinurayan babaen dagiti Sahone ken dagiti Eslabo.
Nasantuan nga Imperio a Romano
thumb|upright|left|Ni [[Martin Luther ket isu ti nangirugi ti Protestante a Repormasion.]]
Idi 25 Disiembre 800, ni Karlomagno ket inpatakderna ti Imperio a Karolingio, nga daytoy ket nabingbingay idi 843. Ti Nasantuan nga Imperio a Romano ket nagbanagan manipud iti dumaya a paset tipanakabingbingay. Ti bukodna ateritorio ket gumay-at manipud iti Karayan Eider idiay amianan aginggana idiay abagatn nga aplaya ti Mediteraneo. Babaen ti anagturay dagiti emperador ti Otoniana (919–1024), adda dagiti nadumaduma a dukado a naipagkaykaysa idi, ken ti ari ti Alemania ket nabalangaatn idi a kas ti Emperador ti Nasantuan a Romano kadagitoy a rehion idi 962. Ti Nasantuan nga Imperio a Romanoket sinagepsepanna ti akin-amianan nga Italia ken Burgundy babaen ti panagturay dagiti Salian nga emperador(1024–1125), ngem dagitoy nga emperador ket napulkawda dagiti kabileganda babaen ti Inbestidura a Kontobersia.
Babaen dagiti Hohenstaufen nga emperador(1138–1254), dagiti Aleman a prinsipe ket nagpaaduda kadagiti mpluensia ti adayo a nagpaabagatan ken dagiti daya a teritorio a natagtagitao babaen dagiti Eslabo, a sinarunuan ti Aleman a pagtaengan kadagitoy a lugar ket ti ad-adayo a daya (Ostsiedlung). Dagiti akin-amianan nga ili ti ti Aleman ket rimang-ayda a kas dagiti kameng ti Hanseatika aLIga. Iti panagirugi ti Nalatak a Bisin idi 1315, ken ti pay Nangisit a Patay iti 1348–50, bimassit ti populasion ti Alemania. Ti bilin iti Nabalitokan a Turete idi 1356 ket nangited ti naikabatayan ti batay-linteg ti imperio ken inkodigona ti panakabutos tiemperador babaen dagiti pito a prinsipe a butos nga isu tinagituray kadagiti kabilegan a prinsipalidad ken arsobispado.
Ni Martin Luther ket nangipadayeg Ti Siam a pulo ket lima a Tesis idi 1517, a kimmarit ti Romano Katoliko a Simbaan ken nangirugi ti Protestante Repormasion. Ti sabali a Luterano a simbaan ket nagbali nga opisial a relihion kadagiti adu nga estado ti Alemania kalpsan idi 1530. Ti relihioso a suppiatan ket nagiturong ti Tallopulo a Gubat (1618–1648), a daytoy ket nagdadael kadagiti daga ti Alemania. Ti populasion dagiti estado ti Alemania ket napabassit babaen ti agarup a 30%. Ti Kappia Westphalia (1648) ket nangipatingga ti kadagiti panakigubatan ti relihion kadagiti estado ti Alemania, ngem ti imperio ket de facto idi a nabingbingay kadagiti nadumaduma a nawaya a prinsipalidad. Idi maika-18 a siglo, ti Nasantuan nga Imperio a Romano ket binukel dagiti agarup a 1,800 kadagitoy a teritorio. Manipud idi 1740 ken dagiti sumakbayan, ti dualismo a nagbaetan ti Austriano a Monarkia ti Habsburg ken t Pagarian iti Prusia ket dagitoy ti nagituray ti pakasaritaan ti Alemania. Idi 1806, ti Imperium ket naraut idi ken narunaw a kas ti nagbanagan ti Napoleoniko a Gubgubat.
Aleman a Konpederasion ken Imperio
thumb|Pundasion ti Aleman nga Imperio idiay [[Versailles, 1871. Ni Bismarck ket adda idiay tengnga a naka-uniporme ti puraw.]] Kalpasan ti panakatnag ni Napoleon, ti Kongreso iti Vienna ket nagtaripnong idi 1814 ken nangipatakder ti Aleman a Konpederasion (Deutscher Bund), ti nalukay a liga dagiti 39 a naturay nga estado. Ti suppiatan iti restorasion a politika ket bassit a gapuanan ti bassit ti itatakder dagiti liberal a tignay, a sinarunuan babaen dagiti baro a pamay-an iti panagigawid babaen ti Austriano nga estadista a ni Metternich. Ti Zollverein, ti taripa a kappon, ket nagpasayaat pay ti ekonomia apanagkaykaysa dagiti estado ti Alemania. Dagiti Panakaumilian ken liberal a kapanunotan ti Pranses a Rebolusion ket nakaala ti immad-adu a suporta kadagiti kagimongan, a naipangpangruna dagiti katutubo, nga Aleman. Iti nagbanagan dagiti serye ti rebolusionario a tignay idiay Europa, nga isu daytoy ti nangipatakder ti republika idiay Pransia, dagiti nasirib ken dagiti saan a nantanok a tattao ket nangirugida dagiti Rebolusion iti 1848 kadagiti Aleman nga estado. Ni ari Frederick William IV iti Prusia ket naidatonan idi ti titulo a kas ti Emperador, ngem gapu ti panakapukawna ti bileg; linikudanna ti balangat ken nagidiaya ti batay-linteg, a ngiturong daytoy ti temporario a pannakapaay para iti tignay.
left|thumb|Imperial nga Alemania (1871–1918), nga adda tinaturay a [[Pagarian iti Prusia iti asul]] Ti suppiat a nagbaetan ni Ari William I iti Prusia ken ti umad-adu a liberal a parlamento ket rimsuak gapu kadagiti milisia a reporma idi 1862, ken ti ari ket indutokna ni Otto von Bismarck idiay baro a Ministro Presidente iti Prusia. Ni Bismarck ket nagballigi a nangitangda ti gubat idiay Dinamarka idi 1864. Ti Prusiano a panagballigi iti Austro-Prusiano a Gubat idi 1866 ket nagpakabael kaniana a nagpartuat ti Amianan nga Aleman a Konpederasion (Norddeutscher Bund) ken ti panagilaksid ti Austria, a daytoy ket ti dati a daulo ti Aleman nga estado, manipud kadagiti pannakibinag ti pederasion. Kalpasan ti Pranses a pakaabak iti Pranko-Prusiano a Gubat, ti Aleman nga Imperio ket nairangarang idi 1871 idiay Versailles, a daytoy ket nagikaykaysa kadagiti naiwarwara a paset ti Alemania malaksid ti Austria (Kleindeutschland, wenno "Basbassit nga Alemania"). Nga adda ti gangani a dua a pagkatlo kadagiti teritoriona ken populasion, ti Prusia ket isu idi ti katurayan a konstituente ti baro nga estado; ti Hohenzollern nga Ari iti Prusia ket isu ti nagturay a kas ti agdama nga Emperadorna, ken ti Berlin ket isu ti nagbalin a kapitoliona. Iti Gründerzeit a paset ti panawen a kalpasan ti panagkaykaysa ti Alemania, ti gangganaet nga annuroten ni Bismarck' a kas ti Kanselor iti Alemania babaen ni Emperador William I ket nagpasingked ti puesto ti Alemania a kas maysa a nalatak a pagilian babaen ti panagpanday dagiti sangkatiponan, a nagisina ti Pransia babaen dagiti diplomatiko apamay-an, ken ti panalillik ti gubat. Babaen ni Wilhelm II, nupay kasta, ti Alemania, a kasla dagiti dadduma pay a bileg ti Europa, ket nangala ti imperialistiko a dalan a nagiturong ti panakabusor dagiti kumaaruba a pagilian. A kas nagbanagan ti Berlin a Komperensia idi 1884 ti Alemania ket nangitunton kadagiti nadumaduma a kolonia a mairaman ti Aleman a Daya nga Aprika, ti Aleman a Abagatan aLaud nga Aprika, ti Togo, ken ti Kamerun. Kaaduan kadagiti kumaduaan idi a nakairamanan ti Alemania ket saan a napabaro, ken dagiti baro a kumaduaan ket inaksidda ti pagilian.
Weimar a Republika ken Nazi a Turay
thumb|upright|left|Ni [[Adolf Hitler, kanselor ken presidente1 ti 1933–1945 1: ti opisina ket dati a bakante manipud idi Agosto 1934; ni Hitler ket inestilona ti bagina a kas ti "Führer und Reichskanzler" ]] Iti rugi ti Aleman a Rebolusion idi Nobiembre 1918, ti Alemania ket nairangarang a kas maysa a republika. Nupay kasta, ti panagsagsagaba para iti bileg ket nagtultuloy, nga adda ti radikal a kanigid a Komunista a nagagaw ti bileg idiay Babaria. Ti rebolusion ket nagpatingga idi 11 Agosto 1919, nga idi ti demokratiko a Weimar a Batay-linteg ket pinirmaan idi babaen ni Presidenet Friedrich Ebert. Nagsagsagaba manipud iti Nalatak a Depresion iti 1929, ti narusanger a kasasaad ti kappia a nga indiktaran Tulag iti Versailles, ken dagiti adu a panagsasaruno ti saan a natalinaay a gobierno, dagiti Aleman ket immadaduda a naawanan ti panakailasin iti gobierno. Daytoy ket pinakaro babaen ti sapasap a kanawan a payak ti Dolchstoßlegende, wenno agbagkong ti likudan a sarsarita, a nagisuppiat a ti Alemania ket naabak ti Umuna a Sangalubongan a Gubat gapu kadagiti nagayat a mangituang ti gobierno. Ti Weimar a gobierno ket napabasol a nagliput ti Alemania babaen ti panagpirma ti Tulag iti Versailles. Babaen idi 1932, ti Aleman a Partido Komunista ken ti Nazi a Partido ket nagtengtengngel ti kaaduan iti Parlamento, a sinungrodan daytoy babaen ti panakadiskontento ti Weimar a gobierno. Kalpasan kadagiti serye ti napaay a gabite, ni Presidente Paul von Hindenburg ket indutokna ni Adolf Hitler a kas ti kanselor iti Alemania idi 30 Enero 1933. Odi 27 Pebrero 1933 ti Reichstag a pasdek ket nauram, ken ti simmaruno a emerhensia a bilin ket nagikkat kadagiti pagibatayan a karbengan dagiti umili. Ti panagpakabael a tignay ket naipasa idiay parlamento ken nagited ken ni Hitler ti awan ti lappedna a lehislatibo a bileg. Ti laeng Partido Sosial Demokratiko ti bimmutos a simmupiat ti daytoy, bayat a dagiti Komunista nga MP ket naibaluden. Nga nagus-usar ti bilegna ti manglusit ti ania man a pudno wenno makapataud a resistansia, ni Hitler ket nangibangon ti naipatengnga a totalitariano nga estado kadagiti sumaganad a bulan. Ti industria ket naparang-ay nga adda ti napatengngaan ti isip ti panag-armas manen ti milisia.
Idi 1935, ti Alemania nakaala manen ti panagtengngel iti Saar ken idi 1936 ti milisia a panagtengngel iti Rhineland, a dagitoy dua ket napukaw idi babaen ti Tulag iti Versailles. Idi 1938, ti Austria ket naikapet, ken idi 1939, ti Czechoslovakia ket naiyeg babaen ti Aleman a turay. Ti panagraut iti Polonia ket naisaga idi babaen ti Molotov–Ribbentrop a tulag ken Operasion Himmler. Odi 1 Septiembre 1939 ti Aleman a Wehrmacht nangirugi ti blitzkrieg idiay Polonia, a daytoy ket nadaras a sinakupan babaen ti Alemania ken babaen ti Nalabbaga a Buyot ti Sobiet. Ti Nagkaykaysa a Pagarian ken Pransia ket nagirangarand ti gubat iti Alemania, a daytoy ti nagmarka ti irurugi iti Maikadua a Sangalubongan a Gubat. Idi nagprogproferso ti gubat, ti Alemania ken dagiti kumaduaanna ket napardasda a nakatengngel ti kaaduan ti kontinental a Europa ken Amianan nga Aprika, ngem ti plano a mangpilit ti Nagkaykaysa aPagarian ti mangipasrdeng ti gubat wenno sumuko ket napaay. Idi 22 Hunio 1941, ti Alemania ket nagtukkol ti Molotov–Ribbentrop a tulag ken ti rinautna ti Kappon ti Sobiet. Ti panagraut idiay Pearl Harbor ti Hapon ket nagiturong ti Alemania a mangirangarang ti gubat iti Estados Unidos. Ti Gubat Stalingrad ket pimmilit ti buyot ti Alemania nga agpasanod idiay Dumaya a Sanguanan. Idi Septiembre 1943, ti kumaduaan ti Alemani anga Italia ket simmuko, ken dagiti tropa ti Alemania ket napilitda a mangsalaknib ti nainayon a sanguanan idiay Italia. Ti D-Day ket naglukat ti maysa a Lumaud a Sanguanan, a kas dagiti puersa ti Kumaduaan ket nagtultuloyda a nagabanse kadagiti teritorio ti Alemania. Odi 8 Mayo 1945, dagiti Aleman a puersa ket simmukoda kalpasan ti panagsakop ti Nalabbaga a Buyot iti Berlin. thumb|Ti Berlin a nadaddadael kalpasan ti [[Maikadua a Sangalubongan a Gubat]]
Iti kalpasan daytoy a nagbalin nga ammo a kas ti Holokausto, ti Maikatlo a Reich a turay ket nagaramid kadagiti annuroten a dagus a nagparukma kadagiti adu a disidente ken minoridad. Rinwriw a tattao ti pinatay babaen dagiti Nazis idi lasud ti Holokausto, a mairaman dagiti agarup nga innem a riwriw a Hudio, ken dagiti adu a bilang dagiti tattao a Romani, Saksi ni Jehovah, Polako ken dagiti dadduma pay nga Eslabo, naibalud a Sobiet, attao nga adda sakit tiulo ken/wenno maipapan ti bagi a disabilidad, dagiti bakla, ken kamkameng dagiti suppiatan ti politiko ken relihion. Ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat ket akinrebbeng para kadagiti ad-adu ngem 40 a riwriw a natnatay idiay Europa. Dagiti tribunal ti Nuremberg ket natenggel para kadagiti Nazi a mangdakdakes ti gubat kalpasan ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat. Dagiti nadangran ti gubat para iti Alemania ket nakarkulo iti 5.3 a riwriw nga Aleman a soldado ken riniwriw nga Aleman a paisano;    ken ti pannakaabak ti gubat ket nagbanagan iti dakkel a panakapukaw dagiti teritorio; ti panagpatalwa dagiti agarupa 15 a riwriw nga etniko nga Aleman manipud kadagiti dati nga akindaya a teritorio iti Alemania ken dagiti dumaya a Europiano a pagilian; adu a pangrames kadagiti Alemania a babbai; ken ti panakadadael kadagiti nadumaduma a kangrunaan a siudad.
2000
Ti 2000 ket maysa a bisiesto a tawen a nangrugi iti aldaw ti Sabado iti kalendario a Gregoriano. Ti tawen 2000 ti umuna a tawen iti maika-21 a siglo ken ti maika-3 a milenio.
Agosto
140px|thumbnail|right|Apo [[Alec Guinness]]
Pagsasao nga Amele
Ti pagsasao nga Amele (Amale, Sona) ket ti pagsasao a Papuano ti Probinsia ti Madang. Dagiti dialekto ket ti Huar, Jagahala, Haija.
Magpet
Dagiti baranggay
Ti Magpet ket nabingbingay a politikal iti 32 a barbaranggay.
• Bagumbayan
Dueñas
Ti Dueñas ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Iloilo iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Dueñas ket politikal a nabingbingay iti 47 a barbaranggay.
Magpet
Dagiti baranggay
• Bantac
Joey de Leon
Ni José María Ramos de León ammo pay a kas ni Joey de Leon ( idiay Manila), maysa a kumakanta ken mangsangsangaili iti Eat Bulaga, ti TV5 iti GMA Network idiay Siudad ti Quezon.
Magpet
Dagiti baranggay
• Basak
• Binay
Dueñas
Dagiti baranggay
• Angare
• Anjawan
• Baac
Magpet
Dagiti baranggay
• Datu Celo
Dueñas
Dagiti baranggay
• Bagongbong
Magpet
Dagiti baranggay
• Del Pilar
• Doles
Dueñas
Dagiti baranggay
• Balangigan
Magpet
Dagiti baranggay
• Gubatan
• Ilian
Dueñas
Dagiti baranggay
• Balingasag
Magpet
Dagiti baranggay
• Inac
Dueñas
Dagiti baranggay
• Banugan
Magpet
Dagiti baranggay
• Kamada
• Kauswagan
Dueñas
Dagiti baranggay
• Batuan
Magpet
Dagiti baranggay
• Kisandal
• Magcaalam
Dueñas
Dagiti baranggay
• Bita
Magpet
Dagiti baranggay
• Mahongcog
• Manobo
Dueñas
Dagiti baranggay
• Buenavista
Magpet
Dagiti baranggay
• Noa
• Owas
Dueñas
Dagiti baranggay
• Bugtongan
Magpet
Dagiti baranggay
• Pangao-an
• Poblacion
Dueñas
Dagiti baranggay
• Cabudian
• Calaca-an
Magpet
Dagiti baranggay
• Tagbac
Dueñas
Dagiti baranggay
• Calang
Magpet
Dagiti baranggay
• Temporan
Dueñas
Dagiti baranggay
• Calawinan
Magpet
Dagiti baranggay
• Amabel
Dueñas
Dagiti baranggay
• Capaycapay
Magpet
Dagiti baranggay
• Balete
Dueñas
Dagiti baranggay
• Capuling
Magpet
Dagiti baranggay
• Don Panaca
Dueñas
Dagiti baranggay
• Catig
Magpet
Dagiti baranggay
• Imamaling
Dueñas
Dagiti baranggay
• Dila-an
Magpet
Dagiti baranggay
• Kinarum
Dueñas
Dagiti baranggay
• Fundacion
Magpet
Dagiti baranggay
• Manobisa
Dueñas
Dagiti baranggay
• Inadlawan
• Jagdong
• Lacadon
• Luag
• Malusgod
• Maribuyong
• Minanga
• Monpon
• Navalas
• Pader
• Pandan
• Ponong Pequeño
• Purog
• Romblon
• San Isidro
• Santo Niño
• Sawe
• Taminla
• Tinocuan
• Tipolo
• Poblacion A
• Poblacion B
• Poblacion C
1902
Ti 1902 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Mierkoles iti kalendario a Gregoriano.
Pagsasao a Bau (Baro a Guinea)
Ti pagsasao a Bau (Amale) ket ti pagsasao a Papuano ti Probinsia ti Madang, Papua Baro a Guinea.
El Fraile
Ti Kota Drum (Isla ti El Fraile), ken makunkuna pay a "kongkreto a pangigubat a barko", ket maysa a naipasammakedan nga isla a naisaad idiay Luek Manila iti Filipinas, nga abagatan ti Isla ti Corregidor. Inakem daytoy dagiti Hapon idi Maikadua a Sangalubongan a Gubat, ngem natiliw met laeng ti Estados Unidos kalpasan t panagsindi ti gasolina iti dayta a puerto, nga isu daytoy ti agnanayon a panakadadael na. Ti Kota Drum ket naipanagan kenni Brigada Heneral Richard C. Drum.
Rognes, Bouches-du-Rhône
Ti Rognes ket maysa a komuna ti Bouches-du-Rhône a departamento idiay akin-abagatan a Pransia.
1901
Ti 1901 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Martes iti kalendario a Gregoriano.
Pebrero
thumb|140px|right|[[Clark Gable]]
Rognes, Bouches-du-Rhône
Klima
Ti tabla dita baba ket mangipakpakita kadagiti temperatura ken panagtudtudo para iti paset ti panawen ti 1971-2000 :
Pagsasao a Gumalu
Ti pagsasao a Gumalu ket ti pagsasao a Papuano ti Probinsia ti Madang, Papua Baro a Guinea.
Pagsasao nga Unua
Ti pagsasao nga Unua, wenno Onua, ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko a naisasao idiay daya a Malekula, Vanuatu.
Karayan Agus
Ti Karayan Agus ket karayan nga agayus kadagiti 36.5 km manipud iti Danaw Lanao aginggana idiay Luek Iligan, Filipinas. Daytoy ket labsanna dagiti probinsia ti Lanao del Sur ken Lanao del Norte. Dagiti pagtaengan ti igid a bangkag ti karayan ket mairaman ti Siudad ti Marawi, ti Ili ti Linamon ken ti Siudad ti Iligan. Daytoy ket maisina kadagiti dua a pagayusan ti danum no agay-ayus idiay Luek Iligan; ti maysa ket mapan idiay Dissuor Maria Cristina bayat a ti sabali ket mapan idiay Dissuor Linamon. Ti karayan ket agpababa para iti agarup a manipud iti taudanna nga agay-ayus para kadagiti  sakbay nga agayus idiay baybay. Ti karayan ket ababaw ken daytoy ket agadalem laeng ti kadagiti dadduma a lugar. Dagiti taudan ti danum ti Karayan Agus ket sumakop ti agarup a 11,320.00 hektaria. Idi 1992, ti Korporasion ti Nailian a Bileg ket pinunduanna ti panagmulmula ti kabakiran ti taudan ti danum ti Danaw Lanao-Agus, ken minulmulaan dagiti 1500 nga hektaria iti Acacia mangium, Durio zibethinus ken dagiti dadduma pay a patneng a kay-kayo. Daytoy ket addaan iti panagayus iti agarup a 10 segundo-metro manipud iti akikid a depresion iti amianan a laud a ngarab ti danaw ken agayus kadagiti basalto a pormasion ti bato. Ti baw-ang a kinitikitan babaen ti karayan ket mangisingasing ti nabiit a paset ti panawen a panagrnurunor.
Kinapangruna iti tattao
Iti Maranao a mitolohia, ti Danaw Lanao ket nangipangpangta idi a mangmalmes ti tattao ti Sebbangan kadagiti umad-adalem a danumna. Ni Arkanghel Gabriel ket naipampanunotan nga isu ti nagaramid ti Karayan Agus tapno atiananna ti danaw.
Adolf Hitler
Ni Adolf Hitler (20 Abril 1889 – 30 Abril 1945) ket naiyanak idi nga Austriano, Aleman a politiko ken ti daulo iti Nailian a Sosialista a Partido ti Agobobra nga Aleman (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (NSDAP), kadawyan a makunkuna a ti Nasi a Partido). Isu idi ti kansilier ti Alemania manipud idi 1933 aginggana idi 1945, ken diktador iti Nasi nga Alemania (a kas iti Führer und Reichskanzler) manipud idi 1934 aginggana idi 1945. Ni Hitler ket kadawyana a naikumadua ti pannakabangon iti pasísta idiay Europa, Maikadua a Sangalubongan a Gubat, ken ti Holokausto.
Maysa a naarkosan a beterano iti Umuna a Sangalubongan a Gubat, ni Hitler timmipon ti Partido ti Agobobra nga Aleman, ti nagpauna iti Nasi a partido, idi 1919, ken nagbalin a daulo iti NSDAP idi 1921. Idi 1923 nagpadas isuna ti kudetá, ti makunkuna a Beer Hall Putsch, idiay Munich. Ti napaay a kudetá ket isu ti nagbanagan a panakaibalud ni Hitler, nga iti daytoy a panawen ket sinurat na ti naisurat a panglaglagip, a Mein Kampf (Ti Panagsagabak). Kalpasan ti panakawayawayaan na idi 1924, ni Hitler ket nakaganab ti suporta babaen ti panagiyaddang na ti Pan-Hermanismo, antisemitismo, ken kontrakommunismo nga addaan isuna ti natagirayad a panagbitla ken Nasi a propaganda. Kalpasan ti panakitudon na a kas ti kanselor idi 1933, binaliwan na ti Weimar a Republika iti Maikatlo a Reich, maysa daytoy a maymaysa a partido diktadora a naibatay iti totalitario ken autokratiko ideolohia iti Nasismo. Ti naisawangna a panggep idi ket ti agipabangon ti maysa a Baro nga Urnos iti kapulosan a Nasi nga Aleman a hegemonia (panagsakup) iti kontinental nga Europa.
Dagiti gangganaet ken domestiko nga annuroten ni Hitler ket addaan iti pagtungpalan iti panaggemgem ti Lebensraum ("pagtaengan a lugar") para iti Hermaniko a tattao. Isu ti nangiturong ti panagarmas manen ti Alemania ken ti panagraut iti Polonia babaen ti Wehrmacht idi Septiembre 1939, a nagbanagan daytoy ti panagrugi Maikadua a Sangalubongan a Gubat idiay Europa. Babaen ti panagturay ni Hitler, idi 1941 dagiti puersa ti Alemani ken dagiti kumaduaan a Europeano kaaduan a sinakopda ti Europa ken Amianan nga Aprika. Dagitoy a naganganab nain-inut a naipasubli, ken idi 1945 dagiti Kumadua a buyot ket inabakda ti buyot ti Alemania. Dagiti supremasista ken pinakapuli a pagayatan nga annuroten ni Hitler ket nagbanagan dagiti sistematiko a panagpapatay kadagiti sangapulo ket maysa a riwriw a tattao, a mairaman dagiti gangani nga innem a riwriw a Hudio.
Iti panungpalan nga al-aldaw iti gubat, idi agdama ti Gubat iti Berlin idi 1945, ni Hitler ket inasawana ti nabayagan a kamalalana, ni Eva Braun. Idi 30 Abril 1945, kalpasan ti basbassit ngem dua nga aldaw, dagitoy dua ket nagpakamatayda tapno saanda a matiliw babaen ti Nalabbaga a Buyot, ken dagiti bangkayda napuoran.
Kaputotan
Ti ama ni Hitler, Alois Hitler (1837–1903), ket isu idi ti anak ti ruar ni Maria Anna Schicklgruber. Ti pannakaipasngay a pannakapanekan ni Alois ken saan a nanginagan ti amana, gapu daytoy ti ubing ket innalana ti apelyido ti inana. Idi 1842 ni Johann Georg Hiedler ket inasawana ni Anna. Kalpasan ti ipupusayna idi 1847 ken ti ipupusayna met idi 1856, ni Alois ket inay-aywanan ti pamilia ti kabsat a lalaki ni Hiedler a ni Johann Nepomuk Hiedler. Saan amnipud idi 1876 a ni Alois ket naglehitimado ken ti panagbuniagan a rehistro ket binaliwan ti maysa a padi a nasaksian ti tallo a tao. Idi agur-uray ti tribunal idiay Nuremberg idi 1945, ti Nasi opisial a ni Hans Frank ket nagipaltiing ti kaad dagiti surat a nangitunton nga ti ina ni Alois ket naidakawat nga agtagibalay para iti maysa a Hudio a pamilia idiay Graz ken ti agtawen ti 19 nga anak a lalaki ti pamilia, a ni Leopold Frankenberger, ket isu ti nakaputot kenni Alois. Nupay kasta, awan ti Frankenberger, Hudio wenno dagiti sabali pay, a nairehistro idi idiay Graz iti dayta a paset ti panawen. Dagiti agipakpakasarita ket agduduada a ti matunton nga ti ama ni Alois ket maysa a Hudio.
Kinaubing
upright|thumb|Ni Adolf Hitler a kas maysa a maladaga (c. 1889–1890) thumb|upright|Ti ina niHitler, [[Klara Hitler|Klara]]
Ni Adolf Hitler ket naipasngay idi 20 Abril 1889 idiay Gasthof zum Pommer, maysa a pagdagusan daytoy idiay Ranshofen, daytoy ket maysa a purok a naikapet idi 1938 iti munisipalidad iti Braunau am Inn, Austria-Hungarai. Isu ket ti maikapat kadagiti innem nga annak ni Alois Hitler ken Klara Pölzl (1860–1907). Dagiti kinauna a kakabsat ni Adolf – Gustav, Ida, ken Otto – ket pimmusayda a kas maladaga. Idi agedad ti tallo ni Hitler, ti pamiliana ket immalis idiay Passau, Alemania. Isu idiay ti nakaadalanna ti naisangyan nga baba a Babaro a dialekto, ngen saan a ti Austriano Aleman, a nakamarka daytoy ti panagbitlana iti amin a kabibiagna. Idi 1894 ti pamiliana ket immalisda manen idiay Leonding (asideg ti Linz), ken idi Hunio 1895, ni Alois ket nagretiro idiay bassit a dagana idiay Hafeld, nga asideg idiay Lambach, nga isu ket nagpadas iti panagtaltalon ken panagtaripato dagti uyokan. Ni Adolf ket nagbasa idiay Fischlham. Ni Hitler ket naamanga kadagiti pannakigubat kalpasan idi nakabiruk ti nailadawan a libro a maipanggep ti Pranko-Prusiano a Gubat manipud kadagiti tagikua ti amana.
Ti inyaalisda idiay Hafeld ket naiparna iti panakairugi iti nakaro a panagringgor ti ama ken anak a lalaki a gapuanan daytoy babaen ti saan a pangsurot ni Adolf ti nainget a displina iti eskuelana. Dagiti ganetget a panagtaltalon ni Alois Hitler idiay Hafeld ket napaay, ken idi 1897 ti pamilia ket immalis idiay Lambach. Ni Hitler ket nagbasa iti maysa a Katoliko a pagadalan a maika-11 a siglo a Benediktino a monasterio, a ti pulpito ket nanakutukotan ti maysa a naestiloan a suwastika a simbolo iti eskudo ni Theodorich von Hagen, ti sigud idi nga abad. Ti agwalo nga edad a Hitler ket nagadal kadagiti panagkanta, nagkanta iti koro ti simbaan, ken isu ket nagpanpanunut pay nga agbalin a maysa a padi. Idi 1898 ket agnanayonda a nagsubli idiay Leonding. Ti ipupusay ti ububing a kabsatna a lalaki, a ni Edmund, manipud iti sakit a kamuras idi 2 Pebrero 1900 ket nauneg nga umapay kenni Hitler. Nagbaliw isuna manipud iti natalged ken nalaing a manakigayyem ken nalaing nga estudiante, iti naliday, nasuktu ken nasidunget nga ubing iti amana ken dagiti manursuro kaniana.
Ni Alois ket nagballigi iti karerna iti opisina ti aduana ken kayatna a ti anakna ket sumurot kaniana. Ni Hitler ket nagngdrama idi ti maysa nga episodio manipud iti daytoy a paset ti panawen nga isu ket intugot ti amana nga agbisita ti opisina ti aduana, a nagiladawan daytoy a kas ti napasamak a nagited ti di-makapakawan a panaggura a nagbaetan ti ama ken anak, a dagitoy dua ket napigsa ti pakinakemda. Ti di-panakaikaskaso ti panagayat ti anakna a mapan nga agbasa ti klasiko a pagadalan ket ti ayatna nga agbalin a maysa nga artista, idi Septiembre 1900 ni Alois ket inpatulodna ni Adolf idiay Realschule idiay Linz. (Daytoy ket isu met laeng ti nangato nga eskuela a nagbasaan ni Adolf Eichmann idi kalpasan ti 17 a tawtawen.) Ni Hitler ket nagrebelde iti daytoy a keddeng, ken iti Mein Kampf nangipakaammo nga isu ket saan a nalang ti panagadalna, nga isu ket agnamnama a no makita ti amana "a ti bassit a panagrang-ayko idiay teknikal a pagadalan a ti amak ket palubosannak nga agiruknoy ti arapaapko."
Ni Hitler ket nagragut iti Aleman a nationalismo manipud idi ubing pay. Ni Hitler ket nangiyebkas ti pannakamatalekna laeng iti Alemania, nga umuyuyaw ti maapapday a Habsburg a Monarkia ken dagiti panagturayna kadagiti adu ti nadumaduma nga etnikona nga imperio. Ni Hitler ken dagiti gayyemna ket inususarda ti panagkablaaw a "Heil", ken nagkankantada kadagiti Aleman a nailian a kanta "Deutschland Über Alles" imbes nga iti Austriano nga Imperial a kanta.
Kalpasan ti kellaat nga ipupusay ni Alois idi 3 Enero 1903, ti panagadal ni Hitler naapday. Isu ket pinalubosan ti inana nga agsardeng idi otonio ti 1905. Simmrek isuna idiay Realschule idiay Steyr idi Septiembre 1904; simmayaat met dagiti panagkukuana ken dagiti aramidna ken dagitoy ket nagin-inut a rimmmang-ay. Idi otonio iti 1905, kalpasan ti pakaruarna maikadua ken panungpalan nga eksamen, ni Hitler ket pimmanaw idiay eskuelana nga awan ti tarigagay nga agpasayaat ti panagadalna wenno awan ti nalawag a planona para iti masakbayan a karrerna.
1800
Ti 1800 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Mierkoles iti kalendario a Gregoriano.
Pagsasao a Nese
Ti pagsasao a Nese ket ti matmatayen a pagsasao nga Oceaniko language nga insasao iti maysa wenno ad-adu ngem duapulo a tattao idiay lugar ti Matanvat iti amianan a laud nga ungto ti isla ti Malakula iti Vanuatu. Daytoy ket manmano nga insasao ken sinukatanen a kas nangruna a pagsasao babaen ti Bislama.
Santander, Cebu
Ti Santander ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Cebu iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Santander ket nabingbingay a politikal kadagiti 10 a barbaranggay.
• Candamiang
• Liloan
• Lip-tong
• Looc
• Pasil
• Talisay
• Canlumacad
Georgia (Estado iti Estados Unidos)
Ti Georgia ket maysa nga estado a mabirukan idiay abagatan a daya iti Estados Unidos. Naipatakder idi 1732, ti naudi kadagiti kinasigud a Sangapulo ket tallo a Kolonia.
thumb|left|200px|Atlanta
Verner von Heidenstam
Ni Carl Gustaf Verner von Heidenstam (6 Hulio 1859 – 20 Mayo 1940) ket maysa idi a Sueko a mmannaniw ken nobelista, nagunggunaan ti Premio Nobel iti Literatura idi 1916. Isu ket kameng iti Sueko nga Akademia manipud idi 1912. Kaaduan kadagiti obrana ket nasged a panangiladawan kadagiti Suko a karakter, biag, ken ugugali, a kadawyan kadagiti patriotiko panakaipanunutan.
Anatomia
Ti anatomia ket nabingbingay nagubsang nga anatomia (wenno makroskopiko nga anatomia) ken mikroskopiko nga anatomia. Ti nagubsang nga anatomia ket isu ti panagadal kadagiti estruktura a mabalin, no nasayaat a mairepresenta wenno narangkay, ket mabalin a makita nga awan dagiti tulong a panagkita iti mata. Ti mikroskopiko nga anatomia ket isu ti panagadal kadagiti babassit nga anatomiko nga estruktura iti mikroskopiko a gantingan. Daytoy ket mangiraman kadagiti histolohia (ti panagadal kadagiti kulanit), ken sitolohia (ti panagdal kadagiti selula). Dagiti termino a mikroanatomia ken histolohia ket sagpaminsan nga agpadpada a maus-usar (nga iti kaso ket ti panangilaslasin a baetan ti histolohia ket bilolohia ti selula ket saan a nainget a naaramid a kas ti naipalplawag ditoy).
Ti pakasaritaan ti anatomia ket nailaslasin idi, kadagiti napalabas a panawen, babaen ti maysa nga agtultuloy a panagrang-ay ti pannakaawat kadagiti pamay-an dagiti organ ken dagiti estruktura iti uneg ti bagi. Dagiti pamay-an ket napasayaatda a naparang-ay, a nagpaspasayaat manipud kadagiti panagsukisok kadagiti ayup babaen ti panagrangkay kadagiti bangkay (natay a bagbagi ti tao) aginggan akadagit narikut a pamay-an a naparang-ay idi maika-20 a siglo a mairaman ti Rayo-ekis a makina, ultrasound, ken MRI.
Nasken a ti anatomia ket saan nga iyallilaw iti anatomiko a patolohia (tinawtawagan pay ti morbido nga anatomia wenno histopatolohia), nga isu daytoy ti panagadak tinagubsang ken mikroskopiko a langlanga dagiti nagsakit nga organo.
Pagsasao nga Isebe
Ti pagsasao nga Isebe ket ti pagsasao a Papuano ti Probinsia ti Madang, Papua Baro a Guinea.
Derek Walcott
Ni Derek Alton Walcott, OBE OCC (23 Enero 1930 – 17 Marso 2017) ket maysa a taga-Saint Lucia a mannaniw, dramaturgo, mannurat ken makitkita nga artista a nagunggunaan iti Premio Nobel iti Literatura idi 1992 ken ti T. S. Eliot a Premio idi 2011 para iti Dagiti Puraw a Kannaway (White Egrets). Dagiti obrana ket mairaman ti Homeriko nga epiko nga Omeros. Ni Robert Graves ket insurat na nga ni Walcott "ket tenglenna ti Ingles nga addaan iti as-asideg a pannakaawat iti kauneganna a salamangka ngem kadagiti kaaduan, ngem no saan nga ania man, kadagiti kontemporariona”.
Dario Fo
Ni Dario Fo ket maysa nga Italiano a satirista, dramaturgo, mangiturturong ti teatro, aktor ken kompositor. Dagiti dramatiko nga obrana nga agikabkabil ti pamay-an a komedia iti taga-ugma nga Italiano a commedia dell'arte, maysa a teatro nga estilo a nalatak kadagiti klase ti agtabtabaho. Agdama tatta nga adda bukodna ken agpatpataray ti teatro a kompania a mairaman ti asawana nga aktres a ni Franca Rame. Nagunggunaan isuna ti 1997 Premio Nobel iti Literatura, a ti komite ket dinaydayaw isuna nga isu ket maysa a mannurat nga "agtultulad kadagiti agangangaw iti Tengnga a Panawen iti kalaing a kasla agibaut ti katurayan ken patibkeren na ti dignidad dagiti oprimado ".
Pagsasao a Panim
Ti pagsasao a Panim ket ti pagsasao a Papuano ti Probinsia ti Madang, Papua Baro a Guinea.
1810
Ti 1810 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Lunes iti kalendario a Gregoriano ken ti kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Sabado iti nabunbuntog iti 12 nga aldaw a kalendario a Huliano.
Dagiti lehislatibo a distrito iti Negros Oriental
Dagiti Lehislatibo a Distrito iti Negros Oriental, ket isu dagiti umuna, maikadua ken maikatlo a distrito ken isu dagiti pannakabagi ti Probinsia ti Negros Oriental iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas. Ti Negros Oriental ket nabingbingay idi kadagiti dua a kongresional a distrito manipud idi 1907 aginggana idi 1972, daytoy ket naidistrito manen kadagiti tallo a kongresional a distrito idi 1986. Daytoy ket paset idi ti pannakabagi ti Rehion VII manipud idi 1978 aginggana idi 1984, ken manipud idi 1984 aginggana idi 1986 idi nagbutos kadagiti 3 a sapsap a pannakabagi. Ti Siquijor ket naudi a nairepresenta a kas paset ti maikadua a distrito ti probinsia idi 1972.
1820
Ti 1820 ket maysa a bisiesto a tawen a nangrugi iti aldaw ti Sabado iti kalendario a Gregoriano.
Billit
Dagiti billit (klase Aves) ket nadutdotan, napayakan, dua ti sakana, endotermika (nabara ti dara), agititlog, a bertebrado nga ay-ayup. Nga adda dagiti agarup a 10,000 sibibiag a sebbangan, isu dagitoy ti kaaduan a bertebrado a klase dagiti bertebrado a tetrapodo. Amin dagiti agdama a sebbangan ket tagikua ti subklase ti Neornithes, ken agnaed kadagiti ekosistema iti ballasiw ti lubong, manipud iti Artiko aginggana idiay Antartiko. Dagiti sibibiag a bilbillit ket sumakopda kadagiti kadakkel manipud iti 5 cm Bee Hummingbird aginggana iti 2.75 m Abestrus. Ti posil a rehistro ket mangituding a dagiti billit ket rimsua iti kaunegan kadagiti terepodo a dinosaurio idi panawen ti Hurasiko a paset ti panawen, idi agarup a 160 riwriw a tawtawen. Dagiti Paleontologo ket maikapanunutanda dagiti billit nga is-isu laeng dagiti klado dagiti dinosaurio a nagbiag manipud iti Kretaseo–Paleoheno a pasamak ti panagawan idi 65.5 (Ma).
Dagiti moderno a billit ket naidasig babaen kadagiti dutdot, ti maysa a sippit nga awan ti ngipen, ti panagitlog dagiti natangken ti kontsana nga itlog, ti maysa a nagato a metaboliko a grado, adda ti uppat a kamara a puso, ken ti maysa a nalagan ngem natibker a tultulang. Dagiti amin a sibibiag a sebbangan iti billít ket adda kadagiti payak malaksid laeng ti awan tattan a saan a tumaytayab a moa iti Baro a Selanda. Dagiti payak ket dagiti naparangay a takiag, ken kaaduan kadagiti sebbangan ti billit ket makatayab. Dagiti saan a makatayab a billít ket mairaman dagiti ratida, dagiti pinguino, ken dagiti adu pay a naipagduduma a endemiko a sebbangan ti isla. Dagiti billít ket addaanda kadagiti naisangsangayan a panagpalpa ken panaganges a sistema a dagitoy ket nasayaat a naampon para iti panagtayab. Adda dagiti dadduma a billít, a naipangpangruna dagiti korbidos ken dagiti loro, ket maysa dagitoy a nasaririt a sebbangan ti ayup; adu dagiti bilbilang iti sebbangan ti billit a napalpalliwan nga agar-aramid ken agus-usar ti ramramit, ken adu kaditi sosial a sebbangan ket mangipakpakita ti kultural a panagiyallawat iti panakaammo kadagiti ballasiw a kaputotan.
Adu kadagiti sebbangan ket importante para iti ekonomia, a kaaduan a taudan iti makmakan babaen ti panaganup wenno panagtaraken. Adda dagiti sebbangan, a naisangsangayan dagiti agkankanta a billit ken dagiti loro, ket nadayeg dagitoy nga abalbalayan nga ayup. Dagiti dadduma pay a panagusar ket maiaraman ti panag-apit iti guano para ti panag-usar nga abuno. Dagiti billit naisangsangayan a piguro iti amin nga aspeto iti kultura ti nagtagitaoan manipud iti relihion aginggana ti daniw ken dagiti nadayeg a musika. Agarup a 120–130 a sebbangan ket nagbalin nga awanen a kas ti nagbanagan iti aramid ti tao manipud idi maika-17 a siglo, ken dagiti gasgasut a naskbayan pay. Iti agdama, agarup a 1,200 a sebbangan dagiti billit ket maipangta ti pannakaawan babaen dagiti inar-aramid ti tao, ngem adda met dagiti ganetget a maar-aramid para iti panagsalaknib kaniada.
Guimbal
Ti Guimbal ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Iloilo iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Guimbal ket politikal a nabingbingay iti 33 a barbaranggay.
• Anono-o
• Bacong
• Baras
• Binanua-an
• Bongol San Miguel
• Bongol San Vicente
• Bulad
• Cabasi
• Cabubugan
• Calampitao
• Camangahan
• Igcocolo
• Iyasan
• Lubacan
• Nahapay
• Nalundan
• Nanga
• Nito-an Lupsag
• Particion
• Sipitan-Badiang
• Sta. Rosa-Laguna
• Bagumbayan (Pob.)
• Balantad-Carlos Fruto (Pob.)
1830
Ti 1830 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Biernes iti kalendario a Gregoriano.
Guimbal
Dagiti baranggay
• Burgos-Gengos (Pob.)
• Generosa-Cristobal Colon (Pob.)
• Gerona-Gimeno (Pob.)
• Girado-Magsaysay (Pob.)
• Gotera (Pob.)
• Libo-on Gonzales (Pob.)
• Pescadores (Pob.)
• Rizal-Tuguisan (Pob.)
Pagsasao a Rerep
Ti pagsasao a Rerep ket maysa kadagiti adu a pagsasao ti grupo ti Igid ti baybay ti Malekula iti Vanuatu. Adda daytoy kadagiti 375 nga agsasao idi 1983 kadagiti populasion ti etniko iti 580. Dagiti paset ti Biblia ket naipatarus iti Rerep idi baetan ti 1892 ken 1913.
Miguel López de Legazpi
Ni Miguel López de Legazpi (c. 1502 – Agosto 20, 1572), ammo pay a kas El Adelantado ken El Viejo (Ti Laklakay), ket maysa idi a Basko-Espaniol a nabigador ken gobernador a nangipatakder ti immuna a pagtaengan ti Espania kadagiti Daya nga India idi ti ekspedisionna ket binallasiwna ti Taaw Pasipiko manipud iti Bireinato ti Baro nga Espania iti moderno nga aldaw ti Mehiko, simmangpet idi Cebu iti Is-isla ti Filipinas idi 1565. Isu ti immuna a Gobernador-Heneral dagiti Daya nga India ti Espania a mangiraman ti Filipinas ken dagiti dadduma a purpuro ti Pasipiko ti Guam ken ti Is-isla Marianas. Kalpasan ti pannakaala iti kappia kadagiti a pagilian dagiti indihenio ken dagiti pagarian, inramaid ni Miguel López de Legazpi ti Manila a kas ti kapitolio dagiti Daya nga India ti Espania idi 1571. Ti kapitolio ti probinsia ti Albay idiay Filipinas, ti Siudad ti Legazpi ket isuna ti nakainagananna.
Pagsasao a Sihan
Ti pagsasao a Sihan ket ti pagsasao a Papuano ti Probinsia ti Madang, Papua Baro a Guinea.
1840
Ti 1840 ket maysa a bisiesto a tawen a nangrugi iti aldaw ti Mierkoles iti kalendario a Gregoriano.
1898
Ti 1898 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Sabado iti kalendario a Gregoriano.
Enero - Marso
Pebrero 15 - Gubat ti Espaniol-Amerikano: Pinabettak ken pinalned ti barko a Havana idiay Kuba babaen ti USS Maine ti Estados Unidos, a nakatayan iti 266 a tattao. Nakaiturongan daytoy a pasamak ti pannakairangarang ti gubat a nagbaetan ti Estados Unidos ken Espania.
Abril - Hunio
Hunio 12 - Inrangarang babaen ni Hen. Emilio Aguinaldo ti panagwayawaya ti Filipinas manipud iti Espania.
Hulio - Septiembre
Agosto 12 - Gubat ti Espaniol-Amerikano: Nagpatingga ti ringgor a nagbaetan dagiti soldado ti Amerikano ken dagiti Espaniol idiay Kuba.
Oktubre - Disiembre
Disiembre 10 - Pinirmaan ti Espania ken Estados Unidos ti Tulag ti Paris, ti panagpatingga ti Gubat ti Espaniol-Amerikano.
Wisława Szymborska
Ni Wisława Szymborska, Maria Wisława Anna Szymborska (2 Hulio 1923 – 1 Pebrero 2012) ket maysa idi a Polako a mannaniw, mannalaysay, agipatpatarus ken nagungunaan iti 1996 Premio Nobel iti Literatura. Naipasngay idiay Prowent, nga itan ket nagbalin a paset iti Kórnik, kalpasan daytoy isuna ket nagtaeng met idiay Kraków agingana idi pimmusay. Nailanad isuna a kas ti "Mozart iti Daniw". Idiay Polonia, dagiti libro ni Szymborska ket nakadanonen iti panaglako a karibalna dagiti nalatak a mannurat ti prosa: a kinunana iti maysa a daniw, "Adda Sabsabali a Kaykayatda ti Daniw" ("Niektórzy lubią poezję"), nga awan pay nga ad-adu ngen dua kadagiti sangagasot a tattao ket kayatda iti daytoy nga arte.
Ni Szymborska ket nagungunaan idi 1996 ti Premio Nobel iti Literatura "para iti daniw nga addaan ti pasagid a kinaapag-isu nga agipalubos iti pakasaritaan ken biolihiko a linaon nga agpabalin kadagiti pedaso ti kinapudno ti nagtagitaoan". Nagbalin a naam-ammuan isuna iti sangalubongan gapu ti nagbanagan iti daytoy. Dagiti obrana ket naipatarus iti Ingles ken kadagiti adu a sasao nga Europeano, ken naipatarus pay iti Arabiko, Hebreo, Hapon ken Insik.
Pagsasao a Bagupi
Ti pagsasao a Bagupi ket ti gangani nga awanen a pagsasao a Madang ti Papua Baro a Guinea.
Estancia
Ti Estancia ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Iloilo iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Estancia ket politikal a nabingbingay iti 25 a barbaranggay.
• Lumbia (Ana Cuenca)
• Bayas (Bayas Island)
• Bayuyan
• Bulaqueña
• Calapdan
• Daan Banua
• Draculan
• Gogo
• Jolog
• Loguingot (Loguingot Island)
• Manipulon
• Pa-on
• Poblacion Zone 1
• Lonoy (Roman Mosqueda)
• San Roque
• Santa Ana
• Tabu-an
• Tacbuyan
• Tanza
• Poblacion Zone II
• Poblacion Zone III
• Villa Pani-an
Pagsasao a Puerto Sandwich
Ti pagsasao a Puerto Sandwich, wenno Lamap, ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko a naisasao idiay abagatan a daya a Malekula, Vanuatu, iti akindaya nga ungto ti isla. Daytoy ket immuna a naipalawag idi 1979 babaen ni Jean-Michel Charpentier ti Pranses a lingguista.
Nayoro, Hokkaido
Ti Nayoro (名寄市) ket ti maysa a siudad iti Subprepektura ti Kamikawa, Hokkaido, Hapon.
Pagsasao a Puerto Sandwich
Ti Nisvai ket ti maysa a sabali a pagsasao.
Nayoro, Hokkaido
Manipud idi Marso 31, 2018, ti siudad ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 27,604 ken ti densidad ti populasion iti 52 a tattao tunggal maysa a km2 (140 persons per sq. mi.). Ti dagup a kalawa ket.
Idi Marso 27, 2006, naitipon ti ili ti Fūren iti Nayoro.
Perokaril
Agtartaray idi ti Nangruna a Linia ti Nayoro ken ti LInia ti Shimmei manipud iti Estasion ti Nayoro. Adda idi ti Estasion ti Chitō iti pagbaetan ti Estasion ti Nisshin ken ti Estasion ti Hokusei.
Kalsada
Naisilpo ti Nayoro iti Nailian a Rota 40 a mangisilpo iti Wakkanai ken iti akin-abagatan a Hokkaido ken ti pay Hokkaidō Expressway a mangisilpo iti isla a kapitolio ti Sapporo. Labsan iti laud ti Nayoro iti Nayoro Bypass (Rota 40)nga agserserbi kadagiti dua nga interchange.
Klima
Addaan iti Nayoro iti nabasa ken naniebe a nabara a kalgaw a nadam-eg a kontinental a klima (Pannakaidasig ti klima ti Köppen Dfb). Ti klima ket agtalinaay kadagiti nabara ken sagpaminsan a napudot a kalgaw nga addaan iti nalamiis unay a panaglalam-ek babaen iti pagaladan a Hapon, kenmanayonan pay iti nakaro nga epekto iti baybay a panagniebe.
thumb|Ti kalsada iti sango ti Estasion ti Nayoro
1860
Ti 1860 ket maysa a bisiesto a tawen a nangrugi iti aldaw ti Domingo iti kalendario a Gregoriano.
1850
Ti 1850 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Martes iti kalendario a Gregoriano.
Pagsasao a Vao
Ti pagsasao a Vao ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti sanga ti pagsasao nga Oceanic nga insasao babaen dagiti agarup a 1,900 a tattao idiay Isla Vao ken dagiti asideg nga aplaya ti Isla ti Malakula, Vanuatu.
Dios
thumb|upright|Salaysay ti presko ti Pannakapartuat ti Init ken Bulan ti [[Kapilia Sistina babaen ni Michelangelo (c. 1512), ti nadayeg nga ammo a kas pagarigan ti pannkaipakita iti Dios ti Ama iti Lumaud nga arte]]
Idaho
Ti Idaho ket maysa nga estado idiay rehion ti Nabato a Banbantay iti Estados Unidos. Ti Idaho ket isu ti Mai-14 a kadakkelan, ti maika-39 a kaaduan ti bilang ti umili, ken ti maika-7 a kabassitan iti densidad iti populasion kadagiti 50 nga estado iti Estados Unidos.
Dios
Ti Dios ket kankanayon nga isipen a kas ti kangatuan a parsua ken ti kangrunaan a banag iti pammati. Iti teismo, ti Dios ket isu ti nagpartuat ken agtartaripatu iti law-ang. Iti deismo, ti Dios ket isu ti nagpartuat (ngem saan a nagtartaripatu) iti law-ang. Iti panteismo, ti Dios ket isu ti law-ang. Dagiti teologo ket nangibagbagada kadagiti nadumaduma a gupit kadagiti adu a paggiddiatan dagiti konsepto ti Dios. Kadawyan kadagitoy ket ti omnisiensia (awan inggana a pannakaammo), pannakabalin (awan patingga a bileg), omnipresensia (adda amin ti aniaman a lugar), omnibenebolensia (puro a kinaemma), nainlangitan a kinanumo, ken ti agnanayon ken kammasapulan a kaadda. Ti Monoteismo ket isu ti pammati ti kaadda ti Dios wenno iti kinaagmaymaysa iti Dios.
Ti Dios ket naisipan pay a kas ti inkorporeal (di material), ti personal a parsua, ti taudan ti amina a moral a rebbeng, ken ti "kalatan a maisipan a kaadda". Dagitpy a gupit ket sinuportaran idi dagiti nadumaduma a degrado babaen dagiti nasapa a teologo a pilosopo a Hudio, Kristiano ken Muslim. Adu kadagiti nadayeg a mediebal a pilosopo ken moderno a pilosopo ket nakaparang-ay kadagiti argumento para ken suppiat ti kaadda ti Dios.
Pagsasao a Baimak
Ti pagsasao a Baimak ket ti pagsasao a Madang ti Papua Baro a Guinea. Daytoy ket asideg a kabagian ti Gal a makunkuna iti Baimak.
1880
Ti 1880 ket maysa a bisiesto a tawen a nangrugi iti aldaw ti Huebes iti kalendario a Gregoriano.
Dumangas
Ti Dumangas ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Iloilo iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Dumangas ket politikal a nabingbingay iti 45 a barbaranggay.
• Bacay
• Bacong
• Balabag
• Balud
• Bantud
• Bantud Fabrica
• Baras
• Barasan
• Bolilao
• Calao
• Cali
• Cansilayan
• Capaliz
• Cayos
• Ermita
• Pd Monfort South (Guinsampanan)
• Ilaya 1st
• Ilaya 2nd
• Ilaya 3rd
• Jardin
• Lacturan
• Pd Monfort North (Lublub)
• Managuit
• Maquina
• Pagdugue
• Paloc Bigque
• Paloc Sool
• Patlad
• Pulao
• Rosario