cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sasao a Munda
Ti sasao a Munda ket ti maysa a pamilia ti pagsasao nga insasao babaen dagiti agarup a siam a riwriw a tattao idiay tengnga ken akindaya nga India ken Banglades. Isuda ket mangbukel ti sanga ti pamilia ti pagsasao ti Austroasiatiko, ken ti kayatna a sawen daytoy ket maikabagianda kadagiti pagsasao a kas ti Mon ken Khmer ken ti Bietnamis, ken dagiti pay minoridad a pagsasao idiay Tailandia, Laos ken ti Akin-abagatan a Tsina. Saan nga ammo sagiti nagtaudan ti sasao Munda, ngem inunaanda dagiti sabali a pagsasao ti akindaya nga India. Ti Ho, Mundari, ken Santali ket dagiti nadayeg a pagsasao iti daytoy a grupo.
Ti pamilia ket kadawyan a nabingbingay kadagiti dua a sanga: ti Amianan a Munda, a naisasao idiay Banak Chota Nagpur ti Jharkhand, Chhattisgarh, Laud a Bengal, ken Odisha, ken ti Abagatan a Munda, a naisasao idiay tengnga nga Odisha ken iti igid ti pagbeddengan a pagbaetan ti Andhra Pradesh ken Odisha.
Ti Amianan a Munda, a ti Santali ket isu ti kaaduan a naisasao, ket isu ti dakdakkel a grupo; dagiti pagsasaona ket insasao babaen ti agarup a siam a porsiento iti agsasao iti Munda. Kalpasan ti Santali, dagiti pagsasao a Mundari ken Ho ket sumarunoda a mairanggo iti bilang dagiti agsasao, sarunuen babaen ti Korku ken Sora. Dagiti nabati a sasao a Munda ken insasao babaen dagiti bassit, isolado a grupo ti tattao ken saan a nasayaat nga ammo.
Dagiti pakailasinan ti sasao a Munda ket mairaman dagiti tallo a grammatikal a bilang (bugbugtong, dual ken plural), dagiti dua a henero (animado ken inanimado), ti maysa a pannakaisalumina a pagbaetan dagiti inklusibo ken eksklusibo nga umuna a persona iti ad-adu ngem maysa a pangsandi ken ti panagusar kadagiti pangsuldong wenno dagiti katukanaynay a mangibaga iti pannakaipasamak ti gramatika.
Kadagiti sistema ti uni ti Munda, dagiti panagsasaruno ti konsonante ket karkarna malaksid iti tengnga ti balikas. Malaksid iti Korku, a dagiti silabana ket mangipakita iti pannakaigiddiat a pagbaetan ti nangato ken nababa nga tono, maipadto ti aweng iti sasao a Munda.
Pakasaritaan
Insingasing ni Paul Sidwell (2018) a mabalin a simmangpet ti proto-Munda iti aplaya ti Orissa idi agarup a 3,500-4,000 tawtawen ti napalabas manipud iti Indotsina ken kanungpalan a naiwaras kalpasan ti panagrukma ti Indo-Aryano iti Orissa.
Pannakaidasign
Ti Munda ket buklenna dagiti lima a saan a kontrobersial a sanga. Nupay kasta, dagiti panagkakabagianda ket naisuppiatan.
Diffloth (1974)
Ti dua ti partena a panangidasig ni Diffloth (1974) ket adu a nadakdakamat:
Diffloth (2005)
Ibatbati ni Diffloth (2005) ti Koraput (linikudan babaen ni Anderson, dita baba) ngem panawanna ti Abagatan a Munda ken ikabilna ti Kharia–Juang kadagiti akin-amianan a pagsasao:
Anderson (1999)
Ti singasing ni Gregory Anderson 1999 ket kas dagiti sumaganad.
Nupay kasta, idi2001, pinagsina ni Anderson ti Juang ken Kharia manipud iti sanga a Juang-Kharia ken sanna pay nga inraman ti Gtaʔ manipud iti dati a sangana iti Gutob–Remo–Gtaʔ. Isu a, ti singasingna idi 2001 ket mangiraman kadagiti 5 sanga para iti Abagatan a Munda.
Anderson (2001)
"Sora–Gorum Juang ↔ Kharia ↔ Gutob–Remo ↔ Gtaʔ"
Puerto Alegría
Ti Puerto Alegría ket ti maysa nga ili ken munisipalidad iti akin-abagatan a Departamento ti Amazonas, Colombia. Pinundar idi ti Puerto Alegria babaen da Orlando Benjumea ken Reinaldo Martínez, ken opisial a binigbig babaen ti gobierno ti Colombia a kas munisipalidad idi Enero 1, 1981. Ti lugar ket agparawad iti industri a ti agrikultura ti Colombia iti panangimuyungna kadagiti talon ti yucca, mais, plantains, prutas, ken avocado; daytoy ket agpataud pay kadagiti dinguen a kas dagiti agit-itlog a manok, baka, ken baboy. Ti ili ti Puerto Alegria ket addaan iti populasion iti 1,531 a tattao, ken addaan iti densidad ti populasion iti 0.2/ km2. Daytoy ket addan iti kalawa ti daga iti 8,774.00 a kuadrado kilometro (3,387.66 sq mi) ken umabot iti maysa nga alitutd iti 156 metro iti ngato ti pantar ti baybay.
Topobea asplundii
Ti Topobea asplundii ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador.
Isonandra villosa
Ti Isonandra villosa ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket patneng iti Kerala ken Tamil Nadu iti India. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.
Delfina Herbosa de Natividad
Nasapa a biag
Nayanak ni Delfina Rizal Herbosa idi Disiembre 20, 1879 iti Calamba, Laguna kada Mariano Herbosa ken Lucia Rizal, kabsat a babai ni José Rizal, ken kaputotan isuna ti Espaniol, Insik ken Hapon. Iti tawen ti sangapulo ket tallo, timmmipon isuna iti Katipunan gapu ti tarigagayna a manglaban ti panangirurumen kalpasan ti pannakailibak ti amana iti maysa a Nakristianuan a pumpon bbabaen dagiti Kastila a prayle gapu ti tunton nga isu ket saan a nakompesar, ngem ti pudno a rason ket kabagianna ni José Rizal, a ti nobelana iti Noli me Tangere ket nangipakita kadagiti panagabuso dagiti Kastila.
thumb|250px|Ni Teodora Alonzo, kaduana dagiti annakna babbai ken dagiti apokona a babbai, kalpasan ti mano nga aldaw iti pannakaipumpon ni Francisco Mercado.
Pannakiasawa ket panagaramid ti wagayway ti Filipinas
Nayassawa ni Natividad ken ni Jose Salvador, a naammuanna iti Katipunan, ken kamaudian a nagbalin a heneral iti Yaalsa ti Filipino. Kinuyogna ti asawana iti bukod a panag-eksilona iti Hong Kong nga idiay ket dinamag babaen ni Marcela Agoncillo a tumulong kaniana ken ti anakna a bababi a mangdait iti wagayway ti Filipinas.
Ipupusay
Ni Natividad ken ti asawana ket adda anakda a babai nga agnagan iti Paz, a pimmusay idi agtawen iti dua gapu ti pannakatnag kaniana iti lampara nga alkohol, daytoy ti nakaro a nakaladladingitan ken panagsagsagaba iti isip ni Natividad, ken panggep daytoy ti nakatayanna iti tawen ti 20.
El Encanto
Ti El Encanto ket ti maysa nga ili ken munisipalidad iti Departamento ti Amazonas, Colombia. Daytoy ket mabirukan iti sabangan ti Karayan Caraparaná, ti tributario ti Karayan Putumayo (Içá). Mabalin a maabotan ti El Encanto babaen ti tangatang wenno karayan. Ti lokal a kuartel ti marina ket addaan iti magun-od a pagtayaban iti eroplano para laeng iti militar ken dagiti opisial nga eroplano, dagitoy ket napundar iti las-ud ti Gubat ti Colombia-Peru. Babaen ti karayan dagiti kaasitgan nga ili nga addaan iti pagserrekan iti eropuerto ket ti Puerto Arturo, Peru manipud iti salog ti karayan, ken ti Puerto Leguízamo (Departamento ti Putumayo, Colombia).
Kaaduan dagiti agtataeng iti lugar ket dagiti indihenio a tribu dagiti Huitoto. Ti ili ket addaan iti kalawa iti.
Maika-27 a paralelo amianan
Ti maika-27 a paralelo amianan ket ti sirkulo ti latitud a 27 gradgrado iti amianan ti ekuador a plano ti Daga. Daytoy ket ballasiwenna ti Aprika, Asia, ti Taaw Pasipiko, Amianan nga Amerika ken ti Taaw Atlantiko.
Iti daytoy a latitud ti init ket makitkita para kadagiti 13 nga oras, 51 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti kalgaw ken 10 nga or-oras, 26 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti panaglalam-ek.
Pagsasao a Jagoi
Ti pagsasao a Jagoi, Singai wenno Bau, ket ti pagsasao a Dayak iti pamilia ti pagsasao nga Austronesio ti Borneo.
Maika-27 a paralelo amianan
Likmut iti lubong
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 27° a paralelo amianan ket lumabas iti:
! scope="col" width="140" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" | 🇩🇿 ! scope="row" | 🇱🇾 ! scope="row" | 🇪🇬 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Nalabbasit ! scope="row" | 🇸🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo Persiano ! scope="row" | 🇮🇷 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo Persiano ! scope="row" | 🇮🇷 ! scope="row" | 🇵🇰 ! scope="row" | 🇮🇳 ! scope="row" | 🇳🇵 ! scope="row" | 🇮🇳 ! scope="row" | 🇧🇹 ! scope="row" | 🇮🇳 ! scope="row" | 🇲🇲 ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Daya Tsina ! scope="row" | 🇯🇵 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇲🇽 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo ti California ! scope="row" | 🇲🇽 ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo ti Mehiko ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇧🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | Akinlaud a Sahara ! scope="row" | undefined ! scope="row" | 🇩🇿
Puerto Arica
Ti Puerto Arica ket ti maysa nga ili ken munisipalidad iti akin-abagatan a Departamento ti Amazonas, Colombia.
Triraphis
Ti Triraphis ket ti henero dagiti mula ti Aprika, Arabia, Australia, ken Brasil iti pamilia ti ruot. Needlegrass ti kadawyan a nagan iti Ingles para kadagiti mula iti daytoy a henero.
kitaen ti Cortaderia Crinipes Eriachne Nematopoa Pentameris Triodia • Triraphis abyssinica – Crinipes abyssinicus
• Triraphis bromoides – Triodia bromoides
• Triraphis capensis – Pentameris capensis
• Triraphis danthonioides – Triodia danthonioides
• Triraphis diantha – Eriachne triseta
• Triraphis hieronymi – Cortaderia hieronymi
• Triraphis longipes – Nematopoa longipes
• Triraphis rigidissima – Triodia rigidissima
Schradera
Ti Schradera ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket impalawag babaen ni Martin Vahl idi 1797. Adu pannakaiwarwaras ti henero ken mabirukan manipud iti tropikal nga Amerika aginggana iti Purpuro Malayo. Daytoy ti kaikaisuna a henero iti tribu ti Schradereae.
Puerto Santander, Amazonas
Ti Puerto Santander ket ti maysa nga ili ken munisipalidad iti akin-abagatan a Departamento ti Amazonas, Colombia. Ti ekonomia ti munisipalidad ket panagkalap, panagtalon ken panaganop.
Pagsasao nga Ida'an
Ti pagsasao nga Ida'an (ammo pay a kas Idahan) ket ti pagsasao a Malayo-Polinesio] nga insasao babaen dagiti tattao nga Ida'an ti Sabah, Malaysia. Ti pagsasao ket napauten nga addaan iti literario a pakasaritaan, ti immuna nga ammo a panagsurat iti pagsasao nga Idahan ket ti manuskrito a napetsado iti 1408 A.D. Ti manuskrito a Jawi ket mangited iti maysa a panaglagip iti maysa a lalki nga Ida'an nga agnagan iti Abdullah iti Luek Darvel a nangarakup iti Islam ken nagablin kadagiti maysa a kasaapaan nga ammo a rehion idiay Malaysia a nagarakup iti Islam.
Topobea brevibractea
Ti Topobea brevibractea ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador.
Maika-21 a paralelo abagatan
Ti maika-21 a paralelo abagatan ket ti sirkulo ti latitud a 21 gradgrado iti abagatan ti ekuador a plano ti Daga. Daytoy ket ballasiwenna ti Taaw Atlantiko, Aprika, ti Taaw Indiano, Australasia, ti Taaw Pasipiko ken ti Abagatan nga Amerika.
Likmut iti lubong
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 21° a paralelo abagatan ket lumabas iti:
! scope="col" width="150" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇳🇦 ! scope="row" | 🇧🇼 ! scope="row" | 🇿🇼 ! scope="row" | 🇲🇿 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇲🇬 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇫🇷 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇦🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Coral ! scope="row" | 🇳🇨 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Coral ! scope="row" | 🇳🇨 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇨🇱 ! scope="row" | 🇧🇴 ! scope="row" | 🇵🇾 ! scope="row" | 🇧🇷 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko
Is-isla Maluku
thumb|Ti Is-isla ti Maluku iti kaunegan ti [[Indonesia duyaw: probinsia ti Amianan a Maluku nalabbasit: probinsia ti Maluku]]
Ti Is-isla Maluku ket ti maysa a purpuro iti kaunegan ti Indonesia. Tektroniko a mabirukan iti Plato Halmahera iti kaunegan ti Sona ti Pagdinnumgparan ti Baybay Molucca. Iti heograpia maburikan daitoy iti daya ti Sulawesi, laud ti Baro a Guinea, ken amianan ken daya ti Timor. Ti is-isla ket historikal pay a bugas ti Is-isla Rekado nga ammo dagiti Insik ken dagiti Europeano,ngem daytoy a termino ket kadawyan a manginayon kadagiti sabali a kadenna a lugar a kas ti Sulawesi.
Gliceria Marella de Villavicencio
Idi las-ud ti proklamasion ti Wayawaya ti Filipinas idi Hunio 12, 1898, naikkan idi ni Gliceria Marella Villavicencio iti nagan a "ina iti bunyag dagiti puersa ti rebolusionario".
Biograpia
Nayanak ni Gliceria Marella Villavicencio idi Mayo 13, 1852 iti Taal, Batangas. Isu ti maikatlo nga anak kadagiti pito nga annak ken ti anak a babai da Vicente Marella ken Gertrudis Legaspi. Nabaknangda a pamilia. Idi agtawen ti 12 dimmar-ay iti Kolehio Santa Catalina iti Intramuros. Idi natay ni bakbaket a manang ni Gliceria, nagbalin a responsibilidadna ti mangimaton ti tagikua ti pamiliana.
Tarapacá, Amazonas
Ti Tarapacá ket ti maysa nga ili ken munisipalidad iti akin-abagatan a Departamento ti Amazonas, Colombia. Ti ili ket serbian babaen ti Eropuerto ti Tarapacá.
Gliceria Marella de Villavicencio
Biograpia
Idi Oktubre 1871, inasawa ni Gliceria ni Eulalio Villavicencio, ti maysa a nabaknang nga agtagikua iti barko, a nagtaud met manipud iti nabaknang a pamilia. Nagkaddua da Eulalio ken Gliceria a nagparawad iti dakkel a paset ti baknang ken ganetgetda tapno mapapigsa ti Yaalsa ti Filipino Ti Casa villavicencio, ti maysa a balay iti tuktok ti turod, ket naidaton idi kaniana a kas regalo ti kallaysa babaen ti asawana. Naus-usar ti balay a kas lugar a pagkamangan ken kas maysa a nalimed a pagtitimpuyogan para kadagiti daulo a rebolusionario. Idi naammuan dagiti Kastila dagiti rebolusionario nga aktidad dagiti agassawa, kankanayon a nasuksikimat ti balayda babaen ti Guardia Civil, a kamaudian a naaresto ni Eulalio kadagiti pammabasol a sedision ken nanggutugot iti yaalsa. Nagpakpakaasi ni Gliceria idiay Manila para iti pannakawaya ti asawana. Naikkan ni Gliceria iti maysa a daton manipud kadagiti Kastila a wayaanda ti asawana manipud iti balud kas pangsukat kadagiti ania man nga itedna a sekreto. Nupay kasta, nagmadi isuna iti daton uray no inay-ayatna met ti asawana. Kamaudian a nawayaan ni Eulalio idi 1898, ngem pimmusay kalpasan dagiti 3 a bulan gapu ti pannakaapday ti salun-atna idi Pebrero 1898. Ti ipupusay ti asawana ket nangikaro ti tarigagayna para iti panagsuporta ti yaalsa a bumusor kadagiti Kastila.
Adu nga inusar ni Gliceria Marella Villavicencio ti baknangna tapno makaipaay kadagiti material a tulong kadagiti insurrectos. Kadagiti adu nga in-intedna, ti kangrunaan ket ti pannagi-donasionna ti Barkona, ti SS Bulusan, a naus-usar a pagluganan dagiti soldado a Filipino, dagiti armamento, dagiti bala, ken dagiti pay makan para iti panagtaripato kadagiti puersa ti rebolusionario. Daytoy idi ti immuna a barko ti gubat a nagun-od dagiti rebolusionario.
Isu idi ti nagpundar ti Batallon Maluya, nangited iti suporta ti pinansia ken moral kadagiti rebolusionario ken kankanyon a nangit-ited iti makan, kawwes ken bala kadagiti soldado. Ti balayna ket nagbalin a nalimed a pagtitimpuyogan dagiti daulo a rebolusionario a mairaman da Andres Bonifacio, Heneral Miguel Malvar ken Heneral Marasigan.
Pimmusay ni Gliceria Marella Villavicencio idi Septiembre 25, 1929. Adda innem nga annakna.
Puerto Nariño
Ti Puerto Nariño ket ti maikadua a munisipalidad ti departamento ti Amazonas ti Colombia, a mabirukan iti igid ti Karayan Amasona.
Daytoy ket addaan iti agarup a 6,000 nga agtataeng, kaaduan isuda ket indihenio (manipud iti Tribu ti Ticuna) ken mabalin laeng ti magna ditoy, saan a maipalubos iti karro wenno motorsiklo, kas maysa nga eksperimento iti maysa nga ekolohiko a komunidad.
Ti naganna ket nagtaud manipud iti nadayeg a Colombiano a heneral, ni Antonio Nariño, nga isu ket nangala iti aktibo a papel iti gubat ti wayawaya kadagiti simmakop nga Espaniol.
Heograpia
Ti Puerto Nariño ket ti maikadua a munisipalidad iti departamento ti Amazonas. Daytoy ket mabirukan iti igid ti Karayan Loretoyaco, 87 km manipud iti Leticia ken 1240 km manipud iti Bogota. Ti agpakatengnga a temperatura ket 30°C.
Pakasaritaan
Ti ili ket napundar idi 1961 Agosto 18 babaen ti maysa a doktor nga agnagan iti Jose Humberto Espejo Hernandez.
Tetrazygia bicolor
Ti Tetrazygia bicolor ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Tibouchina iti Melastomataceae, daytoy ket patneng iti akin-abagatan a Florida iti Estados Unidos ken ti Karibe. Dagiti kadawyan a nagan iti Ingles ket mairaman ti Florida clover ash, Florida tetrazygia ken West Indian lilac.
Deskripsion
Ti Tetrazygia bicolor ket ti bassit a mula a makaabot iti. Adu ti puonna daytoy a bassit a mula, ti maris ti ungkayna ket mabalin a berde wenno maralabbasit. ti kankanayon a berde a timmirad a bulbulong ket iti kaatiddog ken addaan kadagiti tallo a paralelo nga umatiddog nga agtaray. Agsabong ti mula iti las-ud ti panagsusulbod ken kalgaw. Dagiti sabong ket puraw wenno maraderosas ken ti arinduyog a bunga ken mangawis kadagiti billit.
Agtubo daytoy a bassit a mula kadagiti subtropikal a kalugnakan iti Everglades. Kaykayat daytoy ti nalinongan bassit ken agtubo iti asidiko, alkalino, darat, ken sekka a dagdaga. Nasayaat daytoy iti kalgaw ngem agtubo met kadagiti nasayaat a maatianan a daga.
Pagsasao a Berawan
Ti Berawan ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti Sarawak.
Labourdonnaisia
Ti Labourdonnaisia ket ti henero dagiti mula iti pamilia ti Sapotaceae a mabirukan iti tropikal nga Asia, a naiplawag a kas maysa a henero idi 1841.
Ti Labourdonnaisia ket patneng kadagitinaisangayan nga isla iti Taaw Indiano (Madagascar, Mauritius, Réunion).
Ti sebbangan ti kayo a Labourdonnaisia ket sagpaminsan pay a maiyallilaw kadagiti kayo a Mascarene iti henero ti Sideroxylon. Nupay kasta ti sebbangan ti Labourdonnaisia ket addaan iti paralelo nga urat kadagiti bulongda, bayat a dagiti sebbangan ti Sideroxylon ket addaan iti nasamek a naiketan nga urat ti bulong ken napigsa nga agpakatengnga aparagpag iti sirok ti bulongda.
Maika-22 a paralelo abagatan
thumb|Ti maika-22 a paralelo abagatan ket mangporma ti paset a pagbeddengan ti [[Botswana iti Namibia.]] thumb|Ti maika-22 a paralelo abagatan ket mangporma ti paset a pagbeddengan ti [[Bolivia iti Arhentina.]]
Ti maika-22 a paralelo abagatan ket ti sirkulo ti latitud a 22 gradgrado iti abagatan ti ekuador a plano ti Daga. Daytoy ket ballasiwenna ti Taaw Atlantiko, Aprika, ti Taaw Indiano, Australasia, ti Taaw Pasipiko ken ti Abagatan nga Amerika.
Ti maysa a paset ti pagbeddengan a nagbaetan ti Namibia ken Botswana, ken dagiti dua a paset ti pagbeddengan a nagbaetan ti Bolivia ken Arhentina ket naipalawag babaen ti daytoy a paralelo.
Likmut iti lubong
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 22° a paralelo abagatan ket lumabas iti:
! scope="col" width="150" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇳🇦 ! scope="row" | Pagbeddengan ti 🇳🇦 / 🇧🇼 ! scope="row" | 🇧🇼 ! scope="row" | 🇿🇼 ! scope="row" | 🇲🇿 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇲🇬 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇦🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo Exmouth ! scope="row" | 🇦🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Coral ! scope="row" | 🇳🇨 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇵🇫 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇨🇱 ! scope="row" | 🇧🇴 ! scope="row" | 🇦🇷 ! scope="row" | 🇧🇴 ! scope="row" | Pagbeddengan ti 🇧🇴 / 🇦🇷 ! scope="row" | 🇧🇴 ! scope="row" | Pagbeddengan ti 🇧🇴 / 🇦🇷 ! scope="row" | 🇧🇴 ! scope="row" | 🇵🇾 ! scope="row" | 🇧🇷 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko
Sasao a Berawan–Akinbaba a Baram
Ti sasao a Berawan–Akinbaba a Baram ket dagiti grupo ti kagudua a dosena a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay Borneo.
Papua (probinsia)
Ti Papua ket ti kadakkelan ken ti akindaya unay a probinsia ti Indonesia a kaaduan a buklen ti Akinlaud a Baro a Guinea. Beddengan daytoy babaen ti estado ti Papua Baro a Guinea iti daya, ti probinsia ti Laud a Papua iti laud, ti Taaw Pasipiko iti amianan, ken ti Baybay Arafura iti abagatan. Segun ti senso idi 2010 babaen ti Estadistika ti Indonesia, ti Papua ket addaan iti populasion iti 2,833,381, kaaduan kadagitoy ket dagiti Kristiano. Ti agpakatengnga a senso idi 2015 ket nangipakita ti populasion iti 3,143,088, bayat a ti kaudian nga opisial a karkulo ket (manipud idi tengnga ti 2019) ket 3,379,302. Nabingbingay tyi probinsia kadagiti duapulo ket walo a rehensia ken maysa a siudad. Ti kapitolio ken kadakelan a siudadna ket ti Jayapura.
Pakasaritaan
Inrangarang ti Indonesia ti wayawayana idi 1945 ken tinuntonna amin dagiti teritorio ti dati a Daya nga India ti Olandes, a mairaman ti Akinlaud a Baro a Guinea. Nupay kasta, tinalinaay ti rehion babaen ti Olanda aginggana kadagiti tawen ti tengnga ti 1960, a gapuanan dagiti nauilit-ulit a pagrugian dagiti operasion ti militar ti Indonesia idiay. Natunosan daytoy babaen ti Tulag ti New York idi 1962 a ti administrasion ti Akinlaud a Baro a Guinea ket temporarionto a maiyakar manipud iti Olanda iti Indonesia ken babaen intono 1969 imatonanto ti Nagkaykaysa a Pagpagilian ti maysa a reperendum ti tattao a Papuano, ken maikkandanto kadagiti dua pagpilian: agbati a parte ti Indonesia wenno agbalin a maysa a nawaya a pagilian. Naibagbaga idi daytoy a butos a kas ti Tignay ti Nawaya a Panagpili. Binigbig idi ti reperendum babaen ti sangalubongan a komunidad ken ti rehion ket nagbalin a probinsia ti Indonesia ti Irian Jaya. Nanaganan ti probinsia a kas Papua manipud idi 2002.
Pinirmaan idi 2003 ni Presidente Megawati Sukarnoputri ti maysa a bilin a mangbingay ti Papua kadagiti tallo a probinsia: ti Tengnga nga Irian Jaya (Irian Jaya Tengah), Papua (wenno Daya nga Irian Jaya, Irian Jaya Timur), ken Laud a Papua (Irian Jaya Barat). Ti pormalidad a pannagikabil iti maysa a lokal a gobierno para iti Jaraka iti Irian Jaya Barat (Laud) ket napasamak idi Pebrero 2003 ken naidutok ti maysa a gobernador idi Noniembre; ti maysa a gobierno para iti Irian Jaya Tengah (Tengnga nga Irian Jaya) ket saan idi a dimteng aginggana idi Agosto 2003 gapu kadagiti naranggas a lokal a protesta. Ti pannakapartuat daytoy a naisina a Probinsia ti Tengnga nga Irian Jaya ket pinasardeng babaen dagiti korte ti Indonesia, a nangirangarang a daytoy ket saan a maitunos iti batay-linteg ken maisuppiat iti espesial a tulag ti autonomia ti Papua. Naipalubos idi a maitakder ti dati a pannakabingbingay kadagiti dua a probinsia a kas maysa a napundar a kinapudno.
Sasao a Nuklear a Malayo-Polinesio
T sasao a Nuklear a Malayo-Polinesio ket dagiti pagsasao a Malayo-Polinesio a pimmanaw iti pannakailinia nga Austronesio tinawid manipud iti sintaksis ti Proto-Malayo-Polinesio. Ti Nuklear a Malayo-Polinesio ket mairaman ti tradisional a heograpiko a pannakaigrupo ti Tengnga a Malayo-Polinesio, Akindaya a Malayo-Polinesio, ken parte ti Akinlaud a Malayo-Polinesio, tiparte a tinawtawagan da Wouk ken Ross iti Akin-uneg nga Akinlaud a Malayo-Polinesio wenno Sunda–Sulawesi. Ilaksid ti Nuklear a Malayo-Polinesio ti sasao nga Akinruar nga Akinlaud a Malayo-Polinesio (Borneo–Filipino).
Ti Akin-uneg nga Akinlaud a Malayo-Polinesio (Sunda–Sulawesi) ket isu ngarud a naipalawag a negatibo, a kas dagiti pagsasao ti Sunda ken Sulawesi a saan a nairaman iti Tengnga–Akindaya a Malayo-Polinesio. Ti Tengnga–Akindaya ket ti maysa a grupo ti lugar, nga agbalbaliw manipud kadagiti amin a Malayo-Polinesio gapu iti saan nga Austronesio (Papuano) a subestrata imbes a gapu ti ania man a heneolohiko a pannakikabagian.
Pannakaidasig
Adda dagiti bilang dagiti bassit a rimpuok dagiti pagsasao a dagiti pannakaikabagianda ket saan a nalawag. Naigrupo babaen ti heograpia, dagitoy ket dagiti:
Ti puesto ti Rejang idiay abagatan a laud ti Sumatra ken ti baro a naduktalan a Nasal ket saanda pay a nalawag. Ti Rejang ket mabalin a ti naiyakar a pagsasao a Dayak ti Borneo, ken saan a mabalin a Nuklear a Malayo-Polinesio.
Maika-19 a paralelo abagatan
Ti maika-19 a paralelo abagatan ket ti sirkulo ti latitud a 19 gradgrado iti abagatan ti ekuador a plano ti Daga. Daytoy ket ballasiwenna ti Taaw Atlantiko, Aprika, ti Taaw Indiano, Australasia, ti Taaw Pasipiko ken ti Abagatan nga Amerika.
Likmut iti lubong
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 19° a paralelo abagatan ket lumabas iti:
! scope="col" width="140" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇳🇦 ! scope="row" | 🇧🇼 ! scope="row" | 🇿🇼 ! scope="row" | 🇲🇿 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇲🇬 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇦🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Coral ! scope="row" | 🇻🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇳🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇨🇱 ! scope="row" | 🇧🇴 ! scope="row" | 🇧🇷 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko
Pagsasao a Bintulu
Ti pagsasao a Bintulu ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti Borneo. Inbati ni Blust (1974, 2010) a kas maysa a naisina iti kaunegan ti sasao nga Amianan a Sarawakano. Inbaga ti Ethnologue a mablin a kaasitgan iti Baram iti kaunegan dagita pagsasao.
Topobea induta
Ti Topobea induta ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador.
Micromyrtus acuta
Ti Micromyrtus acuta ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Ti nalinteg a bassit a mula ket kadawyan nga agtubo iti katayag iti ken agpataud kadagiti puraw a sabong.
Mabirukan daytoy kadagiti nabato a lugar a pagsabtan ti Wheatbelt iti rehion ti Goldfields-Esperance iti Akinlaud nga Australia iti pagbaetan ti Yalgoo ken Perenjori nga idiay ket agtubo kadagiti nalan-ak aginggana iti nadarat a daga iti iti likmut ti granito ken laterite.
Pagsasao a Gorum
Ti Gorum, wenno Parengi, ket ti bassit a pagsasao a Munda ti India.
Nagnagan
Ti nagan a Gorum ket mabalin a nagtaud manipud iti maysa nga ayup/tao, ti pasakbay ti go- ken ti ramut a -rum a ti kayatna a sawen ket 'tattao', ket mabalin a mainaig iti etnonimo ti Remo (Anderson 2008:381).
Ti Parengi, wenno Parenga, ket saan unay nga ammo ti taudanna.
Kasasaad
Ti Gorum ket 60% a naisagmak, daytoy ket mabalin nga awanton ken kaaduan ti tattao nga ub-ubing ngem 30 iti tawen ket saan a makaawat iti pagsasao. Iti pay maipatinayon, dagiti makaammo nga agsao ket saanda nga ibagbaga nga ammoda iti agsao. Daytoy a pagsasao ket mabalin nga immuna a nasukisok idi 1933, ken dayta ti kaasapaan a reperensia iti panagadal.
Grewioideae
Ti Grewioideae ket ti maysa a subpamilia iti pamilia ti Malvaceae ken immuna nga impalawag babaen ni Hochreutiner. Ti grupo ket nainagan iti bukodna a henero-kita iti Grewia, a nainagan para iti Ingles a sientista a ni Nehemiah Grew (1641–1712).
Deskripsion
Iti kaunegan ti Malvaceae, daytoy a subpamilia ket adda kadagiti grupo wenno agririmpuok nga agsisinnublat a bulong, dagiti korola ken kadawyan a nakaramatan, ken addaan iti nektar dagiti anaping iti baba dagiti petalio ken addaan dagiti adu a dua-tekalo nga estambre. Nalasag ti bunga wenno kapsular nga addaan kadagiti duri, ken napayakan dagiti bukel. Ti grupo ket naipagpagarup a nagtaud idi agarup a 42 (± 15) riwriw a tawen iti napalabas.
Taksonomia
Bingbingayen da Ulrike Brunken ken Alexandra Muellner ti Grewioideae kadagiti dua a klado, ti klado ti Grewia, Grewieae Endl. ken ti klado ti Apeiba, Apeibeae Benth., iti batayan ti ebidensia ti morpolohiko ken molekular.
Dagiti henero
Mangiraman ti subpamilia kadagiti sumaganad a henero – nga inawat babaen da Bayer ken Kubitzki (2003)
Maika-98 a meridiano daya
Ti 98° a meridiano daya ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto a bumallasiw iti Taaw Artiko, Asia, ti Taaw Indiano, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-98 a meridiano daya ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-82 a meridiano laud.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-98 a meridiano daya ket lumabas babaen ti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Laptev ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Kara ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" | 🇲🇳 ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" | 🇲🇳 ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" | 🇲🇳 ! scope="row" | ! scope="row" | 🇲🇲 (Burma) ! scope="row" | ! scope="row" | 🇲🇲 (Burma) ! scope="row" | 🇹🇭 ! scope="row" | 🇲🇲 (Burma) ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇲🇲 (Burma) ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇲🇲 (Burma) ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇲🇲 (Burma) ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇲🇲 (Burma) ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Dagiti distrito ti Hapon
thumb|Dagiti distrito ti [[Hapon. Laglagipen a dagitoy ket dagiti nabati a lugar dagiti dati a dakkel a distrito, a mabalin a mangala kadagiti paset kadagiti kasisigud a subdibision idi naitipon dagiti ili.]] Ti distrito (郡) ket nausar idi a kas maysa nga administratibo a yunit iti Hapon idi baetan ti 1878 ken 1921 ken agarup idi a kapada ti kondado iti Estados Unidos, ti panangiranggo iti agpang dita baba ti prepektura ken iti ngato ti siudad, ili wenno purok. Manipud idi 2008, dagiti siudad ket dagus a tagikua dagiti prepektura ken nawayada manipud kadagiti distrito. Idiay Hapon, dagiti ili ken dagiti purok ket tagikua dagiti distrito ken dagiti distrito ket agtagikua iti bassit wenno awan nga administratibo a turay. Dagiti distrito ket naipangpangruna a naus-usar iti sistema ti adres ti Hapon ken tapno mainaganan dagiti maitutop a heograpikal a lugar ken dagiti urnong dagiti asideg nga ili ken dagiti purok.
Ti distrito ket immun-una a tinawtawagan iti kōri ken addaan kadagiti taga-ugna a tinaudan idiay Hapon. Urayno kuna ti Nihon Shoki a nabangonda idi las-ud dagiti Reporma ti Taika, ti kōri ket kasisigud idi a naisurat iti 評. Saan nga aginggana idi ti Kodigo ti Taihō a ti kōri ket naisuraten iti 郡. Babaen ti Kodigo ti Taihō, ti administratibo a yunit ti ket adda idi iti ngato ti distrito, ken ti purok (里 wenno 郷 sato) ket iti baba.
Dagiti makaallilaw a kaso idiay Hokkaidō
Gapu ta dagiti nagan ti distrito ket naisangayanen iti kaunegan ti bugbugtong a probinsia ken manipud idi 2008 dagiti pagbeddengan ti prepektura ket agarup a nailinia kadagiti pagbeddengan ti probinsia, kaaduan dagiti nagan ti distrito ket naisangayanda iti kaunegan dagiti prepekturada.
Ti Prepekrura ti Hokkaidō, nupay kasta, ket nabaybayag a naipan iti probinsial a sistema ti ritsuryō, iti laeng bassit a tawtawen sakbay a naipayammo ti sistema ti prepektura, isu a dagiti sangapulo ket maysa a probinsia ket mangiraman kadagiti nadumaduma a distrito nga addaan iti agpapada a nagnagan:
Pagsasao a Birhor
Ti pagsasao a Birhor ket ti maysa a nakaro a naisagmak a pagsasao a Munda nga insasao babaen ti tattao a Birhor iti Chhattisgarh, Odisha, Laud a Bengal, ken dagiti estado ti Maharashtra iti India.
Segun kenni Vidyarthi (1960:519), ti Birhor ket kaaduan a mabirukan iti Chota Nagpur ken Santhal Paragana, ken dagiti Uthlu Birhor ket agtatengda idiay Bishunpur, Distrito ti Gumla, Jharkhand (iti igid ti akinlaud a pagbeddengan iti Chhattisgarh).
Labramia
Ti Labramia ket ti henero dagiti mula iti pamilia ti Sapotaceae a naipalawag a kas maysa a henero idi 1844. Immuna a ninaganan ni De Candolle ti henero iti Delastrea, a homonimo para iti maysa a nadadaan a nagan ti fungus babaen ni Tulasne, isu a binaliwan ni De Candolle ti nagan iti Labramia iti apendiks iti isu met laeng a libro.
Ti Labramia ket patneng kadagiti naisangayan nga isla iti Taaw Indiano (Madagascar ken ti asideg a Mayotte).
Maika-26 a paralelo abagatan
Ti maika-26 a paralelo abagatan ket ti sirkulo ti latitud a26 gradgrado iti abagatan ti ekuador a plano ti Daga. Daytoy ket ballasiwenna ti Taaw Atlantiko, Aprika, ti Taaw Indiano, Australasia, ti Taaw Pasipiko ken ti Abagatan nga Amerika.
Likmut iti lubong
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 26° a paralelo abagatan ket lumabas iti:
! scope="col" width="140" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇳🇦 ! scope="row" | 🇿🇦 ! scope="row" | 🇧🇼 ! scope="row" | 🇿🇦 Gauteng – lumabas bassit iti amianan ti Johannesburg Mpumalanga ! scope="row" | 🇸🇿 ! scope="row" | 🇲🇿 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇲🇿 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇦🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Shark ! scope="row" | 🇦🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Shark ! scope="row" | 🇦🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Shark ! scope="row" | 🇦🇺 Pagbeddengan ti Akinlaud nga Australia / Akin-amianan a Teritorio (~127 a metmetro iti Surveyor Generals Corner idiay maika-129 a meridiano daya) Pagbeddengan ti Akin-amianan a Teritorio / Abagatan Australia Pagbeddengan ti Abagatan Australia / Queensland (manipud iti Suli Poeppel idiay maiak-138 a meridiano daya) Queensland (manipud iti Suli Haddon idiay maiak-141 a meridiano daya) ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Coral ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇨🇱 ! scope="row" | 🇦🇷 ! scope="row" | 🇵🇾 ! scope="row" | 🇦🇷 ! scope="row" | 🇧🇷 Santa Catarina ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko
Australia
thumb|Ti maika- 26 a paralelo abagatan ket mangipalawag ti akin-amianan a pagbeddengan ti [[Abagatan nga Australia iti Akin-amianan a Teritorio ken Queensland.]] Idiay Australia, ti akin-amianan unay a pagbeddengan ti Abagatan nga Australia, ken ti akin-abagatan unay a pagbeddengan ti Akin-amianan a Teritorio ket naipalawag ababen ti 26° abagatan.
Spermacoceae
Dagiti henero
Dagiti agdama a maawat a nagan
Synonyms
Pagsasao a Dumpas
Ti pagsasao a Dumpas ket ti maysa a di naidasig a pagsasao a Sabahano ti Malaysia. Daytoy ket mabalin a maysa kadagiti sasao a Dusuniko wenno Paitaniko.
Maika-26 a paralelo abagatan
Australia
Ti paralelo ket mangipalawag pay ti pagbeddengan ti Queensland ken Abagatan nga Australia a nagbaetan ti maika-138 ken maika-141 a meridiano daya.
Pagsasao a Koda
Ti pagsasao a Koda ket ti maysa a naisagmak a pagsasao a Munda ti India ken Banglades. TAdda dagiti agarup a 1,300 nga agsasao idiay Dibision ti Rajshahi, Banglades idi 2005, ngem adu kadagitoy ket mangibagbaga a ti kasayaatan a pagsasaoda ket Bengali. Ti Koda ket asideg a kabagian ti pagsasao a Kol.
Inkeddeng ni Kim (2010) a ti Koda ken Kol a rimpuok ti pagsasao ti Mundari. Dagiti purok nga agsasao iti Koda ket mairaman ti Kundang ken Krishnupur iti Dibision ti Rajshahi, Banglades, bayat a dagiti purok ti Kol ket mairaman ti Purok ti Babudaing.
Kaaduan kadagiti Koda ket agraraemda iti relihion a Sonaton wenno kaaduanda ket dagiti Hindu.
Topobea macbrydei
Ti Topobea macbrydei ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador.
Maika-99 a meridiano daya
Ti 99° a meridiano daya ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto a bumallasiw iti Taaw Artiko, Asia, ti Taaw Indiano, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-99 a meridiano daya ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-81 a meridiano laud.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-99 a meridiano daya ket lumabas babaen ti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Laptev ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Kara ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" | 🇲🇳 ! scope="row" | ! scope="row" | 🇲🇲 (Burma) ! scope="row" | 🇹🇭 ! scope="row" | 🇲🇲 (Burma) ! scope="row" | 🇹🇭 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat ti Malacca ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Meliaceae
Ti Meliaceae, wenno ti pamilia ti kaoba, ket ti pamilia ti agsabsabong a mula a kaaduan kadagitoy ket dagiti kayo ken dagiti bassit a mula (ken dagiti bassit a hierba a mula, dagiti parakad) iti urnos a Sapindales.
Nailasin dagitoy babaen ti agsinnublat, kadawyan a pinnado a bulbulong nga awanan kadagiti ungkay, ken babaen ti syncarpous, mabalin a biseksual (ngem iti kinapudno ket kaaduan a kriptiko nga uniseksual) grupo wenno agririmpuok a sabong. Kaaduan dagiti sebbangan ket kankayon a berde, ngem adda met dagiti matnag ti bulongna, iti namaga a tiempo wenno panaglalam-ek.
Mangiraman ti pamilia dagiti agarup a 53 a henero ken dagiti agarup a 600 nga ammo a sebbangan, nga addaan iti pantropikal a pannakaiwarwaras; ti maysa a henero (Toona) ket sumakop iti amianan iti temperado a Tsina ken abagatan iti abagatan a daya nga Australia, ti sabali pay (Synoum) ket iti abagatan a daya nga Australia, ken ti sabali pay (Melia) ket gangani iti adayo nga amianan.
thumb|Dagiti bunga ti [[Chisocheton cumingianus]]
Dagiti usar
Dagiti nadumaduma a sebbangan ket naus-usar para iti lana ti nateng, panagaramid iti sabon, dagiti insektisidio, ken ti napateg a kayo (kaoba).
Dagiti dadduma a nangruna iti ekonomia a henero ken dagiti sebbangan ket maitagikua iti daytoy a pamilia:
Dagiti henero
right|thumb|Sabong-Bagas ti Insik ([[Aglaia odorata)]]
Subpamilia ti Cedreloideae
Daytoy ket ammo pay a kas ti subpamilia ti Swietenioideae.
• tribu Cedreleae
• Cedrela – Kaamerikaan
• Toona – Asia
• dagiti sabali a tribu ken dagiti henero:
• Capuronianthus
• Carapa
• Cedrelopsis
• Chukrasia
• Entandrophragma
• Khaya
• Lovoa
• Neobeguea
• Pseudocedrela
• Schmardaea
• Soymida
• Swietenia
• Xylocarpus
Subpamilia ti Melioideae
• tribu: Aglaieae
• Aglaia
• Lansium
Micromyrtus arenicola
Ti nalinteg a bassit a mula ket kadawyan nga agtubo iti katayag iti ken agpataud kadagiti puraw a sabong.
Meliaceae
Subpamilia ti Melioideae
• Reinwardtiodendron
Micromyrtus arenicola
Mabirukan daytoy iti rehion ti Mid West iti Akinlaud nga Australia iti pagbaetan ti Chapman Valley ken Northampton.
Meliaceae
Subpamilia ti Melioideae
• - dagiti mainaig a henero:
• Chisocheton
• Dysoxylum (sinonimo ti Pseudocarapa)
• Sphaerosacme
• tribu: Guareeae – Aprika
• Guarea
• Heckeldora
• Leplaea
• Ruagea
• Turraeanthus
• tribu: Melieae
• Melia
• Azadirachta
• tribu: Sandoriceae
• Sandoricum
• tribu: Turraeeae
• Calodecarya
• Humbertioturraea
• Munronia
• Naregamia
• Nymania
• Turraea
• Anthocarapa
• tribu: Trichilieae
• Astrotrichilia
• Cipadessa
• Ekebergia
• Heynea
• Lepidotrichilia
• Malleastrum
• Owenia
• Pseudobersama
• Pseudoclausena
• Pterorhachis
• Trichilia
• Walsura
• tribu: Vavaeeae
• Vavaea
• di naikeddeng ti tribu:
• Aphanamixis
• Cabralea
Labourdonnaisia calophylloides
Ti Labourdonnaisia calophylloides ("Bois de Natte a Petites Feuilles") ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae a patneng kadagiti isla ti Mauritius ken Réunion iti Taaw Indiano.
Deskripsion
thumb|left|Bulbulong ti ubing nga espesimen, iti [[Parke ti Katutubo ti Monvert, Curepipe]] Daytoy ket makaabot iti 20 a metro iti kaatapan, ken makaparang-ay iti makaipalasin ken ornamental a sukog, ken agririmpiok dagiti bulongna iti ungto dagiti ungkay.
Pannakaiwarawaras
Daytoy ket dati nga adu a naiwarwaras iti ballasiw ti Is-isla Mascarene. Daytoy ket mabirukan pay laeng iti kaatapan ti Mauritius iti Grand Bassin, Petrin, ken lokal nga adu kadagiti sumaysayaat a bakir ti Monvert.
Mainaig ket kapada a sebbangan
Daytoy ket saan koma nga iyallilaw iti kabagianna, ti kapada nga agnagan iti Labourdonnaisia glauca ("Bois de Natte a Grandes Feuilles"). Ti sebbangan ti kayo iti Labourdonnaisia ket sagpaminsan pay a maiyallilaw kadagiti endemiko a kayo iti henero ti Sideroxylon (S.puberulum ken S.cinereum). Nupay kasta ti sebbangan ti Labourdonnaisia ket addaan it iparalelo nga urat kadagiti bulongda, bayat a ti sebbangan ti Sideroxylon ket addaan iti nasamek a naiketan nga urat ti bulong ken napigsa nga agpakatengnga a paragpag iti sirok ti bulongda.
Topobea maguirei
Ti Topobea maguirei ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador.
Lecomtedoxa
Ti Lecomtedoxa ket tihenero dagiti mula iti pamilia ti Sapotaceae a naipalawag a kas maysa a henero idi 1914.
Ti Lecomtedoxa ket patneng iti tropikal a laud-tengnga nga Aprika (Gabon, Kamerun, Laud a Kongo).
Chrysophyllum imperiale
Pannakaiwarwaras
Daytoy ket endemiko iti ekorehion ti Bakir ti Atlantiko iti akindaya a Brasil, patneng iti kaarrubayan ti Rio de Janeiro. Kaaduan a napukawen ti habitatna gapu ti urbanisasion ken ti panagdakkel iti siudad. Daytoy ket maysa a komponente iti tanap a katuduan a bakir aginggana iti iti kangato, nga agtubo a kas parte ti langit-langit.
Deskripsion
Ti Chrysophyllum imperiale ket addaan iti dakkel nga agtimbukel umatiddog a bulbulong, nga agrukod iti  iti kaatiddog ken  iti kaakaba. Nalamuyot iti ngatona ken nalamuyot dutdot iti babana, ken addaan iti maysa a prominente paragpag iti tengnga. Dagiti paraigid ti bulong ket rimmagadi, ken manmano daytoy a pannakailasin para iti subpamilia a mangitagikua iti daytoy.
Taksonomia
Immuna a nipalawag daytpoy a sebbangan idi 1859 a kas Theophrasta imperialis, sakbay a naikkan iti agdama a naganna babaen da Joseph Dalton Hooker ken George Bentham. Naidasig pay daytoy a kas Martusiella imperialis babaen ni J.B. Louis Pierre ti maysa a Pranses a botaniko idi 1891. Daytoy ket lokal nga ammo iti Brasil a kas Marmelleiro do matto. Naikabil daytoy idi 1991 iti seksion ti Aneuchrysophyllum iti henero ti Chrysophyllum, a kakuyogna ti C. bangweolense ken C. venezuelanense. Nupay kasta, ti naitipon a panagadal iti DNA ken morpolohiko iti subpamilia iti Chrysophylloideae ket nakabiruk a nakaro a polipiletioko kadagiti dua a henero, ti Chrysophyllum ken Pouteria, ken ti C. imperiale ket saan nga asideg a kabagian dagiti sabali a kameng iti henero ngem imbes ket a henero ti Elaeoluma. Isingasing dagiti mannurat iti panagadal iti panangiyungar manen iti binomial a nagan iti Martusiella imperialis kalpasan ti ad-adu a resolusion iti pannakaikabagian iti kaunegan ti subpamilia.
Pannakaimuyong
Naimulaidi ti dakkel a kayo iti Royal Botanic Gardens, Sydney babaen ni Prinsipe Alfred, Duke ti Edinburgh idi 1868. Dagiti bukel manipud iti daytoy a mula ket naipatuloden idiay Rio de Janeiro tapno mapalaka ti pannakapaadu idiay daytoy a sebbangan. Adda dagiti tallo nga espesimen ti agtubtubo iti Royal Botanic Gardens iti Melbourne.
Daytoy ket mabalin a maimula a kas maysa a masetas.
Cucurbitaceae
Ti Cucurbitaceae matawtawagan pay iti cucurbits ken ti pamilia ti tabungaw, ket dagiti pamilia ti mula a mangbukel kadagiti agarup a 965 a sebbangan kadagiti agarup a 95 a henero, dagiti kangrunaan ket ti:
Dagiti mula iti daytoy a pamilia ket naimuyongan kadagiti tropiko ken kadagiti temperado a lugar, a dagiti addaan iti makan a bunga ket isuda ti kasapaan a naimulmula kadagiti Daan ken Baro a Lubong. Mairanggo ti pamilia ti Cucurbitaceae kadagiti kaaduan ti bilang a pamilia ti mula ken porsiento dagiti sebbangan nga inus-usar a makan iti tao.