cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pagsasao a Chut
Ti pagsasao a Chut (Chứt, Cheut) wenno Ruc-Sach ket ti maysa a rimpuok ti dialekto nga insasao babaen ti tattao a Chứt ti Bietnam, nga agraman iti basbassit a populasion iti agarup a 450 nga agsasao itikaarruba a Laos (idaiy Probinsia ti Khammouane). Daytoy ket mabalin a kaaduan ng aasideg a kabagian ti Arem.
Ti Chut ket addaan iti uppat a waya a sistema ti rehistro ti Thavung a manayonan iti aweng. Saan a kas iti moderno a Bietnamis, ti pagsasao a Rục ket mangipalubos pay laeng kadagiti presilaba nga agraman iti bassit a bokal, a kas ti caku:4 "maysa nga uso" (cf. Bietnamis ti gấu).
Maika-23 a paralelo amianan
Ti maika-23 a paralelo amianan ket ti sirkulo ti latitud a 12 gradgrado iti amianan ti ekuador a plano ti Daga. Daytoy ket ballasiwenna ti Aprika, Asia, ti Taaw Indiano, ti Taaw Pasipiko, Amianan nga Amerika, ti Karibe ken ti Taaw Atlantiko.
Iti daytoy a latitud ti init ket makitkita para kadagiti 13 nga oras, 33 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti kalgaw ken 10 nga or-oras, 43 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti panaglalam-ek.
Likmut iti lubong
! scope="col" width="140" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" | 🇩🇿 ! scope="row" | 🇳🇪 ! scope="row" | 🇱🇾 ! scope="row" | 🇹🇩 ! scope="row" | 🇱🇾 ! scope="row" | 🇪🇬 ! scope="row" | Trianggulo Hala'ib ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Nalabbasit ! scope="row" | 🇸🇦 ! scope="row" | 🇦🇪 ! scope="row" | 🇴🇲 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇮🇳 ! scope="row" | 🇧🇩 ! scope="row" | 🇮🇳 ! scope="row" | 🇧🇩 ! scope="row" | 🇮🇳 ! scope="row" | 🇲🇲 ! scope="row" | ! scope="row" | 🇻🇳 ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Abagatan Tsina ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇲🇽 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo ti California ! scope="row" | 🇲🇽 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo ti Mehiko ! scope="row" | 🇨🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇧🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | Akinlaud a Sahara ! scope="row" | undefined ! scope="row" | undefined ! scope="row" | 🇩🇿
Pagsasao a Helong
Ti pagsasao a Helong ket ti pagsasao a Tengnga a Malayo-Polinesio ti Laud a Timor. Dagiti agsasao ket naiwarwarasda kadagiti agsasao iti Amarasi.
Sasao a Borneo-Filipino
Iti daytoy a panakaidasig, ti dati a naipuesto a klado ti Akinlaud a Malayo-Polinesio, nga ammo pay a kas Hesperonesio, ket nabingbingaydan kadagiti klado ti "akinruar" (Borneo–Filipinas) ken "akin-uneg" (Sunda–Sulawesi) ken ti Akinlaud a Malayo-Poliensio ket naikeddeng a kas laeng maysa a heograpiko a termino (Wouk ken Ross 2002). Dagitoy ket isuda a dua a tidda a grupgrupo: ti sasao a Borneo–Filipino ket dagiti sasao a Malayo-Polinesio a saan a nairaman iti Nuklear a Malayo-Polinesio ken ti sasao a Sunda–Sulawesi ket dagiti sasao a Nuklear a Malayo-Polyinesio a saan anairaman iti Tengnga–Akindaya a Malayo-Polinesio. Isu ngarud, ti panagusig idi 2008 ti Database ti Batayan a Bokabulario ti Austronesio ket nangsuporta ti 98% nga agpang ti kompedensia a ti sasao a Borneano, urayno dagita ket bukodda nga umiso a yunit, ket mangporna ti maysa nga eksklusibo a yunit iti Nuklear a Malayo-Poliensio, bayat a ti Sama–Bajaw ket as-asideg a kabagian ti sasao a Filipino.
Maika-78 a meridiano laud
Ti 78° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto a bumallasiw iti Taaw Artiko, Amianan nga Amerika, ti Taaw Atlantiko, ti Baybay Karibe, Sentral nga Amerika, Abagatan nga Amerika, ti Taaw Pasipiko, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-78 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-102 a meridiano daya.
Miconia tephrodes
Ti Miconia tephrodes ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador.
Maika-78 a meridiano laud
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-78 a meridiano laud ket lumabas iti:
Calytrix patrickiae
Ti Calytrix patrickiae ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti mirtus iti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Maika-78 a meridiano laud
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Baffin ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Baffin ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Eclipse Sound ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Labneng Foxe ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Labneng Foxe ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Kanal Foxe ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Kanal Foxe ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Kanal Foxe ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Hudson ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Hudson ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Hudson ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Hudson ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Danaw Ontario ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇧🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇧🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇨🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Karibe ! scope="row" | 🇯🇲 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Karibe ! scope="row" | 🇵🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇨🇴 ! scope="row" | 🇪🇨 ! scope="row" | 🇵🇪 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Calytrix patrickiae
Mabirukan daytoy iti bassit a lugar iti rehion ti Wheatbelt iti Akinlaud nga Australia iti pagbaetan ti Kulin ken Danaw Grace nga idiay ket agtubo kadagiti nadarat a daga.
Sasao a Mangiko
Ti sasao a Mangiko, a mangiraman ti sasao a Pakaniko, ket buklen ti sanga ti sasao nga Austroasiatiko. Naisasaoda idiay akin-abagatan a Tsian ken historiko idiay sentral a Tsina ken akin-amianan a Bietnam. Ti sasao a Mangiko ket buklen ti Mang ken dagiti dua a pagsasao a Pakaniko ti Bolyu ken Bugan.
Pannakaidasig
Ti tentatibo a panangidasig ni Paul Sidwell ket kas dagiti sumaganad.
Ti Mangiko, kas maysa a naikaykaysa a grupo ti pagsasao nga agraman kadagiti amin a tallo a pagsasao dita ngato, ket bigbigen babaen da Ilia Peiros (2004) ken Jenny & Sidwell (2015), a pinagkukuyogna nga indasigti Mang, Bolyu, ken Bugan. Inkeddeng da Jenny & Sidwell (2015) ti Mangiko a kas maysa a nawaya a sanga ti Austroasiatiko.
Adda dagiti nadumaduma a panangidasig a dati a nasingasing para kadagiti agmaymaysa a sasao a Mangiko. Idi 1990, inbagbaga ni Paul K. Benedict a ti Bolyu ket mangbukel iti maysa a sanga ti Mon-Khmer. Inlista ni Edmondson & Gregerson (1996) dagiti adu apanagpapada iti ponolohia ken leksiko nga ibingay babaen ti Bolyu ken sasao a Vietiko. Nupay kasta, Kanungpalan nga insingasing ni Gérard Diffloth a ti Pakaniko (kas ti Bolyu ken Bugan) ket makibinningayda iti maysa nga apinidad iti sasao a Palaungiko ken parte idi ti nawatwatiwat a grupo ti Akin-amianan a Mon-Khmer. Indasig pay ni Nguyen Van Loi ti Mang iti kaunegan ti grupo ti Samtau iti Waic iti Palaungiko, uray no kanungpalan met laeng nga indasigna ti Mang a kas kabsat ti Waiko (Sidwell 2009:133). Iraman ni Peiros (2004) ti Mang iti kaunegan ti Pakaniko.
Ti Proto-Pakaniko, ti tinaudan a proto-pagsasao iti Bolyu ken Bugan ngem saan nga iti Mang, ket kinonstrukto manen idi babaen ni Andrew Hsiu (2016). Ni Hsiu (2017), a nagdakdakamat kenni Li Xulian (1999), ket nangipalpalagip a ti sasao a Pakaniko ket datida a naisasao iti ad-adayo a ngato ti amianan idiay Guizhou ken asidegda a naiyasideg iti Gelao. Ipalpalagip pay ni Hsiu (2017) a ti sasao a Pakaniko ket mangipapakita iti impluensia ti binulod a balikas manipud iti sasao a Kra, ken inimpluensianna pay ti sasao a Kra.
Calytrix nematoclada
Ti Calytrix nematoclada ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti mirtus iti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Kadawyan nga agtubo ti bassit a mula iti katayag iti ngem mabalin a makaabot iti. Kadawyan daytoy nga agsabong iti pagbaetan ti Septiembre ken Enero ken agpataud kadagiti derosas aginggana iti purpura a sabong.
Mabirukan daytoy kadagiti tanap ti darat nga adda naiwarwara a pannakaiwarwaras babaen ti akin-abagatan a rehion ti Wheatbelt iti Akinlaud nga Australia nga idiay ket agtubo kadagiti nadarat a daga.
Immuna a pormal a naipalawag ti sebbangan babaen ni botaniko Lyndley Craven idi 1987 iti artikulo ti ''A taxonomic revision of Calytrix Labill. (Myrtaceae) iti warnakan ti Brunonia''.
Pagsasao nga Imroing
Ti pagsasao nga Imroing ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao iti bugbugtong a purok idiay Isla Babar iti Abagatan a Maluku, Indonesia.
Calytrix parvivallis
Ti Calytrix parvivallis ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti mirtus iti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Kadawyan nga agtubo ti bassit a mula iti katayag iti. Kadawyan daytoy nga agsabong iti Oktubre ken agpataud kadagiti purpura a sabong.
Mabirukan daytoy iti bassit a lugar iti rehion ti Wheatbelt iti Akinlaud nga Australia iti asideg ti Dowerin nga idiay ket agtubo kadagiti nadarat wenno nasekka a daga.
Immuna a pormal a naipalawag ti sebbangan babaen ni botaniko Lyndley Craven idi 1987 iti artikulo ti ''A taxonomic revision of Calytrix Labill. (Myrtaceae) iti warnakan ti Brunonia''.
Miconia tomentosa
Ti Miconia tomentosa ket ti sebbangan ti babassit a mula wenno bassit a kayo iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket patneng iti Abagatan nga Amerika.
Palaquium mindanaense
Ti Palaquium mindanaense ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Filipinas.
Maika-44 a paralelo abagatan
Ti maika-44 a paralelo abagatan ket ti sirkulo ti latitud a 44 gradgrado iti abagatan ti ekuador a plano ti Daga. Daytoy ket ballasiwenna ti Taaw Atlantiko, ti Taaw Indiano, Australasia, ti Taaw Pasipiko ken ti Abagatan nga Amerika.
Iti daytoy a laltitud ti init ket makitkita para kadagiti 15 nga oras, 29 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti Disiembre ken 8 nga or-oras, 53 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti Hunio.
Likmut iti lubong
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 44° a paralelo abagatan ket lumabas iti:
! scope="col" width="140" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇳🇿 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇳🇿 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo ti Corcovado ! scope="row" | ! scope="row" | 🇦🇷 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko
Pagsasao a Juray
Ti pagsasao a Juray ket ti maysa a pagsasao a Munda ti India. Daytoy ket asideg unay iti Sora; ikeddeng ni Gregory Anderson (2008:299) ti Juray a kas dialekto ti Sora.
Sideroxylon rotundifolium
Ti Sideroxylon rotundifolium ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Hamaika.
Pagsasao a Laud a Makian
Ti Laud a Makian (ammo pay a kas Moi) ket ti kaaduan a managbalbaliw a sasao a Papuano ti Halmahera. Daytoy ket naisasao idiay aplaya ti asideg ti Isla Makian, ken idiay akinlaud a kagudua iti dayta nga isla. Daytoy ket nakaro a naimpluensiaan babaen ti maysa a pagsasao nga Austronesio wenno dagiti pagsasao, ken naidasig idi a kas Austronesio, a kas ti pagsasao a Daya a Makian (Taba) a kasta pay laeng ita. Ti ababa a deskripsion ti pagsasao ket mabalin a mabirukan iti Voorhoeve (1982).
Carapichea
Ti Carapichea ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket patneng iti Tengnga nga Amerika ken akin-amianan nga Abagatan nga Amerika manipud iit Nicaragua aginggana iti Brasil. Maysa kadagiti sebbangan, ti Carapichea ipecacuanha, ket inus-usar nga agas a kas taudan ti ipecac, ti maysa nabileg a panagpasarua.
Dagiti sebbangan ket mairaman dagiti sumaganad:
Palaquium majas
Ti Palaquium majas ket ti sebbangan ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo aginggana iti iti katayag. Ti ukis ti kayo ket kayumanggi. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti walo a sabong. Dagiti bunga ket immitlog wenno agtimbukel, aginggana iti iti kaatiddog. Ti espesipiko nga epiteta iti majas ket manipud iti balikas ti pagsasao a Dayak para iti Borneano ti orang-utan, a mangibagbaga iti mara kayumanggi nga indumento. Ti habitat ket tanap nga aglalaok a dipterokarpo a bakir manipud iti pantar ti baybay aginggana iti iti kangato. Ti P. majas ket endemiko iti Borneo.
Pagsasao a Thavung
Ti pagsasao a Thavưng wenno Aheu ket ti maysa pagsasao nga insasao babaen ti tattao a Phon Sung iti Laos ken Tailandia. Adda dagiti naipagpagarup a 1,770 nga agsasao idiay Laos, ken kaaduan a naikonsentrado idiay Distrito ti Khamkeut. Adda pay dagiti 750 nga agsasao nga agtataeng kadagiti 3 a purok ti Distrito ti Song Dao, Probinsia ti Sakon Nakhon, Tailandia, iti Ban Nong Waeng (idiay Subdistrito ti Pathum Wapi), Ban Nong Charoen, ken Ban Nong Muang.
Ti Thavung ket agaramid iti uppat a waya a pannakaisalumina iti pagabetan ti nalawag ken maiyanges a ponolohia a maitipon kadagiti glotalisado a kanungpalan a konsonante. Daytoy ket kapada unay ti kasasaad iti sasao a Peariko a no, nupay kasta, ti glotalisasion ket iti bokal.
Adu pay a mabasbasa
Suwilai Premsrirat (1996) Phonological characteristics of So (Thavung), a Vietic language of Thailand
Miconia vesca
Ti Miconia vesca ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti Miconia vesca ket maikeddeng a maipangta a sebbangan gapu ti pannakadadael ti habitat.
Sideroxylon rubiginosum
Ti Sideroxylon rubiginosum ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Republika a Dominikano.
Amomyrtus meli
Ti Amomyrtus meli, ammo a kas ti meli, ket ti sebbangan ti kayo nga endemiko iti Chile iti pamilia ti Myrtaceae. Daytoy ket agtubo manipud iti Arauco aginggana iti Chiloe (37 aginggana iti 42°S). Daytoy ket kaaduan nga agtubo kadagiti nadam-eg ken nalinongan a lugar.
Deskripsion
Daytoy ket maysa a kankanayon a berde a kayo nga agrukod aginggana iti 20 m (65 ft) iti katayag ken aginggana iti 60 cm (23 in) iti diametro, nalamuyot nga ukis ti kayo, dekortikante, maralabbasit-marapuraw iti maris. Dagiti bulong ket agsumbangir, immitlog, eleptiko nga addaan iti nakaro nga apex nga agpatingga iti maysa a mucro aginggana iti 1 mm iti kaatiddog. Dagiti bulong ket 2-5 iti kaatiddog ken 0.7-2.5 cm iti kaakaba, dagiti pesiolo ket 2–4 mm iti kaatiddog. Dagiti baro a busel ket nadutdotan a mangiddiat daytoy manipud iti Amomyrtus luma, ti sebbangan a kapadana unay, Dagiti sabong ket hermaprodita, dagiti 5 a nagpepegket a sepalo ken dagiti 5 a nawaya a puraw a petalo iti agarup a 3–4 mm iti kaatiddog. Adu dagiti estambre iti 40-80 ken 5–7 mm iti kaatiddog. Ti bunga ket nangisit marapurpura-nangisit a berry, 5–8 mm iti diametro, kadawyan nga agraman kadagiti 3 a bukel nga agarup a 3-4.5 mm.
Panagmula ken dagiti usar
Natangken unay ti kayo ken naus-usar daytoy kadagiti pagiggeman kadagiti ramit, ken naimulmula pay daytoy a kas ornamental a kayo gapu ta adu ken nabanglo ti sabongna. Dagiti sabongna ket nangruna iti panagpataud iti diro.
Amomyrtus luma
Ti Amomyrtus luma, ammo a kas luma, ket ti sebbangan ti kayo iti pamilia ti Myrtaceae. Daytoy ket patneng iti Chile ken Arhentina. Daytoy ket agtubo manipud iti Colchagua aginggana iti Aysen (34 aginggana iti 45°S). Daytoy a sebbangan ket mabirukan kadagiti katuduan a bakir, iti asideg dagiti waig, ken dagiti sabali pay a nadam-eg a lugar.
Deskripsion
Ti Luma ket maysa a kankanayon a berde a kayo nga agrukod aginggana iti 25 m (80 ft) iti katayag ken aginggana iti 50 cm (25 in) iti diametro, nga addaan iti nalamuyot nga ukis ti kayo, dekortikanto, maralabbasit aginggana iti kayumanggi. Dagiti bulong ket agsumbangir, iti maysa nga immitlog aginggana iti arinduyog a sukog, nga agraman iti nakaro nga apex kadagiti patingga iti natirad a patingga aginggana iti 1 mm iti kaatiddog. Dagiti pesiolo ket nadutdotan, 2–4 mm iti kaatiddog. Dagiti baro a busel ket nadutdotan, a mangigiddiat daytoy iti Amomyrtus meli, ti maysa a kapadpadana unay a sebbangan. Dagiti sabong ket hermaproditiko, nga addaan kadagiti 5 a nagkakapet a sepalo ken dagiti 5 nawaya a puraw a petalo iti agarup a 4 mm iti kaatiddog. Adu dagiti estambre (30-45) ken 4–5 mm iti kaatiddog. Ti bunga ket nangisit aginggana iti purpura-nangisit a berry no maluom, 1-1.5 cm iti diametro, a kadawyan nga agraman kadagiti 3 a bukel, iti agarup a 3-4.5 mm.
Dagiti usar
Dagiti bunga a matawtawagan iti "cauchaos," ket makan ken inus-usar iti panagaramid iti marmelada. Natangken unay ti kayo ken inus-usar a kas sungrod. Maimulmula pay daytoy idiay Espania.
Etimolohia
Ti nagan nga Amomyrtus ket nagtaud manipud iti Griego nga Amos (nabanglo) ken ti nagan ti pamilia a Myrtus, ken Luma ket manipud iti Mapuche a nagan para iti kayo.
Palaquium microphyllum
Ti Palaquium microphyllum ket ti sebbangan ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo aginggana iti iti katayag. Ti ukis ti kayo ket maralabbasit kayumanggi. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti uppat a sabong. Agtimbukel dagiti bunga, aginggana iti iti diametro. Ti espesipiko nga epiteta iti microphyllum ket manipud iti Griego a ti kaibuksilanna ket "bassit a bulbulong". Ti habitat ket kalugnakan, kadagiti aglalaok a bakir ti dipterokarpo ken kerangas. Mabirukan ti P. microphyllum iti Sumatra, Malaysia Peninsular, Singapur ken Borneo.
Palaquium neoebudicum
Ti Palaquium neoebudicum ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko to Vanuatu.
Miconia zamorensis
Ti Miconia zamorensis ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.
Miconia villonacensis
Ti Miconia villonacensis ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador.
Pagsasao nga Abun
Ti pagsasao nga Abun, ammo pay a kas Yimbun, A Nden, Manif, wenno Karon, ket ti pagsasao a Laud a Papuano ti Baro a Guinea. Daytoy ket saan nga asideg a kabagian iti ania man a pagsasao, ken uray no inkeddeng ni Ross (2005) iti pamilia a Laud a Papuano, a naibatay kadagiti pannakaipada kadagiti pangsandi, ti Ethnologue ken Glottolog ket ilistada daytoy a kas isolado a pagsasao.
Ti Abun ket addaan idi kadagiti tallo a tono ti leksiko, ngem dua leng dagiti maammuan itan a kas dagiti bassit a paris ken uray dagitoy ket mabirukan iti limitado a bokabulario. Isu a ti Abun ket makunkuna a makapukpukaw iti tonona gapu iti panagbaliw iti lingguistika.
Pagsasao a Serili
Ti pagsasao a Serili ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay Isla Marsela iti Abagatan a Maluku, Indonesia.
Pagsasao a Mansim
Ti pagsasao a Mansim, ammo pay a kas Borai, ket ti pagsasao ti Baro a Guinea nga asideg a kabagian ti Hattam. Manipud idi 2010 adda dagiti mabalin a 50 a manakman nga agsasao.
Listaan dagiti ili idiay Hapon
Ti ili (町; chō wenno machi) ket ti lokal nga administratibo a yunit idiay Hapon. Daytoy ket lokal a publiko a bagi a mairaman ti prepektura (ken wenno sabali dagiti sabali a kapada), siudad (shi), ken purok (mura). Iti heograpia, ti ili ket mailaon iti kaunegan ti prepektura.
Laglagipen nga iti isu met laeng a balikas (町; machi wenno chō) ket naus-usar pay kadagiti nagan dagiti basbassit a rehion, ken kadawyan a paset ti barrio iti maysa a siudad. Daytoy ket tidda idi dagiti basbassit nga ili ket naporma kadagiti ruar ti siudad, ken kanungpalan met laeng a naitipon iti dayta.
Pagsasao a Tontemboan
Ti pagsasao a Tontemboan ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti akin-amianan a Sulawesi, Indonesia. Daytoy ket maysa a pagsasao a Minahasan, ti subgrupo ti sasao a Filipino.
Dagiti sabali pay a nagan ken dagiti dialekto ket dagiti: "Makela'i-Maotow, Makelai, Matana'i-Maore', Matanai, Pakewa, Sonder, Tompakewa, Tompaso, Tountemboan."
Arundo
Ti Arundo ket ti henero dagiti perenial a mua iti pamilia ti ruot.
Ti Arundo ket patneng iti akin-abagatan nga Europa, Amianan nga Aprika, ken ti kaaduan a temperado nga Asia iti ad-adayo a daya a kas ti Hapon. Agtubo dagitoy aginggana iti 3–6 m iti katayag, ken sagpaminsan nga aginggana iti 10 m, ken addaan kadagiti bulong iti 30–60 cm a kaatiddog ken 3–6 cm a kaakaba.
Adda dagiti sumurok a 200 a sebbangan a dati a naikeddeng a parte ti Arundo ngem itan ket naikeddenga a nasaysayaat kadagiti sabali a henero: Achnatherum, Agrostis, Ammophila, Ampelodesmos, Arthrostylidium, Arundinaria, Austroderia, Austrofestuca, Bambusa, Calamagrostis, Calammophila, Calamovilfa, Chionochloa, Chusquea, Cinna, Cortaderia, Dendrocalamus, Deschampsia, Dupontia, Gastridium, Gigantochloa, Graphephorum, Gynerium, Imperata, Indocalamus, Melica, Miscanthus, Molinia, Muhlenbergia, Neyraudia, Phalaris, Phragmites, Poa, Psammochloa, Rytidosperma, Saccharum, Schizostachyum, Scolochloa, Stipa, Thysanolaena, Trisetaria.
Calytrix paucicostata
Ti Calytrix paucicostata ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti mirtus iti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Kadawyan nga agtubo ti bassit a mula iti katayag iti. Kadawyan daytoy nga agsabong iti pagbaetan ti Septiembre ken Oktubre ken agpataud kadagiti duyaw-derosas a sukog bituen a sabong.
Mabirukan daytoy kadagiti karuburoban ti darat iti maysa a bassit a lugar iti laud a pantar ti rehion ti Mid West iti Akinlaud nga Australia iti asideg ti Northhampton nga idiay ket agtubo kadagiti nadarat a daga.
Immuna a pormal a naipalawag ti sebbangan babaen ni botaniko Lyndley Craven idi 1987 iti artikulo ti ''A taxonomic revision of Calytrix Labill. (Myrtaceae) inti warnakan ti Brunonia''.
Pagsasao a Tonsea
Ti pagsasao a Tonsea (Tonsea’) ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ken mabalin a pagsasao a Filipino iti akin-amianan nga ungto ti Sulawesi, Indonesia.
Pagsasao a Leti
Ti pagsasao a Leti ket timaysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay isla ti Leti iti Maluku. Uray no daytoy ket makibinningay iti adu a bokabulario iti kaarruba a pagsasao a Luang, ken marginal nga agsinnaranay a maawatan.
Pagsasao a Serua
Ti pagsasao a Serua ket ti maysa nga awanen a pagsasao nga Austronesio a dati a naisasao idiay Isla Serua iti Maluku, Indonesia. Dagiti agsasao ket naiyakarda idiay Seram gapu ti aktibidad tibulkan idiay Serua.
Pagsasao a Tidore
Ti pagsasao a Tidore ket ti pagsasao a naipangtengnga idiay isla ti Tidore, ngem naisasao pay iti kaarruba a Halmahera. Daytoy ket pagsasao a Papuano ken saan a kas dagiti kaaduan a pagsasao idiay Indonesia a maitagikua iti pamilia nga Austronesio. Daytoy ket kapada ti pagsasao a Ternate ken agparang a maikabagian kadagiti pagsasao ti Peninsula ti Ulo ti Billit, Papua.
Pagsasao a Tondano
Ti pagsasao a Tondano (ammo pay a kas Tolou, Tolour, Tondanou, ken Toulour) ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay lugar ti Tondano iti amianan a daya a Sulawesi, Indonesia ken idiay Estados Unidos. Daytoy ket kaaduan akapada ti pagsasao a Tombulu ken iti pagsasao a Tonsea.
Pagsasao a Tidore
Daytoy ket asideg a kabagian ti pagsasao a Ternate.
Pagsasao a Tondano
Dagiti dialekto
Adda dagiti tallo a nangruna a dialekto ti pagsasao a Tondano: ti Tondano proper, Kakas wenno Ka'kas, ken Remboken.
Maika-43 a paralelo abagatan
Ti maika-43 a paralelo abagatan ket ti sirkulo ti latitud a 43 gradgrado iti abagatan ti ekuador a plano ti Daga. Daytoy ket ballasiwenna ti Taaw Atlantiko, ti Taaw Indiano, Australasia, ti Taaw Pasipiko ken ti Abagatan nga Amerika.
Iti Disiembre 21 ti init ket adda iti 70.83 a gradgrado iti langit.
iti datoy a latitud ti init ket makitkita para kadagiti 15 nga oras, 22 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti Disiembre ken 9 nga or-oras, 0 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti Hunio.
Likmut iti lubong
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 43° a paralelo abagatan ket lumabas iti:
! scope="col" width="140" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇦🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇳🇿 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo ti Corcovado ! scope="row" | ! scope="row" | 🇦🇷 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko
Pagsasao nga Abagatan a daya a Babar
Ti pagsasao nga Abagatan a daya a Babar ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay Isla Babar iti Abagatan a Maluku, Indonesia.
Calytrix pimeleoides
Ti Calytrix pimeleoides ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti mirtus iti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Chassalia
Ti Chassalia ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Mabirukan ti henero iti tropikal nga Aprika aginggana iti subtropikal nga Asia.
Calytrix pimeleoides
Ti nawayang ngem nalinteg a bassit a mula ket kadawyan nga agtubo iti katayag iti. Kadawyan daytoy nga agsabong iti pagbaetan ti Agosto ken Oktubre ken agpataud kadagiti krema-puraw a sukog bituen a sabong.
Mabirukan daytoy kadagiti tanap ti darat, kadagiti nadalumpinas alugar ken kadagiti turod wenno kadagiti nabato a bunton itimaysa a lugar iti igid ti laud a pantar iti rehion ti Mid West iti Akinlaud nga Australia iti arrubayan ti Northampton nga idiay ket agtubo kadagiti nadarat a daga.
Palaquium multiflorum
Ti Palaquium multiflorum ket ti sebbangan ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo aginggana iti iti katayag. Ti ukis ti kayo ket maralabbasit kayumanggi. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti pito a sabong. Agtimbukel dagiti bunga, aginggana iti iti diametro. Ti espesipiko nga epiteta iti multiflorum manipud iti Latin a ti kaibuksilanna ket "adu a sabsabong". Ti habitatna ket kaaduan a dagiti bakir ti kerangas. Ti P. multiflorum ket endemiko iti Borneo ken ammo laeng manipud iti Sarawak.
Pagsasao nga Agariya
Tipagsasao nga Agariya ket ti pagsasao nga insasao babaen ti tattao nga Agariya, a naipangpangruna idiay Madhya Pradesh iti India. Daytoy ket maysa a pagsasao a Munda. Daytoy ket insasao babaen dagiti agarup a 72K a tattao. Ti kodigona iti ISO code ket agi.
Pannakaiwarwaras
Ti Agariya ket naisasao kadagiti sumaganad a rehion ti sentral nga India.
Pagsasao a Ternate
Ti Ternate ket pagsasao a Papuano a kas saan a maipada kadagiti pagsasao a naisasao iti kaaduan ti Indonesia, a maitagikua iti pamilia ti pagsasao nga Austronesio. Daytoy ket maikabagian kadagiti pagsasao a naisasao idiay Peninsula ti Ulo ti Billit iti Papua.
Daytoy ket asideg a kabagian ti pagsasao a Tidore, a naisasao idiay Tidore, ti akin-abagatan a kaarrubana nga isla.
Daytoy a pagsasao ket naisangayan iti Ternate a Malayo, a karuay daytoy ti pagsasao a Malayo. Kaaduan dagiti agtattaeng iti Ternateket agus-usarda iti pagsasao a Ternate a kas ti umuna a pagsasaoda ken agus-usarda iti Ternate a Malayo para iti inter-etniko wenno pannakisinnarita iti panagtagilako.
Chassalia curviflora
Ti Chassalia curviflora ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Dagiti kadawyan a naganna ket mairaman ti curved flower woody chassalia ken wan guan hua. Daytoy ket patneng iti Abagatan ken Daya nga Asia (manipud iti India aginggana iti Tsian ken Indonesia).
Calytrix plumulosa
Ti Calytrix plumulosa ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti mirtus iti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Kadawyan nga agtubo ti bassit a mula iti katayag iti. Kadawyan daytoy nga agsabong iti pagbaetan ti Oktubre ken Nobiembre ken agpataud kadagiti derosas-bioleta aginggana iti nalabbasit a sukog bituen a sabong.
Mabirukan daytoy iti rehion ti Wheatbelt iti Akinlaud nga Australia nga idiay ket agtubo kadagiti nadarat-nasekka a daga kadagiti laterito.
Sideroxylon salicifolium
Ti Sideroxylon salicifolium, kadawyan nga ammo iti Ingles a iti white bully wenno willow bustic, ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula a patneng iti Florida, ti West Indies ken Tengnga nga Amerika. Daytoy ket naikeddeng pay a kaemng ti henero ti Dipholis, iti binomial a Dipholis salicifolia. Ti espesipiko nga epiteta ket naala manipud iti Latin iti salix 'willow' ken folia 'bulong'.
Calytrix platycheiridia
Ti Calytrix platycheiridia ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti mirtus iti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Carapichea ipecacuanha
Ti Carapichea ipecacuanha ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket patneng iti Costa Rica, Nicaragua, Panama, Colombia, ken Brasil. Ti kadawyan a naganna ket ipecacuanha, ken naala daytoy manipud iti Tupi ti ipega'kwãi, wenno "mangpasakit a mula iti igid ti kalsada". Ti mula ket natungtunganen babaen dagiti nadumaduma a sinonimo kadagiti napalabas a panawen kadagiti nadumaduma a botaniko. Dagiti ramut ket inus-usar a panagaramid ti pataroy ti ipecac, ti maysa a nabileg nga makapasarua, ti nabayagen nga agas a saanen a naaprobaran a mausar iti laud, gapu ti kaawan ti ebidensia iti kasingked ken kinaepektibo. Ti maysa a pagarigan iti panagpasarua ket ti kompuesto manipud kadagiti ramut ket ti emetine.
Calytrix platycheiridia
Kadawyan nga agtubo ti bassit a mula iti katayag iti. Kadawyan daytoy nga agsabong iti Oktubre ken agpataud kadagiti duyaw-krema a sukog bituen a sabong.
Mabirukan daytoy kadagiti ababa apantok itimaysa a bassit a lugar iti rehion ti Wheatbelt iti Akinlaud nga Australia iti asideg ti Coorow nga idiay ket agtubo kadagiti nadarat a daga.
Immuna apormal a naipalawag ti sebbangan babaen ni botaniko Lyndley Craven idi 1987 iti artikulo ti ''A taxonomic revision of Calytrix Labill. (Myrtaceae) iti warnakan ti Brunonia''.
Calytrix praecipua
Ti Calytrix praecipua ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti mirtus iti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Kadawyan nga agtubo ti bassit a mula iti katayag iti. Kadawyan daytoy nga agsabong iti pagbaetan ti Hunio ken Nobiembre ken agpataud kadagiti derosas-puraw a sukog bituen a sabong.
Mabirukan daytoy kadagiti pagsisinaan a lugar ken kadagiti bunton itimaysa a naiwarwara a lugar babaen dagiti rehion ti Mid West ken Goldfields-Esperance iti Akinlaud nga Australia nga idiay ket agtubo kadagiti rurog a nadarat a daga kadagiti laterito wenno granito.
Immuna a pormal a naipalawag ti sebbangan babaen ni botaniko Lyndley Craven idi 1987 iti artikulo ti ''A taxonomic revision of Calytrix Labill. (Myrtaceae) iti warnakan ti Brunonia''.
Sideroxylon puberulum
Ti Sideroxylon puberulum, wenno makunkuna iti Ingles iti "manglier rouge", ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. IDaytoy ket endemiko iti Mauritius.
Deskripsion
thumb|left|Bulbulong – mangipakita ti baro ken daan a bulbulong Daytoy ket agpataud iti nasamek, napintas a balukoskos dagiti bulong, a napigket, nalalat, eliptiko ken nabbongan kadagiti maralababsit kayumanggi a dutdot no ubing (naipangpangruna iti panaglalam-ek). Uray dagiti nataengan a bulong ket mabalin a nadutdotan iti maralabbasit kayumanggi iti baba. Daytoy ket agpaud kadagiti bassit usit a hermaproditiko a sabong – a naipenpen kadagiti ungkay – kendagiti nangisit a berry nga addaan iti puraw alatex. Ti kayona ket nalagda ken nadagsen.
Daytoy ket makaabot iti katayag iti 15 a metro, ken puon iti diametro iti 60 cm. Daytoy ket addaan iti maris-dapo nga ukis ti kayo. Daytoy ket nakaala iti parbo a naganna iti "Manglier" ("parakad") gapu ta masansan a marunot ti uneg ti puon kadagiti laklakay a kayo dagiti laklakay a kayo, a mangibati nga agtakder ti kayo kadagiti nadumaduma a tidda ti puon, a kasla ti kitana ket dagiti nakakadang a ramut dagiti kayo ti parakad. Nupay kasta daytoy ket relatibo a saan a maikabagian iti kayo a parakad.
Dagiti kabagian ken dagiti mangisalumina a langa
Daytoy ket mabalin pay a maiyallilaw kadagiti kayo iti endemiko a henero a Labourdonnaisia ("Bois de Natte") – a mabirukan met iti kapada a habitat. Nupay kasta dagiti kayo a Labourdonnaisia ket addaanda kadagiti paralelo nga urat kadagiti bulongda – bayat a dagiti kayo a Sideroxylon ket addaan iti nasamek-naiketan nga urat ken ti napigsa a tengnga a paragpag iti baba ti bulongda.
Molinieae
Ti Molinieae ket ti tribu dagiti ruot nga aglaon kadagiti 11 a henero, a mairaman ti Phragmites ken Molinia.
Sideroxylon puberulum
Pannakaiwarwaras
Dati nga adu ti kayo iti amin a parte ti Mauritius, ngem kaaduanen a bimmassit gapu ti demanda iti kayona, ken daytoy itan ket nasalakniban a sebbangan (nailista kas Madanar). Daytoy ket kaaduan a mabirukan kadagiti tangkig, iti agpakatengnga ken nangato a bakir.
Daytoy ket mairugrugipayen a maipropagado iti patneng a pagilianna iti Mauritius, kas maysa nga ornamental a kayo kadagiti hardin ken dagiti publiko a lugar.
Pagsasao a Birjia
Ti pagsasao a Birjia ammo pay a kas Binjhia wenno Bijori, ket ti maysa a pagsasao ti India. Daytoy ket kadawyan a naipagpagarup a pagsasao a Munda nga asideg a kabagian ti pagsasao nga Asuri. Nupay kasta, insingasing ni Anderson, naibatay iti Prasad (1961:314), a ti Birjia (Binjhia) ket mabalin a maysa a pagsasao nga Indo-Aryano, uray no dagiti Birjia ket maysa a tribu iti pagilian ti Asuri. Ti naudi a naibaga ket mairaman ti Asur ken ti Agariya.
Pannakaiwarwaras
Ti Birjia ket naisasao idiay (Ethnologue):
Sartidia
Ti Sartidia ket ti henero dagiti mula ti Akin-abagatan nga Aprika ken Madagascar iti pamilia ti ruot. Daytoy ket naisina manipud iti Aristida idi 1963 babaen ti botaniko ti Abagatan nga Aprika a ni Bernard de Winter ken aglaon kadagiti innem nga ammo a sebbangan, a naikeddeng a naungaw ti Sartidia perrieri. Ti masna a habitada ket dagitimnabara, namaga bassit a savanna ken namaga a bakir iti kangato iti a ti panagtudtudo ket sumakup iti manipud iti 250 aginggana iti 1,500 mm ititinawen. Dagitoy ket perenial a ruot nga addaaan kadagiti inploressensia iti maysa a panikula.
Malaksid kadagiti kaaduan a sebbangan iti subpamilia ti Aristidoideae, ti sebbangan ti Sartidia agusar iti duog a C3 potosintetiko a dalan. Dagiti pilohenetiko a panagusig ket mangisngasing a ti Sartidia ket ti kabsat a henero ti Stipagrostis, ti maysa a nagruna a henero ti C4 manipud iti Aprika ken Abagatan a laud nga Asia.
Sasao a Hatam–Mansim
Ti Hatam–Mansim ket ti bassit a pamilia ti pagsasao ti Baro a Guinea, a buklen dagiti dua a pagsasao:
Tentatibo nga indasig ni Ross (2005) ti Hatam a kas sanga ti pamilia a Laud a Papuano, a naibatay kadagiti pannakaipada dagiti pangsandi (saanna nga inkeddeng ti Mansim), ngem ti Glottolog ket agtultuloy a mangilista ti Hatam–Mansim a kas maysa a nawaya a pamilia. Iti panagsurot kenni Reesink (2002), ilista ti Glottolog ti Mansim a kas naisangayan a pagsasao manipud iti Hattam: "dagiti panangiyasping kadagiti daan a listaan ti balikas (a kas ti von der Gabelentz & Meyer 1882) ket makasagana a mangkompirmado daytoy a paggiddiatan."
Palaquium pauciflorum
Ti Palaquium pauciflorum ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Sri Lanka.
Pagsasao a Termanu
Ti pagsasao a Termanu ket ti pagsasao a Tengnga a Malayo-Polinesio ti Isla Rote, iti Timor, Indonesia. Dagiti agsasao iti dialekto ti Korbafo ken Bokai ket etnikoda a naisangayan.
Maika-59 a meridiano laud
Ti 59° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, Amianan nga Amerika, ti Taaw Atlantiko, Abagatan nga Amerika ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-59 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-121 a meridiano daya.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-59 a meridiano laud ket lumabas babaen ti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Lincoln ! scope="row" | 🇬🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Newman Bugt ! scope="row" | 🇬🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Baffin ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Davis ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo ti San Lorenzo ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek San Jorge ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇬🇾 ! scope="row" | 🇧🇷 ! scope="row" | 🇧🇴 ! scope="row" | 🇵🇾 ! scope="row" | 🇦🇷 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇫🇰 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Is-isla Abagatan a Shetland ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Maika-77 a meridiano laud
Ti 77° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto a bumallasiw iti Taaw Artiko, Amianan nga Amerika, ti Taaw Atlantiko, ti Baybay Karibe, Sentral nga Amerika, Abagatan nga Amerika, ti Taaw Pasipiko, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-77 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-103 a meridiano daya.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-77 a meridiano laud ket lumabas iti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Baffin ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Labneng Foxe ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Labneng Foxe ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Labneng Foxe ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Hudson ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Hudson ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Hudson ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Danaw Ontario ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇧🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇨🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Karibe ! scope="row" | 🇯🇲 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Karibe ! scope="row" | 🇨🇴 ! scope="row" | 🇪🇨 ! scope="row" | 🇵🇪 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Palaquium petiolare
Ti Palaquium petiolare ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Sri Lanka.
Chazaliella
Ti Chazaliella ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket agraman kadagiti agarup a 20 a sebbangan a patneng iti tropikal nga Aprika manipud iti Liberia aginggana iti Tanzania ken iti abagatan aginggana iti Zimbabwe.
Payena
Ti Payena ket ti henero dagiti mula iti pamilia ti Sapotaceae a naiplawag a kas maysa a henero idi 1844.
Ti Payena ket patneng iti Abagatan a daya nga Asia.
• # Payena acuminata - Abagatan a Tailandia, Malaysia, Borneo, Java, Sumatra
• # Payena annamensis - Tailandia, Malaysia, Bietnam, Sumatra
• # Payena dasyphylla - Sumatra, Malaysia
• # Payena endertii - Sumatra
• # Payena ferruginea - Borneo
• # Payena gigas - Sabah
• # Payena grandistipula - Sarawak
• # Payena kapitensis - Sarawak
• # Payena khoonmengiana - Sabah
• # Payena lamii - Sarawak
• # Payena leerii - Malaysia, Borneo, Sumatra, Filipinas
• # Payena longipedicellata - Perak, Borneo
• # Payena lucida - Andaman, Myanmar, Tailandia, Malaysia, Borneo, Sumatra
• # Payena maingayi - Tailandia, Malaysia
• # Payena microphylla - Borneo
Monochaetum
Ti Monochaetum ket ti maysa a neotropikal a henero dagiti babassit a mula ken dagiti sub-babassit a mula nga agraman iti agarup a 54 a sebbangan. Daytoy ket mabirukan kadagiti habitat ti napudot a temperado aginggana iti tropikal a bantay manipud iti Mehiko ken Tengnga nga Amerika aginggana iti Andes ti Colombia iti Abagatan nga Amerika, Venezuela, Ecuador ken Peru ken ti maysa a sebbangan nga umabut iti Tingtingkag ti Guayana iti Venezuela ken Guyana.
Payena
• # Payena obscura - Malaysia, Borneo, Sumatra
• # Payena pseudoterminalis - Sumatra
• # Payena selangorica - Malaysia
Pagsasao nga Amberbaken
Ti pagsasao a Amberbaken, wenno Mpur (ammo pay a kas Kebar, Ekware, and Dekwambre), ket ti managbalbaliw a pagsasao ti Baro a Guinea. Daytoy ket saan nga asideg a kabagian iti ania man a pagsasao, ken uray no tentatibo nga inkeddeng ni Ross (2005) daytoy iti sasao a Laud a Papuano, a naibatay kadagiti pannakaipada dagiti pangsandi, ti Ethnologue ken Glottolog ket ilistada daytoy a kas isolado a pagsasao. Ti Amberbaken wenno Mpur ket addaan iti narikut a sistema ti tono nga agraman kadagiti 4 a leksikal a tono ken maysa pay a maipatinayon a sukog ti tono a kompuesto dagiti dua a leksiko. Ti sistemana iti tono ket mabalin a kapada ti asideg a sasao nga Austronesio ti Mor ken Ma'ya.
Maika-49 a paralelo abagatan
Ti maika-49 a paralelo abagatan ket ti sirkulo ti latitud a 49 gradgrado iti abagatan ti ekuador a plano ti Daga. Daytoy ket ballasiwenna ti Taaw Atlantiko, ti Taaw Indiano, ti Taaw Pasipiko ken ti Abagatan nga Amerika.
Iti daytoy a latitud ti init ket makitkita para kadagiti 16 nga oras, 12 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti Disiembre ken 8 nga or-oras, 14 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti Hunio.
Likmut iti lubong
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 49° a paralelo abagatan ket lumabas iti:
! scope="col" width="140" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇹🇫 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | ! scope="row" | 🇦🇷 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko
Proto-Malayo-Polinesio
Ti pagsasaoa Proto-Malayo-Polinesio (PMP) ket ti naaramid manen a tinaudan ti sasao a Malayo-Polinesio, nga isu daytoyen ti kadakkelan a sanga (babaen dagiti agdama nga agsasao) iti pamilia ti pagsasao nga Austronesio. Ti Proto-Malayo-Polinesio babaen ti depinison ket ti tinaudan iti amin a (nalawag) sasao nga Austronesio a naisasao iti ruar ti Taiwan, ken ti pagsasao a Yami idiay Isla ti Orkidia ti Taiwan. Ti sasao a Tai–Kadai ket hipotetiko a sanga ti Austronesio (ngem saan ati Malayo-Polinesio), ti adu nasken pay ti adu a sientipiko a panagsukisok tapno maammuan ti pannakaikabagian. (kitaen ti sasao nga Austro-Tai).
Pagsasao a Te'un
Ti pagsasao a Te’un (Teun) ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a dati a naisasao idiay Isla Teun iti Maluku, Indonesia. Dagiti agsasao ket naiyakarda idiay Seram gapu ti aktibidad tibulkan idiay Teun.
Pagsasao a Tii
Ti pagsasao a Tii ket ti pagsasao a Tengnga a Malayo-Polinesio ti Isla Rote, iti Timor, Indonesia.
Monochaetum multiflorum
Dagiti bulong ti mula ket aglaon kadagiti hydrolysable tannin a nobotanins Q, R, S, ken T. Aglaon pay daytoy ti tetrameric nobotanin S ken pentameric melastoflorin A.
Calytrix sagei
Ti Calytrix sagei ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti mirtus iti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Mabirukan daytoy iti bassit a lugar iti akin-abagatan a rehion ti Wheatbelt iti Akinlaud nga Australia iti pagbaetan ti Pingelly, Brookton ken Beverley nga idiay ket agtubo kadagiti nadarat a daga.
Crinipes
Ti Crinipes ket ti henero ti mula iti pamilia ti ruot a patneng iti tengnga nga Aprika.
Dagiti sebbangan
Dagiti sebbangan ti Crinipes ket mairaman dagiti sumaganad:
Dagiti dati a sebbangan
Dagiti sebbangan a dati naidasig iti kaunegan ti Crinipes ket mairaman dagiti sumaganad:
Palaquium ottolanderi
Ti Palaquium ottolanderi ket ti sebbangan ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo aginggana iti iti katayag. Dagiti ungkay ket marakayumanggi tomentoso. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti 16 a sabong. Dagiti bunga ket immitlog, aginggana iti iti kaatidog. Ti habitat ket tanap nga aglalaok a dipterokarpo a bakir. Mabirukan ti P. ottolanderi idiay Tailandia, Indonesia ken Malaysia.
Maika-42 a paralelo abagatan
Ti maika-42 a paralelo abagatan ket ti sirkulo ti latitud a 42 gradgrado iti abagatan ti ekuador a plano ti Daga. Daytoy ket ballasiwenna ti Taaw Atlantiko, ti Taaw Indiano, Australasia, ti Taaw Pasipiko ken ti Abagatan nga Amerika.
Iti daytoy a latitud ti init ket makitkita para kadagiti 15 nga oras, 15 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti Disiembre ken 9 nga or-oras, 7 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti Hunio.
Likmut iti lubong
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 42° a paralelo abagatan ket lumabas iti:
! scope="col" width="140" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row"| 🇦🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇳🇿 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo ti Ancud ! scope="row" | ! scope="row" | 🇦🇷 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko
Mouriri
Ti Mouriri ket ti henero dagiti mula iti pamilia ti Melastomataceae.
Dagiti sebbangan ket mairaman dagiti sumaganad: