cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rhexia aristosa
Agtuo daytoy a sebbangan kadagiti nadumaduma a kita ti kalugnakan, a mairaman dagiti luek, dagiti lutlot, flatwoods, dagiti natiempuan a dandanum ken dagiti karuotan, ken dagiti tay-ak. Daytoy ket masansan a kameng iti flora ti Luek Carolina. Daytoy ket mabalin a maikuyog nga agtubo iti sirok ti Taxodium ascendens iti Panicum hemitomon, Polygala cymosa, Lobelia boykinii, Sagittaria spp.,ken Lachnanthes caroliniana. Daytoy ket naiyampon iti habitat a kankanayon kadagiti riro iti wildfire ken panaglayus.
Maipangta daytoy a sebbangan babaen ti pannakaawan iti habitat, kaspagarigan, ti pannakaawan dagiti luek ti Carolina no maibaliwada iti agrikultura ken silbukultura ken dagiti daddumapay a panagusar. Iti las-ud ti panagpadur-as, mabaliwan ti lokal a hidrolohia, a mangipapukaw kadagit imasna nga ubbog ken gapuanan ti makarugit nga ayus ti danum. Mabaliwan pay dagiti luek iti las-ud dagiti operasion ti panagpukan kadagiti kayo.
Asperula abchasica
TI Asperula abchasica ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae.
Deskripsion
Ti Asperula abchasica ket maysa nga agsabsabong a mula a mabalin a mabirukan iti 2200–2500 a kadapan iti ngato ti pantar ti baybay iti Abkhazia.
Asperula abbreviata
TI Asperula abbreviata ket ti sebbangan ti Asperula iti pamilia ti Rubiaceae.
Deskripsion
Ti sinonimona ket ti Asperula lutea var. abbreviata Halácsy. Immuna a naipalawag daytoy idi 1943 ken endemiko iti Gresia.
Hydnophytum
Ti Hydnophytum ket ti henero dagiti epipitiko a myrmecophyte (mulmula ti kuton) a patneng iti Abagatan a daya nga Asia, ti rehion ti Pasipiko ken sakupenna pay iti Queensland iti akin-amianan nga Australia. Naala ti naganmanipud iti Taga-ugma a Griego iti hydnon "tuber", ken phyton "mula", manipud kadagiti langada iti bimmussog a natubbog nga ungkay. Ti sebbangan ket agtubo kadagiti sanga ti kayo ken kadagiti puon. Kas ti maikabagian a henero ti Myrmecodia, ammo dagitoy a kas mulmula ti kuton. Ti sebbangan-kita ket ti Hydnophytum formicarum manipud iti Filipinas. Thi henero ket aglaon kadagiti 55 a sebbangan, 44 kadagitoy ket mabirukan iti ken iti likmut ti isla ti Baro aGuinea. Adu kadagiti di ammo unay, ken 11 laeng ti ammo manipud iti holotipo.
Agpormada iti simbiotiko a pannakaikabagian kadagiti kuton. Mangited ti mula ti kuton kadagiti habitat para iti nangato a kolonia ti kuton habitat iti langit-langit ti bakir, a mangsalaknib kaniada kadagiti elemento ken dagiti mangsidsida gapu kadagiti siit. Lungog, dagiti nalamuyot a nadidingan nga usok ket maporma iti kaunegan ti caudex nga agraman kadagiti akinruar a pagserrekan nga abut, a mangited iti ngato ti daga a balay para kadagiti kolonia ti kuton. Mangited met dagiti kuton iti depensa para iti mula ken mangpawil ti pannakadadael ti kulanit, agpangen a mangsalaknib ti balayda no madisturbo. Dagiti kolonia ti kuton ket mangited pay kadagiti taraon para kadagiti mula babaen ti panangibati kadagiti rugit iti kaunegan dagiti usok iti uneg ti caudex. Dagiti espesial a glandula a mangilinia kadagiti usok ket sagepsepenna dagiti taraon para iti mula. Daytoy a simbiosis ket mangpalubos nga agumnong dagiti mula kadagiti taraon (babaen dagiti kuton) manipud iti dakdakkel a lugar ngem ti mabalin a masakup dagiti ramut.
Mabalin a maimuyongan dagitoy a mula nga awanan dagiti sebbangan ti kuton. Dagiti dua a sebbangan a masansan a maimuyongan ket ti Hydnophytum ferrugineum manipud iti Kabambantayan ti McIlwraith iti daya ti Coen iti Cape York Peninsula, ken ti H. moseleyanum, manipud pay iti Cape York. Ti immuna a naibaga ket addaan iti nasiitan a bimussog a puon bayat a ti naudi a naibaga ket addaan iti nalamuyot.
Malayo Kutai
Ti Malayo Kutai ket ti lugar ti dialekto ti pagsasao a Malayo nga insasao babaen dagiti tattao a Kutai, nga agtateng idiay igid ti Karayan Mahakam iti Borneo. Isuda ti kangrunaan nga agtataeng idiay kadagiti Rehensia ti Laud a Kutai, Kutai Kartanegara, ken Daya a Kutai.
Hydnophytum
Ti Hydnophytum ket maysa kadagiti lima a henero ti mula ti kuton iti pamilia ti Rubiaceae, dagiti sabali ket ti Anthorrhiza, Myrmecodia, Myrmephytum, ken Squamellaria.
Dagiti sebbangan
Ti sumaganad a listaan, a mangiaraman kadagiti ad-adu ngem 90 a sebbangan, ket naibatay iti The Plant List ken mabalin amangiraman kadagiti sinonimo. Bigbigen da Matthew Jebb ken Camilla Huxley dagiti laeng 55 a sebbangan iti daytoy a henero.
Malayo Kutai
Baasit ti literatura a napataud iti Kutai iti las-ud ti panawen ti administrasion ti Sultanato ti Kutai Kartanegara a ti kaaduan a naisursurat ket iti Malayo iti sinuratan a Jawi.
Dagiti tallo a dialekto, nga adda laeng iti bassit a panagsinnaranay a pannakaawat, ket ti Tenggarong, Kota Bangun, ken Estuario Ancalong.
Gluema
Ti Gluema ket tihenero ti mula iti pamilia ti Sapotaceae a naipalawag a kas maysa a henero idi 1935.
Ti Gluema ket patneng iti tropikal nga akinlaud ken laud-tengnga nga Aprika.
Pagsasao a Tobati
Ti pagsasao a Tobati, wenno Yotafa, ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay Luek Jayapura iti probinsia ti Papua, Indonesia. Daytoy ket naipagarup idi a pagsasao a Papuano.
Pagsasao a Tarpia
Ti pagsasao a Tarpia ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao iti akindaya nga amianan nga aplaya ti probinsia ti Papua, Indonesia.
Kitaen ti sasao a Sarmi para iti panangiyasping kadagiti kabagian a pagsasao.
Asperula affinis
Ti Asperula affinis ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Ti mula ket endemiko iti Turkia ken Armenia, ken nailian a naikeddeng a kas naisagmak iti Armenia.
Asperula albiflora
Ti Asperula albiflora ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Adu a naiwarwaras ti sebbangan iti ballasiw ti Europa, Amianan nga Aprika, Abagatan a daya nga Asia, ken Australasia. Immuna a nadokumentuan daytoy idi 1916.
Maika-72 a meridiano laud
Ti 72° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto a bumallasiw iti Taaw Artiko, Amianan nga Amerika, ti Taaw Atlantiko, ti Baybay Karibe, Sentral nga Amerika, Abagatan nga Amerika, ti Taaw Pasipiko, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-72 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-108 a meridiano daya.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-72 a meridiano laud ket lumabas iti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Nares ! scope="row" | 🇬🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Baffiny ! scope="row" | 🇬🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Baffin ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Hudson ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Hudson ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Estados Unidos ! scope="row" | 🇹🇨 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇭🇹 ! scope="row" | 🇩🇴 ! scope="row" | 🇭🇹 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Karibe ! scope="row" | 🇨🇴 ! scope="row" | 🇻🇪 ! scope="row" | 🇨🇴 ! scope="row" | 🇵🇪 ! scope="row" | 🇧🇷 ! scope="row" | 🇵🇪 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | ! scope="row" | 🇦🇷 ! scope="row" | ! scope="row" | 🇦🇷 ! scope="row" | ! scope="row" | 🇦🇷 ! scope="row" | ! scope="row" | 🇦🇷 ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Kipkipet ti Magallanes ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Northia
Ti Northia ket ti henero dagiti mula iti pamilia ti Sapotaceae.
Immuna impablaak ti nagan babaen ni Joseph Dalton Hooker, iti  Hooker's Icones Plantarum (Sep 1884), iti deskripsionna iti Northia seychellana. Ti panangiletra ket naited idi a kas Northia iti plata, ngem ti sabali a kita iti Northea iti teksto. Inted ni Hooker ti nagan ti henero a kas pammadayaw iti botaniko nga ilustrador ken pintor a ni Marianne North.
Ti Northia seychellana ket ti kaikaisuna a naawat a sebbangan iti henero. Daytoy ket endemiko iti Is-isla Seychelles. Adda mey dagiti sabali a sebbangan a dati a nairaman iti Northia ngem naiyalisdan iti Manilkara:
Tessmannianthus carinatus
Ti Tessmannianthus carinatus ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Panama. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.
Tessmannianthus
Ti Tessmannianthus ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Melastomataceae. Adda dagiti pito a sebbangan a naiwarwaras iti Tengnga ken Abagatan nga Amerika. Dagitoy ket kalalainganna aginggana iti dakkel a kaykayo aginggana iti 40 metro iti katayag. Dagiti sabong ket heterantero, nga agpatubo dagiti dua a kita ti estambre. Karkarna dagitoy a mula, ken sumagmamano ket akikid nga endemiko nga ammo laeng iti maysa a lokasion.
Dagiti sebbangan ket mairaman dagiti sumaganad:
Gluema ivorensis
Ti Gluema ivorensis ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket mabirukan iti Kamerun, Côte d'Ivoire, Gabon, ken Ghana. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.
Tessmannianthus cereifolius
Ti Tessmannianthus cereifolius ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Panama.
Danaw Sampaloc
Ti Danaw Sampaloc ket maysa a di aktibo a bulkaniko a maar iti isla ti Luzon iti Filipinas.
Daytoy ti kadakeklan kadagiti Pito a Dandanaw ti San Pablo, Laguna. Gangani kagudua ti kaadalem ti danaw ket addaan iti ababaw a lennek iti baba, a mangipakita a daytoy ket bulkaniko ti tinaudan. Mabirukan ti danaw iti likudan ti munisipio ti San Pablo ken addaan kadagiti pagtarakenan iti ikan ken dagiti bassit a balay a naipatakder kadagiti kadang.
Leyenda
Adda idi maysa nga agtubtubo a sampaloc (Tamarindus indica wenno kayo ti salamagi) iti hardin ti naagum, naimut a baket. Iti maysa nga aldaw, ti maysa a lakay ket nagpakpakaasi a dumawat iti bunga ti salamagi kas agas para iti apona a lalaki. Imbes a tumulong kaniana, pinakamat ti baket ti lakay kadagiti naranggas nga asona. Nakaro a nasugatan ti lakay. Iti kinapudno ti lalaki ket maysa a naglimlimed a diwata.
Pagsasao a Samoano
Ti Samoano (Gagana fa'a Sāmoa wenno Gagana Sāmoa — IPA: ) ket ti pagsasao ti Is-isla Samoa, a mangbukel ti nawaya a pagilian ti Samoa ken ti teritorio ti Estados Unidos iti Samoa ti Amerika. Daytoy ket maysa nga opisial a pagsasao a kakuyogna ti Ingles kadagiti dua a pagturayan.
Ti Samoano ket pagsasao a Polinesio, daytoy ti umuna a pagsasao para kadagiti kaaduan a populasion ti Is-isla ti Samoa iti agarup a 246,000 a tattao. Gapu ta adu dagiti tattao a Samoano nga agtataeng kadagiti sabali a pagilian, ti dagup a bilang dagiti agsasao iti sangalubongan ket nakarkulo iti 470,000. Daytoy ti maikatlo a kaaduan a naisasao a pagsasao idiay Baro a Selanda, nga idiay ket ad-adu ngemn 2% iti populasion – 86,000 a tattao – ket makabaelda nga agsao iti daytoy manipud idi 2013.
Asperula acuminata
TI Asperula acuminata ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket endemiko iti Australia.
Pagsasao a Kaur
Ti pagsasao a Kaur (Ka’ur) ket ti pagsasao a Malayo a naisasao idiay akin-abagatan a daya nga aplaya ti isla ti Sumatra idiay Indonesia. Daytoy ket narigat a maawatan dagiti agsasao iti kaaruba a Tengnga a Malayo (Bengkulu). Adu kadagiti agsasao ket animista.
Inhambanella
Ti Inhambanella ket ti grupo dagiti kayo iti pamilia ti Sapotaceae a naipalawag a kas maysa a henero idi 1915.
Ti henero ket endemiko iti Aprika.
Inhambanella natalensis (Schinz) Dubard, sinonimo ti Vitellariopsis marginata (N.E.Br.) Aubrév.
Pagsasao a Wakde
Ti pagsasao a Wakde, ammo pay a kas Mo, ket ti maysa a Sasao nga Austronesio a naisasao idiay aplaya ken idiay Isla Wakde ti probinsia ti Papua, Indonesia.
Amorphospermum
Ti Amorphospermum ket ti henero dagiti mula iti pamilia ti Sapotaceae a naipalawag a kas henero idi 1870.
Adda laeng maysa a maawat a sebbangan, ti Amorphospermum antilogum, ken patneng daytoy iti Queensland, New South Wales, ken Papua Baro a Guinea.
nga itan ket adda kadagiti sabali a henero: Elaeoluma Englerophytum Niemeyera Pycnandra Synsepalum • # A. balansae – Pycnandra balansae
• # A. cerasiferum – Synsepalum cerasiferum
• # A. chartaceum – Niemeyera chartacea
• # A. msolo – Synsepalum msolo
Habrochloa
Ti Habrochloa ket ti henero dagiti mula ti Aprika iti pamilia ti ruot. Ti laeng ammo a sebbangan ket ti Habrochloa bullockii a patneng iti Kamerun, Tanzania, Malawi, Zambia, ken Zimbabwe.
Amorphospermum
• # A. natalense – Englerophytum natalense
• # A. schomburgkianum – Elaeoluma schomburgkiana
• # A. whitei – Niemeyera whitei
Pagsasao a Tahitiano
Ti Tahitiano (Reo Tahiti wenno Reo Mā'ohi) ket ti pagsasao a Polinesio, a nangruna nga insasao idiay Is-isla Sosiedad iti Polinesia a Pranses. Daytoy ket tagikua ti grupo ti Akindaya a Polinesio.
Ti Tahitiano ket immuna idi a naisurat manipud iti naisasao a pagsasao babaen dagiti misionario ti Kangimongan ti Misionario ti Londres idi nasapa a maika-19.
Asperula ambleia
Ti Asperula ambleia ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Ti mula ket endemiko iti Australia.
Neyraudia
Ti Neyraudia ket ti henero dagiti mula ti Asian ken Aprika iti pamilia ti ruot.
kitaen ti Thysanolaena
Chrysophyllum flexuosum
Ti Chrysophyllum flexuosum ket ti sebbangan ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae a mabirukan iti Brasil.
Daytoy ket nailista iti Nalabbasit a LIstaan ti IUCN iti agkamkammatalek iti panagay-aywan a sebbangan.
Mabirukan dagiti Triterpeniko a laktona kadagiti bulong ti C. flexuosum.
Pagsasao a Yamna
Ti pagsasao a Yamna, ammo pay a kas Sunum, ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay aplaya ken iti maysa nga isla ti Luek Jayapura iti probinsia ti Papua, Indonesia.
Kitaen ti sasao a Sarmi para iti panangiyasping kadagiti kabagian a pagsasao.
Maika-96 a meridiano daya
Ti 96° a meridiano daya ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto a bumallasiw iti Taaw Artiko, Asia, ti Taaw Indiano, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-96 a meridiano daya ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-84 a meridiano laud.
Faucherea
Ti Faucherea ket ti grupo dagiti kayo iti pamilia ti Sapotaceae a naipalawag a kas maysa a henero idi 1920.
Ti intero a henero ket endemiko iti Madagascar.
Maika-96 a meridiano daya
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Karaa ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" | 🇲🇳 ! scope="row" | ! scope="row" | 🇮🇳 ! scope="row" | 🇲🇲 (Burma) ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Faucherea
• # Faucherea ambrensis
Danaw Sebu
Ti Danaw Sebu (Tboli: Lanaw Sbù ; Filipino: Lawa ng Sëbu) ket ti masna a danaw a mabirukan iti ili iti Lake Sebu, Abagatan a Cotabato iti kaunegan ti rehion ti Tanap Alah. Bigbigen daytoy ti gobierno ti Filpinas a kas maysa kadagiti kangrunaan a taudan ti danuam. Ti Danaw Sebu ket maysa kadagiti adu a bagi ti danum a mangipaay iti nangruna a panagsibog kadagiti probinsia ti Sultan Kudarat ken Abagatan a Cotabato.
Faucherea
• # Faucherea glutinosa
Danaw Sebu
Dagiti purok iti likmut ti danaw ket naipagbalinen a nawaya nga ili a tinawtawagan iti Lake Sebu kalpasan a kas maysa a dati a purok ti Surallah.
Faucherea
• # Faucherea hexandra
Danaw Sebu
Tinaudan a dominio
Dagiti tribu ti T'boli ken Ubo ket isuda dagiti tradisional a mangtagtagitao iti danaw. Binigbigen ti Departamento ti Enbironmento ken dagiti Masna a Rekurso, babaen ti Department Administrative Order (DAO) No. 2, Series of 1993, ti tunton dagitoy a tribu a ti danaw ken dagiti kaarrubayanna ket adda iti dominio a tinaudanda.
Turismo
Ti Departamento ti Turismo ken ti yunit ti lokal a gobierno ti Lake Sebu ket nangital-o iti danaw a kas maysa kadagiti nangruna nga eko-turismo a papanan iti ili. Asideg a mangikoordinado ti Mindanao Development Authority iti DOT iti panagdur-as ken pannakapasayaat iti Danaw Sebu, gapu ta daytoy ket nailasin pay a kas maysa kadagiti prioridad a sitio babaen ti rimpuok ti BIMP-EAGA Tourism.
Faucherea
• # Faucherea longipedicellata
Chrysophyllum albidum
Ti Chrysophyllum albidum (kadawyan nga ammo a kas puraw a kaimito ) ket ti maysa nga agbungbunga a kayo iti bakir nga impalawag babaen ni George Don ti maysa nga Eskoses a botaniko. Daytoy ket kadawyan a mabirukan iti amin a paset ti tropikal nga Aprika. thumb|Ti kaimito ti Aprika Kadagiti Yoruba iti Nigeria, daytoy ket tinawtawagan iti Agbalumo bayat a tinawtawagan a kas Udala kadaiti akindaya ken akin-abagatan a parte ti Nigeria. Daytoy ket asideg a kabagian ti kaimito ti Aprika (Chrysophyllum africanum) a kadawyan pay iti amin a paset ti Laud nga Aprika. Adda dagiti mangipagpagarup a daytoy ket karuay iti isu met laeng a sebbangan. Ti adda pay iti daytoy a pamilia ket ti purpura a kaimito (Chrysophyllum cainito).
Faucherea
• # Faucherea manongarivensis
Danaw Pinatubo
Ti Danaw Pinatubo (Lawa ng Pinatubo) ket ti pantok nga abut ti bulkan a danaw iti Bantay Pinatubo a nabukel kalpasan ti panagbettak idi Hunio 15, 1991. mabirukan ti danaw iti Botolan, Zambales, iti asideg dagiti pagbeddengan ti probinsia ti Pampanga ken Tarlac iti Filipinas ken ti kaadaleman a danaw iti pagilian iti. Daytoy ket agarup a iti amianan a laud ti kapitolio a siudad ti Manila.
Chrysophyllum albidum
Daytoy ket addaan kadagiti nadumaduma apagimbagan iti salun-at ken isu a maus-usar a kas masna nga agas para kadaguti naduamduma a sakit, manipud iti agas iti di pannakatunaw ken maus-usar a kas anti-toxidant. Daytoy ket nasayaat pay a taudan ti bitamina C a nasayaat a makatulong iti panagpapigsa iti sistema ti imiunidad.
Faucherea
• # Faucherea parvifolia
Danaw Pinatubo
Heolohia
Ti bulkaniko nga aktibidad ti Bantay Pinatubo ket simmurot iti maysa a siklo: dagiti siglo a panaginana a pinatinggaan babaen ti panagbukel iti kaldera a panagbettak nga addaan kadagiti dakkel a piroklastiko nga ay-ayus; ti maysa pasamak kalpasan ti panagbettak dagiti lahar a pinataud iti panagtudtudo kadagiti kaarrubayan a pagayusan ken ti pannakaitakder ti simborio a nagpunno iti kaldera; ken kalpasan manen iti naulimek a paset ti panawen; Iti las-ud ken kalapsan dagiti panagbettak, dagiti lahar a bumabbaba kadagiti kanal ti bulkan ket mabalindan a serraan dagiti tributario manipud kadagiti taudan ti danum iti las-ud ti Pinatubo, a mangpartuat kadagiti masna a danaw. Mangipakita ti heopisikal nga ebidensia nga adda saan a basbassit ngem dua nga ugma a danaw iti ginget ti Karayan Mapanuepe iti abagatan akinlaud a parte ti bulkan.
Faucherea
• # Faucherea sambiranensis
Danaw Pinatubo
Taudan
Ti klimaktiko a panagbettak ti Bantay Pinatubo idi 1991 ket nagdadael iti kasisigud a pantok ti bulkan. Iti nagsukat daytoy ket ti a diametro a kaldera, ti tengngana ket timbangan iti  nga agpaamianan manipud iti pantok sabkay iti panagbettak. Napartuat daytoy manipud iti pannakarebba ti pantok ti bantay idi Huniuo 15, idi las-ud ti paset ti panawen dagiti adu a napigsa a ginggined a sungbat iti pannakaikkat ti dakkel a tomo ti magma manipud iti nakaipenpenan iti sirok ti bulkan. Babaen idi nasapa a Septiembre 1991, nabukel ti maysa nga babaw a danaw. Ti nakaro a gatad it ipanagtudtudo iti lugar ket nakaiturongan ti napardas a transision iti bassit ken napudot nga asido a danaw iti maysa a dakekl nga addaan iti gangani a nasaknap a temperatura ken pH.
Faucherea
• # Faucherea tampoloensis
Danaw Pinatubo
Pagayusan ti danaw
thumb|150px|left|Dagiti ginget ti Lahar iti lugar ti Pinatubo, 2006 Ti riesgo dagiti kellaat a panaglayus kadagiti komunidad a mabirukan iti asideg ti nabiit a malmalmemng a bulkan ket iminente gapu ti peggad ti panagrebba ti kaldera gapu ti presion ti danum ken ti napauot ti termino nga iyaadu ti agpang ti danuam iti ~1 m/bulan. Nagbutbuteng dagiti eksperto a ti dagsen ti danum ket mabalin a mangbuttaw dagiti diding ti abut ti bulkan ken layusenna dagiti balay dagiti agsurok iti 40,000 a tattao iti ken iti likmut ti bassit nga igid ti baybay nga ili ti Botolan, a mabirukan iti 25 a milia manipud iti bulkan.
Faucherea
• # Faucherea thouvenotii
Danaw Pinatubo
Pagayusan ti danaw
Idi Septiembre 2001, dagiti agtataeng iti Botolan ken dagiti kaarrubayan a lugar ket naipatulodda kadagiti sentro ti pagbakuitan a kas panagannad manipud iti mabalin a nakaro alayus iti pitak ken danum. Imbilin ti gobierno ti Filipinas ti maysa a nakontrol a panagatian iti danaw ken nagkali dagiti autoridad iti 5m-kalawa a kanal manipud iti igid ti abut ti bulkan, a nagatian iti agarup a pagkapat iti tomo ti danaw ken nangiturong kadagiti sobra a danum ti danaw kadagiti lokal a karayan. Dagiti addan a canyon ti lahar ket agserbi a kas dalan a pagayusan dagiti kaarrubayan a karayan ken dagiti waig, a ti kadakkelan ket ti Karayan Bucao. Idi 2002, ngimmato iti napeggad nga agpang dagiti naurnong a danum iti tudo iti danaw iti las-ud ti panawen ti nepnep, nabuttawan ti artipisial a pagayusan a kanal, ken nakairugian ti bassit a panaguyus iti lahar iti lugar.
Pagsasao a Kubu
Ti pagsasao a Kubu ket ti sasao a Malayano a naisasao idiay akin-abagatan a kalugnakan ti isla ti Sumatra idiay Indonesia babaen dagiti tattao a Kubu (Orang Rimba), ken adu kadagitoy ket nomadiko. Adda grado iti dibersidad ti dialekto.
Faucherea
• # Faucherea urschii
Hygroryza
Ti Hygroryza (watergrass iti Ingles) ket ti henero dagiti mula ti Asia iti pamilia ti ruot.
Ti ammo laeng a sebbangan ket ti Hygroryza aristata, (Asian watergrass iti Ingles) patneng iti Tsina (Fujian, Guangdong, Hainan, Taiwan, Yunnan), Banglades, Cambodia, India (Maharashtra, Karnataka, Assam, kdpy.), Laos, Malaysia, Myanmar, Nepal, Pakistan, Sri Lanka, Tailandia, Bietnam.
Hygroryza ciliata – Leersia hexandra
Ehrharta
Ti Ehrharta ket ti henero dagiti mula iti pamilia ti ruot.
Kaaduan dagiti sebbangan ket patneng iti Aprika, ken sumagmamano ket manipud iti Abagatan a daya nga Asia ken manipud kadagiti nadumaduma nga isla iti Atlantiko, Pasipiko, ken Taaw Indiano. Mabirukan pay ti henero iti Australia, akin-abagatan nga Asia, ti Mediteraneo, ken Amianan nga Amerika. Dagiti nadumaduma a mairaman ti Ehrharta longiflora, Ehrharta calycina ken Ehrharta erecta ket naikeddengda a makaraut a dakes a ruot.
Dagiti kadawyan a nagan para iti daytoy a henero ket veldtgrass.
Pagsasao a Hawayano
Ti pagsasao a Hawayano (Hawayano: ʻŌlelo Hawaiʻi ket ti pagsasao a Polinesio a mangala ti nagan iti Hawaiʻi, ti kadakkelan nga isla iti tropikal a purpuro ti Amianan a Pasipiko nga idiay met ti nakapadur-asanna. Ti Hawayano, kakuyogna ti Ingles, ket isu ti opisial a pagsasao ti estado ti Hawaii. Inpundar babaen ni Ari Kamehameha III ti immuna a batay-linteg ti pagsasao a Hawayano idi 1839 ken 1840.
Ehrharta
Daytoy a henero ket naipanagan kenni Jakob Friedrich Ehrhart ti maysa nga Aleman a botaniko, 1742–1795.
Pagsasao a Hawayano
Gapu kadagiti nadumaduma a rason, a mairaman ti lehislasion ti teritorio a mangitakder ti Ingles a kas ti opisial a pagsasao kadagiti eskuela, ti bilang dagiti patneng nga agsasao ti Hawayano ket nagin-inut a bimmassit idi las-ud ti paset ti panawen manipud kadagiti tawen ti 1830 aginggana kadagiti tawen ti 1950. Ti Hawayano ket sinukatanen babaen ti Ingles iti innem kadagiti pito a matagtagitao nga isla. Idi 2001, dagiti patneng nga agsasao iti Hawayano ket nagdagup iti basbassit ngem 0.1% iti dagup a populasion ti estado. Nadanagan met dagiti lingguista ti pakaikarian iti daytoy ken dagiti dadduma a madangran a pagsasao.
Ehrharta
adda dagiti nadumaduma a sebbangan a naikedeng itan a nasaysayaat a maikabil kadagiti sabali a henero: Brylkinia Leersia Melinis Microlaena Sporobolus Tristachya Zotovia • Ehrharta caudata – Brylkinia caudata
Pagsasao a Hawayano
Urayno kasta, mamipud iti circa 1949 aginggana iti agdama ng aaldaw, adda metten nagin-inut nga iyaadu iti panangikaskaso ken iti panangiragpat iti pagsasao. Ti publiko a panangitinep ti pagsasao a Hawayano kadagiti pasakbay iti panageskuela a tinawtawagan iti Pūnana Leo ket nairugida idi 1984; dagiti dadduma pay a panagitinep nga eskuela ket simmaruno kalpasan dayta. Dagiti immuna nga estudiante a nangrugi iti panangitinep a pasakbay iti panageskuela ket nagtuposda itan iti kolehio ken adu metten dagiti nalaing nga agsao iti Hawayano. Inako ti pederal a gobierno daytoy a panagdur-as. Kas pagarigan, ti Hawaiian National Park Language Correction Act ti 2000 ket binaliwanna dagiti nagan dagiti nadumaduma a nailian a parke idiay Hawaiʻi, ken nagiyalalagad daytoy iti panangiletra iti Hawayano.
Ehrharta
• Ehrharta clandestina – Leersia oryzoides
• Ehrharta colensoi – Zotovia colensoi
• Ehrharta hispida – Tristachya leucothrix
• Ehrharta multinoda – Microlaena polynoda
• Ehrharta stipoides Labill. – Microlaena stipoides
• Ehrharta thomsonii – Zotovia thomsonii
Tessmannianthus quadridomius
Ti Tessmannianthus quadridomius ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Colombia.
Ti nagan ket mangibagbaga ken ni José Cuatrecasas ti maysa a botaniko: ti "quadridomius" ket Latin para iti "cuatre casas".
Pagsasao a Chamorro
Ti Chamorro (Chamorro: Finu' Chamorro wenno Chamoru) ket ti pagsasao nga Austronesio nga insasao babaen dagiti agarup a 47,000 a tattao (agarup a 35,000 a tattao idiay Guam ken agarup a 12,000 idiay Is-isla ti Akin-amianan a Marianas. Daytoy ket insasao babaen dagiti tattao a Chamorro nga isuda dagiti indehenio a tattao iti Guam ken ti Is-isla ti Akin-amianan a Marianas, isuda a dua ket teritorio ti Estados Unidos.
Sonerila
Ti Sonerila ket ti henero dagiti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy a henero ket mailasin babaen ti kadda dagiti tallo a petalo (maikuyog dagiti henero ti Stussenia & Lithobium) kas maigiddiat iti lima kadagiti sabali a kameng iti pamilia. Kaaduan kadagiti kameng iti henero ket kumaykayat nga agtubo kadagiti nalinongan a habitat. Daytoy ket maysa a dakkel a henero a mangiraman kadagiti agarup a 175 a sebbangan.
Daytoy ket naipangpangruna a maysa nga Asiatiko a henero kadagiti tropikal ken subtropikal a rehion a naiwarwaras manipud iti India ken Sri Lanka aginggana iti Indo-Pasipiko. Dagiti kameng ti grupo ket kadawyan a dagiti hierba wenno dagiti babassit a mula, a mairaman dagiti awanan iti ungkay a kameng. Agsumbangir dagiti bulong, intero a pingir a bulong wenno napino a rimmagadi. Dagiti inploressensia ket kadawyan nga scorpioid cyme. Dagiti sabong dagiti kaaduan a sebbangan ket purpura, adda met dagiti kameng nga addaan kadagiti maralabbasit wenno puraw a sabong. Dagiti estambre ket 3, (iti maysa a balikuskos) wenno karkarna nga 6 (kadagiti dua a balikuskos). Imperior ti iitlogan, 3 a selula. Adu kadagiti sebbangan iti daytoy a henero ket addaan iti magawidan a pannakaiwarwaras ken babassit a populasion ken isu a maikeddeng a kas Madanar (VU) wenno Maipangta (EN) a naibatay iti kriteria ti Nalababsit a Listaan ti IUCN ngem daytoy a takson ket saan pay a naipategan para iti Nalababsit a Listaan ti IUCN.
Isonandra borneensis
Ti Isonandra borneensis ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo a kas maysa a kayo aginggana iti iti katayag, iti diametro ti puon aginggana iti. Kayumanggi ti ukis ti kayo. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti tallo a puraw a sabong. Ti habitatna ket dagiti bakir manipud iti pantar ti baybay iti iti kangato. Ti I. borneensis ket endemiko iti Borneo.
Tessmannianthus gordonii
Ti Tessmannianthus gordonii ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Panama. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.
Sasao a Filipino
Iti lingguistika, ti sasao a Filipino ket ti insingasing idi 1991 babaen ni Robert Blust nga amin dagiti pagsasao ti Filipinas ken akin-amianan a Sulawesi—malaksid ti Sama–Bajaw (sasao dagiti "Dagiti Sitano ti Baybay") ken dagiti sumagmamano a pagsasao ti Palawan—ket mangporma ti subpamilia ti sasao nga Austronesio. Urayno ti Filipinas ket asideg iti sentro ti Austronesio a panagpadakkel manipud iti Formosa, adda laeng bassit a linguistiko a pagdumadumaan dagiti agarup a 150 a pagsasao ti Filipinas, a mangisingasing a ti nasapsapa a dibersidad ket napunasen babaen ti pannakaiwaras ti puonan ti moderno a sasao a Filipino. Ti sasao a Filipino ket mangbukel ti kaduogan a saan a sasao a Formosano iti pamilia ti pagsasao nga Austronesio, nga agraman kadagiti nadumaduma a pagsasao a mangpreserba ti proto-Austronesio a schwa ken asonante ti d–r a napukaw iti sasao a Sunda–Sulawesi.
Bilingual nga edukasion
Ti bilingual nga edukasion ket sakupenna ti panangisuro ti linaon nga akademiko kadagiti dua a pagsasao, iti patneng a pagsasao ken sekondario a pagsasao ken addaan kadagiti agdumaduma a gatad ti tunggal maysa a naus-usar a pagsasao segun ti modelo ti programa.
Dagiti nagibasaran
Thomas, W.P., & Collier, V.P. (1997). Two languages are better than one. Educational Leadership, 55(4), 23-26.
Sasao a Filipino
Pannakaidasig
Iti pay maipatinayon, dagiti pagsasao ti Umiray Dumaget, Manide ken Inagta Alabat ket saanda a naidasig iti kaunegan ti pamilia ti sasao a Filipino.
Panangiyasping iti bokabulario
Ti tsart ti panangiyasping a pagbaetan dagiti nadumaduma a sasao a Filipino manipud iti amianan agingga iti abagatan nga umuna ti Proto-Austronesio para iti panangiyasping.
Dagiti pagsasao ti Negrito ti Filipinas
Dagiti tattao a Negrito ti Filipinas ket agsasaoda kadagiti nadumaduma pagsasao. Addaanda iti ad-adu a pannakaipada kadagiti kaarruba a pagsasao ngem iti tunggal maysa kaniada, ken nailista laeng ditoy a kas maysa a katulong iti pananginagan.
Lobel (2013)
Ni Lobel (2013) ket ilistana dagiti sumaganad nga etnolingguistiko a grupo ti Nangisit a Filipino (kas dagiti Negrito ti Filipinas).
(Ni Lobel (2010) ket ilistana dagiti sumaganad a pagsasao a Negrito a naisasao idiay akindaya nga aplaya ti Isla ti Luzon, nailista manipud iti amianan angingga iti abagatan.)
Iti pay maipatinayon, da Robinson ken Lobel (2013) ket isuppiatda a ti Agta ti Dupaningan, Agta ti Pahanan, Agta ti Casiguran, Agta ti Nagtipunan, Agta ti Dinapigue, ken ti Paranan ket saan a tagikua ti sanga ti Akin-amianan a Kordiliera, ngem imbes ket a ti baro a sanga a tinawtawaganda iti Akin-amianan a daya a Luzon, nga inkeddengda a kangrunaan a sanga ti grupo ti Akin-amianan a Luzon (Kordiliera).
Reid (1994)
Ni Reid (1994) ket ilistana dagiti sumaganad a pagsasao a Negrito.
Ti Ethnologue ket manginayon iti awanen ken di naidasig a Katabaga iti Akin-abagatan a Luzon.
Tetrazygia
Dagiti sebbangan ket mairaman dagiti sumaganad:
Isonandra
Ti Isonandra ket ti henero dagiti mula iti pamilia ti Sapotaceae a mabirukan iti tropikal nga Asia, a naipalawag a kas maysa a henero idi 1840.
• # Isonandra alloneura - Sri Lanka
• # Isonandra borneensis - Borneo
• # Isonandra compta - Sri Lanka
Virama
Ti virama (विराम) ket ti sapasap a termino ti diakritiko kadagiti adu a sinuratan a Brahmiko, a mairaman ti Devanagari ken sinuratan nga Akindaya a Nagari, nga inus-usar a mangpasardeng ti nakasigud a paaweng a no saan ket mapasamak iti tunggal maysa a letra ti konsonante. Ti nagan ket Sanskrito para iti "panangipasardeng, panangipatingga, wenno panangilapped".
Isonandra
• # Isonandra lanceolata - Sri Lanka, akin-abagatan nga India, Borneo
• # Isonandra montana - Sri Lanka
• # Isonandra perakensis - Malaysia Peninsular
• # Isonandra perrottetiana - akin-abagatan nga India
• # Isonandra stocksii in J.D.Hooker – akin-abagatan nga India
• # Isonandra villosa - akin-abagatan nga India
• # Isonandra zeylanica - Sri Lanka
Maika-71 a meridiano laud
Ti 71° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto a bumallasiw iti Taaw Artiko, Amianan nga Amerika, ti Taaw Atlantiko, ti Baybay Karibe, Sentral nga Amerika, Abagatan nga Amerika, ti Taaw Pasipiko, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-71 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-109 a meridiano daya.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-71 a meridiano laud ket lumabas iti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Nares ! scope="row" | 🇬🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Baffin ! scope="row" | 🇬🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Baffin ! scope="row" | 🇬🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Baffin ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Hudson ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇩🇴 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Karibe ! scope="row" | 🇻🇪 ! scope="row" | 🇨🇴 ! scope="row" | 🇵🇪 ! scope="row" | 🇧🇷 ! scope="row" | 🇵🇪 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | ! scope="row" | 🇦🇷 ! scope="row" | ! scope="row" | 🇦🇷 ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Linglingsat ti Magallanes ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Sasao a Malayiko
Ti sasao a Malayiko ket dagiti sanga ti pamilia ti pagsasao nga Austronesio. Mairaman dagitoy ti Malayo, ti nailian a pagsasao ti Malaysia, Brunei, ken Indonesia; ti Minangkabau iti tengnga a Sumatra; ken ti Iban iti akin-amianan a Borneo.
Naipagpagarup daytoy a ti pagtaengan ti sasao a is Malayiko ket idiay akinlaud a Borneo, nga idiay ket agtultuloy nga adda ti Ibaniko. Ti sanga ti Malayo ket mangirepresenta ti sekondario a pannakaiwarwaras, mabalin a manipud iti tengnga a Sumatra ngem mabalin met a manipud pay idiay Borneo.
Dagiti pagsasao
Adda dagiti dadduma a sasao nga Ibaniko a sagpaminsan pay a naisinsina a maikabil iti Malayiko.
Pannakaidasig
Indasig ni Adelaar (1993) ti sasao a Malayiko a kas dagiti sumaganad.
Nupay kasta ni Nothofer (1988), ket itedna ti sumaganad a pannakaidasig para iti sanga ti Malayiko.
Schradera campii
Ti Schradera campii ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador.
Pagsasao a Bugan
Ti pagsasao a Bugan, Bogan, Pakan, wenno Bugeng (布甘语, 布干语, or 布赓语) ket ti maysa a pagsasao nga Austroasiatiko. Ti kaadda ti pagsasao a Bugan ketsaan nga ammo iti lubong aginggana iti nabiit. Adda dagiti agarup a 3000 nga agsasao, kaaduan kadagiti purok iti akin-abagatan a Guangnan (广南) ken akin-amianan a Xichou (西畴), Probinsia ti Yunnan, Tsina. Ti Bugan ket ti maysa nga analitiko a pagsasao, ken ti urnos ti balikas ken dagiti katakunaynay a balikas ket addaanda iti importante nga annong iti gramatika.
Li Jinfang (1996)
Segun kenni Li Jinfang (1996), ti populasion ti agsasao iti Bugan ket naiwarwaras kadagiti pito a purok iti ballasiw ti akin-abagatan a Guangnan (广南) ken akin-amianan a Xichou (西畴), Probinsia ti Yunnan, Tsina. Gapu ta ti pagsasao ti nakaro nga agpapada, daytoy ket saan a nabingbingay kadagiti amia man a dialekto.
Li Yunbing (2005)
Segun iti naud-udi a panagsukisok babaen ni Li Yunbing (2005), ti tattao a Bugan, a mangbukel iti dagup dagiti 500+ a sangkabalayan dagiti 2,700+ nga agmaymaysa, ket agtataengda kadagiti sumaganad a lokasion.
Usaren pay ni Li Yunbing ti termino a Bùgēng (布赓) iti panagsukat iti Bùgān (布甘).
Tattao
Ti autonimo ti tattao a Bugan ket , bayat a ti kaarruba nga Insika aHan ket tinawtawagan isuda iti Huazu (literal a "tattao iti sabong") wenno Hualo gapu kadagitinamarisan a kawesda (Li 1996). Dagitisabali nga autonimo ket ' (iti Manlong, Kondado ti Xichou) ken ' (iti Nala and Xinwalong idiay Kondado ti Guangnan). Isuda ket saan a mabigbigan a minoridad iti etniko, ken agdamada a naidasig a kas Yi. Dagiti Bugan ket endogamo, ken isu a saanda a mangasawa iti sabali a tao manipud iti sabali a grupo ti etniko (Li 2006).
Dagiti kadawyan nga apelyido iti Bugan ket mairaman ti Li 李, Wang 王, Guo 郭, Luo 罗, Yan 严, Lu 卢, Pu 普, ken Yi.
Maika-24 a paralelo abagatan
Ti maika-24 a paralelo abagatan ket ti sirkulo ti latitud a 24 gradgrado iti abagatan ti ekuador a plano ti Daga, ken agarup a 60 km iti abagatan ti Tropiko ti Kaprikornio. Daytoy ket ballasiwenna ti Taaw Atlantiko, Aprika, ti Taaw Indiano, Australasia, ti Taaw Pasipiko ken ti Abagatan nga Amerika.
Likmut iti lubong
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 24° a paralelo abagatan ket lumabas iti:
! scope="col" width="140" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇳🇦 ! scope="row" | 🇧🇼 ! scope="row" | 🇿🇦 Mpumalanga – para iti agarup a 13 km ! scope="row" | 🇲🇿 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇲🇬 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇦🇺 Akin-amianan a Teritorio Queensland ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Coral ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko Lumabas bassit iti abagatan ti Isla Oeno, 🇵🇳 ! scope="row" | 🇨🇱 ! scope="row" | 🇦🇷 ! scope="row" | 🇵🇾 ! scope="row" | 🇧🇷 ! scope="row" | 🇵🇾 ! scope="row" | 🇧🇷 Paraná São Paulo ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko
Schizocolea
Ti Schizocolea ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ti kaikaisuna a henero iti tribu ti Schizocoleeae. Mabirukan ti henero iti Guinea, Côte d'Ivoire, Liberia, Sierra Leone, Gabon, Demokratiko a Republika ti Kongo, kenAngola.
Isonandra stocksii
Ti Isonandra stocksii ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti India. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.
La Pedrera, Amazonas
Ti La Pedrera ket ti maysa nga ili ken munisipalidad iti akin-abagatan a Departamento ti Amazonas, Colombia. Ti ili ket adda iti akin-abagatan a banko ti Karayan Caquetá, iti manipud iti pagbeddengan iti Brasil.
Daytoy ket serbian babaen ti Eropuerto ti La Pedrera.
La Chorrera, Colombia
Ti La Chorrera ket ti maysa nga ili ken munisipalidad iti akin-abagatan a Departamento ti Amazonas, Colombia. Kaaduan ti populasion ket agtrabtrabaho iti panagpataud iti agrikultura, panaganop, panagkalap, ken panagimuyong iti saba ket cassava. Ti munisipalidad ketdati a naidayegan a lugar iti panagpataud iti goma, iti ekspolotasion dagiti agkakabsat a lalaki a Julio César Arana idi sikko ti maika-20 a siglo, iti amianan ti Karayan Putumayo.
Amphipterygium
Ti Amphipterygium ket ti bassit a henero iti subpamilia ti Anacardioideae iti pamilia ti Anacardiaceae.
Dagiti sebbangan
Bigbigen ti The Plant List ken Catalogue of Life dagiti 5 a maawat a sebbangan:
Mirití-Paraná
Ti Mirití-Paraná ket ti maysa nga ili ken munisipalidad iti akin-abagatan a Departamento ti Amazonas, Colombia.
Tetrazygia albicans
Ti Tetrazygia albicans ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Hamaika. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.
Maika-26 a paralelo amianan
thumb|Idiay [[Aprika, ti paralelo ket ipalawagna ti paset ti pagbeddengan a nagbaetan ti Akinlaud a Sahara ken Mauritania.]]
Ti maika-26 a paralelo amianan ket ti sirkulo ti latitud a 26 gradgrado iti amianan ti ekuador a plano ti Daga. Daytoy ket ballasiwenna ti Aprika, Asia, ti Taaw Indiano, ti Taaw Pasipiko, Amianan nga Amerika ken ti Taaw Atlantiko.
Ti paset ti pagbeddengan a nagbaetan ti Akinlaud a Sahara ken Mauritania ket naipalawag iti daytoy a paralelo.
Iti daytoy a latitud ti init ket makitkita para kadagiti 13 nga oras, 46 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti kalgaw ken 10 hnga or-oras, 31 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti panaglalam-ek. Ti init ket adda iti 40.17 a gradgrado iti langit iti las-ud ti solstiso ti panaglalam-ek ken 87.83 a gradgrado iti langit iti las-ud ti solstisio ti kalgaw.
Likmut iti lubong
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 26° a paralelo amianan ket lumabas iti:
! scope="col" width="140" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" | 🇩🇿 ! scope="row" | 🇱🇾 ! scope="row" | 🇪🇬 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Nalabbasit ! scope="row" | 🇸🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo Persiano ! scope="row" | 🇧🇭 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo Persiano ! scope="row" | 🇶🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo Persiano ! scope="row" | 🇦🇪 ! scope="row" | 🇴🇲 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇮🇷 ! scope="row" | 🇵🇰 ! scope="row" | 🇮🇳 ! scope="row" | 🇧🇩 ! scope="row" | 🇮🇳 ! scope="row" | 🇧🇩 ! scope="row" | 🇮🇳 ! scope="row" | 🇲🇲 ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Daya Tsina ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇲🇽 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo ti California ! scope="row" | 🇲🇽 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo ti California ! scope="row" | 🇲🇽 ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Gulf of Mexico ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇧🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | Akin-laud Sahara ! scope="row" | Pagbeddengan ti Akinlaud a Sahara / undefined ! scope="row" | undefined ! scope="row" | 🇩🇿
Isonandra montana
Ti Isonandra montana ket ti sebbangan ti mula a naipalawag idi 1860. Ti Isonandra montana ket maysa a bassit a kayo aginggana iti 10 a metro iti katayag, a patneng iti Sri Lanka ken iti Kerala. Ti Latin nga espesipiko nga epiteta iti montana ket mangibaga kadagiti bantay wenno manipud iti banbantay.
Pagsasao a Bolyu
Ti pagsasao a Bolyu (autonimo: '; ; ammo pay a kas Paliu, Palyu, wenno Lai''' 俫语, 徕语) ket ti maysa a pagsasao nga Austroasiatiko ti sanga a Pakaniko (Sidwell 1995). Dagiti Bolyu ket maysa kadagiti saan a mabigbigan a grupo ti etniko idiay Tsina. Idi 1984, ti Bolyu ket immuna idi nga inadal babaen ni Liang Min iti Nationalities Research Institute iti Beijing. Ni Liang ti immuna idi a nangisingasing a ti pannakaikabagian ti Mon–Khmer iti Bolyu, a kanungpalan met a pinasingkedan babaen dagiti Akinlaud a lingguista a kas da Paul K. Benedict, Paul Sidwell, ken Jerold A. Edmondson.
Pannakaidasig
Ti Bolyu ket kabagian ti pagsasao a Bugan, ken mangporma iti sanga a Pakaniko. Nupa kasta, ti lugar ti sang a Pakaniko iti kaunegan ti pamilia a Mon–Khmer ket saan nga ammo. Insingasing ni Sidwell (1995) a ti sanga a Pakaniko ket mabalin a sanga nga Akindaya a Mon–Khmer, isu a mangaramid daytoy a ti kaasitgan a kabagian ti sanga a Vietiko. Nupay kasta, indasig ni Gérard Diffloth ti Pakaniko kas Akin-amianan a Mon–Khmer, a mangaramid daytoy a kaasitgan a kabagian ti sanga a Palaungiko.
Pannakaiwarwaras
Dagiti agsasao iti Bolyu ket mabirukan kadagiti sumaganad a lokasion idiay akin-abagatan a Tsina (Edmondson 1995).
Dinokumentuan ni Li (1999) ti karuay ti Bolyu iti Muzitun 亩子屯, Purok ti Xinhe 新合村, Ili ti Changfa 长发乡, Kondado ti Longlin, Guangxi.
Adda dagiti 1,400 a Bolyu nga agtataeng idiay Guangxi, ken sumurok a 1,000 idiay Yunnan.
Isonandra lanceolata
Ti Isonandra lanceolata ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo a kas bassit a mula wenno bassit a kayo wenno kas dakdakkel a kayo aginggana iti  iti katayag iti diametro ti puon aginggana iti. Tsokolate kayumanggi ti ukis ti kayo. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti 10 a napusasaw a duyaw a sabong. Ti espesipiko nga epiteta iti lanceolata ket manipud iti Latin a ti kayatna a sawen ket "sukog gayang", a mangibagbaga kadagiti bulong. Daytoy ket agtubo kadagiti bakir manipud iti pantart ti baybay iti iti kangato. Ti I. lanceolata ket mabirukan iti akin-abagatan nga India, Sri Lanka ken Borneo.
Digrapo (ortograpia)
thumb|Ti digrapo ti Ll, ll iti ortograpia a [[Pagsasao a Gales|Gales.]]
Ti digrapo (manipud iti δίς dís, "doble" ken γράφω gráphō, "agsurat") ket ti paris dagiti karakter mga inus-usar iti ortograpia ti pagsasao tapno makasurat iti bugbugtong a ponema (naisangayan nga uni), wenno panagsasaruno dagiti ponema a saan a maitunos kadagiti kadawyan a pateg dagiti naipagtipon a dua a karakter.
Maika-97 a meridiano daya
Ti 97° a meridiano daya ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto a bumallasiw iti Taaw Artiko, Asia, ti Taaw Indiano, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-97 a meridiano daya ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-83 a meridiano laud.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-97 a meridiano daya ket lumabas babaen ti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Kara ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" | 🇲🇳 ! scope="row" | ! scope="row" | 🇮🇳 ! scope="row" | 🇲🇲 (Burma) ! scope="row" | 🇮🇳 ! scope="row" | 🇲🇲 (Burma) ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Tetrazygia elegans
Ti Tetrazygia elegans ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Kuba.
Topobea
Ti Topobea ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Melastomataceae. Ti maysa a panagadal idi 2013 ket nangikeddeng a daytoy ket pudno a parte ti henero ti Blakea.
Dagiti sebbangan ket mairaman dagiti sumaganad: