cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sikhismo
Dagiti kangrunaan a pammati iti Sikhi ket dagiti pammati iti Waheguru—nga inrepresenta babaen ti insasao a ik ōaṅkār, a kayatna sawen ket maysa a Dios, a mangaldag iti amin, a maikuyog kadagiti panagsanay a naikasilpuan dagiti Sikh tapno makitignayda iti sosial a reporma babaen ti panagkamat iti hustisia para iti amin a parsua a tao. Ti Sikhi ket mangisursuro a ti Dios ket Akal Purakh (eternal) ken mangipakpatakder iti panagbiruk iti pannakisalakan iti maysa a sosial a konteksto babaen ti kongregasional a panagsanay iti meditasion iti nagan ken mensahe iti Dios. Dagiti sumursurot iti Sikhi ket naikeddengda a sumurot kadagiti sursuro dagiti sangapulo a guru ti Sikh, wenno dagiti napalawagan a dauls, ken ti pas nasantuan a sinuratan a natituloan ti Gurū Granth Sāhib Ji, a maikuyog kadagiti sinursurat dagiti innem kadagiti sangapulo a Guro ti Sikh, a mairaman kadagiti napilpili nga obra kadagiti adu a nagraraem manipud kadagiti nagtaud ti nadumaduma a sosio-ekomomiko a likudadan. Ni Guru Gobind Singh Ji, ti maikasangapulo a guru, ket agtinong ti panangipangulo iti komunidad ti Sikh ken ni Gurū Granth Sāhib ken ti korporatibo a bagi ti Khālsā Panth (ti Granth ken ti Panth). Dagiti tradison ken sursuro iti Sikhi ket mainaig iti pakasaritaan, kagimongan ken kultura iti Punjab. Dagiti agraraem iti Sikhī ket ammo a kas dagiti Sikh (dagiti estudiante wenno dagiti disipulo) ken adda dagiti bilang iti sumurok a 30 riwriw iti balasiw iti lubong.
Thryptomene urceolaris
Mabirukan daytoy kadagiti umallo-allon a tanap iti rehion ti Goldfields-Esperance iti Akinlaud nga Australia iti maysa a dakkel a lugar a naisentro iti arrubayan ti Kalgoorlie nga idiay ket agtubo kadagiti nadarat a daga.
Mabalacat
Dagiti baranggay
• Sapangbalen
Bulusan
Dagiti baranggay
• San Bernardo
Barbodes
Dagiti sebbangan
Palagip iti listaan ti sebbangan: ibagbaga ni Kottelat 2013 a ti B. dorsimaculatus ket mabalin a saan a maibaga iti daytoy a henero ken ikeddengna a  species inquirenda. Ibagbagana pay a ti Barbodes ket nasken a maigawidan iti Abagatan a daya nga Asia ken ti endemiko iti Filipinas ken dagiti sumaganad a sebbangan manipud iti akindaya ken akin-abagatan nga Asia ket mabalin a saan a maibaga iti daytoy a henero: B. bovanicus, B. carnaticus, B. elongatus, B. polylepis ken B. wynaadensis. Gapu ta dagitoy a sebbangan maikabil iti ruar ti heograpiko a lugar iti papelna, saan a makunaan ti puestoda iti Cyprinidae.
Lubao
Dagiti baranggay
• Bancal Pugad
• Baruya (San Rafael)
Mabalacat
Dagiti baranggay
• Sapang Biabas
Dumaguete
Dagiti baranggay
• Baranggay 6
Mabalacat
Dagiti baranggay
• Tabun
Dumaguete
Dagiti baranggay
• Baranggay 7
Bulusan
Dagiti baranggay
• San Francisco
Prepektura ti Aichi
Heograpia
Mabirukan daytoy iti asideg a sentro ti nangruna nga isla ti Hapon iti Honshu, ti Prepektura ti Aichi ket sanguenna ti Ise ken Luek Mikawa iti abagatan ken pagbeddenganna ti Prepektura ti Shizuoka iti daya, ti Prepektura ti Nagano iti amianan a daya, ti Prepektura ti Gifu iti amianan, ken Preektura ti Mie iti laud. Daytoy ket agrukod iti 106 km iti daya aginggana iti laud ken 94 km iti abagatan aginggana iti amianan ken mangporma iti nangruna a paset iti Tanap Nōbi. Iti kalawa iti 5,153.81 km2 daytoy ket mangsakop iti agarup a 1.36% iti dagup a kalawa ti rabaw ti Hapon. Ti kangatuan a punto ket ti Chausuyama iti 1,415 m iti ngato ti pantar ti baybay.
Sikhismo
Pilosopia ken sursuro
thumb|left|Ni [[Guru Nanak ket isu idi ti nangbangon ti relihion iti Sikhismo ket isu ti immuna kadagiti sangapulo ket maysa a Guru ti Sikh, ti maikasangapulo ket maysa ket ti sibibiag a Guru, a ni Guru Granth Sahib.]] thumb|Ti [[Harimandir Sahib, a nadayeg ng ammo a kas ti Nabalitokan a Templo, ket sagrado nga altar para kadagiti Sikh.]] Dagiti taudan ti Sikhismo ket adda kadagiti insursuro ni Guru Nanak ken dagiti simmarsaruno kaniana. Ti anag ti sursuro ti Sikh ket maibukaln kadgitoy a balikas ni Guru Nanak: "Ti Realisasion ti Kinapudno ket nangatnagto ngem ti amiaman. Ngem ti nagatngato pay ket ti napudno a panagbiag". Ti sursuro ti Sikh ket mangiyunayunay ti pamunganayan ti panagpapada iti amin a tao ken manglikud ti diskriminasion iti batayan ti panangilikud, kredo, ken henero. Dagiti pamunganayan ti Sikh ket mangawawis iti panagbiag a kas maysa a mangibalbalay.
Bulusan
Dagiti baranggay
• San Isidro
Pagsasao nga Amba (Is-isla Solomon)
Ti pagsasao nga Amba (ammo pay a kas Aba, Nembao wenno Nebao) ket ti nangruna a pagsasao iti isla ti Utupua, iti akindaya unay a probinsia ti Is-isla Solomon.
Dumaguete
Dagiti baranggay
• Baranggay 8
Sikhismo
Pilosopia ken sursuro
Ti Sikhi ket maysa a monoteistiko ken maysa a naipalgak a relihion. Iti Sikhi, ti natermino ti Dios a Vāhigurū—ket awan sukogna, awan patinggana, ken awan kita (a kas iti saan a mabalin a makita iti pisikal a mata): niraṅkār, akaal, ken alakh. Ti rugi ti immuna a pakabuklan ti nasantuan a sinuratan ti Sikh ket ti pigura ti "1"—a mangibagbaga ti unibersalidad ti Dios. Nangibagbaga daytoy a ti Dios ket adda iti amin a lugar ken addaan iti bileg nga awan inngana kadagiti amin, ken naibagbaga babaen ti termino nga ēk ōaṅkār. Dagiti Sikh ke namatmatida a sakbay ti pannakaparsu, ti adda laeng idi ket ti Dios ken ti hukam ti Dios (nakem wenno urnos). Idi nagbilin ti Dios, ti intero a kosmos ket napartuat. Manipud kadagitoy a nagrugrugian, ti Dios ket nangiyunay unay ti "panangawawis ken pannakaikapkapet" iti māyā, wenno pannagipagarup ti tao iti kina-agpayso.
Prepektura ti Aichi
Heograpia
Ti akinlaud a parte ti prepektura ket kaaduan babaen ti Nagoya, ti maikatlo a kadakkelan a siudad ti Hapon, ken dagiti suburbiona, bayat a ti akindaya a partena ket saan unay a matagtagitao ngem aglaon pay met kadagiti industrial a sentro. Gapu ti kadur-as ti ekonomiana, manipud idi paset ti panawen idi Oktubre 2005 aginggana idi Oktubre 2006, ti Aichi ket isu idi ti kapardasan a dumakdakkel a prepektura iti termino iti populasion, ken inabakna ti Tokyo, iti 7.4 a porsiento.
Sikhismo
Pilosopia ken sursuro
Bayat a ti napno a pnnakaawat iti Dios ket labes iti parsua a tao, Ni Nanak ket inpalplawagna ti Dios ng ammo met bassit. Ti Dios ket adda iti amin a lugar (sarav viāpak) dagiti amin a parsua ken makita kadagiti amin a lugar kadagiti espiritual a napariing. Ni Nanak ket nangiyunayunay a ti Dios ket nasken a makita manipud "iti agpauneg a mata", wenno ti "puso", iti parsua a tao: dagiti agraraem ket naskenda nga agmeditasion tapno agprogreso iti pannakapalpalawag. Ni Guru Nanak Dev ket nangiyunayunay a ti rebelasion babaen ti meditasion, a kas dagiti bukodna a kinaenget a pannakaipakat ket mangpalubos ti kaada ti komunikasion a baetan ti Dios ken dagiti parsua a tao. Ti Dios ket saan a babai wenno lalaki iti Sikhi (ngem dagiti pannakaipatarus ket sanda nga husto a nangibagbaga a lalaki ti Dios); isu a dagiti Sikhi ket mangisursuroda a ti Dios ket "Akaal Purkh" nga adda ti pannakailasin iti "Nirankar" (Niran a kaibuksilan ti "awan" ken kar a kaibuksilan ti "porma", isunga "awan porma"). Iti pay maipatinayon, insurat ni Nanak nga adda dagiti adu a lunong a nagpartutan ti Dios iti biag.
Prepektura ti Aichi
Heograpia
Manipud idi Abril 1, 2012, 17% iti dagup a kalawa ti daga ti prepektura ket naidesignado idi a kas dagitiNatural a Parke, a kas dagiti nailian a parke ti Aichi Kōgen, Hida-Kisogawa, Mikawa Wan, ken ti Tenryū-Okumikawa iti igid dagiti pito Prepektural a Nailian a Parke.
Dagiti siudad
Adda dagiti tallopulo ket walo a siudad a mabirukan iti Prepektura ti Aichi.
Dumaguete
Dagiti baranggay
• Pulantubig
Bulusan
Dagiti baranggay
• San Jose
Lubao
Dagiti baranggay
• Calangain
Gubat ti Bietnam
Ti pannakakita ti gobierno ti E.U. ti panakibiang ti daytoy a gubat ket ti kasla dalan a panagpawil ti panagraut dagiti komunista iti Abagatan a Bietnam a kas paset ti nalawlawa nga estratehia iti panaglas-ud. Ti gobierno ti Amianan a Bietnam ken Viet Cong ket nakitkitada daytoy a suppiat a kas maysa a kolonial a gubat, nga immuna a nilabanan a maisuppiat ti Pransia, a sinuportaran babaen ti Estados Unidos, ken kalpasan daytoy ti suppiatan a maipapan ti Abagatan a Bietnam, a daytoy ket naipanunotanda a kas tirtiris nga estado ti Estados Unidos. Dagiti Amerikano nga agbalbalakad a militar ket simmangpetda idi idiay Pranses nga Indotsina a nangrugi idi 1950. Ti pannakairaman ti Estados Unidos ket kimmaro idi kasapaan ti 1960, nga dagiti kaadu ti tropa ket natriple idi 1961 ken natriple manen idi 1962. Dagiti pananakigubat a unit ti Estados Unidos ket nagrugida a naibaniaga idi 1965. Dagiti operasio ket naigay-at kadagiti internasional a pagbeddengan, a dagitoy ket nakaro a binomba ti Laos ken Cambodia. Ti Amerikano a pannakairaman ti daytoy a gubat ket kimmaro idi 1968, iti panawen ti Tet a Panagraut. Kalpasan daytoy, dagiti puersa ti daga ti Estados Unidos ket naininutda a naikkat a kas paset ti annuroten nga ammo a kas ti Bietnamisasion. Uray pay no ti Paris a Panagtunos ti kappia, a pinirmaan dagiti amin a nairaman idi Enero 1973, ti pannakilablaban ket nagtutuloy.
Washington, D.C.
Ti Washington, D.C., ket adda ti nakarkulo a populasion ti 617,996 in 2011, ti maika-25 a kaaduan ti populasion a lugar idiay Estados Unidos. Dagiti agluglugan manipud ti suborbia ti lawlaw ti Maryland ken Virginia ket mangipangato ti populasion ti siudad ti sumurok a maysa a riwriw ti las-ud ti panagtrabaho a lawas. Ti Metropolitano a Lugar ti Washington, a pakaipasetan ti Distrito, ket adda ti gangani a populasion ti 5.6 a riwriw, ti maikapito a kadakkelan a metropolitano a lugar iti daytoy a pagilian.
Lubao
Dagiti baranggay
• Concepcion
Bulusan
Dagiti baranggay
• San Rafael
Lubao
Dagiti baranggay
• Del Carmen
Dumaguete
Dagiti baranggay
• Tabuctubig
Prepektura ti Aichi
Dagiti ili ken dagiti purok
thumb|Mapa ti prepektura ti Aichi
Bulusan
Dagiti baranggay
• San Roque
• San Vicente (Buhang)
• Santa Barbara
Lubao
Dagiti baranggay
• Don Ignacio Dimson
Prepektura ti Aichi
Demograpia
Manipud idi 2001, ti populasion idi ti Prepektura ti Aichi ket 50.03% a lallaki ken 49.97% a babbai. Dagiti 139,540 nga agtataeng (gangani 2% iti populasion) ket dagiti ganganaet iti pakipagilian.
Washington, D.C.
Dagiti sentro kadagiti amin a tallo a sangsanga ti pederal a gobierno ti Estados Unidos ket adda ti daytoy a Distrito, a mairaman ti Kongreso, Presidente, ken Kangatuan aKorte. Ti Washington ket balayan kadagiti adu a nailian a monumento ken museo, a dagitoy ket kangrunaan a naisanglad idiay wenno ti lawlaw ti National Mall. Ti siudad ket mangisangaili kadagiti 176 a ganganaet nga embahada ken ti adu pay a kuartel dagiti sanglubongan nga organisason, komersio a kapkappon, dagiti di agganganansia nga organisasion, dagiti mangipatakderan a grupo, ken dagiti propesional nga organisasion.
Gubat ti Bietnam
Ti pannakairaman ti Estados Unidos ket nagpatingga idi 15 Agosto 1973 a aks nagbanagan ti Case–Church Panagpasayaat nga impasa ti Kongreso ti Estados Unidos. Ti pannakatiliw iti Saigon babaen dagiti Buyot dagiti Tattao iti Bietnam idi Abril 1975 ket nangmarka daytoy ti panagpatingga ti gubat, ken ti Amianan ken Abagatan a Bietnam ket napagkaykaysa ti simmaruno a tawen. Ti gubat ket gapuanan ti adu a bayad iti termino dagiti nadangran (kitaen ti Dagiti nadangran ti Gubat ti Bietnam). Dagiti karkulo ti bilang dagiti soldado ti Bietnam ket dagiti sibilian a natnatay ket agdumaduma manipud iti basbassit a maysa a riwriw aginggana iti ad-adu ngem tallo a riwriw. Addda ti 200,000–300,000 a Kambodiano,  20,000–200,000 Laotiano,      ken 58,220 a kamkamen dagiti serbisio ti Estados Unidos ket natnatay pay iti daytoy a suppiat.
Lubao
Dagiti baranggay
• Lourdes (Lauc Pau)
Dumaguete
Dagiti baranggay
• Taclobo
Bulusan
Dagiti baranggay
• Sapngan (Poblacion)
Washington, D.C.
Ti lokal a nabutosan a mayor ken 13 a kameng ti konseho ti siudad ket nangituray ti daytoy a Distrito manipud idi 1973; nupay kasta, ti Kongreso ket mangtartaripatu ti kangatuan a turay para iti siudad ken mabalinda ti mangsukat kadagiti lokal a linlinteg. Isu a dagiti agtaeng ti D.C. ket addaanda ti basbassit a bukod a panagturay ngem dagiti agtaeng kadagiti estado ti Estados Unidos. Ti Distrito ket adda ti maysa a di makabutos, sapasap a Kongresional a delegado, ngem awan kadagiti senador. Ti Duapulo ket tallo a Panagpasayaat iti Batay-linteg ti Estados Unidos, a napasingkedan idi 1961, ket mangite iti Distrito ti tallo nga elektoral a butos kadagiti panagbutos ti presidente.
Karnero
left|300px|thumb|Ovis aries.
Washington, D.C.
Pakasaritaan
Dagiti agsasao ti Algonquian a tattao a naam-ammuan a kas dagiti Nacotchtank ket nagtaeng kadagiti lugar ti lawlaw ti Karayan Anacostia idi immuna a simmangpet dagiti Europeano idi maika-17 a siglo. Nupay kasta, dagiti tattao a Nacotchtank ket kaaduan kadagitoy ti pimmanaw babaen idi maika-18 a siglo.
Thryptomene wannooensis
Ti Thryptomene wannooensis ket ti sebbangan ti bassit a mula iti pamilia ti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Dumaguete
Dagiti baranggay
• Talay
Karnero
Ti karnero (Ovis aries) ken dagiti uppat ti saka, managngalngal a mamalia a kadawyan a natartaraken a kas dingoen. Kasla dagiti amin met laeng a managngalngal, ti karnero ket kamkameng ti urnos ti Artiodactyla, dagiti paris ti ramay ti saka nga ungulata. Urayno ti nagan a "karnero" ket maipakat kadagiti sebbangan ti henero ti Ovis, iti inaldaw a panagusar daytoy ket kankanayon a mangibagbaga iti Ovis aries. Dagitoy ket addaan iti sumurok bassit iti maysa a bilion,ti napaamo a karnero ket isu dagitoy ti kaaduan a sebbangan ti karnero.
Washington, D.C.
Pakasaritaan
Iti "Pederalista Bilang. 43", a naipablaak idi Enero 23, 1788, ni James Madison ket nangisuppiat a ti baro a pederal a gobierno ket makasapul ti turay para iti nailian a kapitolio tapno makaited para iti bukodna a panakataripatu ken pannakatalged. Idi sakbayan ti lima a tawen, iti pasamak a naamammoan a kas ti Yaalsa ti Pennsylvania idi 1783, ti maysa a sangkatiponan dagiti di natgedan a soldado ket linakubda ti Kongreso bayat a dagiti kamkamengna ket adda idiay timpuyog ti Philadelphia. To gobierno ti Pennsylvania ket nagmadi a kimmiddaw a pumilit a papunawen dagiti agprotprotesta, a nagiyunayunay ti kammasapulan para iti nailian a gobierno a saan nga agtaltalek kadagiti aniaman nga estado para iti bukodna a seguridad.
Karnero
Ti karnero ket mabalin a nagtaud manipud iti naatap a mouflon iti Europa ken Asia. Maysa daytoy kadagiti kasapaan nga ayup a napaamo para kadagiti panggepen ti agrikultura, ti karnero ket natartaraken para iti lana, karne ken gatas. Ti lana ti karnero ket isu ti kaaduan a naus-usar a sagut ti ayup, ken kankanayon a naap-apit babaen ti panagpukis. Ti karnero ket agtultuloy a nangruna para iti lana ken karne ita nga aldaw, ken sagpaminsan pay a natartaraken para kadagiti lalat, kas dagiti paggatasan nga ayup, wenno kas dagiti modelo nga organismo para iti siensia.
Lubao
Dagiti baranggay
• Prado Siongco
Naga, Camarines Sur
Dagiti baranggay
Ti Siudad ti Naga ket nabingbingay a politikal kadagiti 27 a barbaranggay.
• Abella
Bulusan
Dagiti baranggay
• Tinampo
Thryptomene wannooensis
Mabirukan ti bassit a mula iti rehion ti Gascoyne iti Akinlaud nga Australia iti asideg ti Shark Bay.
Lehislatibo a distrito iti Apayao
Ti lehislatibo a distrito iti Apayao ket isu ti agdama a pannakabagi ti probinsia iti Apayao idiay Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas.
Naga, Camarines Sur
Dagiti baranggay
• Bagumbayan Norte
Lubao
Dagiti baranggay
• Remedios
Naga, Camarines Sur
Dagiti baranggay
• Bagumbayan Sur
Lehislatibo a distrito iti Apayao
Idi daytoy pay laeng idi ket maysa sub-probinsia, ti Apayao ket nairepresenta a kas paset ti ti awan tattan nga umuna a distrito iti saan pay a nabingbingay a Mountain Province manipud idi 1916 aginggana idi 1969. Kalpasan ti panakabingbingay iti Mountain Province idi 1969, ti sub-probinsia iti Apayao ket nagbalin a paset iti probinsia ti Kalinga-Apayao, a nagbutos ti bukodna a pannakabagi manipud idi 1969 aginggana idi 1972. Ti Kalinga-Apayao ket nairepresenta idi ti Temporario a Nailian a Kongreso a kas paset iti Rehion II manipud idi 1978 aginggana idi 1984, ken nagbutos ti maysa apannakabagi idiay Temporario a Nailian a Kongreso idi 1984.
Naga, Camarines Sur
Dagiti baranggay
• Balatas
Lehislatibo a distrito iti Apayao
Ti Kalinga-Apayao ket nagtaginayon ti bukodna nga agmaymaysa a kongresional a distrito babaen ti Batay-linteg a napasingkedan idi Pebrero 7, 1987, ken nagbutos kadagiti kamengna ti naipasubli a Kamara dagiti Pannakabagi a nangrugi ti dayta met laeng a tawen. Ti Apayao ket naikkan ti bukodna a pannakabagi kalpasan ti panakasingked ti [http://www.congress.gov.ph/download/ra_09/Ra07878.pdf Republika a Tinag Bilang. 7878] idi Maya 8, 1995, nga isu daytoy ket nangisina kaniana manipud ti sub-probinsia ti Kalinga. Ti probinsia ket nangrugrugi a nagbutos ti bukodna a pannakabagi idi 1998.
Naga, Camarines Sur
Dagiti baranggay
• Calauag
Lubao
Dagiti baranggay
• San Agustin
• San Antonio
Naga, Camarines Sur
Dagiti baranggay
• Cararayan
Lubao
Dagiti baranggay
• San Francisco
Washington, D.C.
Pakasaritaan
Ti Umuna nga Artikulo, Walo a Paset iti Batay-linteg iti Estados Unidos ket mangipalubos ti pannakabangon iti maysa a "Distrito (ti saan a sumurok ti sangapulo a kuadrado milia) a kas ti, babaen ti panagited dagiti naisangsangayan nga estado, ken ti panagawat iti Kongreso, ket agbalin a tugaw ti gobierno ti Estados Unidos." Nupay kasta, ti Batay-linteg ket saan a nangibaga ti lokasion ti kapitolio. A ti nagbalinan kalpasan daytoy ti naam-ammuan a kas ti Kompromiso iti 1790, ni Madison, ni Alexander Hamilton, kenni Thomas Jefferson ket immannurotda a ti pederal a gobierno ket agbayad kadagiti nabatbati a nga Utang ti Rebolusionario a Gubat ti tunggal maysa nga estado a sukat daytoy ti panagipatakder ti baro a nailian a kapitolio idiay Akin-abagatan nga Estados Unidos.
Naga, Camarines Sur
Dagiti baranggay
• Carolina
Washington, D.C.
Dagiti nota
Babaen idi 1790, dagiti Akin-abagatan nga estado ket nakabayaddan kadagiti ballasiw taaw nga utangda manipud ti Rebolusionario a Gubat. Dagiti Akin-amianan nga estado ket saanda pay a nakabayad, ken kayatda a ti pederala gobierno ti mangbayad kadagitoy nga utang. A ti kayatna asaoen daytoy ket dagiti Akin-abagatan nga estado ket makibingay kadagiti utang ti Akin-amainan, ti Abagatan ket nangipatakderan para iti nailian a kapitolio nga asasideg a mabirukan kadagiti teritorioda nga agtaktagikua kadagiti tagabu.
Ti Residensia Tignay ket nangipalubos ti Presidente ti panagpili ti lokasion ti uneg ti Maryland ket ti adadayo ngem ti Karayan Anacostia. Nupay kasta, ni Washington ket nangisukat ti pagbeddengan ti pederal a teritorio idiay abagatan a daya tapno mairaman ti siudad ti Alexandria idiay akin-abagatan nga ungto ti Distrito. Idi 1791, ti Kongreso ket binaliwanna ti Residensia a Tignay tapno mapasingkedanna ti baro a lugar, a mairaman ti teritorio nga inibbatan babaen ti Virginia.
Aginggana idi 1890, ti Opisina ti Senso ti Estados Unidos ket nangibilang ti Siudad ti Washington, Georgetown, ket dagiti saan a naikorporado a Kondado ti Washington a kas tallo a sabsabali a luglugar. Ti datos a naited iti datoy nga artikulo ken naipud tidi sakbayan ti 1890 ket nakarkulo a kasla idi ti Distrito iti Columbia ket maysa nga agmaymaysa a munisipalidad a kas iti tatta nga aldaw. Ti datos ti populasion para iti tunggal maysa a siudad sakbay ti 1890 ket mabalin a magun-od
Naga, Camarines Sur
Dagiti baranggay
• Concepcion Grande
• Concepcion Pequeña
• Dayangdang
• Del Rosario
• Dinaga
• Igualdad Interior
• Lerma
• Liboton
• Mabolo
• Pacol
• Panicuason
• Peñafrancia
• Sabang
Lubao
Dagiti baranggay
• San Isidro
Bulan, Sorsogon
Ti Bulan ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Sorsogon iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Bulan ket politikal a nabingbingay iti 63 a barbaranggay.
Papa Inocencio III
Ni Papa Inocencio III (1160 wenno 1161 – 16 Hulio 1216) naipasngay a kas ni Lotario dei Conti di Segni, ket isu ti Papa manipud idi 8 Enero 1198 aginggana idi pimmusay.
Bulan, Sorsogon
Dagiti baranggay
• A. Bonifacio
• Abad Santos
• Aguinaldo
• Antipolo
• Zone I Poblacion (Brgy. 1)
• Zone II Poblacion (Brgy. 2- Ilawod)
Lubao
Dagiti baranggay
• San Jose Apunan
• San Jose Gumi
Bulan, Sorsogon
Dagiti baranggay
• Zone IV Poblacion (Brgy. 4 - Bay-bay)
• Zone V Poblacion (Brgy. 5)
• Zone VI Poblacion (Brgy. 6)
Naga, Camarines Sur
Dagiti baranggay
• San Felipe
Lubao
Dagiti baranggay
• San Juan (Poblacion)
Naga, Camarines Sur
Dagiti baranggay
• San Francisco (Poblacion)
• Santa Cruz
• Tabuco
Lubao
Dagiti baranggay
• San Nicolas 1st (Poblacion)
Bulan, Sorsogon
Dagiti baranggay
• Bical
Naga, Camarines Sur
Dagiti baranggay
• Tinago
• Triangulo
Thryptomene wittweri
Ti Thryptomene wittweri ket ti sebbangan ti bassit a mula iti pamilia ti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Ti agdalapdap aginggana iti agtimbukel a bassit a mula ket kadawyan nga agtubo iti katayag iti. Daytoy ket agsabong iti pagbaetan ti Abril ken Agosto ken agpataud kadagiti puraw-krema a sabong.
Mabirukan daytoy kadagiti namagaan a nagayusan ti waig kadagiti rehion ti Gascoyne ken Pilbara iti Akinlaud nga Australia nga idiay ket agtubo kadagiti rurog dagiti nabato a daga.
Bulan, Sorsogon
Dagiti baranggay
• Beguin
• Bonga
• Butag
• Calomagon
• Calpi
Lubao
Dagiti baranggay
• San Nicolas 2nd
Bulan, Sorsogon
Dagiti baranggay
• Daganas
• Danao
Lubao
Dagiti baranggay
• San Pablo 1st
Bulan, Sorsogon
Dagiti baranggay
• Dolos
• E. Quirino
Lubao
Dagiti baranggay
• San Pablo 2nd
• San Pedro Palcarangan
Bulan, Sorsogon
Dagiti baranggay
• Gate
Lubao
Dagiti baranggay
• San Pedro Saug
Bulan, Sorsogon
Dagiti baranggay
• Benigno S. Aquino (Imelda)
• Inararan
Lubao
Dagiti baranggay
• San Roque Arbol
Bulan, Sorsogon
Dagiti baranggay
• J. Gerona
Pagsasao nga Asumboa
Ti pagsasao nga Asumboa (lokal nga ammo a kas Asubuo) ket ti gangani nga awanen a pagsasao a naisasao iti isla ti Utupua, iti akindaya unay a probinsia ti Is-isla Solomon.
Bulan, Sorsogon
Dagiti baranggay
• Jamorawon
Lubao
Dagiti baranggay
• San Vicente
Bulan, Sorsogon
Dagiti baranggay
• Libertad (kalye-putol)
• Lajong
Lubao
Dagiti baranggay
• Santa Barbara
• Santa Catalina
William Howard Taft
Ni William Howard Taft (Septiembre 15, 1857 – Marso 8, 1930) ket isu iditi Maika-27 a Presidente iti Estados Unidos (1909–1913) ken kalpasan daytoy ti maikasangpulo a Pangulo ti Hustisia ti Estados Unidos (1921–1930). Isu laen tiagmaymaysa a nagserbi kadagitoy dua nga opisina.
Bulan, Sorsogon
Dagiti baranggay
• Magsaysay
Lubao
Dagiti baranggay
• Santa Cruz
William Howard Taft
Sakbay a nagbalin a Presidente, ni Taft ket napili idi nga agserbi idiay Kangatuan a Korte ti Ohio idi 1887. In 1890, ni Taft ket naidutok a kas maysa a Paradawat Heneral ti Estados Unidos ken idi 1891 a kas maysa a hues ti Korte ti Estados Unidos a Pagkiddawan para iti Maikanem a Lawlaw. Idi 1900, ni Presidente William McKinley indutokna ni Taft a kas Gobernador-Keneral ti Filipinas. Idi 1904, ni Presidente Theodore Roosevelt ket indutokna ni Taft a kas ti Sekretario ti Gubat iti maysa a ganetget a panagpalaing kenni Taft, nga idi ket asidegna a kumaduaan ti politika, a pinilina a sumarono kaniana ti kinapresidente. Ni Taft nagipagarup ti nangruna a papel ti panasolbar kadagiti parikut, ken nagipagarup kadagiti dadduma nga okasion ti papel nga agtigtignay a Sekretario ti Estado, bayat a nagapday kadagiti daton manipud kenni Roosevelt nga agserbi ti Kangatuan a Korte.
Lubao
Dagiti baranggay
• Santa Lucia (Poblacion)
• Santa Maria
• Santa Monica
• Santa Rita
• Santa Teresa 1st
William Howard Taft
Isu ket nagsaksakay ti allon iti nadayeg a panakasuporta ti kaduana a Republikano a ni Roosevelt, ni Taft nalaka a nagabak iti 1908 a panagtarayna para iti presidente.
Kimiko a simbolo
Ti kimiko (wenno atomiko) a simbolo ket maysa a 1- wenno 2-letra nga sangalubongan a nagtitinnulagan a kodigo para iti maysa a kimiko nga elemento, a kadawyan a naala manipud ti nagan ti elemento, a kadawyan daytoy iti Latin. Ti umuna a letra laeng ti dakkel a letra. Kas pagarigan, ti "He" ket isu ti simbolo pra iti helium (Inggles a nagan, di-amammo idi panawen ti taga-ugma a Romano), ti "Pb" para iti buli (plumbum iti Latin), "W" wenno tungsteno (wolfram iti Aleman, di-amammo idi panawen ti Romano). Dagiti temporario a simbolo a naidutokan kadagiti baro wenno di pay nasintetisado nga elemento ket agus-usar ti 3-letra a simbolo a naibatay kadagiti bukodda nga atomiko a numero. Kas pagarugan, "Uno" ket isu idi ti temporario a simbolo par a iti Hassio nga addaan daytoy ti temporario a nagan iti Unniloctium.
Lubao
Dagiti baranggay
• Santa Teresa 2nd
Zen
Ti Zen ket maysa a eskuelal iti Mahayana a Budismo a naparang-ay idiay Tsina idi las-ud ti maika-6 a siglo a kas Chán. Manipud idi Tsina, ti Zen nagpa-abagatan a naiwarwaras idiay Bietnam, iti Amianan a daya idiay Korea ken iti daya idiay Hapon.
Ti balikas a Zen ket naal amanipud ti Hapon a pannakabalikas iti Tengnga nga Insik a balikas ti 禪 (Moderno a Mandarin: Chán), ken daytoy met ket naala manipud iti Sanskrito a balikas ti dhyāna, ken mabalin a maipatarus a kas ti "panagsagepsep" wenno "kasasaad ti meditasion".
Ti Zen ket mangiyunay-unay ti pannaka-ala iti panagpalawag ken ti personal a panangiyebkas iti dagus a panirigan kadagiti Budista a sursuro.
Bulan, Sorsogon
Dagiti baranggay
• Marinab
Zen
Dagiti sursuro ti Zen ket mairaman dagiti nadumaduma a taudan ti Mahāyāna a kapanunotan, a naipangpangruna ti Yogācāra, ti Tathāgatagarbha Sutras ken Huayan. Ti Prajñāpāramitā a literatura ken, ti basbassit a Madhyamaka ket impluensial pay dagitoy.
Adu pay a mabasbasa
Growing roots
Bulan, Sorsogon
Dagiti baranggay
• Nasuje
Lubao
Dagiti baranggay
• Santiago
Kimiko a simbolo
Dagiti kimiko a simbolo ket mabalin mabalin pay a mabaliwan babaen ti panag-usar kadagiti subindise ken superindises tapno maitudingan ti naisangayan nga isotopo iti maysa nga atomo. Ti panakainayon pay, dagiti superindises ket mabalin pay a mausar tapno maitudo ti ionisasion wenno oksidasion a kasasaad iti maysa nga elemento.
William Howard Taft
Iti maymaysa a terminona, ti domestiko a programa ni Taft ket nagiyunay-unay ti panagdadael ti talek, reporma ti sibil a serbisio, ti panagpapigsa ti Komision ti Pangestado a Komersio, panagpasayaat dagiti panag-obra ti koreo a serbisio, ken ti panakaipasa ti Maikasagapulo ket innem a Panagpasayaat. Iti ballasiw taaw, ni Taft snagsukisok ti panagpasayaat ti panagrang-ay ti ekonomiko dagiti pagilian idian Latino nga Amerika ken Asia babaen ti "Doliar a Diplomasia", ken nangipakita ti naturay a panagikeddeng ken panagtengngel iti panagsungbat ti rebolusion idiay Mehiko. Ti managturong ti obra ani Taft ket naamammoanna idi dagiti pagbanagan kadagiti politiko a panagikeddengna, nga agnanayon a naisinsinanan dagiti nangruna a kontituensiana, ken nakaro a naabak ti panagtarayna ti maikadua a termino iti panagbutos ti presidnte idi 1912. Iti panagsukisok dagiti eskolar ti kinapresidente, ni Taft ket kadawyan a mairanggo iti makadua wenno maikatlo a pagkapat kadagiti amin a presidente.
Kimiko a simbolo
Dagiti naikapet a subindise wenno superindises a mangitudo ti maysa a nukleotido wenno molekula ket adda kadagiti sumaganad a kayatna a saoen ken dagiti puesto: Iti Insík ti tunggal maysa a kimiko nga elemento ket addaan ti ideograma, a kadawyan a naaramid para iti daytoy a banag, a kas iti bukodna a simbolo (kitaen ti Dagiti Insik a karakter para iti kimiko nga elemento).
Para kadagiti kompleto a listaan dagiti kimiko nga elemento ken dagiti bukodda a simbolo, kitaen ti:
William Howard Taft
Kalpasan ti ipapanawna ti opisina, ni Taft ket kaaduan nga inususarna dagiti orasna ti akademia, arbitrasion, ken ti panagbiruk para iti kappia ti lubong babaen ti bukodna nga inpatakder a Liga ti Panagipatungpal ti Kappia. Idi 1921, kalpasan ti Umuna a Sangalubongan a Gubat, ni Presidente Warren G. Harding indutokna ni Taft a kas ti Pangulo ti Hustisia iti Estados Unidos. Ni Taft ket nagserbi iti daytoy a kapasidad sakbay ti nabiit nga ipupusayna idi 1930.
Bulan, Sorsogon
Dagiti baranggay
• Montecalvario
Lubao
Dagiti baranggay
• Santo Domingo
• Santo Niño (Prado Aruba)
• Santo Tomas (Poblacion)
• Santo Cristo
Bulan, Sorsogon
Dagiti baranggay
• N. Roque (Rizal)
• Namo
• Obrero
• Osmeña
• Otavi
• Padre Diaz
• J.P. Laurel (Pon-od)
• Quezon
• R. Gerona
• Recto
• M. Roxas
• Sagrada
• San Francisco (pulot)
• San Isidro
Nakaro a naisagmak
Ti nakaro a naisagmak (CR) a sebbangan ket ti maysa a naikategorian babaen ti International Union for Conservation of Nature (IUCN) a kas makasangsango iti nakaro unay a riesgo iti pannakaawan iti kaatapan.
Bulan, Sorsogon
Dagiti baranggay
• San Juan Bag-o
Nakaro a naisagmak
Manipud idi 2014, adda dagiti sebbangan ti 2,464 nga ayup ken 2,104 a mula iti daytoy a panangipateg.
Bulan, Sorsogon
Dagiti baranggay
• San Juan Daan
• San Rafael
• San Ramon
• San Vicente (project)
• Santa Remedios
• Santa Teresita
• Sigad
Uleg
Dagiti uleg ket dagiti immatiddog, awan saka, mangmangan ti ayup a reptilia iti suburnos ti Serpentes a mabalin a mailasin manipud kadagiti awan sakana ng alutiit babaen ti kaawananda kadagiti kalub ti mata ken dagiti akin-ruar a lapayag. Kasla amin dagiti squamata, dagiti uleg ket ektotermiko, amniota a bertebrata a naabbongan kadagiti nagtutuon a siksik. Adu kadagiti sebbangan ti uleg ket addaan kadagiti bangabanga nga ad-adu pay kadagiti nagsuupan ngem dagiti alutiit a tinaudanda, a mangpalubos kadagitoy nga agalun-on kadagiti sidada a dakdakkel ngem dagiti uloda nga addaan iti nalukay a pangpanga.
Papa Celestino III
Ni Papa Celestino III (ca. 1106 – 8 Enero 1198), naipasngay a kas ni Giacinto Bobone, ket napili a kas ti Papa idi 21 Marso 1191 aginggana idi pimmusay.
Castilla, Sorsogon
Ti Castilla ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Sorsogon iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Castilla ket politikal a nabingbingay iti 34 a barbaranggay.
• Amomonting
• Bagalayag
Bulan, Sorsogon
Dagiti baranggay
• Somagongsong
Castilla, Sorsogon
Dagiti baranggay
• Bonga
• Buenavista
• Burabod
Bulan, Sorsogon
Dagiti baranggay
• G. Del Pilar (Tanga)
Stereocaryum
Ti Stereocaryum ket ti grupo dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Myrtaceae, a naipalawag a kas maysa a henero idi 1941. Ti intero a henero kets endemiko iti Baro a Caledonia.
itan ket adda iti Syzygium
Castilla, Sorsogon
Dagiti baranggay
• Caburacan
Bulan, Sorsogon
Dagiti baranggay
• Taromata
• Zone VII Poblacion (Brgy. 7- Iraya)
• Zone VIII Poblacion (Brgy. 8- Loyo)
Castilla, Sorsogon
Dagiti baranggay
• Cogon
• Cumadcadb
• Dangcalan
• Dinapa
• Libtong
• Loreto
• Macalaya
• Maracabac
Papa Clemente III
Ni Papa Clemente III (1130 – 20 Marso 1191), naipasngay a kas ni Paulino (wenno Paolo) Scolari, ket napili a Papa idi 19 Disiembre 1187 aginggana idi pimmusay.
Castilla, Sorsogon
Dagiti baranggay
• Mayon
• Milagrosa
• Miluya
• Maypangi
• Monte Carmelo
• Pandan
• Poblacion
• Quirapi
• Saclayan
• Salvacion
• San Isidro
• San Rafael
• San Roque
• San Vicentec
• Sogoy
• Tomalaytay
Uruguay
Ti Uruguay opisial a ti Republika Oriental ti Uruguay wenno ti Akin-daya a Republika ti Uruguay wenno ti Daya a Republika ti Uruguay (Karayan) (República Oriental del Uruguay, ), ket pagilian idiay abagatan daya a rehion ti Abagatan nga Amerika. Daytoy ket ineddengan babaen ti Arhentina iti laud ken ti Brasil iti amianan ken daya, ken ti Taaw Atlantiko titi abagatn ken abagatan a daya. Ti Uruguay ket pagtaengan dagiti 3.3 a riwriw a tattao, a kadagitoy ket 1.8 a riwriw ti agtataeng iti metropolitano a lugar iti kapitoliona ken kadakkelan a siudad, ti Montevideo. Daytoy ket addaan iti kalawa iti agarup a, ti Uruguay ket heograpiko nga isu ti maikadua a kabassitan a pagilian idiay Abagatan nga Amerika kalpasan ti Surinam.
Ti Uruguay ket nagtultuloy a saan unay a natagtagitao anginggana ti pannakaipatakder ti Colonia del Sacramento, ti maysa kadagiti kaduogan a Europeano a pagtaengan iti pagilian, babaen dagidi Portuges idi 1680. Ti Montevideo ket napundar id a kas maysa a militar a pagsammakedan babaen dagidi Kastila idi nasap a a maika-18 a siglo, ken nagipakpakita kadagiti naisalsalisal a panagtunton iti rehion. Ti Uruguay ket nagun-odna ti pannakawayawaya idi baetan ti 1811 ken 1828, kalpasan ti uppat nga aldaw a panagririri iti Espania, Portugal, Arhentina ken Brasil. Daytoy ket nagtultuloy a suheto ti ganganaet nga impluensia ken panagbibiang kadagiti panawen ti maika-19 a siglo, ken ti militar ket addaan iti agsublisubli a papel kadagiti lokal a politika aginggana idi maika-20 a siglo. Ti moderno nga Uruguay ket demokratiko a batay-linteg a republika, nga adaan iti presidente nga agserbi a kas daulo ti estado ken daulo ti gobierno. Daytoy ket kankanayon a mairanggo a kas maysa kadagiti kaaduan a napadur-as ken kabaknanagan a pagilian iti Latin nga Amerika.
Papa Gregorio VIII
Ni Papa Gregorio VIII (c. 1100/1105 – 17 Disiembre 1187), naipasngay a kas ni Alberto di Morra, ket isu ti Papa manipud idi 25 Okktubre 1187 aginggana idi pimmusay.
Pagsasao a Zulu
Ti Zulu wenno isiZulu ket ti pagsasao dagiti tattao a Zulu nga agraman kadagit iagarup a 10 a riwriw nga agsasao, ti kaaduan kadagitoy (sumurok a 95%) ket agtataeng idiay Abagatan nga Aprika. Ti Zulu ket isu ti kaaduan a naisasao a pagsasao ti balay idiay Abagatan nga Aprika (24% ti populasion) ken maawatan pay babaen dagiti sumurok a 50% ti populasion (Ethnologue 2005). Daytoy ket nagbalin a maysa kadagiti sangapulo ket maysa nga opisial a pagsasao ti Abagatan nga Aprika idi 1994.
Segun ti Ethnologue, daytoy ti maikadua a kaaduan a naisasao a pagsasao a Bantu kalpasan ti Shona. Kasla met dagiti sabali a pagsasao a Bantu, daytoy ket naisurat iti alpabeto a Latin.
Bibliograpia
Noverino Canonici, 1996, Imisindo YesiZulu: An Introduction to Zulu Phonology and Zulu Grammatical Structure, University of Natal
Syzygium symingtonianum
Ti Syzygium symingtonianum ket ti sebbangan ti mula iti pamilia tiMyrtaceae. Daytoy ket endemiko iti Malaysia Peninsular.
Julie Christie
Ni Julie Frances Christie (naiyanak idi 14 Abril 1941) ket Briton nga aktres. Simbolo ti popular a kultura iti panawen ti "swinging London" kadagiti tawen ti 1960, isu ket nangabak iti Gunguna ti Akademia, Nabalitokan a Globo, BAFTA, ken Gunguna ti Screen Actors Guild, ken idi 1997 isu ket nakaawat iti BAFTA Fellowship.
Ekonomika
Ti ekonomika ket isu ti siensia sosial a mangusig ti produksion, panangiwarwaras, ken panagibus kadagiti tagilako ken dagiti serbisio. Ti termino nga ekonomika ket nagtaud manipud ti Taga-ugma a Griego οἰκονομία (oikonomia, "panangimaton ti sangkabalayan, administrasion") manipud ti οἶκος (oikos, "balay") + νόμος (nomos, "ugali" wenno "linteg"), isunga "dagiti alagaden ti balay wenno sangkabalayan)". Ti politikal nga ekonomia ket isu idi ti nasapsapa a nagan ti suheto, ngem dagiti ekonomista idi kaldawan ti maika-19 a siglo ket nangisingasingda a ti "ekonomika" a kas ti ab-ababa a termino para iti "ekonomiko a siensia" a nagliklik pay ti ak-akikid a politikal nga interesado a kaibuksilan ken kasla kapadpada ti porma iti  "matematika", "etika", ken kdpy.
Magalang
Ti Magalang ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Pampanga iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti ili ti Magalang ket nabingbingay a politikal iti 27 a barbaranggay.
• Camias
• Dolores
• Escaler
• La Paz
• Navaling
• San Antonio
• San Francisco
• San Ildefonso
• San Isidro
• San Jose
• San Miguel
• San Nicolas 1st (Poblacion)
• San Pablo (Poblacion)
• San Pedro I
• San Pedro II
• San Roque
• San Vicente
• Santa Cruz (Poblacion)
• Santa Lucia
• Santo Niño
• Santo Rosario
• Bucanan
• Turu
Papa Urbano III
Ni Papa Urbano III (pimmusay 20 Oktubre 1187), naipasngay a kas ni Uberto Crivelli, ket isu ti Papa manipud idi 1185 aginggana idi 1187.
Sauli Niinistö
Ni Sauli Väinämö Niinistö (naipasngay idi 24 Agosto 1948) ket isu ti maika-12 ken agdama a Presidente ti Pinlandia.
Eumetazoa
Ti Eumetazoa (Griego εὖ [eu], nabayag + μετά [metá], kalpasan + ζῷον [zóon], ayup) ket ti klado a mangbukel kadagiti amin a nangruna a grupgrupo ti ayup malaksid dagiti espongha, placozoa, ken dagiti nadumaduma a saan unay nga ammo wenno awanen a porma ti biag, a kas ti Dickinsonia. Ti pakaidumaan dagiti eumetazoa ket mairaman ti pudno a kulkulanit a naurnos kadagiti tuon ti mikrobio, ti kaada dagiti neurona, ken ti maysa a para a mapan babaen ti saad ti gastrula. Ti klado ket kadawyan a matengngel nga aglaon iti saan a basbassit ngem maysa a Ctenophora, Cnidaria, ken Bilateria. Naisuppiatan no mabalin a maitagikua dagiti mesozoa ken dagiti placozoa. Ti Ctenophora ket agparang itan a basal a metazoa.
Sauli Niinistö
Ni Niinistö ket isu idi ti kandidato ti Partido ti Nailian a Kumaduaan iti 2012 a panagbubutos ti presidente, nga inabakna ni Pekka Haavisto iti Berde a Liga nga adda ti 62.6% ti butos iti naikeddeng a panagbutos. Ni Niinistö ket nagtaken ti opisina idi Marso 1 2012, ken isu ti immuna apresidente manipud ti Partido ti Nailian a Kumaduaan manipud idi pimmanaw ti opisina ni Juho Kusti Paasikivi, idi 1956.
Masantol
Ti Masantol ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Pampanga iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti ili ti Masantol ket nabingbingay a politikal iti 26 a barbaranggay.
• Alauli
• Bagang
• Balibago
• Bebe Anac
• Bebe Matua
• Bulacus
• San Agustin (Caingin)
• Santa Monica (Caingin)
• Cambasi
• Malauli
• Nigui
• Palimpe
• Puti
• Sagrada (Tibagin)
• San Isidro Anac
• San Isidro Matua (Poblacion)
• San Nicolas (Poblacion)
• Santa Cruz
• Santa Lucia Matua
• Santa Lucia Paguiaba
• Santa Lucia Wakas
• Santa Lucia Anac (Poblacion)
• Sapang Kawayan
• Sua
Portugal
Ti Portugal (Portugal, ), opisial a ti Portuges a Republika (República Portuguesa) ket maysa a pagilian a mabirukan idiay abagatan a laud nga Europa idiay Iberiano a Peninsula. Ti Portugal ket isu ti akinlaud unay a pagilian idiay Europa, ken nabeddengan daytoy babaen ti Taaw Atlantiko iti laud ken iti abagatan babaen ti Espania iti amianan ken daya. Dagiti Atlantiko a purpuro iti Asores ken Madeira ket paset dagitoy ti Portugal. Daytoy a pagilian ket nainaganan iti maikadua a kadakkelan a siudad ti Porto, a ti Latin a naganna idi ket ti Portus Cale.
Ti uneg ti daga a nagbeddengan ti Portuges a Republika tatta nga aldaw ket agnanayon a natataengan manipud idi prehistoriko a panawen: sinakup babaen dagiti Seltas a kas dagiti Gallaeci ken dagiti Lusitanos, a naitipon iti Romano a Republika ken kalpasan daytoy ket nataengan dagiti Hermaniko a tattao a kas dagiti Suebi, Suebos, Bandalos ken dagiti Bisigodos. Idi maika-8 a siglo kaaduan iti Iberiano a Peninsula ket naiparukma babaen dagiti Moro nga umasak a nagipaduyakyak ti Islam, a kalpasan daytoy ket pinapanaw babaen dagiti Kaballeros Templarios babaen ti Urnos ni Kristo. Idi panawen dagiti Kristiano a Reconquista, ti Portugal nagbangon ti bukodna a nawaya a pagarian manipud iti León idi 1139, a nagtunton daytoy a kas ti kadaanan a pagilian-estado iti Europa.
Kalpasan ti rebolusion ti 5 Oktubre 1910 a nangikkat ti monarkia, ti demokratiko ngem saan a natalna nga Umuna a Republika ti Portugal ket nabangon idi ngem sinarunuan idi babaen ti "Estado Novo" autoritariano a turay. Ti demokrasia ket naipasubli kalpasan ti Kolonia a Gubat ti Portugal ken ti Rosal a Rebolusion idi 1974, a kalpasan daytoy dagiti ballasiw taaw a probinsia ti Portugal ket nawayaanda (a naipangpangruna ti Angola ken Mozambique); ti naudi a ballasiw taaw a teritorio ti, Macau, ket naisubli ti Tsina idi 1999.
Hypocalymma connatum
Ti Hypocalymma connatum ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Portugal
Nasapa a pakasaritaan
thumb|Ti [[Citânia de Briteiros, idiay Probinsia ti Minho, ti kasayaatan a napreserba a Panawen ti Landok ken Kultura Castro a lugar idiay Portugal.]] thumb|upright|Dagiti tribu ti kasakbayan ti Romano ti taga-ugma a Portugal ken dagiti tabas ti panagpadakkelda. Ti nasapa a pakasaritaan ti Portugal ket maibingay kadagiti amin a paset ti Iberio a Peninsula a mabirukan idiay Abagatan a laud nga Europa. Ti nagan ti Portugal ket naala manipud iti Roamno a nagan ti Portus Cale. Ti rehion idi ket tinaengan babaen dagiti Kasakbayan a Keltiko ken dagiti Keltiko, ken nagtaudan dagiti tattao a kas dagiti Galaiko, Lusitano, Keltiko ken Konio, a binisita babaen dagiti Penisia ken Kartahinio, a nainkorporado kadagit dominion ti Romano a Republika idi ti Lusitania ken paset ti Gallaecia, kalpasan ti 45 BC aginggana idi 298 AD, ken tinaengan manen babaen dagiti Suebo, Burio, ken Bisogodo, ken pinarukma babaen dagiti Moro. Dagiti sabali pay nga impluensia ket mairaman pay dagiti dadduma a tugot ti maika-5 a siglo ti pagtaengan dagiti Alano, a nabirukan idiay Alenquer (daan a Hermaniko "Alankerk" ), Coimbra ken Lisbon.
Ti rehion iti agdama nga aldaw a Portugal ket tinaengan idi babaen dagiti Neandertal ken kalpasanna babaen dagiti Homo sapiens, a nagtawtawataw iti awan pagbeddenganna a rehion ti akin-amianan nga Iberio a peninsula. Dagitoy ket dagidi agan-anup ken agburburas a kagimongan nga, uray a saan a nangbangon kadagiti nadur-as a pangtaengan, nangibangonda met kadagiti naurnos a kangimongan. Ti neolitiko a Portugal ket nag-eksperimento iti panagpaamo kadagiti agar-arab nga ayup, ti panangimuyong kadagiti apit ti sereal ken panagkalap.
Naipampamattian babaen dagiti eskolar nga iti sapa ti immuna a milenio BC, dagiti nadumaduma nga ayus dagiti Keltiko ket rinautda ti Portugal manipud iti Sentral nga Europa ken nakiinnasawa kadagiti lokal a populasion,ken nangporma kadagiti nadumaduma a grupo ti etniko, kadagiti adu a tribu.
Adda met idiay akin-abagatan a paset ti pagilian ti bassit, semi-permanente a komersial a pagtaengan ti aplaya a binangon babaen dagiti Penisia-Kartahinio (a kas ti Tavira, idiay the Algarve).
Heograpia
thumb|300px|Ti topograpiko ken administratibo a mapa ti nangruna a daga ti Portuges a Republika. thumb|Mapa ti Kappon ti Europa iti lubong nga addaan kadagiti ballasiw taaw a teritorio ken dagiti akinruar unay a rehion Ti teritorio ti Portugal ket mangiraman ti maysa a lugar idiay Iberio a Peninsula (makunkuna a kas ti kontinente babaen ti kaaduan a Portuges) ken dagiti dua a purpuro idiay Taaw Atlantiko: dagiti purpuro ti Madeira ken ti Azores. Daytoy ket mabirukan iti nagbaetan dagiti latitud ti 32° ken 43° N, ken dagiti longitud ti 32° ken 6° L.
Ti nangruna a daga a Portugal ket nagudua babaen ti nangruna a karayanna, ti Tagus nga agayus manipud idiay Espania ken agayus idiay Estuario ti Tagus, idiay Lisbon, sakbay a nga agayus idiay Atlantiko. Ti akin-amianan a ladawan ti daga ket kabanbantayan nga agturong iti interior nga adda met dagiti nadumadum a banak a linennekan babaen dagiti ginget ti karayan, bayat nga idiay abagatan, a mangiraman ti Algarve ken dagiti rehion ti Alentejo, ket naidasdasig babaen dagiti agluklulot a tanap.
right|thumb|250px|Azenhas do Mar, [[Sintra Municipality|Sintra.]] Ti kangatuan a pantok ti Portugal ket ti BantayPico idiay isla ti Pico idiay Azores. Ti antigo a bulkan, nga agrukod iti ket maysa nga ikoniko a simbolo ti Azores, bayat a ti Serra da Estrelaken ti nangruna a daga (ti pantok ket  iti ngato ti pantar ti baybay) ket maysa a nangruna nga atraksion ti panawen para kadagiti agis-ski ken dagiti managay-ayat ti isport ti panaglalam-ek.
Pagsasao a Pacoh
Ti pagsasao a Pacoh ket kameng ti grupo ti sasao a Katuiko, ti parte ti Akindaya a sanag ti Mon–Khmer. Kaaduan kadagiti agsasao ti Pacoh ket agtataengda idiay tengnga a Laos ken tengnga a Bietnam. Ti Pacoh ket agdama a nakaro nga agbalbaliw, naimpluensiaan daytoy babaen ti Bietnamis.
Pagsasao a Bru
Ti pagsasao a Bruu (mailetra pay a kas Bru, B'ru, Baru, Brou) ket ti lugar ti dialekto ti Mon–Khmer nga insasao babaen dagiti tattao a Bru iti nangruna a daga ti Abagatan a daya nga Asia. Dagiti dialektona ket ti Sô ken Khua.
Pagsasao a Pacoh
Dagiti alternatibo anagan ti Paco ket ti Pokoh, Karayan Bo Van Kieu. Ti dialektona ket ti Pahi (Ba-Hi). Opisialda a naidasig babaen ti gobierno ti Bietnam a kas tattao a Ta'Oi (Tà Ôi).