cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Isla Siayan
Ti Siayan ket maysa kadagiti Is-isla ti Batanes. Ammo pay a kas Isla Ditarem iti patneng a pagsasao, ti isla ket agarup a 1/2 mili a aginggana iti 3/4 a milia iti diametro ken mabirukan iti agarup a 5 milia (8 km) iti amianan-amianan akindaya iti Isla Itbayat. Ti kaasitgan nga isla ket ti Isla Mabudis iti agarup a 11⁄2 a milia iti amianan-amianan akindaya iti Siayan. Adda dagiti nadumaduma a saan a naikapet a bato iti amianan a daya a bangir ti Siayan, a mangaramid a napeggad ti kanal a pagbaetan daytoy ken ti Mabudis para kadagiti daddadakkel a barko.
Ti Siayan ket addaan iti kangato iti 538 ft (164 m) ken nailista a kas maysa a di aktibo a bulkan babaen ti Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia.
Tanauan
Ti Tanauan ket nagan dagiti dua a lugar iti Filipinas:
1099
Ti tawen idi 1099 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Sabado (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Placer
Ti Placer ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
Clarin
Ti Clarin wenno Clarín ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
Diplodiscus verrucosus
Ti Diplodiscus verrucosus ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Malvaceae sensu lato wenno Tiliaceae. Daytoy ket mabirukan laeng iti Sri Lanka.
Kultura
Daytoy ket ammo akas "දික්වැන්න - dikwenna" iti Sinhala, ken kas "vidpani" iti Tamil.
Gradgrado desimal
Ti gradgrado desimal (DD) a maiyebkas iti latitud ken longitud kadagiti heograpiko a koordinato a kas dagiti kapirgis ti desimal ken inus-usar kadagiti adu a panangipakat ti sistema ti heograpiko a pakaammo (GIS), panangimapa ti web a kas ti Google Maps,ken dagiti ramit ti GPS. Dagiti grado desimal ket ti maysa nga alternatibo iti panagusar kadagiti grado, minminuto, ken segsegundo (DMS). Kas met iti latitud ken longitud, dagiti pateg ket respektibo a rineppet babaen ti ±90° ken ±180°.
Dagiti positibo a latitud ket dagiti amianan iti ekuador, dagiti negatibo a latitud ket dagiti abagatan ti ekuador. Dagiti positibo a longitud ket dagiti daya ti Kangrunaan a Meridiano, dagiti negatibo a longitud ket dagiti laud ti Kangrunaan a Meridiano. Ti latitud ken ti longitud ket kadawyan dagitoy a maiyebkas iti dayta a panagsasaruno, ti latitud sakbay iti longitud.
Presision
Ti rayos ti semi-mayor a pagtayyekan iti Daga iti ekuador ket 6,378,160.0 metmetro a pagresultaan iti sirkumperensia iti 40,075,161.2 a metmetro. Ti ekuador ket nabingbingay kadagiti 360 a gradgrado iti longitud, isu a tunggal maysa a grado iti ekuador ket mangirepresenta ti111,319.9 metmetro wenno agarup a 111.32 km. No ti maysa ket umalis iti adayo manipud ti ekuador a mapan iti ungto, nupay kasta, ti maysa a grado iti longitud ket maipa-adu babaen ti cosine iti latitud, a mangipaasideg iti distansia, nga umabot iti sero iti ungto. Ti bilang dagiti desimal a puesto a nasken para iti naisangayan a presision idiay ekuador ket:
Ti pateg kadagiti grado desimal iti maysa a presision kadagiti 4 a puesto ti desimal ket husto iti 11.132 a metmetro idiay ekuador. Ti pateg dagiti grado desimal iti 5 a puesto ti grado desimal ket husto iti 1.1132 a metro idiay ekuador. Ti kangato ket makaited ti bassit a biddut. Iti kangato iti 6,378 m, ti rayos ken distansia iti rabaw ket umado babaen ti 0.001 or 0.1%. Gapu ta ti Daga ket saan a nadalumpinas, ti presision ti longitud a paset dagiti koordinato ket umado no umad-adayoka iti ekuador. Ti presision ti paset ti latitud ket saan met unay nga umado, ngem iti kasta daytoy ket naing-inget, ti kaatiddog ti arko ti meridiano tunggal 1 a segundo ket agdepdepende iti latitud iti naikeddeng a puntos. Ti paggiddiatan iti 1 a segundo ti kaatiddog ti arko ti meridiano a nagbaetan ti ekuador ken ti ungto ket agarup a 0.3 metmetro gapu ta ti Daga ket maysa nga oblato nga esperoide.
Pagarigan
Ti pateg ti DMS ket mapagbaliwan kadagiti grado desimal nga agus-usar iti pormula: Kas pagarigan, ti grado desimal a representasion para iti (ti lokasion ti Kapitolio ti Estados Unidos) ket Kaaduan kadagiti sistema, a kas ti Google Maps, naikkat dagiti simbolo ti grado, a mangpabassit ti representasion iti
Ti mangkarkulo kadagiti komponente ti D, M ken S, ti sumaganad a pormula ket mabalin a mausar: a ti |DD| ket ti absoluto a pateg iti DD, ti trunc ket ti annong ti trunkasion, ken ti mod ket ti operador ti modulo. Laglagipen nga iti daytoy a pormula, ti laeng S ket ti mabalin nga addaan iti sangkapirgis a pateg.
Ti pseudo kodigo, nga agus-usar iti bilang manipud iti ngato:
Calamba
Ti Calamba ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
Gomphocalyx
Ti Gomphocalyx ket ti monotipiko a henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Ti henero ket aglaon laeng iti maysa a sebbangan, viz. Gomphocalyx herniarioides, nga endemiko iti Madagascar.
Fossilworks
Ti Fossilworks ket ti maysa a pagserrekan a mangited kadagiti ramit iti panagsaludsod, panag-download, ken panagusig tapno mapalaka iti panagserrek iti Paleobiology Database, ti dakkela a mainaig a database nga inaramid babaen dagiti ginasot a paleontologo manipud iti amin a paset iti lubong.
Pakasaritaan
Napartuat ti Fossilworks idi 2013 babaen ni John Alroy ken maibalayan idiay Unibersidad ti Macquarie. Mangiraman daytoy kadagiti adu a panagusig ken dagiti ramit ti datos ti bisualisasion ti datos a dati a nairaman iti Paleobiology Database.
Abagatan a daya a Sulawesi
Ti Abagatan a daya a Sulawesi (Sulawesi Tenggara, pangyababaan: Sultra) ket ti probinsia ti Sulawesi, a mangporma iti akin-abagatan a daya a peninsula iti dayta nga isla, a maikuyog kadagiti bilang ti dadakkel nga isla a kas ti Buton, Muna, Kabaena ken Wawonii, nga agraman kadagiti babbabassit nga isla. Ti kapitoliona ket ti Kendari, iti daya nga aplaya ti peninsula.
Ti probinsia ket awanan iti kalsada a mangisilpo kadagiti sabali aparte ti isla, ken ti kangrunaan a silpo iti pagluganan ket ti ti panagballasiw ti ferry iti Golpo Bone iti pagbaetan ti Watampone (Bone) iti Abagatan a Sulawesi ken ti puerto ti Kolaka iti Abagatan a daya a Sulawesi.
Maika-159 a meridiano laud
Ti 159° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, Amianan nga Amerika, ti Taaw Pasipiko, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-159 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna iti maika-21 a meridiano daya.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-159 a meridiano laud ket lumabas babaen ti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Chukchi ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Chukchi ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Bering ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
1098
Ti tawen idi 1098 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Biernes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
UTC−07:00
thumb|300px|UTC−07: Asul (Enero), Kahel (Hulio), Duyaw (amin a paset ti tawen), Napusasaw nga Asul - Luglugar ti baybay
Ti UTC−07:00 ket ti timbengan ti oras a mangkissay kadagiti 7 nga oras manipud ti Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras (UTC). Idiay Amianan nga Amerika, daytoy ket mapalpaliiw iti Sona ti Oras ti Bantay iti las-ud ti pagalagadan nga oras, ken iti Sona ti Oras ti Pasipiko ti las-ud dagiti sabali a 8 a bulan (kitaen ti Oras a panagin-inut ti lawag). Adda met dagiti bassit a luglugar nga agus-usar iti daytoy iti amin a paset ti tawen.
Dequey
Ti maysa a di nanaganan nga aktibo a submarino a bulkan a rummuar iti agarup a iti rabaw ti baybay ket mabirukan iti  iti laud ti Isla Dequey.
Maika-56 a paralelo amianan
Ti maika-56 a paralelo amianan ket ti sirkulo ti latitud a 56 gradgrado iti amianan ti ekuador a plano ti Daga. Daytoy ket ballasiwenna ti Europa, Asia, ti Taaw Pasipiko, Amianan nga Amerika ken ti Taaw Atlantiko.
Iti daytoy a latitud ti init makitkita para kadagiti 17 nga oras, 37 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti kalgaw ken 6 nga or-oras, 57 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti panaglalam-ek.
Likmut iti lubong
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 56° a paralelo amianan ket lumabas iti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Amianan ! scope="row" | 🇩🇰 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Kattegat ! scope="row" | 🇩🇰 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Øresund ! scope="row" | 🇸🇪 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Baltiko ! scope="row" | 🇱🇹 ! scope="row" | 🇱🇻 ! scope="row" | 🇧🇾 ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" | 🇧🇾 ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay ti Okhotsk ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Bering ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Hudson ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Hudson ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Jura ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Priordo ti Forth ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Amianan
Pagsasao a Savosavo
Ti pagsasao a Savosavo ket naisasao idiay Savo, ti bassit a bulkaniko nga isla iti amianan ti Guadalcanal idiay Is-isla ti Solomon. Ti Savosavo ket maysa kadagiti Tengnga a Solomon ti sasao a Papuano, a saan a kapada dagiti kaaduan a pagsasao iti kaarrubayan, a kameng ti sanga nga Oceanko ti pamilia ti pagsasao nga Austronesio. Ti kaasitgan a pagsasao a Papuano iti Savosavo ket ti Lavukaleve.
Australian Plant Name Index
Ti Australian Plant Name Index (APNI) ket ti maysa nga online database iti amin a naipablaak a nagnagan dagiti baskular a mula ti Australia. Daytoy ket sakupenna amin dagiti nagan, no man agdama a nagnagan, dagiti sinomino wenno dagiti imbalido a nagan. Mangiraman daytoy kadagiti bibliograpiko ken tipipikasion a salaysay, pakaammo manipud iti Australian Plant Census a mairaman ti pannakaiwarwaras babaen ti estado, silsilpo kadagiti sabali a rekurso a kas dagiti mapa ti urnong ti espesimen ken dagiti retrato ti mula, ken ti pasilidad para kadagiti nota ken dagiti komento kadagiti sabali nga aspekto.
Pakasaritaan
Kasisigud a kapanunotan babaen ni Nancy Tyson Burbidge, daytoy ket nangrugi a kas uppat a tomo a naimaldit nga obra a buklen dagiti 3,055 a pampanid, ken aglaon kadagiti sumurok a 60,000 a nagnagan ti mula. Inurnong babaen ni Arthur Chapman, daytoy ket parte idi ti Australian Biological Resources Study (ABRS). Idi 1991 naaramid daytoy a magun-od a kas maysa nga online a database, ken naited iti Australian National Botanic Gardens. Kalpasan ti dua a tawen, ti akinrebbeng para iti pannakaitaripatona ket naited idi iti kabarbaro a naporma a Centre for Plant Biodiversity Research.
Sakup
Bigbigen babaen ti herbario ti Australian a kas ti autor a taudan para iti nomenklatura ti mula ti Australia, daytoy ket ti bugas a komponente iti Australia's Virtual Herbarium, ti maysa a kolaboratibo a proyekto nga addaan iti puonan iti A$10 a riwriw, a naigandat a mangited iti naikaykaysa a panagserrek iti online kadagiti datos ken dagiti urnong ti espesimen kadagiti nangruna a herbario ti Australia.
Adda dagiti dua a magun-od nga interface iti panagsaludsod:
Pagsasao a Lavukaleve
Ti pagsasao a Lavukaleve ket maysa kadagiti uppat a sasao a Tengnga a Solomon ti Is-isla ti Solomon. Daytoy ket naipagpagarup a nagtaud manipud kadagiti pagsasao a naisasao idiay Is-isla ti Solomon sakbay ti pannakaiwarwaras dagiti ad-adu a sasao nga Austronesio. Ti nagan a Lavukaleve ket nagtaud manipud iti etnonimo a Lavukal. Dagiti Lavukal ket dagiti indihenio a tattao ti Is-isla Russell, ti parte ti Probinsia ti Tengnga nga Is-isla ti Solomon. Ti komprehensibo a deskripsion ti gramatika ti Lavukaleve ket impablaak babaen ni Agela Terrill idi 2003.
Sasao a Kwomtari–Fas
Dagiti problema ti panangidasig
Ti pilo a "Kwomtari" (= Kwomtari–Fas) ket immuna idi nga insingasing babaen da Loving ken Bass (1964). Ti sumaganad a pannagidasig ket naibatay iti singasingda, a mainayon dagiti pagsasao ti Pyu ken Guriaso, nga innayon da Laycock (1975) ken Baron (1983):
Pilo a Kwomtari–Fas
Sabali nga inggrupo ni Laycock (1973; 1975) dagiti pagsasao, agkuyog nga inkabilna ti Kwomtari ken Fas iti "pamilia a Kwomtari", ken agkuyog ti Baibai ken Nai (Biaka) iti "pamilia a Baibai", ken tinawtawaganna tigrupo a kas "Kwomtari–Baibai". Ni pay Laycock ti nanginayon ti isolado a Pyu, ngem inakona met a, "Nasken pay ti adu nga obra iti Pilo a Kwomtari sakbay a ti panangidasig ket maikeddeng a naitakder" (1973:43), ken saan a nangipablaak isuna iti ebidensia.
Inaramid ni Baron ti nagan a "Kwomtari–Fas" tapno nalawag a masimpa ti "Kwomtari–Baibai", ti nagan a nakaibagaan ti panagurnos ni Laycock a kaaduan nga ammo. Nagnayon ni Baron ti kabarbaro a naduktalan a pagsasao, ti Guriaso, a kas maysa a managbaliw a sanga ti maitutop a pamilia ti Kwomtari, ken inbagbagana nga iti agdama, mangitaltalinaay ni Laycock ti pannakairaman ti Pyu. Nupay kasta, namatmati ni Baron a bassit laeng ti mangisingasing a ti pamilia a Kwomtari, pamilia a Fas, ken Pyu ket pudnoda nga agkakabagian, malaksid a ti Kwomtari ken Fas ket agus-usarda kadagiti agpada a termino ti panagkabagaian, a pakibinningayan babaen dagiti kaarruba a pamilia a saan a naipagpagarup a kabagian ti Kwomtari wenno Fas.
Insilpo ni Malcolm Ross ti pamilia a Kwomtari–Baibai ni Laycock iti bassit a pamilia a Left May (Arai) iti singasing a Left May – Kwomtari, a naibatay kadagiti sapasap a pangsandi. Nupay kasta, ti silpo ket agparang a saan a nalawag no maaramiden ti panagsimpa para kadagiti datos da Loving ken Bass. Kitaen ti Left May – Kwomtari para kadagiti salaysay.
Abagatan a Sulawesi
Ti Abagatan a Sulawesi (Sulawesi Selatan; ᨔᨘᨒᨓᨙᨔᨗ ᨒᨕᨘᨈ ) ket ti probinsia idiay akin-abagatan a peninsula ti Sulawesi. Ti purpuro ti Is-isla Selayar ket parte pay ti probinsia. Ti kapitoliona ket ti Makasar. Ti probinsia ket beddengan babaen ti Tengnga a Sulawesi ken Laud a Sulawesi iti amianan, ti Golpo ti Bone ken Abagatan a daya a Sulawesi iti daya, ti Lingsat Makasar iti laud, ken ti Baybay Flores iti abagatan.
Kinarkulo ti senso idi 2010 ti populasion a kas 8,032,551 ken mangaramid daytoy ti Abagatan a Sulawesi iti kaaduan ti populasion a probinsia ti isla (46% ti populasion ti Sulawesi ket adda iti Abagatan a Sulawesi), ken ti maikanem a kaaduan ti populasion a probinsia idiay Indonesia. Dagiti kangrunaan a grupo ti etniko iti Abagatan a Sulawesi ket dagiti Bugines, Makasares, Toraja, ken Mandar. Ti ekonomia ti probinsia ket naibatay iti agrikultura, panagkalap, ken ti panagmina iti balitok, magnesio, landok ken dagiti dadduma pay a metal.
Sasao a Kwomtari
Pannakaidasig
Ti pamilia ket buklen ti saan a basbassit ngem ti dua nga asideg nga agkabagian a pagsasao ti Kwomtari ken Nai. Inayon ni Baron ti nakaro a managbaliw a pagsaao a Guriaso:
ngem saan nga awaten ti Glottolog a naitakderen ti panagkabagian.
Adda idin iti pannakaallilaw ti pannakaikameng ti pamilia a Kwomtari, gapu ti saan a nasayaat iti pannakailinia iti pannakaipablaak (Loving & Bass 1964) ti datos a nausar para iti immuna a pannakaidasig. (Kitaen ti Baron 1983.) Ti sasao a Kwomtari ket kadawyanda a naidasig a kas parte ti dakdakkel a saan pay a napasingkedan a pamilia ti Kwomtari–Fas, a makaallilaw pay met a kadawyan a tinawtawagan iti literatura a kas "Kwomtari". Nupay kasta, saan a makakita ni Baron ti ebidensia a dagiti panagpapada ket gapu iti panagkabagian. Kitaen ti sasao a Kwomtari–Fas para kadagiti salaysay.
Panaon
Ti Panaon ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
Sasao a Kwomtari
Pannakaidasig
Makibinningay ti Guriaso ti bassit a bilang dagiti kognado iti Kwomtari–Nai. Inbagbaga ni Baron (1983) a ti ebidensia ket makaawisen no maitakder ti pannakaitunos a pagbaetan ti ken  (manipud iti ):
* Iyasping ti Biaka.
** Metatesis ti /p/ ken /t/.
Nupay kasta, ti pannkaitungpal a ti Guriaso ket kabagian ti Kwomtari ket suppiaten babaen ti Glottolog.
UTC−06:00
thumb|300px|UTC−6: Asul (Enero), Kahel (Hulio), Duyaw (amin a paset ti tawen), Napusasaw nga Asul – Luglugar ti baybay
Ti UTC−06:00 ket ti timbengan ti oras a mangkissay kadagiti 6 nga oras manipud ti Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras (UTC). Idiay Amianan nga Amerika, daytoy ket napalpalaiiw iti Sona ti Oras ti Sentral iti las-ud ti pagalagadan nga oras, ken iti Sona ti Oras ti Bantay kadagiti las-ud ti sabali a 8 a bulan (kitaen ti Oras a panagin-inut ti lawag). Adda met dagiti nadumaduma a pagilian ti Latin nga Amerika ken dagiti bassit pay a lugar nga agus-usar iti daytoy iti amin a paset ti tawen.
Pagalagadan nga Oras ti Sentral (panaglalam-ek ti Akin-amianan a Hemisperio)
Ti CST ket pagalagadan nga oras iti maika-6 a sona ti oras ti laud ti Greenwich, a naikeddeng iti maika-90 a meridiano; naus-usar daytoy idiay Amianan nga Amerika kadagiti dadduma a paset ti Kanada, Mehiko ken Estados Unidos.
Tengnga a Sulawesi
Ti Tengnga a Sulawesi (Indones: Sulawesi Tengah) ket ti probinsia ti Indonesia a mabirukan iti tengnga ti isla ti Sulawesi. Ti kapitoliona ket kadakkelan a siudad ket ti Palu. Ti populasion ket 2,633,420 manipud iti senso idi 2010 para iti probinsia, bayat a ti kaudian nga opisial a karkulo (para iti Enero 2014) ket 2,839,290.
Napundar idi 1964, ti Tengnga a Sulawesi ket addaan iti kalawa iti. Daytoy ket beddengan babaen dagiti probinsia ti Gorontalo iti amianan, ti Laud a Sulawesi, Abagatan a Sulawesi ken Abagatan a daya a Sulawesi iti abagatan, babaen ti Maluku iti daya, ken babaen ti Lingsat Makasar iti laud.
900
Ti tawen idi 900 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Martes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Villanueva
Ti Villanueva ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
Maika-158 a meridiano laud
Ti 158° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, Amianan nga Amerika, ti Taaw Pasipiko, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-158 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna iti maika-22 a meridiano daya.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-58 a meridiano laud ket lumabas babaen ti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Chukchi ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Bering ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇨🇰 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Joseph Marie Henry Alfred Perrier de la Bâthie
thumb|Pannakailadawan manipud iti Flore de Madagascar et des Comores
Isu ti kaanakan a lalaki ni Eugène Pierre Perrier de la Bâthie, (1825–1916), maysa pay a botaniko, a kimmuyog pay kaniana a nagur-urnong kadagiti mula.
Impalawagna dagiti dua a nangruna a ploristiko a probinsia ti Madagascar (ktaen ti Dagiti ekorehion ti Madagascar). Dagiti sumagmamano nga obrana ket mairaman ti La végétation malgache (1921), Biogéographie de plantes de Madagascar (1936), ken dagit inadmaduma a tomo dagiti serye ti Flore de Madagascar et des Comores (1946–1952).
Ti henero ti orkida iti Neobathiea (kasisigud a Bathiea) ket nanaganan idi a kas pammadayaw kaniana, ken ti pay indriid lemur Perrier's sifaka (Propithecus perrieri). Dagiti nadumaduma a sebbangan dagiti mula ti Madagascar ket nanaganan kaniana, a mairaman ti Adenia perrieri, Erythrina perrieri, Ensete perrieri, Euphorbia perrieri, Melanophylla perrieri, Podocarpus perrieri, Takhtajania perrieri (kasisigud a Bubbia perrieri), ken Xerosicyos perrieri.
Calatrava
Ti Calatrava ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
Maika-160 a meridiano laud
Ti 160° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, Amianan nga Amerika, ti Taaw Pasipiko, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-160 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna iti maika-20 a meridiano daya.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-160 a meridiano laud ket lumabas babaen ti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Chukchi ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Bering ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Toboso
Ti Toboso ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
Henriquezieae
Ti Henriquezieae ket ti tribu dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae ken aglaon kadagiti 20 a sebbangan kadagiti 3 a henero. Dagiti representatibona ket mabirukan iti akin-amianan nga Abagatan nga Amerika.
Dagiti henero
Dagiti agdama a maawat a nagan
Gleasonia
Ti Gleasonia ket ti henero dagiti mula iti pamilia ti Rubiaceae. Iti agdama adda dagiti (Mayo 2014) lima a maawat a sebbangan, amin ket patneng iti Abagatan nga Amerika.
Bago
Ti Bago ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
Henriquezia
Ti Henriquezia ket ti henero dagiti tallo a sebbangan dagiti babassit a mula wenno babassit a kayo iti pamilia ti Rubiaceae, a sagpaminsan a naidasdasig a kas Henriqueziaceae ken patneng iti Labneng Amasona.
Pagsasao a Kwomtari
Ti pagsasao a Kwomtari ket ti pagsasao ti pamilia a Kwomtari ti Papua Baro a Guinea. Daytoy ket naisasao kadagiti innem a purok iti Distrito ti Amanab, Probinsia ti Sandaun.
Basay
Ti Basay ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
Kurtasurat
Ti kurtasurat ket "ti panagusar ti nagbaetan, dagiti kadawyan a senial, ken dagiti naisangayan a ramit ti tipograpiko a kas makatulong iti pannakaawat ken ti umno a panagbasa, iti naulimek wenno napigsa a timek, kadagiti naisurat ken naimaldit a teksto." Ti sabali pay a deskripsion ket: "Ti panagsanay, tignay, wenno sistema ti panangisengngat kadagiti puntos wenno sabali bassit a marmarka kadagiti teksto, tapno makatulong iti panagdurubasa; panangisina kadagiti teksto kadagiti sentensia, kdpy., babaen kadagiti kasta a marka."
Iti naisurat nga Ilokano, ti kurtasurat ket nasken tapno maipalawag dagiti kaibuksilan dagiti sentensia. Dagiti tarabay ti kurtasurat ket agdumaduma kadagiti pagsasao, lokasion, rehistro ken panawen ken kankanayon met nga agbalbaliw. Dagiti dadduma nga aspekto ti kurtasurat ket panggep ti estilo ken isu a panagpili daytoy ti editor wenno dagiti editor. Dagiti porma ti takigrapiko a pagsasao, kasla dagiti inus-usar iti pannakitungtong iti online ken dagiti mensahe ti teksto ket mabalin nga addaan kadagiti sabali a tarabay.
Akin-abagatan a Hemisperio
thumb|right|Ti nadayeg a ladawan ti Daga manipud iti [[Apollo 17 (Asul a Marmol) kasisigud idi nga adda ti abagatan nga ungto iti ngato; nupay kasta, binaliktad daytoy tapno maikabil iti tradisional a perspektibo]] thumb|right|Ti Akin-abagatan a Hemisperio a namarisan iti duyaw (saan a naipakita ti [[Antartika)]] thumb|right|Ti Akin-abagatan a Hemisperio manipud iti [[Abagatan nga Ungto]]
Guettarda speciosa
Ti Guettarda speciosa, kadawyan a nagan iti Ingles iti sea randa, wenno zebra wood,  ket ti sebbangan ti bassit a mula iti pamilia ti Rubiaceae a mabirukan kadagiti panatar a habitat kadagiti lugar ti tropiko iti likmut ti Taaw Pasipiko, mairaman ti aplaya ti tengnga ken akin-amianan a Queensland ken  Akin-amianan a Teritorio iti Australia, ken ti Is-isla Pasipiko, mairaman ti Mikronesia, Pranses a Polinesia ken Fiji, Malaysia ken Indonesia, Maldives ken ti daya a pantar ti Aprika. Makaabot daytoy iti 6 m iti katayag, addaan kadagiti nabanglo a puraw a sabong, ken dagiti dakkel a berde a prominente a nauratan a bulong. Agtubo daytoy iti darat iti ngato ti nangato nga atab.
Akin-abagatan a Hemisperio
Ti Akin-abagatan a Hemisperio ket paset ti agpuspusipos nga astronomikal a bagi a naisanglad iti abagatan ti bukodna nga ekuador. Ti balikas a hemisperio (manipud iti Griego a balikas ti σφαιρα (espera) +ημι (gudua)) literal a kaibuksilanna ti 'gudua ti bola' wenno "gudua nga espera". Daytoy pay ti gudua ti nainlangitan nga espera ti abagatan ti nainlangitan nga ekuador.
Guettarda speciosa
Taksonomia ken pannakainagan
Dagiti sabali anagan iti Is-isla Cook ket mairaman ti 'Ano, Hano, Fano, ken Puapua. Ti naudi a naibaga ket maus-usar pay iti Samoa, ken ti kapada a Puopua iti Tonga. Daytoy ket ammo a kas utilomar iti Is-isla ti Marshall.
Daytoy ket kasisigud nga impalawag babaen ni Carl Linnaeus. Ti henero ket nanaganan a kas pammadayaw iti maika-18 a siglo a Pranses a naturalista a ni Jean-Étienne Guettard, bayat a ti espesipiko nga epiteta ket naala manipud iti Latin iti speciosus 'napintas'.
Akin-abagatan a Hemisperio
Iti Daga ti Akin-abagatan a Hemisperio ket aglaon amin wenno dagiti paset ti uppat a kontinente (Antartika, Australia, agarup a 9/10 iti Abagatan nga Amerika ken ti akin-abagatn a pagkatlo ti Aprika), dagiti uppat a taaw (Indiano, Abagatan nga Atlantiko, Akin-abagatan, ken Abagatan a Pasipiko) ken kaaduan ti Oceania. Adda pay dagiti nadumaduma nga isla idiay nangruna a daga ti kontinental nga Asia ket paset pay ti Akin-abagatan a Hemisperio. Gapu ti pakbo ti panagtayyek ti Daga a mainaig iti Init ken ti ekleptiko a dalumpinas, ti kalgaw ket manipud iti Disiembre aginggana ti Marso ken ti panaglalam-ek ket manipud iti Hunio aginggana ti Septiembre. Ti Septiembre 22 wenno 23 ket isu ti bernal nga ekuinoksio ken ti Marso 20 wenno 21 ket isu ti otonio nga ekuinoksio.
Guettarda speciosa
Deskripsion
Daytoy ket maysa a perenial a bassit amula wenno bassit a kayo iti katayag iti babaen ti kaakaba iti  nga agraman iti nalamuyot krema-maris dapo nga ukis ti kayo. Dagiti dakkel nga immitlog a bulong ket iti kaatiddog babaen ti  iti kaakaba. Nangisit a berde ken nalamuyot iti ngato ket addaan kadagiti prominente ken napuspusasaw nga urat, addaan daytoy kadagiti napino a buok iti baba. Daytoy ket agsabong manipud iti Oktubre aginggana iti Mayo, dagiti nabanglo a puraw a sabong ket iti kaatiddog nga agraman kadagiti 4–9 a pingier. Dagitoy ket sarunuen dagiti nasam-it ayamuom a nagtimbukel a natangken a bunga, nga agrukod iti, a maluom iti Septiembre aginggana iti Marso.
Akin-abagatan a Hemisperio
Klima
Iti amin ti Mayo ket matarawidwidan a maalumamay bassit ngem dagiti adda iti Akin-amianan a Hemisperio kadagiti kapadana a latitud malaksid ti Antartika a nalamlamiis ngem ti Artiko. Ti gapuna daytoy ket ad-adu ti taaw ken basbassit ti daga idiay Akin-abagatan a Hemisperio. Ti danum ket nabunbuntog a mapapudot ken mapalamiis ngem ti daga.
Guettarda speciosa
Pannakaiwarwaras ken habitat
Mabirukan ti Guettarda speciosa kadagiti pantar a habitat kadagiti tropikal a lugar iti likmut ti Taaw Pasipiko, mairaman ti aplaya ti tengnga ken akin-amianan a Queensland ken Akin-amianan a Teritorio iti Australia, ken ti Is-isla Pasipiko, a mairaman ti Mikronesia, Pranses a Polinesia ken Fiji, Malaysia ken Indonesia, Maldives ken ti daya apantar ti Aprika. Kas isingasing ti naganna, agtubo ti gardenia ti aplaya kadagiti nadarat a lugar iti ngato ti nangato nga atab.
Akin-abagatan a Hemisperio
Klima
left|thumb|300px|Ti [[Aurora (astronomia)|Aurora australis nga agparparang iti langit ti rabii iti Waig ti Swifts, idiay amianan ti Lakes Entrance, Victoria, Australia]] left|thumb|300px|Ti Aurora australis nga agparparang manipud idiay [[Isla ti Stewart / Rakiura idiay akin-abagatan a puntos ti Isla ti Abagatan ti Baro a Selanda]]
Guettarda speciosa
Ekolohia
Ti Pteropus mariannus ket mangmangan kadagiti bunga ken sabong, ken nagiwarwaras kadagiti bukel.
Akin-abagatan a Hemisperio
Klima
Ti Akin-abagatan a Hemisperio ket kaaduan a saan unay a narugit ngem ti Akin-amianan a Hemisperio gapu ti dagup a kababa dagiti densidad ti populasion (ti dagup ti 10 aginggana ti 12% iti populasion ti tao), dagiti nababbaba nga agpang ti industrialisasion, ken dagiti basbassit a masa ti daga. (Dagiti pul-oy ti angin ket kaaduan nga agpalaud-daya, isu a ti rugit ket saan a nalaka a maiwaras iti amianan wenno abagatan.)
Idiay Akin-abagatan a Hemisperio ti Init ket lumabas manipud iti daya aginggana ti laud babaen ti amianan, uray no ti amianan ti Tropiko ti Kaprikornio ti natimbeng nga init ket mabalin a dagus nga adda iti ngato wenno adda iti abagatan iti tengnga ti aldaw. Ti agpuspusipos nga iNit babaen ti amianan ken gapuanan ti maysa a kanawan nga agpakanigid a pannakaipunta babaen ti langit a kasla saan a ti kanigid nga agpakanawan a panaggunay ti Init no makita manipud idiay Akin-amianan a Hemisperio no lumabas babaen ti akin-abagatan a langit. Dagiti anniniwan nga iballatek ti Init ket agsikkoda nga agpakanigid iti amin a paset ti aldaw ken dagiti pagorasan ti init ket agpa-adu kadagiti oras iti agpakanigid a turong. Iti las-ud dagiti salip ti solar a nakitkita manipud iti puntos iti abagatan iti Tropiko ti Kaprikornio, ti Bulan ket aggunay manipud iti kanigid nga agpakanawan iti disko ti Init (kitaen, kas pagarigan, dagiti ladawan nga addaan kadagiti pagorasan ti Salip ti solar ti Nobiembre 13, 2012), bayat a nakitkita manipud iti puntos iti amianan ti Tropiko ti Kanser (kasla, idiay Akin-amianan a Hemisperio) ti Bulan ket aggunay manipud iti kanawan nga agpakanigid iti las-ud dagiti salip ti solar.
Dagiti alipugpog ken dagiti tropikal a bagio ket agpusiposda nga agpakanawan idiay Akin-abagatan a Hemisperio (a kasumbagir ti agpakanigid idiay Akin-amianan a Hemisperio) gapu ti epekto ti Koriolis.
Guettarda speciosa
Panagusar babaen dagiti indihenio a kultura
Dagiti dakkel a bulong ket inus-usar idi kadagiti nadumaduma a waya babaen dagiti indihenio a tattao iti akin-amianan nga Australia; makalaon daytoy iti makan, ken no mapapudot, inus-suar daytoy para iti sakit ti ulo ken ut-ot ti bagi. Dagiti ungkay ket maus-usar iti panagaramid kadagiti Macassan a suako. Dagiti sabong ket naus-suar a pangpabanglo ti lana ti niog iti Is-isla ti Cook, ken ti kayo ket inus-suar kadagiti balay ken canoe.
Akin-abagatan a Hemisperio
Klima
Ti akin-abagatan a temperado a sona, ti subpaset ti Akin-abagatan a Hemisperio, ket gangani amin a taaw. Daytoy a sona ket iramanna amin ti Uruguay, Lesotho, Eswatini, ken Baro a Selanda; kaaduan ti Chile, Arhentina, Abagatan nga Aprika, ken Australia; ken dagiti paset ti Paraguay, Brasil, Namibia, Botswana, Mozambique, ken Madagascar.
Ti Abagatan nga Ungto ket naiturong iti galaktiko a sentro ken isu daytoy, no mairaman dagiti naranraniag a langit, ket makaaramid ti nasayaat a panagbuya ti langit ti rabii manipud iti Akin-abagatn a Hemisperio nga addaan iti naranraniag ken ad-adu a bitbituen.
Guettarda speciosa
Dagiti akinruar a silpo
[[Kategoria:Flora ti Pasipiko]
UTC−03:30
thumb|500px|UTC−03:30: Asul (Disisembre), Kahel (Hunio), Duyaw (amin a paset ti tawen), Napusasaw nga Asul – Luglugar ti baybay Ti UTC−03:30 ket ti timbengan ti oras a mangkissay kadagiti 3 1/2 nga oras manipud iti Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras (UTC). Daytoy ket naus-usar kadagiti probinsia ti Kanada ti Newfoundland ken Labrador.
902
Ti tawen idi 902 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Biernes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
UTC−02:30
thumb|500px|UTC−02:30: Asul (Disiembre), Kahel (Hunio), Duyaw (amin a paset ti tawen), Napusasaw nga Asul - Luglugar ti baybay Ti UTC−02:30 ket panangilasin para iti timbengan ti oras manipud ti UTC iti −02:30. Daytoy ket naus-usar idiay:
Base Léonore
Ti Base Léonore, wenno ti Léonore database, ket ti Pranses a database a mangilista kadagiti rehistro dagitikameng ti Nailian a Bilin ti Lehion ti Pammadayaw. Ti database ket ilistana dagiti rehistro dagiti naidutok iti Légion d'honneur manipud iti pannakairugina idi 1802 ken pimmusay idi 1977.
Manipud idi Enero 2014, aglaon ti database kadagiti 390,000 a rehistro.
Llanera
Ti Llanera ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
Doda
Ni Dorota Rabczewska  ket maysa nga artista ken kumakanta manipud idiay Polonia.
Solano
TI Solano ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
Houstonia acerosa
Ti Houstonia acerosa, makunkuna iti Ingles a kas New Mexico bluet wenno needleleaf bluet, ket ti sebbangan ti mula a patneng iti Chihuahua, Coahuila, Nuevo León, Tamaulipas, San Luis Potosí, Texas ken New Mexico.
Ti Houstonia acerosa ket timaysa a yierba nga agtayag aginggana iti 20 cm, agraman iti akikid a kasla dagum a bulbulong ken puraw wenno marapurpura a sabsabong.
Dagiti kita
Adda dagiti taalo a kita ti sebbangan nga adu a maaw-awat:
UTC−04:30
thumb|500px|UTC−04:30: Asul (Disiembre), Kahel (Hunio), Duyaw (amin a paset ti tawen), Napusasaw nga Asul – Luglugar ti baybay Ti UTC−04:30 ket ti timbengan ti oras a mangkissay kadagiti 4 1/2 nga oras manipud iti Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras (UTC). Daytoy ket maus-usar laeng idiay Venezuela, nga idiay ket naus-usaren manipud idiDisiembre 9, 2007. Sakbay ti daytoy, ti sona ti oras ti Venezuela ket UTC−04:00.
272
Ti tawen ti 272 (CCLXXII) ket maysa idi a bisiesto a tawen a nangrugi iti Lunes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano. Iti dayta a panawen, daytoy ket ammo idi a kas Tawen ti ti Konsultado da Postumius ken Veldumnianus (wenno, iti manmano, ti tawen ti 1025 Ab urbe condita). Ti denominasion ti 272 para iti daytoy a tawen ket naus-usaren manipud idi mediebal a paset ti panawen, idi ti panawen ti kalendario ti Anno Domini ket nagbalin a kaaduan a naus-usar a pamay-an idiay Europa para kadagiti pananginagan iti tawen.
129
Ti tawen ti 129 (CXXIX) ket maysa idi a kadawyan a tawen a nagrugi iti Biernes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano. Iti dayta a panawen, daytoy ket ammo idi a kas Tawen ti Konsultado da Celsus ken Marcellus (wenno, iti manmano, ti tawen ti 882 Ab urbe condita). Ti denominasion ti 129 para iti daytoy a tawen ket naus-usaren manipud idi mediebal a paset ti panawen, idi ti panawen ti kalendario ti Anno Domini ket nagbalin a kaaduan a naus-usar a pamay-an idiay Europa para kadagiti pananginagan iti tawen.
903
Ti tawen idi 903 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Sabado (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Amianan a Sulawesi
Ti Amianan a Sulawesi (Sulawesi Utara) ket ti probinsia ti Indonesia. Daytoy ket mabirukan iti akin-amianan a peninsula ti isla ti Sulawesi, idiay Peninsula Minahasa, mabirukan iti abagatan ti Filipinas ken abagatan a daya ti Malaysia. Daytoy ket beddenganna ti Filipinas iti amianan, ti Baybay Maluku iti daya, ti Gorontalo iti laud ken ti Golpo ti Tomini iti abagatan. Ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ti probinsia ket ti Manado, ken ti populasionna ket 4,135,526 segun ti senso idi 2010; ti kaudian nga opisial a karkulo (para iti Enero 2014) ket 4,353,540. Ti Manado ket isu pay ti kangrunaan a sumrekan ken ti sentro ti ekonomia ti probinsia. Dagiti sabali pay a nangruna nga ili ket ti Tomohon ken Bitung. Manipud iti senso ti Indonesia idi 2016, ti dagup a populasion ti Amianan a Sulawesi ket 2.771.159. Adda dagiti 41 a banbantay nga addaan iti kangato a sumakop manipud iti 1,112 – 1,995 asl. Kaaduan dagiti kasasaad ti heolohia ket dagiti ubing a rehion ti bulkan, adda dagiti adu a bilang dagiti panagbettak ken dagiti aktibo a balisongsong a sukog dagiti aktibo a bulkan a mabirukan iti tengnga a Minahasa, Bolaang Mongondow ken Is-isla Sangihe.
Sasao a Fas
Ti sasao a Fas ket ti bassit a pamilia ti pagsasao ti Papua Baro a Guinea.
Pannakaidasig
Uray no pudno a ti pamilia ket buklen laeng dagiti dua nga asideg nga agkabagian a pagsasao, ti Baibai ken Fas (40% a kognado), adda dagiti adun a pannakaallilaw iti pannakaikamenganna, gapu ti saan a nasayaat a pannakailinia iti pannakaipablaak (Loving & Bass 1964) ti datos a nausar para iti immuna a pannakaidasig. (Kitaen ti Baron 1983.) Ti immuna idi a nagan ti pamilia ket Fas, ngem binaliwan ni Laycock (1975) datoy iti Baibai idi nagkamali a nangiyalis ti pagsasao a Fas iti pamilia a Kwomtari, ti maysa a biddut nga immadu a naikabkabil iti literatura. Isu a ti Baibai (Baibai ken Biaka) ket saan a sinonimo para iti pamilia a Fas (Baibai ken Fas). Kitaen ti sasao a Kwomtari–Fas para kadagiti salaysay.
* Mabalin pay laeng ti metatesis ti iti Fas. ken nakonstrukto manen ti metatesis ti.
* Mapukaw ti kadagiti dadduma nga enbironmento. Ti ti Baibai ket mabalin a ponemiko a.
Saan a makakita ni Baronti ebidensia a dagiti panagpapada a pagbaetan dagiti pamilia ti Fas ken Kwomtari ket ad-adu ngem dagiti saan a kabagian a kaarruba, ken agdudua iti pannakaumiso ti naipagpagarup a kinapudno ti pamilia a Kwomtari–Fas.
Maika-73 a meridiano daya
Ti 73° a meridiano daya ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, Asia, ti Taaw Indiano, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-73 a meridiano daya ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-107 a meridiano laud.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-73 a meridiano daya ket lumabas iti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Kara ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo ti Ob ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo ti Ob ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo ti Ob ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" | 🇰🇿 ! scope="row" | 🇰🇬 ! scope="row" | 🇺🇿 ! scope="row" | 🇰🇬 ! scope="row" | 🇹🇯 ! scope="row" | 🇦🇫 ! scope="row" | 🇵🇰 ! scope="row" | 🇮🇳 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇮🇳 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇲🇻 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇲🇻 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Indian Ocean ! scope="row" | 🇲🇻 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇲🇻 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Sasao a Mailuan
Ti sasao a Mailuan ket ti bassit a pamilia ti sasao a Trans–Baro a Guinea a naisasao idiay "Ipus ti Billit" (akin-abagatan a daya a peninsula) ti Baro a Guinea. Sagpaminsanda a nairamraman iti naipagpagarup a sanga ti Abagatan a daya a Papuano ti Trans–Baro aGuinea (TNG), ngem dagiti pamilia ti Abagatan a daya Papuano ket saan pay a naipakita nga as-asideg a maikabagian iti tunggal maysa kaniada ngem kadagiti sabali a pamilia ti TNG.
Dagiti pagsasao ket ti,
Aminda ket makibinningay iti 50% iti bokabulario. Dagiti pangsandi ket
! !!sg!!du!!pl !1 !2 !3
Inbagbaga ni Dutton (1971) a ti Bauwaki ket silpo idi ti sasao a Yareban. Addaan daytoy iti ad-adu a pannakaipada iti leksiko it Aneme Wake (Yareban) ngem ti kaasitgan a pagsasao a Mailuan ti Domu.
UTC−03:00
thumb|300px|UTC−03: Asul (Enero), Kahel (Hulio), Duyaw (amin a paset ti tawen), Napusasaw nga Asul - Luglugar ti baybay
Ti UTC−03:00 ket ti timbengan ti oras a mangkissay kadagiti 3 nga oras manipud ti Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras (UTC).
Houstonia (mula)
Ti Houstonia (bluet) ket ti henero dagiti mula iti pamilia ti Rubiaceae. Adu kadagiti sebbangan ti dati a naidasig, a mairaman dagiti sabali a henero a naisinsina kadagiti sabali a lugar, iti maysa nga ad-adu a mangiraman a henero ti Hedyotis.
Buklen ti Houstonia dagiti 20 a sebbangana patneng iti Amianan nga Amerika. Dagiti sabali pay a 5 a sebbangan ket naidasig iti henero ti Stenaria; ti Houstonia nga awanan iti Stenaria ket parapiletiko. Asideg a kabagian ti henero ti Oldenlandia microtheca ken, ngem ad-adayo tii Arcytophyllum.
Dagiti kameng ket kalanglangada dagiti sebbangan ti henero ti Myosotis (Forget-me-nots iti Ingles), ngem mailasinda manipud iti naudi a naibaga babaen ti kaadda laeng dagiti 4 a sepalo (dagiti petalo) imbes a 5.
Dagiti sebbangan
Dagiti maawat a sebbangan manipud idi Mayo 2014 ket dagiti sumaganad:
Villaverde
Ti Villaverde ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
Looc
Ti Looc ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
Escalante
Ti Escalante ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
Pagsasao a Nai
Ti pagsasao a Nai wenno Biaka ket ti pagsasao ti Papua Baro a Guinea. Daytoy ket naisasao idiay Distrito ti Amanab, Probinsia ti Sandaun, kadagiti tallo a purok: ti Konabasi, Biaka, ken Amini.
Ti Nai ket maysa kadagiti sasao a Kwomtari. Nupay kasta, gapu ti maysa a biddut iti pannakailinia iti naipablaak a datos, ti Nai (kas Biaka) ket kamali idi a naikabil iti naipagpagarup a pamilia a "Baibai" a kakuyog iti pagsasao a Fas Baibai; daytoy ket kanungpalan met a naisubli a naisilpo iti pamilia a Kwomtari a kas "Kwomtari–Baibai". (Kitaen ti sasao a Kwomtari–Fas para kadagiti salaysay.)
337
Ti tawen ti 337 (CCCXXXVII) ket maysa idi a kadawyan a tawen a nangrugi iti Sabado (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano. Iti dayta a panawen, daytoy ket ammo idi a kas Tawen ti ti Konsultado da Felicianus ken Titianus (wenno, iti manmano, ti tawen ti 1090 Ab urbe condita). Ti denominasion ti 337 para iti daytoy a tawen ket naus-usaren manipud idi mediebal a paset ti panawen, idi ti panawen ti kalendario ti Anno Domini ket nagbalin a kaaduan a naus-usar a pamay-an idiay Europa para kadagiti pananginagan iti tawen.
904
Ti tawen idi 904 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Domingo (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Pagsasao a Touo
Ti pagsasao a Touo ket naisasao idiay akin-abagatan a parte ti Isla Rendova iti Is-isla ti Solomon. Maitagikua ti Touo iti grupo a Tengnga a Solomon ti sasao a Papuano. Amin dagiti manglikmut a pagsasao iti Touo ket maitagikua iti subgrupo nga Oceaniko ti pamilia ti pagsasao nga Austronesio.
Maika-157 a meridiano laud
Ti 157° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, Amianan nga Amerika, ti Taaw Pasipiko, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-157 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna iti maika-23 a meridiano daya.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-157 a meridiano laud ket lumabas babaen ti:
Pagsasao a Touo
Ti pagsasao a Touo ket sagpaminsan a tinawtawagan iti Baniata wenno Lokuru, manipud kadagiti dua a kadakkelan a purok a nakaisasauan ti pagsasao. Ti balikas aTouo ket nagtaud manipud iti etnonimo nga inus-usar dagiti agsasao iti Touo iti bagbagida.
Maika-157 a meridiano laud
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
La Carlota
Ti La Carlota ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
Pagsasao a Domu
Ti pagsasao a Domu (Dom) ket ti pagsasao a Papuano ti Baro a Guinea.
905
Ti tawen idi 905 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Martes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Gobierno ti Filipinas
Ti Gobierno ti Filipinas ket ti nailian a gobierno iti unitario nga estado iti Republika ti Filipinas. Daytoy ket ti presidensial, representatibo, ken demokratiko a republika a ti Presidente ti Filipinas ket isu ti daulo ti estado ken ti daulo ti gobierno iti kaunegan ti adu a porma nga adu a partido a sistema.
Ti gobierno ket addaan kadagiti interdependente a sanga: ti lehislatibo a sanga, ti ehekutibo a sanga, ken ti ukoman a sanga. Dagiti bileg dagiti sanga ket naitalek babaen ti Batay-linteg ti Filipinas kadagiti sumaganad: Ti lehislatura a bileg ket naitalek iti dua a kamara ti Kongreso ti Filipinas—ti Senado ket ti akinngato a kamara ken ti Kamara dagiti Pannakabagi ket ti akinbaba a kamara.
Ti ehekutibo a bileg ket masansanay babaen ti gobierno babaen ti panangidaulo ti Presidente. Ti ukoman a bileg ket naitalek kadagiti korte a ti Kangatuan a Korte ti Filipinas a kas ti kangatuan a bagi ti ukoman.
Pagsasao a Baibai
Ti pagsasao a Baibai ket maysa kadagiti dua a sasao a Fas ti Papua Baro a Guinea. Daytoy ket kanagan ti naipagpagarup a pamilia a Baibai, a naipagpagarup idi a pudno idi ti pagsasao a Fas ket kamali a naisukat para iti pagsasao ti Kwomtari a Biaka iti naipablaak a datos. Daytoy ket pudno nga awanan iti pannakaipada iti Kwomtari, ngem 40% a kognado iti Fas. (Kitaen ti sasao a Fas para kadagiti salaysay.)
Vallehermoso
Ti Vallehermoso ket mabalin a dumakamat kadagiti usmaganad:
Gobierno ti Filipinas
Sanga ti lehislatibo
Dagiti senador ket mabutosanda kadagiti innem a tawen a termino. Mabalinda a mabutosan amnen ngem saanda a mabalin ti agtaray para iti maikatlo nga agsasaruno a termino. Ti Kamara dagiti Pannakabagi ket mabalinda ti agpili a manglabas para iti panagbakante iti tugaw ti lehislatibo, a pakaiturongan daytoy iti espesial nga eleksion. Ti mangabak iti espesial nga eleksion ket agserbi iti saan a nalpas a termino ti dati a pannakabagi ti distrito, ken maikeddengto a kas maysa nga elektibo a termino. Ti isu met laeng nga alagaden ket maipakat iti Senado, nupay kasta daytoy ket maipakat laeng no ti tugaw ket nabakante sakbay ti kadawyan nga eleksion ti lehislatibo.