cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Metrosideros
Panangimuyong
Masansan a maimulmula ti Metrosideros para kadagiti napintas a sabong, kas dagiti kayo ti kalsada wenno dagiti hardin ti balay. Kadawyan a nalabbasit dagiti sabong, ngem adda met dagiti kultibar nga agmaris iti narangha, duyaw wenno puraw a sabsabong. Sumagmamano dagiti nagan a nailista kadagiti hortikultural a katologo ken dagiti sabali a pablaak, a kas ti M. villosa ken M. vitiensis, ket pudno dagitoy a nagnagan dagiti karuay wenno dagiti kultibar (kadawyan ti M. collina) imbes nga iti umiso a sientipiko a sebbangan. Ti pōhutukawa ti Baro a Selanda ket addaan kadagiti nadumaduma a kultibar a naimulmula iti Australia, Hawaii ken California ken naballigi daytoyen a naimula iti amianan ti Espania ken iti Is-isla ti Sicilia iti abagatan-laud bassit nga aplaya ti Britania, ngem dagiti sebbangan ket naikeddeng a maysa a makaraut a peste kadagiti parte ti Abagatan nga Aprika. Ti Metrosideros kermadecensis ket agdama a naturalisado iti Hawaii, ken mabalin nga agbalin daytoy a peste. Iti met sabali, dagiti nadumaduma a kultibar ti M. collina ken M. polymorpha ket aduda a naimulmula iti Baro a Selanda kadagiti nadumaduma a nagan. Masna a mabirukan ti Metrosideros umbellata iti abagatan ti nangruna a daga ti Baro a Selanda iti Is-isla Auckland iti 50° a latitud ti abagatan, ken ti katibkeran a kameng ti henero, ken adda dagiti bassit a naimuyongan nga espesimen nga agtubtubo iti Eskosia.
Dagiti sebbangan ti Metrosideros
Abagatan nga Amerika
Abagatan nga Aprika
Baro a Guinea
Filipinas
Polinesia a Pranses, Pitcairn ken Is-isla Cook
Fiji, Samoa ken Vanuatu
Terminalia acuminata
Idi Mayo 2016, naireporta a naduktalan dagiti espesimenti ti T. acuminata iti Parke ti Estado ti Serra da Tiririca iti Itacoatiara, Niterói; iti Parke ti Estado ti Mendanha, iti Nova Iguaçu; iti Nailian a Parke ti Tijuca, ken iti Munisipal a Masna a Parke ti Siudad, iti Gávea, ken iti siudad ti Rio de Janeiro.
Metrosideros
Dagiti sebbangan ti Metrosideros
Is-isla ti Solomon
Pteleopsis habeensis
Ti Pteleopsis habeensis ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Combretaceae. Daytoy ket mabirukan iti Ghana, Mali, ken Nigeria.
Metrosideros
Dagiti sebbangan ti Metrosideros
Isla Lord Howe
Is-isla Ogasawara
Ulaanbaatar
Ti Ulaanbaatar wenno Ulan Bator (Улаанбаатар,, Ulaγanbaγatur, literal a "Nalabbasit a Bannuar") ket ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ti Mongolia. Daytoy ket pederal a munisipalidad, ti siudad ket saan a parte iti ania man a probinsia, ken ti populasionna manipud idi 2014 ket sumurok a 1.3 a riwriw.
Manilkara spectabilis
Ti Manilkara spectabilis, wenno bully tree iti Ingles, ket tidi unay maawatan, nakaro a naisagmak a sebbangan a kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket naminsan laeng a naurnong para iti botaniko a panagadal, manipud iti bugbugtong a lugar iti asideg ti Limón kadagiti igid ti baybay a bakit ti Atlantiko iti Costa Rica. Daytoy ket naipampamatian nga endemiko iti daytoy a rehion ti tanap, kadagiti katuduan a bakir, a dati a di naisinasina, nga itan ket naisinsinana gapu kadagiti agdama a panagpukpukan iti kayo.
Pteleopsis myrtifolia
Ti Pteleopsis myrtifolia ('Ptelea' = elm, 'opsis' = kapada ti, 'myrtifolia' = bulbulong a kas ti mirtus) ket maysa kadagit 10 a sebbangan ti Aprika iti daytoy a henero iti pamilia ti Combretaceae. Daytoy laeng ti sebbangan ti Pteleopsis a mabirukan iti Akin-abagatan nga Aprika.
Pagsasao a Penan-Nibong
Ti pagsasao a Punan-Nibong, ammo pay a kas Penan, ket ti kompleks a pagsasao nga insasao babaen ti tattao a Penan ti Borneo. Dagita ket mainaig iti sasao a Kenyah. Ipakita ti Glottolog ti Akinlaud a Penan a kas as-asideg iti Sebop ngem iti Akindaya a Penan.
Ulaanbaatar
Mabirukan idiay tengnga a Mongolia, ti siudad ket mabirukan iti kangato iti agarup a idiay ginget ti Karayan Tuul. Daytoy ti sentro ti kultura, industria ken pinansia ti pagilian, ti sentro ti network ti kalkalsada ken naisilpo babaen ti perokaril ti Mongolia iti sistema ti perokaril idiay Rusia ken iti sistema ti perokaril idiay Tsina.
Ti siudad ket napundar idi 1639 a kas maiyalis (nomadiko) a sentro ti Budista a monastiko. Idi 1778, daytoy permanennte a natalinaay iti agdama a lokasionna, ti pagtutumpongan dagiti karayan Tuul ken Selbe. Sakbay iti dayta, daytoy ket nagbaliw iti lokasion kadagiti duapulo ket walo a beses, ken iti tunggal maysa a lokasion ket napili babaen ti seremonia. Iti maika-22 a siglo, dimmakkel ti Ulaanbaatar iti nangruna a sentro iti panagpataud.
Pagsasao a Tring
Ti pagsasao a Tring ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay Borneo, iti Sarawak.
Olinia ventosa
Ti Olinia ventosa, kadawyan nga ammo iti Ingles a kas ti hard-pear ket ti dakkel a kayo iti kankanayon a berde a bakir nga indihenio iti Abagatan nga Aprika.
Baeckea crassifolia
Ti Baeckea crassifolia, kadawyan nga ammo iti Ingles a kas desert heath-myrtle wenno ti desert baeckea, ket ti kadawyan a bassit a mula a mabirukan kadagiti aplaya a lugar ti akin -abagatan nga Australia.
Olinia ventosa
Langa
Kasisigud a nalamuyot ket maris-dapo ti ukis ti kayo, ngem agbalin a nakersang, nasiksikan, naabut-abutan ken maralabbasit no mataengan. Ti nalalat, nangisit a berde, nasileng a bulong ket agparang nga agsumbangir a paris, bayat a ti maraderosas-puraw, nabanglo a biseksual a sabsabong ket agparangda nga agririmpuok iti ungto ti sanga iti tiempo ti primabera. Ti kayo ket masansanga nga agbunga kadagiti maraderosas-nalabbasit a berry.
Ti Olinia ventosa ket sagpaminsan a mabalin a mailasing gapu ti napigsa nga ayamuom dagiti almendras no mataltal dagiti bulongna.
Baeckea crassifolia
Pannakaidasig
Ti sebbangan ket immuna a pormal nga implawag babaen ni botaniko John Lindley idi 1838 kas parte ti obra iti Three Expeditions into the interior of Eastern Australia ni Thomas Mitchell.
Olinia ventosa
Pannakaiwarwaras
Ti Olinia ventosa ket patneng ikadagiti rehion ti akin-abagatan ken akindaya nga aplaya ti Abagatan nga Aprika, manipud iti Cape Peninsula aginggana iti akin-abagatan a KwaZulu-Natal. Ti masna a habitatna ket dagiti bakir ti afro-montane, a naipangpangruna kadagit igid ti bakir, ken dagiti lugar ti aplaya ken dagiti nabato a bakras ti turod.
Baeckea crassifolia
Pannakaidasig
TTi henero ti Baeckea ket naipanagan para ken ni Abraham Baeck, ti maysa a Sueko a naturalista ken pisiko. Naala ti nagan ti sebbangan iti Latin a balikas iti crassus a ti kayatn a asawen ket napuskol ken ti folium a ti kayatan a sawen ket bulong a mangibagbaga kadagiti natubbog ken nalukmeg a bulbulo ti mula.
Olinia ventosa
Pannakaiwarwaras
Daytoy ket umad-adun a naimuyongan iti amin a paset ti Abagatan nga Aprika, kas ti maysa a natibker ken napintas a paglinongan a kayo para kadagiti dakkel a hardin.
Usar ken panangimuyong
Daytoy ket napardas nga agtubo a kayo, natibker ken mabalin a makanuynoy iti di nasayaat ken nabato a dagdaga. Kas met iti kaaduan a kaykayo, daytoy ket nasken a saan nga asideg a maimula kadagiti pasdek ken nasimiento a luglugar. Mapataud dagiti bukel kadagiti bunga, ngem narigat a mapatubo, gapu ta addaan iti natangken nga ukis a nasken nga umuna maikkat. No agtubonton, napardas nga agtubo dagiti bunobon.
Bayat a ti kayona ket naipammategan ti panagaramid kadagiti alikamen, ti kangrunaan nga usarna itan ket kas maysa a dakkel a paglinongan a kayo para kadagiti hardin ti Abagatan nga Aprika. Daytoy ket masansan a naimulmula gapu ti kapintasna, iti nasamek, nangisit a bulbulong a nasayaat a maigiddiat kadagiti rimpuok ti maraderosas-puraw a sabsabong.
Kemika
Dagiti bulong ket aglaon iti cyanogenic glucoside prunasin.
Kilogramo
Ti kilogramo ket ti baatayan a yunit ti masa iti sistema a metriko, a pormal a ti Internasional a Sistema dagiti Yunit (International System of Units – SI), ken addaan iti simbolo ti yunit iti kg. Daytoy ket adu a maus-usar a panagrukod iti siensia, inhenniera, ken komersio iti sangalubongan, ken masansan a simple a makunkuna a kilo iti inaldaw a panagsasao.
Kasisigud a naipalawag ti kilogramo idi 1795 a kas ti masa ti maysa a litro ti danum. Maysa idi daytoy a nalaka a panangipalawag, ngem narigat a mausar iti panagsanay. Babaen kadagiti kamaudian a panangipalawag ti yunit, nupay kasta, daytoy a pannakaikabagian ket addaan pay laeng iti kinaagpayso iti 30 ppm. Idi 1799, ti platino a Kilogramme des Archives ket sinukatanna daytoy a kas ti pagalagadan ti masa. Idi 1879, ti maysa a silindriko ti platino-iridio, ti Internasional a Prototipo ti Kilogramo (International Prototype of the Kilogram – IPK) ket nagbalin a ti pagalagadan ti yunit ti masa para iti sistema a metriko, ken nagtultuloy daytoy aginggana idi 2019. Ti kilogramo ket isu idi kadagiti naudi a naipalawag a yunit ti SI babaen ti maysa a pisikal nga artepakto.
Naipalawag itan ti kilogramo kadagiti termino ti segundo ken ti metro, a naibatay iti naitalinaay a kammasapulan a konstansia ti katutubo. Mangipalubos daytoy iti nasayaat a naaramatan a laboratorio ti metrolohia a dagus a mangkalibrado iti maysa nga instrumento ti panagrukod ti masa a kas ti Kibble balance babaen ti panagrukod ti masna a penomena, nga awanen iti pannakasapul a panagusar ti maysa nga artepakto.
Dagiti nota
<references group="Nota" />
Macropteranthes
Ti Macropteranthes ket ti henero dagiti mula nga aglaon kadagiti lima a sebbangan ti natarikayo a babassit a mula a patneng iti akin-amianan nga Australia.
Baeckea imbricata
Ti Baeckea imbricata, kadawyan nga ammo iti Ingles a kas heath myrtle, ket ti sebbangan ti bassit a mula iti pamilia ti Myrtaceae a mabirukan kadagiti lugar ti aplaya ken kadagiti asideg a bambantay iti New South Wales ken Queensland iti Australia. Daytoy ket agtubo iti 1 a metro iti katayag ken addaan kadagiti bassit nga arinduyog a bulong iti kaatiddog iti 3–6 mm ken 2.5 aginggana iti 5 mm iti kaakaba. Agparang dagiti puraw a sabong iti pagbaetan ti panagsusulbod ken naladaw a kalgaw.
Ti sebbangan ket pormal nga impalawag babaen ni Aleman a botaniko Joseph Gaertner idi 1788, a naibatay iti maysa nga espesimen iti herbario ni Joseph Banks. Ninaganan ni Gaertner ti sebbangan iti Jungia imbricata. Idi 1917 ti sebbangan ket naiyakar iti henero ti Baeckea babaen ni Briton a botaniko George Claridge Druce. Ti espesipiko nga epiteta iti imbricata ket naala manipud iti Latin, a mangibagbaga kadagiti agsisinnaknib a bulong.
Pagsasao a Kiput
Ti pagsasao a Kiput ket ti pagsasao a Malayo-Polinesio a naisasao idiay akin-amianan a Sarawak, Borneo, Malaysia.
Neolemonniera clitandrifolia
Ti Neolemonniera clitandrifolia ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket mabirukan iti Ghana, Liberia, Nigeria, ken Sierra Leone. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.
Espaniol nga Amerika
Ti Espaniol nga Amerika (Hispanoamérica) ket ti rehion a mangbukel kadagiti agsasao iti Espaniol a pagilian iti Kaamerikaan.
Dagitoy a pagilian ket addaanda kadagiti panagpapada iti tunggal maysa ken iti Espania, ti dati a Europeano a metropolis. Kadagitoy amin a pagilian, ti Espaniol ket isu ti nangruna a pagsasao, sagpaminsan pay a makibinningay ti opisial a kasasaad iti maysa wenno kadagiti ad-adu nga indihenio a pagsasao (kas ti Guaraní, Quechua, Aymara, wenno Maya), wenno Ingles (idiay Puerto Rico). Ti Romano Katolisismo ket ti kaaduan a relihion
Ti Espaniol nga Amerika ket maigiddiat iti Ibero-Amerika gapu ta ti naud-udi ket buklenna ti Espaniol nga Amerika ken Bradil (dati a "Portuges nga Amerika"), ken para kadagiti dadduma a panagusar ket mangiraman kadagiti pagilian ti Peninsula Iberia ti Portugal, Espania ken Andorra. Ti Espaniol nga Amerika ket maigiddiat pay iti Latin nga Amerika, a daytoy met ket mangiraman ti Espaniol nga Amerika, Brasil, ken dagiti pay dati a Pranses a kolonia iti Akinlaud a Hemisperio malaksida kadagiti lugar nga itan ket addan iti Estados Unidos wenno Kanada.
Macropteranthes kekwickii
Ti Macropteranthes kekwickii ket ti sebbangan ti natarikayo a bassit a mula a patneng iti Akin-amianan a Teritorio iti Australia.
Psidium guineense
Ti Psidium guineense ket ti sebbangan ti bayabas. Dagiti kadawyan a nagan ket mairaman ti Brazilian guava, Castilian guava, sour guava, Guinea guava (Pagsasao nga Ingles), Goyavier du Brésil (Pagsasao a Pranses), brasiliaanse koejawel (Afrikaans), Stachelbeerguave (Pagsasao nga Aleman), chobo, diondan (Bolivia), guayabillo de tierra fria (El Salvador), araçá do campo, aracahy (Brasil), guayaba brava, sacha guayaba (Peru), allpa guayaba (Ecuador), guayaba agria (Venezuela, Mehiko), guayaba acida, chamach, pichippul (Guatemala), cas extranjero (Costa Rica), ken guayabita de sabana (Panama).
Pannakaiwarwaras ken habitat
Kasayaatan nga agtubo ti mula kadagiti nainit a lugar nga addaan iti nadam-eg, nalames a dagdaga, ngem makapanuynoy iti nalawa a sakup dagiti kasasaad ken mabalin nga agtubo kadagiti nadisturbo a lugar ken kadagiti dakes a daga. Daytoy ket saan a makapanuynoy kadagiti naapgad wenno nalayus a sub-estrata. Kadawyan daytoy kadagiti lugar ti aplaya iti Brasil.
Deskripsion
Daytoy a mula ket mabalin a bassit a mula iti 1 aginggana iti 3 a metro iti katayag a kayo a makaabot iti 7 a metro. Ti ukis ti kayo ken bulong ket maramaris-dapo. Dagiti bulong ket aginggana iti 14 a sentimetro iti kaatiddog ken 8 a sentimetro iti kaakaba Ti nasikkil, arinduyog-sukog a bulbulong ket sagpaminsan a rimmagadi dagiti igid. Ti babana ket glandular unay ken naabbongan iti napusasaw wenno maralabbasit a dutdot. Agtubo dagiti sabong kadagiti axil ti bulong, bugbugtong wenno kadagiti rimpuok aginggana iti 3. Ti sabong ket addaan iti puraw a korola ken dagiti adu nga estambre. Daytoy ket nabanglo. Natangken ti bunga, nagtimbukel, ken aginggana iti 2.5 a sentimetro iti kaakaba. Daytoy ket addaan iti duyaw nga ukis, duyaw nga akinruar a lasag ken marapuraw nga akin-uneg a lasag nga aglaon kadagiti adu a bukel.
Bunga
Makunkuna a ti lasag ti bunga ket naalsem bassit, agnanam a kas strawberry. Daytoy ket nakunkuna pay a napait. Dagiti nadumaduma a karuay ket addaan dagiti nadumaduma a nanam, ken sumagmamano ket nasam-it no makan a naata. Nasayaatda a maaramid kadagiti preserba ti prutas.
Dadduma nga usar
Natibker ti kayona ken mabalin a mausar a tabla ken panagaramid kadagiti nalagda a banag a kas dagiti putan ti ramramit. Ti ukis ti kayo ket addaan iti tannin ken mabalin a mausar a panagkurti iti lalat.
ADda dagiti bassit nga usar a pangngagas ti mula. Dagiti yaon ti ukis ti kayo ken dagiti ramut ket maus-usar a pangngagas ti buris iti Brasil. Dagiti yaon dagiti bulong ket maus-usar nga agas iti panateng iti Costa Rica. Dagiti panagadal it ilaboratorio ket mangipakita a dagiti yaon ket addaan iti aktibidad a pangkontra iti methicillin-resistant Staphylococcus aureus, a naipangpangruna no maitipon kadagiti antibiotiko. Dagiti flavonoide a nailasin iti mula ket mairaman ti quercetin, avicularin, ken guaijaverin.
Ekolohia
Ti mula ket mangisangaili iti mistletoe Psittacanthus angustifolius.
Nesoluma nadeaudii
Ti Nesoluma nadeaudii ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Polinesia a Pranses.
Pteleopsis tetraptera
Ti Pteleopsis tetraptera ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Combretaceae. Daytoy ket mabirukan iti Kenya ken Tanzania. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.
Nesoluma
Ti Nesoluma ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Sapotaceae.
Dagiti sebbangan ket mairaman dagiti sumaganad:
Nesoluma st.-johnianum
Ti Nesoluma st.-johnianum ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Pitcairn.
Manilkara valenzuelana
Ti Manilkara valenzuelana ket ti sebbangan ti kayo wenno iti natayag a bassit a mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket mabirukan kadagiti bakir ti igid ti baybay ken baba ti igid ti baybay iti Kuba (Pinar del Río ken Oriente), ti Republika a Dominikano, Haiti, ken mabalin pay nga iti Puerto Rico. Ti habitatna ket nakaron a bumasbassit gapu iti presion dagiti agar-aramid iti uging, panagpukan iti kayo, ken iti panangiwayang iti bakir para iti pagtaengan ti tao.
Astartea fascicularis
Deskripsion
Daytoy a sebbangan ket bassit a mula a kadawyan a makaabot iti katayag iti 1.5 a metro kadagiti naangain a lugar ken agarup a 3 a metro iti katayag kadagiti nasalakniban a lugar. Daytoy ket mabalin nga addaan iti bugbugtong wenno adu nga ungkay ken mabalin nga agtutuon. Dagiti baro nga ungkay ket nalabbasit iti maris ken naparagpagan wenno napayakan. Maris dapo dagiti laklakay nga ungkay, agdur-as a maralabbasit ken maris-dapo a garit, ken nakarkaro a napantokan. Dagiti bulong ket masansan a maurnos kadagiti fascicles. Dagiti bulong ket mabalin a napuskol wenno napuspuskol ngem ak-akaba, ken makaabot iti 1.2 a sentimetro iti kaatiddog. Agparis dagiti sabong kadagiti igid ti sanga. Kadawyan a puraw dagiti petalo, wenno sagpaminsan a napusasaw a derosas. Ti sabong ket aglaon kadagiti rimpuok dagiti nadumaduma nga estambre ken kadawyan a dagiti bassit a staminode. Ti kapsula a bunga ket 2 wenno 3 a milimetro iti kaatiddog.
Pannakaiwarwaras
Daytoy ket addaan iti nawara a pannakaiwarwaras kadagiti rehion ti South West, Great Southern ken Goldfields-Esperance iti Akinlaud nga Australia nga idiay ket masansan a mabirukan kadagiti igid ti dalan ti danum ken iti panaglalam-ek kadagiti nabasa a depresion nga agtubtubo kadagiti nadarat ken lateritiko a daga.
Agtubo daytoy a bassit a mula kadagiti subestrato ti granito. Daytoy ket mabirukan kadagiti wayang nga igid ti baybay a habitat ken kadagiti ad-adu a nasalakniban nga akin-uneg a lugar.
Boutros Boutros-Ghali
Ni Boutros Boutros-Ghali (بطرس بطرس غالي Buṭrus Buṭrus Ghālī, ; 14 Nobiembre 1922 – 16 Pebrero 2016) ket Ehipsio a politiko ken diplomata ken isu idi ti maika-6 a Sekretario Heneral ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UN) manipud idi Enero 1992 aginggana idi Disiembre 1996. Maysa nga akademiko ken dati a Bise-Ganganaet a Ministro ti Ehipto, ni Boutros-Ghali ket mangimaton idi iti UN iti panawen dagiti nadumaduma a didigra, mairaman ti panagsisina ti Yugoslavia and the henosidio ti Rwanda. Isu idin ti immuna a Sekretario Heneral iti Sangalubongan a Gunglo ti Francophonie manipud idi Nobiembre 1997 aginggana idi Disiembre 2002.
Pagsasao a Narom
Ti pagsasao a Narom (sagpaminsan pay a nailetra iti Narum) ket ti pagsasao a Malayo-Polinesio ti sanga ti Akinbaba a Baram. Daytoy ket insaao babaen dagiti agarup a 2,420 a tattao a Narom idiay Sarawak, Malaysia, ken naipangpangruna idiay Dibision ti Miri ken ti lugar iti abagatan ti sabangan ti Karayan Baram. Ti pagsasao ket addaan kadagiti dua a dialekto.
Eberhardtia
Ti Eberhardtia ket ti henero ti mula iti pamilia ti Sapotaceae a naipalawag a kas maysa a henero idi 1920.
Ti Eberhardtia ket patneng iti Laos, Bietnam, ken akin-abagatan a Tsina.
Pagsasao a Kadazan Dusun
Ti pagsasao a Kadazan Dusun, ammo pay a kas Bunduliwan (Dusun: Boros Dusun), ket pagsasao nga Austronesio ken maysa kadagiti ad-adu a naiwarwaras a pagsasao nga insasao babaen dagiti tattao a Dusun ken Kadazan iti Sabah, Malaysia.
Sarawak
Ti Sarawak, nabirngasan iti Bumi Kenyalang ("Daga dagiti Kalaw"), ket maysa kadagiti dua nga estado ti Malaysia iti isla ti Borneo (ti Sabah ti sabali nga estado). Daytoy a teritorio ket addaan iti naisangayan nga agpang iti autonomia iti administrasion, immigrasion, ken ukoman a mangigiddiat iti daytoy manipud kadagiti estado ti Peninsula ti Malaysia. Ti Sarawak ket mabirukan idiay amianan a laud ti Borneo, a mangbeddeng ti estado ti Sabah iti amianan a daya, ti Kalimantan, ti parte ti Borneo ti Indonesia, iti abagatan, ken manglikmut ti nawaya nga estado ti Brunei. Ti kapitolio a siudad, ti Kuching, ket ti sentro ti ekonomia ti estado ken ti tugaw ti gobierno ti estado ti Sarawak. Dagiti sabali a siudad ken ili idiay Sarawak ket mairaman ti Miri, Sibu, ken Bintulu. Manipud iti senso idi 2015 idiay Malaysia, ti populasion ti estado ket 2,636,000. Ti Sarawak ket addaan iti maysa nga ekuatorial a klima nga addaan kadagiti tropikal a katuduan a bakir ken adu kadagiti sebbangan ti ayup ken mula. Ti estado ket addaan kadagiti nadumaduma a prominente a sistema ti kueba idiay Nailian a Parke ti Gunung Mulu. Ti Karayan Rajang ket ti kaatiddogan a karayan idiay Malaysia; ti Penned Bakun, maysa kadagiti kadakkelan a penned idiay Abagatan a daya nga Asia, ket mabirukan iti maysa kadagiti tributariona. Ti Bantay Murud ket ti kangatuan a pantok idiay Sarawak.
Eberhardtia aurata
Ti Eberhardtia aurata ket ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo a kas maysa a kayo aginggana iti iti katayag. Dagiti ungkay ket maris lati-kayumanggi. Ti bunga ket umaratiddog, maris lati kayumanggi, aginggana iti iti kaatiddog. Ti habitatna ket dagiti kabakiran. Ti E. aurata ket mabirukan iti Tsina, Bietnam ken Borneo.
Randia pleiomeris
Ti Randia pleiomeris ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Rubiaceae. Mabirukan daytoy iti El Salvador ken Guatemala. Maipangta daytoy babaen ti pannakaawan ti habitat.
Rosenbergiodendron longiflorum
Ti Rosenbergiodendron longiflorum ket ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket patneng iti tropikal nga Abagatan nga Amerika.
Laud nga Aprika
Ti Laud nga Aprika, makunkuna pay nga Akinlaud nga Aprika ken ti Laud ti Aprika, ket ti akinaud unay a subrehion ti kontinente ti Aprika. Ti Laud nga Aprika ket naipalawagen idiay Aprika a kas mangiraman kadagiti 18 a pagilian ti Benin, Burkina Faso, ti sila ti Cabo Verde, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Côte d'Ivoire, Liberia, Mali, Mauritania, Niger, Nigeria, ti isla ti Santa Elena, Senegal, Sierra Leone, Santo Tomas ken Prinsipe ken Togo.
Baeckea muricata
Ti Baeckea muricata ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Pagsasao a Tombonuwo
Ti pagsasao a Tombonuwo (Tambonuo) ket ti maysa a Sasao nga Austronesio iti sanga ti pagsasao a Paitaniko ket ti pagsasao a naisasao kadagiti Distrito ti Pitas ken Labuk-Sugut iti amianan a laud a Sabah.
Baeckea muricata
Ti dumalapdap a bassit a mula ket kadawyan nga agtubo iti katayag iti ken ti diametro iti. Daytoy ket agsabong iti pagbaetan ti Oktubre ken Disiembre ken agpataud kadagiti puraw a sabong.
Randia portoricensis
Ti Randia portoricensis, kadawyan nga ammo iti Ingles a kas Puerto Rico indigoberry, ket ti sebbangan ti bassit a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket endemiko iti Puerto Rico, ken mabirukan daytoy kadagiti napuskol a takder ti kayo ken dagiti namaga bassit a bakir.
Baeckea muricata
Mabirukan daytoy kadagiti tanap ti darat kadagiti tengnga a lugar iti rehion ti Wheatbelt iti Akinlaud nga Australia nga idiay ket agtubo kadagiti nadarat ken nabisel-nasekka a daga.
Pagsasao a Sungai
Ti pagsasao a Sungai, wenno Abai Sungai manipud iti purok a nakaisasauanna, ket ti maysa bassit a pagsasao ti pamilia ti pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay Sabah.
Rosenbergiodendron
Ti Rosenbergiodendron ket ti henero dagiti mula iti pamilia ti Rubiaceae. Iti agdama (Mayo 2014), daytoy ket aglaon kadagiti 4 a mabigbig a sebbangan, amin ket patneng iti tropikal nga Amerika.
Maika-123 a meridiano daya
Ti 123° a meridiano daya ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto a bumallasiw iti Taaw Artiko, Asia, ti Taaw Pasipiko, ti Taaw Indiano, Australia, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-123 a meridiano daya ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-57 a meridiano laud.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-123 a meridiano daya ket lumabas babaen ti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Laptev ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Duyaw ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Daya Tsina ! scope="row" | 🇯🇵 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇵🇭 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo Ragay ! scope="row" | 🇵🇭 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Sibuyan ! scope="row" | 🇵🇭 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Guimaras ! scope="row" | 🇵🇭 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Sulu ! scope="row" | 🇵🇭 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Celebes ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo ti Tomini ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Kipkipet Peleng ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Banda ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Banda ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Banda ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Banda ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Savu ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇦🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇦🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Randia nicaraguensis
Ti Randia nicaraguensis ket ti sebbangan ti mula nga endemiko iti Nicaragua. Mabirukan daytoy kadagiti tropikal a bakir iti baba ti 850 m.
Ti Randia nicaraguensis ket bassit a mula wenno bassit a kayo iti katayag aginggana iti 3 m, agraman iti nasiitana puon, nasiitan nga ungkay ken agsukat nga ukis ti kayo. Napuskol ken nalalat dagiti bulong, arinduyog aginggana iti umatiddog nga agraman kadagiti napayakan a duri, ti bulong ket agatiddog iti 10 cm. Mapataud dagiti sabong kadagiti ungto ti sanga. Sukog trumpeta dagiti sabong, puraw wenno duyaw nga agraman iti berde iti tengnga, aginggana iti 15 mm iti kaatiddog. Natangken dagiti bunga, nagtimbukel, aginggana iti 70 mm iti diametro.
Astartea
Ti Astartea ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti mirtus, ti Myrtaceae. Ti henero ket endemiko titi abagatan akinlaud nga Akinlaud nga Australia. Ti nagan ti henero ket manipud iti Astarte, ti Griego a nagan para kenni diosen Ishtar.
Deskripsion
Dagitoy a mula ket makaala kadagiti nadumaduma a porma, manipud iti pandek a bassit a mula gangani laeng a 10 a sentimetro iti katayag aginggana kadagiti bassit a kayo a sumurok kadagiti 5 a metro iti katayag. Adda met dagiti agraman kadagiti lignotuber ken adda met dagiti agpataud kadagiti basalo a saringit. Dagitoy ket awanan iti buok ken masansan a glandular, sagpaminsan nga agraman kadagiti rumrummuar a glandula ti lana kadagiti nadumaduma a parte. Dagiti baro nga ungkay ket uppat ti angguloda ken sagpaminsan a napayakan.
Dagiti bulong ket masansan a maurnos kadagiti fascicles, nga agraman kadagiti rimpuok dagiti bulong kadagiti baro a sanga. Akikid dagiti napuskol a bulong, masansan nga ak-akaba kadagiti ungto, ken nalamuyot dagiti igidda.
Kaaduan dagiti sebbangan ket addaan kadagiti bugbugtong a sabong kadagiti axil ti bulong. Dagiti busel ket nakupin kadagiti paris kadagiti bractea a kadawyan nga agtinnag no agukrad ti sabong. Kaaduan dagiti mula ket addaan kadagiti lima a parte a sabong. Mabalin nga adda dagiti innem ti partena a sabong, ken dagiti uppat ti partena, dagiti naladaw nga agukrad a sabong ket mabalin a mapataud no madagsenan. Agukrad dagiti tuon dagiti petalo iti maysa nga aguk-ukrad a busel, a mangibati a makunes dagiti akin-uneg. Ti A. arbuscula ket addaan kadagiti kabassitan a petalo, ti tunggal maysa ket agarup a kagudua a milimetro iti kaatiddog. Dagiti petalo ti A. granitica ket isuda dagiti kadakkelan, ti tunggal amaysa ket agarup a 6 a milimetro iti kaatiddog. Ti tunggal a maysa a sebbangan ket sapasap nga addaan kadagiti sabong kadagiti maris iti puraw aginggana iti napusasaw a derosas, wenno maris iti napusasaw aginggana iti kalalainganna a derosas. Adda met dagiti indibidual nga A. arbuscula nga addaan kadagiti nauneg a derosas a sabong. Adda met dagiti mula nga addaan laeng kadagiti bassit nga estambre iti tunggal maysa a sabong bayat a dagiti dadduma ket addaan kadagiti aginggana iti 60. Daytoy ket agdumaduma kadagiti kita ti sebbangan, ngem iti pay kaunegan dagiti sebbangan ken kadagiti sabong iti maysa nga indibidual. Adda dagiti bassit a sebbangan nga agraman kadagiti staminode. Umaratiddog ti estilo no mataengan ti sabong, ken ti ungto ket nangisit a nalabbasit iti maris bayat a ti baba ket napuspusasaw.
Ti bunga ket natarikayo a kapsula. Ti bunga dagiti dadduma a sebbangan ket dehiscent, ken aglukat tapno mangitinnag kadagiti bukel, bayat a dagiti dadduma ket indehiscent. Adda dagiti addaan laeng iti maysa aginggana kadagiti adu a bukel iti tunggal a maysa a bunga. Kaaduan ket agarup a maysa a milimetro iti kaatiddog. Dagiti sebbangan a patneng kadagiti namagmaga a habitat ket agtarigagay nga addaan kadagiti narabawan iti napuskol a bukel. Mablinda pay a naukisan.
Dagiti sebbangan iti daytoy ahenero ket mabalinda nga agdumaduma kadagiti indibidual ken kadagiti populasion. Dagiti panagdumaduma ke mabalin a gapu kadagiti henetiko, dagiti banag ti enbironmento kas ti tudo, dagiti disturbo a kas dagiti uram, ken dagit ipagigiddiatan dagiti mikrohabitat. Agdumaduma pay dagiti mula babaen ti tiempo.
Ekolohia
Kaaduan a mabirukan dagitoy a mula kadagiti nadam-eg a lugar, kadagiti pilaw dagitibunto ti bato ken dagit igid dagiti dalanan ti danum. Adda met dagiti agtubo kadagiti kalugnakan ken dagiti tanap ti layus.
Kaaduan dagiti sebbangan ket polinadoren ti insekto. Dagiti patneng nga uyokan ken dagiti buprestidae ket masansanda a makitkita kadagiti sabong. Agsabong ti Astartea iti kalgaw, no nalpasen nga agsabong dagiti kaaduan a mula, isu a ti henero ket makabael a makaited iti nangruna a taudan ti makan iti kalgaw para kadagiti mangmangan iti nektar nga insekto. Adu kadagiti insekto a mangmangan iti tutot ket mabalina abirukan kadagiti mula, a mairaman dagiti miridae ken eriococcidae. Masansan nga addaan itiAstartea kadagiti agalla, a mabalin a buklen babaen ti dagiti takson ti alumpipinig. Adda met dagiti sebbangan nga addaan kadagiti bukel mabalin nga iwaras babaen dagiti kuton.
Pannakaimuyong
Nalaka a maimula ti Astartea, ken mabalinda pay nga agbalin a dakes a ruot. Dagiti napadur-as a kultibar para iti ornamental a panagusar ket mairaman ti Astartea 'Winter Pink'.
Dibersidad
Iti maysa a 2013 taksonomiko a rebision iti henero, mabigbigan dagiti 22 a sebbangan.
• # Astartea affinis (Endl.) Rye – west-coast astartea
• # Astartea arbuscula (R.Br. ex Benth.) Rye – minute astartea
• # Astartea aspera Schauer – rough-stemmed astartea
• # Astartea astarteoides (Benth.) Rye
• # Astartea cicatricosa Rye & Trudgen
• # Astartea corniculata Schauer
• # Astartea decemcostata Rye – Barrens astartea
• # Astartea fascicularis (Labill.) DC. – Recherche astartea
• # Astartea glomerulosa Schauer – early astartea
• # Astartea granitica Rye & Trudgen – granite astartea
• # Astartea laricifolia Schauer – winged astartea
• # Astartea leptophylla Schauer – river-bank astartea
Nesoluma polynesicum
thumb|left|Di makan ket napigket ti bunga
Ti Nesoluma polynesicum, ti keahi wenno island nesoluma, ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket mabirukan iti Cook (Baro a Selanda), Tubuai (Polinesia a Pranses), ken Is-isla ti Hawaii (Estados Unidos). Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.
Astartea
Dibersidad
• # Astartea montana Rye – Stirling Range astartea
• # Astartea onycis Rye & Trudgen – clawed astartea
• # Astartea pulchella (DC.) Rye
• # Astartea reticulata Rye
• # Astartea schaueri Rye & Trudgen
• # Astartea scoparia Schauer – common astartea
• # Astartea transversa Rye
• # Astartea zephyra Rye & Trudgen
Aulandra beccarii
Ti Aulandra beccarii ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo kas maysa a bassit a kayo. Dagiti ungkay ket maranalabbasit kayumanggi. Dagiti sabong ket napusasaw a duyaw. Ti A. beccarii ket endemiko iti Borneo.
Aulandra
Ti Aulandra ket ti henero dagiti mula iti pamilia ti Sapotaceae nga endemiko iti Borneo. Manipud idi Septiembre 2013 bigbigen ti World Checklist of Selected Plant Families dagiti tallo a sebbangan:
Rosenbergiodendron reflexum
Ti Rosenbergiodendron reflexum ket ti sebbangan ti bassit a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket patneng iti Peru.
Maritimo nga Abagatan a daya nga Asia
Ti maritimo nga Abagatan a daya nga Asia wenno paset ti baybay nga Abagatan a daya nga Asia ket mangibagbaga ti rehion ti baybay ti Abagatan a daya nga Asia a kas kasumbangir ti nangruna a daga ti Abagatan a daya nga Asia ken buklenna ti Brunei, Indonesia, Daya a Malaysia, Daya a Timor, ti Filipinas, ken Singapur. Ti maritimo nga Abagatan a daya nga Asia ket sagpaminsan paya naibagbaga a kas ti "isla nga Abagatan a daya nga Asia" wenno "insular nga Abagatan a daya nga Asia". Ti termino ti maika 19 a siglo iti "Purpuro Malayo" ket mangibaga iti kaaduan a kadapda met laeng a lagur. Daytoy a rehion ket maigiddiat iti Indotsina gapu ta dagiti populasionna ket kaaduan a tagikua ti grupo ti Austronesio (Malayo-Polinesio), ken mangipakpakita kadagiti nadumaduma a naibatay iti baybay, maipapan iti tribu, ken kaaduan kadagiti kultura a saan a naimpluensiaan iti Insik.
Pagsasao a Kinabatangan
Ti pagsasao a Kinabatangan ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay Sabah.
Maritimo nga Abagatan a daya nga Asia
Identidad ti kultura
Ti identidad ti kultura ti rehion ket nakitkita a kas paset ti "Ad-adayo nga India" wenno Kalatakan nga India, a kas nakitkita iti ' Naindiano nga Es-estado ti Abagatan a daya nga Asia ni Coedes, a mangibagbaga iti daytoy ti "Isla nga Abagatan a daya nga Asia"; ken iti uneg ti Austronesia wenno Oceania, gapu ti panagbibingay iti etnolingguistiko ken historikal a tataudan ken dagiti naud-udi a grupo (grupgrupo ti Mikronesia ken Polinesia) a nagtaud manipud iti daytoy a rehion.
Demograpia
Sumurok a 350 a riwriw a tattao iti agtataeng it idaytoy a rehion, nga iti kaaduan ti populasion nga isla ketti Java. Ti tattao nga agtataeng ket kaaduan a manipud ti pannakaigrupo nga Austronesio ken maitunos met nga agsasao kadagiti sasao a Malayo-Polinesio. Daytoy a rehion ti Abagatan a daya nga Asia ket makibinningay kadagiti pagkakabagian iti sosial ken kultura kadagiti tattao ti Nangruna a daga ti Abagatan a daya nga Asia ken dagiti dadduma pay a tttao nga Austronesio iti Pasipiko. Dagiti kangrunaan a relihion ket Islam, Kristianidad, Budismo, Hinduismo, ken tradisional nga Animismo.
Maika-122 a meridiano daya
Ti 122° a meridiano daya ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto a bumallasiw iti Taaw Artiko, Asia, ti Taaw Pasipiko, ti Taaw Indiano, Australia, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-122 a meridiano daya ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-58 a meridiano laud.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-122 a meridiano daya ket lumabas babaen ti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Laptev ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Duyaw ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Duyaw ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Duyaw ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Daya Tsina ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Daya Tsina ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Daya Tsina ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Daya Tsina ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇵🇭 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇵🇭 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇵🇭 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Lamon ! scope="row" | 🇵🇭 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Tayabas ! scope="row" | 🇵🇭 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Tablas ! scope="row" | 🇵🇭 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Sibuyan ! scope="row" | 🇵🇭 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Sulu ! scope="row" | 🇵🇭 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Sulu ! scope="row" | 🇵🇭 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Basilan ! scope="row" | 🇵🇭 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Celebes ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo ti Tomini ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo ti Tomini ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Banda ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Banda ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Banda ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Flores ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Savu ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇦🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇦🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Sub-Sahara nga Aprika
thumb|299px|Nangisit ken napuspusasaw a berde: Panagipalawag ti "Sub-Sahara nga Aprika" a kas naus-usar iti estadistika dagiti institusion ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Napusasaw a berde: Nupay kasta, ti [[Sudan ket naidasig a kas Amianan nga Aprika babaen ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. ]]
Ti Sahel ket ti transisional a sona a pagbaetan ti Sahara ken ti tropikal a sabana (ti rehion ti Sudan) ken ti mosaiko ti kabakiran a sabana iti abagatan.
Mabalin a manipud idi 3500 B.C.E, dagiti rehion ti Sahara ken Sub-Sahara ti Aprika ket naisinsinan babaen ti narusanger unay a klima iti manmano ti populasionna a Sahara, ken mangporma iti maysa nga epektibo a bangen a pasardengen laeng babaen ti Karayan Nilo idiay Sudan, ngem ti Nilo ket nalappedan idi babaen dagiti katarata. Ti Teoria ti Bomba ti Sahara ket mangipalawag no kasano a ti flora ken fauna (mairaman ti Homo sapiens) ket pimmanaw idiay Aprika ken naserrekanna ti Tengnga a Daya ken iti labes daytoy.
Baeckea pachyphylla
Ti Baeckea pachyphylla ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae a mabirukan iti igid ti abagatan a pantar ti Akinlaud nga Australia.
Ti bassit a mula ket kadawyan nga agtubo iti katayag iti. Daytoy ket agsabong iti pagbaetan ti Septiembre ken Enero ken agpataud kadagiti derosas ken puraw a sabong.
Mabirukan daytoy kadagiti tanap ti darat kadagiti naalumaymay a bakras iti rehion ti Great Southern ken kadagiti abagatan akinlaud a parte ti Goldfields-Esperance iti Akinlaud nga Australia nga idiay ket agtubo kadagiti nadarat ken nasekka a daga kadagiti granito.
Magreb
right|thumb|300px|Dagiti pagilian ti [[Kappon ti Arabo a Magreb]]
Ti Magreb ket kadawyan a maipalawag a kas ti wenno ti kaaduan a rehion ti akinlaud nga Amianan nga Aprika wenno Amianan a laud nga Aprika, iti laud ti Ehipto. Ti tradisional a panangipalawag ket kas ti rehion a mairaman ti Banbantay Atlas ken dagiti tanap ti aplaya ti Morocco, Arhelia, Tunisia, ken Libya, ken kanungpalan a nabaliwan, a naipangpangruna manipud iti pannakaporma idi 1989 ti Kappon ti Arabo a Magreb, babaen ti panangiraman ti Mauritania ken ti naisuppiatan a teritorio ti Akinlaud a Sahara (kaaduan a tinengtengngel babaen ti Morocco). Idi las-ud ti panawen ti Al-Andalus idiay Espania, dagiti Magrebis nga agtataeng idiay Magreb, ket ammo idi a kas dagiti "Moro"; dagiti lugar ti Muslim ti Espania kadagita a panawen ket kadawyan a mairaman kadagiti konteporaneo a panangipalawag ti Magreb—isu a ti panagusar ti 'Moro' wenno 'Dagiti Moro' tapno mangipalawag kadagiti agtataeng a Muslim iti Espania babaen dagiti Kristiano ken dadduma pay nga Akinlaud a tataudan.
Dagiti historikal a termino para iti rehion wenno dagiti nadumaduma a pasetna ket mairaman ti Mauretania, Numidia, Libya, ken ti Aprika iti klasiko a kinaugma. Ti termino a maghrib ket Arabiko para iti ‘laud’, manipud iti berbo a gharaba (‏غرب, ‘ti agluas, pumanaw’), Sensu stricto ti depinitibo a porma ti al-maghrib a naisangayan a mangibaga ti pagilian ti Morocco, ken naus-usar ditoy a mangibaga ti lugar a paglennekan ti init: iti laud. Daytoy ket nangilasin ti akinlaud unay a terteritorio a natnag iti Islamiko a panagrukma iti maika-7 a siglo.
Pagsasao nga Urak Lawoi’
Ti pagsasao nga Urak Lawoi’ ket ti maysa a pagsasao nga Aborihinal a Malayo iti pamilia ti sasao nga Austronesio a naisasao idiay akin-abagatan a Tailandia.
Subkontinente Indiano
Ti subkontinente Indiano wenno ti subkontinente ket ti akin-abagatan a rehion ti Asia, ken kaaduan a mabirukan idiay Plata Indiano ken mapmapan nga agpaabagatan iti Taaw Indiano. Dagiti panangipalawag ti gay-at ti subkontinente ti Indiano ket aggigiddiat ngem kadawyan a mairaman dagiti bugas a daga ti India, Pakistan, ken Banglades; Ti Sri Lanka, Nepal ken Butan ket masansan pay a mairaman dagitoy. Ti rehion ket mangiraman ti nawatiwat a teritorio dagiti sabali a pagilian ken tinawtawagan babaen dagiti nadumaduma a bilang ti nagnagan a mairaman ti Abagatan nga Asia, ti nagan nga umad-adu a dumaydayeg.
Nomenklatura
Ti rehion ket nadumaduma a nanagananen a kas "India" (ti sakbay ti moderno a kapanunotan), ti Indian a Subkontinente (ti termino a kadawyan a naus-usar iti Britaniko nga Imperio ken dagiti simmaruno iti daytoy) ken ti Abagatan nga Asia. Urayno dagiti termino iti "Indiano a subkontinente" ken ti "Abagatan nga Asia" ket kadawyan a naipagsisinnukat, adda met dagiti dadduma nga akademiko nga agtengtenggel a ti termino ti "Abagatan nga Asia" ket isu ti adu-adu a maus-usar idiay Europa ken Amianan nga Amerika. Segun dagiti historiador a ni Sugata Bose ken ni Ayesha Jalal, ti Indiano a Subkontinente ket nagbalinen a naammuan a kas ti Abagatan nga Asia "iti kinaud-udi ket neutral a panagibagbaga." Ti Indolohista a ni Ronald B. Inden ket nangisupsuppiat a ti panagusar iti termino ti "Abagatan nga Asia" ket umad-adun gapu ta nalawlawag a mangilasin ti rehion manipud iti Daya nga Asia.
Ti BBC, ken dagiti dadduma pay nga akademiko a taudan, ket mangibagbaga kadagiti rehion a kas ti "Asiano a Subkontinente". Adda met dagiti akademiko a nagay-ayat iti panagusar iti termino ti Abagatan nga Asia a Subkontinente. Ti polieto nga inpablaak babaen ti Departamento ti Estado ti Estados Unidos idi 1959 ket inramanna ti Apganistan, Ceylon (manipud idi 1972 ket ti Sri Lanka), India, Nepal, ken Pakistan (mairaman pay ti Daya a Pakistan, manipud idi 1971 ket ti Banglades) a kas paset ti "Subkontinente ti Abagatan nga Asia". Kadagiti amin a panagdumaduma ti kinaudi nga – Abagatan nga Asia – ket isun ti nagbalin a kaaduan a naus-usar kalpasan idi naampon babaen dagiti moderno a gobierno a kas ti administratibo a pannakaidasig. Adu kadagiti eskolar a nagay-ayat pay iti termino.
Sakop
Babaen iti naikabil iti diksionario, to termino ti subkontinente ket mangibagbaga iti "kaada iti naisangayan a heograpikal wenno politikal a kinawaya" manipud iti dadduma a paset ti kontinente, wenno "ti nawatiwat ken ad-adu wenno basbassit a bukod a nailaon a subdibision iti kontinente"  Ti termino ket saan pay a nalawag a mangibaga ti  "kaada iti naisangayan a heograpiko wenno politikal a knawaya" manipud iti amin a paset ti kontinente.
Ti termino ti Ingles ket agtultuloy a kaaduan a mangibagbaga iti Indiano a subkontinente. Iti pisikal a heograpia, daytoy ket ti peninsula a rehion idiay abagatan-sentral nga Asia, a kaasping iti diamante a naisina babaen ti Himalaya iti amianan, ti Hindu Kush iti laud, ken ti Arakanese iti daya, ken gumay-at nga agpaabagatan idiay Taaw Indiano a kakuyog iti Baybay Arabiano iti abagatan a laud ken ti Luek ti Bengal iti abagatan a daya. Kaaduan iti daytoy a rehion ket adda iti Plata Indiano ken naisalumina manipud iti amin a paset ti Asia babaen dagiti lapped ti bantay.
Ti Plata Indiano, bayat a mangiraman iti kaaduan ti rehion, ket mangporma ti masa ti daga manipud iti Himalaya iti paset ti labneng iti sirok ti Taaw Indiano, a mairaman dagiti paset ti Abagatan a Tsina, ken dagiti pay kabambantayan ti Kuen Lun ken Karakoram,  ken gumay-at idiay ngem saan a mairaman ti Ladakh, Kohistan, ti kabambantayan ti Hindu Kush ken ti Balochistan.
Panangipalawag
No matawagan iti Indiano a subkontinente wenno Abagatan nga Asia, ti panangipalawag ti heograpikal a gay-at iti daytoy a rehion ket agdumaduma. Iti heopolitiko, daytoy ket nangporma ti sibubukel a teritorio ti Kalatakan nga India, ken itan ket kadawyan a buklen dagiti pagilian ti India, Pakistan, ken Banglades. Sakbay idi 1947, dagiti tallo a pagilian ket historikal a naitipon ken nangbukel ti Britaniko nga India. Daytoy ket gangani pay a kankanayon a mangiraman ti Nepal, Butan, ken ti isla a pagilian ti Sri Lanka ken mabalin pay a mairaman ti Apganistan ken ti isla apagilain ti Maldibas. Segun ti antropologo a ni John R. Lukacs, "Ti Subkontinente Indiano ket sakupenna ti nangruna a masa ti daga ti Abagatan nga Asia." bayat a segun ti politikala propesor a ni Tatu Vanhanen, "Dagiti pito a pagilian ti Abagatan nga Asia ket heograpiko a buklen ti kompakto a rehion iti likmut ti Subkontinente Indiano".
Ti panagusar pay ti nalawlawa a pannakaipalawagn – no mairaman ti India, Pakistan, Bangladeh, Sri Lanka, Nepal, Butan ken ti Maldibas a kas dagiti konstituente a pagilian – ti Indiano a subkontinente ket sakupenna ti agarup a 4.4 a riwriw a km² (1.7 a riwriw a mi²), nga agrup daytoy iti 10% iti kontinente ti Asia wenno 3.3% iti kalawa ti rabaw ti daga iti lubong. iti amian, daytoy ket mangbukel para iti agarup a 45% iti populasion ti Asia (wenno sumurok a 25% iti populasion ti lubong) ken pagtaengan dagiti adu a kita ti tattao.
Daya nga Aprika
right|thumb|245px| {{legend|#00a000|Akin-daya nga Aprika (Subrehion ti Nagkaykaysa a Pagpagilian)}} {{legend|#177245|[[Komunidad ti Daya nga Aprika}} {{legend|#ACE1AF|Pederasion ti Sentral nga Aprika (awanen)}} {{legend|#00f000|Heograpiko a Daya nga Aprika, mairaman dagiti subrehion ti Nagkaykaysa a Pagpagilian ken Komunidad ti Daya nga Aprika}}]]
Ti Daya nga Aprika wenno Akindaya nga Aprika ket ti akindaya a rehion ti kontinente ti Aprika, nga agdumaduma a maipalawag babaen ti heograpia wenno heopolitika. Kadagiti heograpiko a rehion ti isbangan ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, dagiti 20 a teritorio ket mangbukel ti Akin-daya nga Aprika:
Baeckea ovalifolia
Ti Baeckea ovalifolia ket ti kadawyan a bassit a mula iti pagtubuan ti babassit a mul a amabirukan kadagiti aplaya ti Akinlaud nga Australia.
Ti nalinteg a bassit a mula ket kadawyan nga agtubo iti katayag iti pagbaetan ti ken addaan kadagiti nailinia nga arinduyog a bulong iti  iti kaatiddog. Daytoy ket agsabog manipud iti Mayo ken Nobiembre ken agpataud kadagiti derosas-puraw a sabong iti diametro iti agarup a.