cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pisika
Sientipiko a pamay-an
Dagiti pisisista ket agus-usarda ti maysa a sientipiko a pamay-an tapno masubokanda ti panakaumisu ti maysa a pisikal a teoria, nga agus-usar ti naipamay-ay nga arngian tapno maipada dagiti pagbanagan ti maisalsaludsod a teoria nga adda dagiti maitaripnong a pagbanagan a maala manipud kadagiti eksperimento ken dagiti panagpalpaliiw a naaramid a mangsubok daytoy. Dagiti eksperimento ken panagpalpaliiw ket naur-urnong ken maipadpada kadagiti naipadto ken hipotesis a naaramid babaen ti maysa a teoria, a mangtulong daytoy ti panagikeddeng wenno panakaisu ti teoria.
Dagiti teoria a kaaduan a nasuportaran babaen ti datos ken saan pay a napaay kadagiti ania man anga emperikal a panasubok ket makunkuna a dagiti sientipiko a linteg, wenno dagiti masna a linteg. Amin a teoria, a mairaman dagiti makunkuna a sientipiko a linteg, ket mabalin a masukatan babaen dagiti napudpudno, dagiti naisapasap a sinao no adda dagiti panagisuppiatan ti teoria nga addanto dagiti mabirukan a napalpaliiw a datos.
Teoria ken eksperimento
thumb|right|Ti [[astronauta ken ti Daga ket nawaya nga agtintinnag]] thumb|left|Ti [[kimat ket maysa a elektriko a koriente]]
Dagiti teoria ket agsuksukisokda ti panagrang-ay dagiti matematiko a modelo nga umannurot kadagiti adda nga eksperimento ken nagballigi a nangipadto ti sumaganad a nagbanagan, bayat a dagiti agsuksukisok ket agpanunotda ken agaramidda kadagiti eksperimento tapno subokanda ken sukisokenda dagiti baro a penomena. Nupay ti teoria ken eksperimento ket mailaslasinda a naiparang-ay, dagitoy ket napigsa nga agkammasapulanda ti tunggal maysa kaniada. Ti panagrang-ay ti pisika ket kankanayon a maumay no dagiti agsuksukisok ket makaduktalda kadagiti saan a maipalawag dagiti adda a teoria, wenno no adda dagiti baro a teoria ket makaaramid kadagiti masubokan a maipadto, a mangregget kadagiti baro nga eksperimento.
Dagiti pisisista nga agob-obra kadagiti panangitignay ti teoria ken eksperimento ket makunkuna a penomenologo. Dagiti penomenologo ket agkitkitada kadagiti narikut a penomena a napalpaliiw kadagiti eksperimento ken agob-obrada kadagitoy tapno maibagada kadagiti kammasapulan a teoria.
Ti teoretiko a pisika ket naipakasaritaan a nakaala ti panagregget manipud iti pilosopia; ti elktromagnetismo ket naipagkaykaysa idi iti daytoy a pamay-an. Ti labes ti ammo a law-ang, ti paset ti teoretiko a pisika ket mangipanggep pay kadagiti hipotetikal a banbanag, a kas ti paralelo a law-ang, ti maysa a multiberso, ken dagiti nangatngato a dimension. Dagiti teoriata ket nagiyawagda kadagitoy a kapanunotan nga adda ti namnama a panasolbar kadagiti naisangsangayan a parikut kadagiti adda teoria. Ken nagsukisokda kadagiti pagbanagan kadagitoy a kapanunotan ken nagob-obrada kadagiti masubokan a maipadto.
Ti eksperimento a pisika ket mangibaga, ken ibaga babaen ti, inhenniera ken teknolohia. Dagiti agsuksukisok a pisisista a nairaman kadagiti maaramat a panagsukisok a daremdem ken agar-aramid kadagiti eksperimento kadagiti ramramit a kas dagiti pagipardasan ti partikula ken dagiti laser, ngem dagiti nairaman ti naipakat a panagsukisok ket kadawyanda nga agobobra ti industria, nga agparparang-ay kkadagiti teknolohia a kas ti magnetiko a resonante a panagiladawan (MRI) ken dagiti transistor. Ni Feynman ket nagisurat a dagiti agsuksukisok ket mabalinda nga agsukisok kadagiti lugar a saan a suksukisoken dagiti teoriata.
Kadakkel ken dagiti gandat
thumb|left|Ti pisika ket mangiraman ti panagmodelo ti masna a lubong babaen ti teoria, a kadawyan a ti pakaaduan. Ditoy, ti dalan ti maysa a partikula ket naimodelo iti matematika ti [[kalkulo tapno maipalpalawag ti panagkukuana: ti pannakainnugot ti sanga ti pisika nga ammo a kas ti mekanika.]]
Kas pagarigan, ti taga-ugma aTsina ket nakapalpaliiwda a dagiti naisangayan a bato (lodestone) ket aginnasidegda babaen ti di-makitkita a puersa. Daytoy a pakagapuan makunkunan a kas ti magnetismo, ken immuna idi nga adu nga inad-adal idi maika-17 a siglo. A nasapsapa bassit ngem dagiti Insik, dagiti taga-ugma a Griego ket ammoda dagiti sabsabali a banag a kas ti ambar, a no daytoy ket iradrad iti dutdot daytoy ket gapunan ti kapdpada a di-makitkita a pangtignay a nagbaetan dagitoy dua. Daytoy pay ket adu nga inad-adal idi maika-17 a siglo, ken makunkuna tattan a ti elektrisidad. Isu a, ti pisika ket nakaawaten kadagiti dua a panagpalpaliiw ti katutubo iti termino dagiti ramut a kaso (elektrisidad ken magnetismo). Nupay kasta, ti adu pay a pangobra idi maika-9 a siglo ket nagipakita a dagitoy dua ket sabsabali nga aspekto iti maysa a puersa – ti elektromagnetismo. Daytoy a pamay-an ti "panagkaykaysa" a puersa ket agtultuloy tatta nga aldaw, ken ti elektromagnetismo ken ti nakapsot a nuklear a puersa ket naipanunotanen a dua nga aspekto iti nakapsot nga elektro a panagtignay. Ti Pisika ket agnamnama a makabiruk ti patingga a rason ti (Teoria iti Amin) no apay a ti katutubo ket kastoy (kitaen ti paset ti Agdama a panagsukisok dita baba para iti adu pay a pakaammo).
Saul Bellow
Ni Saul Bellow (Hunio 10, 1915 – Abril 5, 2005) ket maysa idi a naipasngay idiay Kanada nga Amerikano a mannurat. Para kadagiti literario a kontribusionna,ni Bellow ket nagungunaan idi ti Premio Pulitzer, ti Premio Nobel iti Literatura, ken ti Nailian a Medalia dagiti Arte. Isu laeng ti mannurat a nangabak ti Nailain a Gunguna ti Libro para iti Piksion iti tallo a beses ken isu ket nakagun-od ti Medalia para iti Maisalsalumina a Kontribusion iti Amerikano a Sursurat manipud iti Pundasion idi 1990.
Santa Fe, Romblon
Ti Santa Fe ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Romblon iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Santa Fe ket nabingbingay kadagiti 11 a barbaranggay.
• Agmanic
• Canyayo
• Danao Norte
• Danao Sur
• Guinbirayan
• Guintigbasan
• Magsaysay
• Mat-i
• Pandan
• Poblacion
• Tabugon
Hulio 4
Paspasamak
Daytoy nga aldaw ti rambakan ti kawayaan ti Estados Unidos.
Nawaya a sopwer
Ti nawaya a sopwer (free software) ket ti wayawaya wenno kinawaya ti maysa nga agar-aramat wenno agus-usar a pagtarayen, kopiaen, iwaras, adalen, baliwan, ken papintasen ti sopwer.
Dakdakamaten ti nawaya a sopwer ti uppat a langa ti wayawaya para kadagiti agar-aramat iti sopwer
Santa Maria, Romblon
Ti Santa Maria ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Romblon iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Santa Maria ket nabingbingay kadagiti 6 a barbaranggay.
Kanton ti Uri
Ti Uri (Aleman: ) ket maysa kadagiti 26 kanton ken nangbangon a kameng ti Suiso a Konpederasion. Daytoy ket mabirukan idiay Tengnga a Suisa. Ti teriorio ti kanton ket sakupenna ti tanap iti Karayan Reuss a nagbaetan ti Danaw Lucerna ken ti Paso ti San Gotthard. Ti Aleman ket isu ti nangruna a pagsasao idiay Uri. Ti Uri ket isu laeng idi ti kanton a dagiti ubbing idiay pagadalan ket naskenda a makaadal iti Italiano a kas ti umuna a ganganaet a pagsasaoda. Ngem idi tawen ti panagadal iti 2005/2006 daytoy ket nabaliwan iti Inggles a kas dagiti sabsabali a kanton. Ti populasion ket agarup a 35,000 a dagitoy ket mairaman dagiti 3,046 (or 8.7%) a ganganaet.
1906
Ti 1906 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Lunes iti kalendario a Gregoriano.
Naipasngay
140px|thumb|[[Janet Gaynor]]
Pagsasao nga Amal
Ti pagsasao nga Amal ket ti pagsasao a Papuano ti Papua Baro a Guinea.
Takki
Ti takki ti rugit a rummuar iti ubet dagiti ayup. Ti takki ti pagbanagan ti naipauneg a taraon.
UTC−05:00
thumb|300px|UTC−05: Asul (Enero), Kahel (Hulio), Duyaw (amin a paset ti tawen), Napusasaw nga asul - Luglugar ti baybay
Golpo ti Tomini
Ti Golpo ti Tomini (Teluk Tomini), ammo pay a kas ti Luek ti Tomini, ket ti adda iti ekuador a golpo a mangisina dagiti Peninsula ti Minahassa (Akin-amianan) ken ti Daya a Peninsula iti isla ti Sulawesi (Celebes) iti Indonesia. Mabirukan ti Is-isla Togian iti asideg ti tengngana. Iti abagatan, daytoy ket malukatan iti Baybay Molucca.
UTC−05:00
Ti UTC−05:00 ket ti timbengan ti oras a amngkissay kadagiti 5 nga oras manipud ti Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras (UTC). Idiay Amianan nga Amerika, daytoy ket napalpaliiw iti Akindaya a Sona ti Oras diti las-ud ti pagalagadan nga oras, ken iti Sentral a Sona ti Oras kadagiti las-ud ti 8 a bulan (kitaen ti Oras a panagin-inut ti lawag). Ti Akinlaud a Karibe ket us-usarenna daytoy iti amin a paset ti tawen.
Golpo ti Tomini
Sakup
left|thumb|Mapa a mangipakita ti namarisan nga Is-isla Togian iti Golpo ti Tomini. Ipalawag ti Gunglo ti Internasional a Hidrograpiko (IHO) ti Golpo ti Tomini a kas maysa kadagiti pannakabingbinga ti Purpuro Daya nga Indiano. Daytoy ket maipalawag a kas dagiti danum iti laud ti "Akin-amianan a patingga ti Baybay Molukka", a maipalawag iti sabali nga ayan a kas ti linia nga agtaray manipud iti "Tg. Pasir Pandjang (-0.65°N, 123.41667°W)... iti ballasiw iti Tg. Tombalilatoe (123° 21′ E) iti kasumbangir nga aplaya".
Oregon
Ti Oregon ket maysa nga estado a mabirukan idiay Amianan a laud a Pasipiko a rehion iti Estados Unidos.
GNU
Ti proyekto a GNU ket nabuangay idi 1984 tapno makapartuat iti sibubukel a sistema a panangpaandar ti nawaya a sopwerna iti estilo a kas UNIX: ti sistema a GNU. Ti GNU ket maysa a maulit-ulit nga akronimo para iti “GNU's Not UNIX” wenno Ti GNU ket saan met UNIX, ti panangibalikas itoy ket “guh-noo.” Dagiti dadduma pay a langa ti sistema a panangpaandar ti GNU, a mangar-aramat iti kernel ti Linux, ket adu itan ti mangar-aramat. Ngem nupay "Linux" ti ad-adda wenno am-ammo nga awag kadagitoy a sistema, ti umno a panangawag kadagitoy ket sistema a GNU/Linux.
Sasao a Sepik
Ti sasao a Sepik ket ti pamilia dagiti agarup a 50 a sasao a Papuano a naisasao idiay labneng ti karayan Sepik iti akin-amianan a Papua Baro a Guinea nga insingasing babaen ni Donald Laycock idi 1965 iti limitado a porma ngem iti naipresenta ditoy. Matarawidwidanda nga addaan kadagiti simple a ponolohia, nga agraman kadagiti bassit a konsonante ken dagiti paaweng ken kadawyan nga awanan kadagiti tono.
Ti kalatakan nga ammo a pagsasao a Sepik ket ti Iatmül. Ti kaaduan kadagiti agsasao ket dagiti kadua ti Iatmül iti sasao a Ndu ti Abelam ken Boiken, nga addaan kadagiti agarup a 35 000 nga agsasao iti tunggal maysa kaniada.
Ti sasao a Sepik, kasla dagiti kaarrubada a Ramu ket agparangda nga addaan kadagiti sistena iti tallo a paaweng, ti, a maisalumina laeng iti kangato ti paaweng. Ti ponetiko ti [i e o u] ket resulta ti palatal ken labial nga asimilasion kadagiti kadenna a konsonante. Nasuspeto a ti sasao a Ndu ket mabalin a pabassiten daytoy iti sistema ti dua a paaweng, iti epentetiko ti  (Foley 1986).
Pannakaidasig
Ti nausar a pannakaidasig ditoy ket ti kukua ni Malcolm Ross. Dau=ytoy ket buklen dagiti dua a sanga iti singasing ni Laycock iti Sepik–Ramu, ti subpilo ti Sepik ken ti kukua ni Leonhard Schultze. Ti naud-udi a naibaga ket tentatibo a biningbingay babaen ni Ross kadagiti konstituente a pamiliana iti Walio ken Papi, a ti Papi ket naikeddeng manen iti sanga a Turod Sepik iti Sepik. Ti singasing ket kapada dagiti paradigma ti pangsandi, ngem ti internal nga estrukturana ket suheto a mabaliwan. Segun kenni Ross, ti kasayaatan nga akinruar a pannakaikabagian ket saan nga iti Ramu, ti pace Laycock, ngem iti pamilia a Torricelli.
Iti kladograma dita baba, dagiti bassit a "pamilia" kadagiti patingga dagiti sanga ket nalawagda nga umiso a yunit. Dagitinagatngato a nodo (Akinngato a Sepik, Tengnga a Sepik, Turod Sepik) ket saanda a nalawlawag; Ethnologue (2009) accepts only Sepik Hill, Foley (2005) Sepik Hill and Middle Sepik.
Awan dagiti ebidensia a dagiti dua a naipagpagarup a sasao a Papi ket agkabagianda.
Nailian a Parke ti Salikata
Ti Nailian a Parke ti Salikata ket nasalakniban a lugar iti Filipinas a mabirukan idiay ili ti Lumba-Bayabao, Lanao del Sur iti Isla ti Mindanao. Mabirukan daytoy kadagiti bakras ti napuskol a kabakiran ti kabambantayan ti Bantay Ragang (ammo pay a kas ti Kabambantayan Piapayungan), ti parke ket maysa kadagiti innem a nailian a parke iti probinsia ti Lanao del Sur a nairangarang idi 1965. Ti lugar ket nailaslasin babaen dagiti dissuor, baw-ang ti karayan, dagiti nabato a derraas ken napuskol a balawbaw a gumay-at iti kaatiddog ti ginget ti Karayan Gata manipud iti baranggay Salaman aginggana idiay Mapantao idiay asideg ti pagbeddengan ti probinsia iti Cotabato.
Luek Bintuni
Ti Luek Bintuni (Teluk Bintuni) ket ti akindaya a pagpaatiddog wenno ti akin-uneg a luek ti Luek Berau iti Peninsula ti Ulo ti Billit ti Baro a Guinea. Iti administrasion daytoy ket parte ti rehion ti Laud a Papua, Indonesia. Ti luek ket iti kalawa iti sumrekanna ken kalugnakan ti daga kadagiti dua a bangirna.
Katulagan maipapan ti lisensia ti software
EULA ken pambalkot ti software
Agkadua dagiti dadduma nga EULA a maipabasa kadagiti mangaramat iti papel wenno, kadkadawyan iti elektroniko a pamuspusan bayat ti paginstala iti software. Agpili ti mangaramat ti agannugot wenno ti agpaay iti katulagan.
<!-- EULAs and shrink-wrapping Most end user license agreements (EULAs) accompany shrink wrapped software that is presented to a user sometimes on paper or more usually electronically, during the installation procedure. The user has the choice of accepting or rejecting the agreement. The installation of the software is conditional to the user accepting the agreement and thereby agreeing to abide by its terms.
Some computer companies view the EULAs more as an elaborate liability disclaimer than a real contract. It is not uncommon for a user to be unable to read the license agreement before proceeding with starting up a computer they have just bought (which the computer might require on an on-screen message), because no printed copy of the license is included. Users almost invariably click on "Accept" without reading the license.
Some copyright owners use EULAs to explicitly authorize (license) the user to engage in conduct that might constitute copyright infringement if done without the copyright owner's permission. This saves time and creates efficiency. An example would be a EULA permission by the copyright owner that licenses the owner of a copy of a computer program (on a disc, for example) to reproduce (sometimes referred to as "install") that program into a certain number of additional copies (such as a license to reproduce it onto the hard drives of 2 computers). These licenses are effective without the assent of the user because the copyright owner has the right to grant such permission to anyone.
Some copyright owners use EULAs in an effort to circumvent limitations the applicable copyright law places on their copyrights (such as the limitations in sections 107-122 of the United States Copyright Act, 17 U.S.C. 107-122), or to expand the scope of control over the work into areas for which copyright protection is denied by law (such as attempting to charge for, regulate or prevent private performances of a work beyond a certain number or beyond a certain period of time -- no copyright include the exclusive right to control private performances of a work). Such EULAs are, in essence, efforts to gain control, by contract, over matter upon which copyright law precludes control.
It is unclear whether EULAs are enforceable in the United States (see shrink wrap contracts). This question cannot be answered in the abstract, however, as the issue depends first upon whether the basic requirements for contract formation are met and, second, whether the specific EULA terms sought to be enforced may in fact be void and unenforceable as a matter of public policy. -->
1907
Ti 1907 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Martes iti kalendario a Gregoriano.
Naipasngay
thumb|140px|[[Ray Milland]] thumb|right|140px|[[Laurence Olivier]] thumb|right|140px|[[John Wayne]] thumb|140px|[[Frida Kahlo]] thumb|140px|[[Ramon Magsaysay]]
Pagsasao nga Erromanga
Ti pagsasao nga Erromangan, wenno Sie (Sye), ket ti kangrunaan a pagsasao a naisasao idiay isla ti Erromango iti rehion ti Tafea iti Vanuatu. Dagiti sabali a sasao nga Erromanga ket matmataydan wenno awanen. Urayno dakkel ti isla (887 km²), ti dagup dagiti agsasao iti Erromango ket nakarkulo iti agarup a 1900.
San Miguel, Zamboanga del Sur
Ti San Miguel ket maysa a maka-5 a klase nga ili iti probinsia ti Zamboanga del Sur iti Filipinas.
Biag
Ti biag ket maysa a nakailasinan a mangisalumina dagiti banag nga adda kadagiti panangisenial ken bukod a panagsaranay a pamay-an manipud kadagiti saan a kastoy, no gapu ta dagiti kastoy nga opisio ket nagsardengen (patay), wenno gapu ta awananda kadagiti kastoy nga opisio ken nailasinda a kas inanimado. Ti biolohia ket isu ti siensia a maipanggep ti panagadal ti biag.
San Miguel, Zamboanga del Sur
Dagiti baranggay
Ti San Miguel ket nabingbingay a politikal iti 18 a barbaranggay.
Biag
Ti ania man a kasigkay a sibibiag a sistema ket tinawtawagan ti maysa nga organismo. Dagiti organismo ket mapanda kadagiti metabolismo, agtartaripatoda kadagiti homeostasis, agtagikuada kadagiti kapasidad nga agpadakkel, sumongbat kadagiti panagtignay, agpaadu ken, babaen ti masna a panagpili, makaampon kadagiti enbironmentoda kadagiti agsasaruno a kaputotan. Dagiti ad-adu pay a narikut nga organismo ket mabalinda ti makisinnarita babaen kadagiti nadumaduma pamay-an. Dagiti nadumaduma a kita ti organismo ken mabirukan iti biospera iti Daga, ken dagiti tagikua a sapasap kadagitoy nga organismo— ti mulmula, ay-ayup, dagiti hongo, dagiti protista, archaea, ken bakteria—ket maysa a naibatay ti karbon- ken danum a porma ti selula nga adda ti narikut nga organisasion ken ti matawid a henetiko a pakaammo.
San Miguel, Zamboanga del Sur
Dagiti baranggay
• Betinan
Biag
Dagiti sientipiko nga ebidensia ket nangisingsingasing a ti biag ket nangrugi iti Daga idi agarup a3.5 bilion a tawtawen. Iti maysa a panagadal ti Dagiti Nailian nga Instituto ti Salun-at, dagiti mannurat ket nagpanpanunotda a no ti biolohiko a karikut ket umado unay iti las-ud ti ebolusion, ti biag ti law-ang ket mabalin a nangrugi idi "10 bilion a tawtawen" – ti ad-adu ngem 5 bilion a tawtawen sakbay a rimsua ti Daga. Nupay kasta, ti mekanismo babaen ti irurumsua ti biag ditoy Daga ket di ammo urayno adu dagiti hipotesis a napagannurotan. Manipud idin, ti biag ket nagbalin ti maysa nga adu ti panagdumadumaanna iti porma, a dagiti biologo ket nangidasig kadagiti pagsasarunuan iti taxa. Ti biag ket makaungar ket rumang-ay kadagiti nawatiwat a sakup kadagiti kasasaad. Ti kaibuksilan ti biag—ti kinapangrunana, taudan, panggep, ken ti dumtengan a nakaikarian—ket maysa a sentaral a konsepto ken salusod iti pilosopia ken relihion. Ti pilosopia ken relihion ket ket nangidatonda kadagiti panangipatpatarus no kasano ti pakainaigan ti biag iti pannkaparsua ken ti kinaadda iti rikna, ken kadagiti pakainaigan a banag a kas ti takder ti biag, panggep, ti konsepto ti maysa adios wenno dagiti dios, ti maysa a kararua wenno ti maysa a biag kalpasan ti ipupusay. Dagiti nadumaduma a kultura iti amin a pakasaritaan ket addaanda iti nadumaduma nga arngian kadagitoy a banag.
San Miguel, Zamboanga del Sur
Dagiti baranggay
• Bulawan
Biag
Urayno ti kaadda ti biag ket napasingkedan laeng ditoy Daga, adu kadagiti sientista ket namatmati a ti nainlangitan a biag ket saan a makaguyugoy, ngem mabalin. Dagiti sabali a planeta ken dagiti bulan iti Sistema a Solar ket nasuksukisoken para kadagiti ebidensia ti panagsuporta idi ti simple a biag, ken dagiti gandat a kas ti SETI ket nangpadas a mangkita kadagiti panangirangarang manipud kadagiti mabalin a sibilisasion dagiti taga sabali a daga. Segun ti panspermia a hipotesis, ti biag iti Daga ket mabalin a nagtaud manipud kadagiti layap a nagiwarwaras kadagiti organiko a molekula wenno ti simple a biag nga immuna a rimsua iti sabali a lugar.
Materialismo
Adda dagiti kasapaan a teoria iti biag ket dagidi materialista, a nagtengtengngel a ti amin nga adda ket banaga banag, ken ti biag ket isu laeng ti narikut a porma wenno pannakaurnos iti banag. Ni Empedocles (430 BC) ket nangsuppiat a ti amin a banag iti law-ang ket naaramid kadagiti panagtitipon dagiti uppat nga eternal nga "elemento" wenno "dagiti ramut ti amin": daga, danum, angin, ken apuy. Amin a pangbalbaliw ket naipalplawag babaen ti pannakaurnos ket pannakaurnos manen kadagitoy nga uppat nga elemento. Dagiti nadumaduma a porma iti biag ket gapuanan babaen ti maysa a nasayaat a panaglalaok dagiti elemento.
San Miguel, Zamboanga del Sur
Dagiti baranggay
• Concepcion
Biag
Materialismo
Ni Democritus (460 BC) ket nagpanpanunot a ti kamamsapulan a pannakailasin ti biag ket isu ti kaadda ti kararua. Kasla met laeng dagiti taga-ugma a mannurat, isu ket nangpadpadas a nangipalpalawag ti pannakaaramid ti maysa a sibibiag a banag. Ti panangipalpalawagna idi ket dagiti naapuyan nga atomo ket isu ti mangaramid ti kararua iti isu met laeng a pamay-an a dagiti atomo ken kodapis a pakabilangan para kadagiti sabali a banag. Isu ket nangiyunay-unay iti apuy gapu ti makitkita a pannakainaigan ti baetan ti biag ken pudot, ken gapu ta ti apuy ket aggunay.
San Miguel, Zamboanga del Sur
Dagiti baranggay
• Dao-an
Biag
Materialismo
"Ti eternal ken saan nga agbalbaliw a balikas dagiti Porma ni Plato, ket saan a nasayaat a nairepresentar iti banag babaen ti maysa a nainlangitan nga Artisano, ket nakaro a maigiddiat kadagiti nadumaduma a mekanistiko a Weltanschauungen, a kas idi ti atomismo, babaen idi maikapat a siglo, ti kaaduan a prominente... Daytoy a panagsuppiat ket nagtultuloy iti amin a paset ti panawen ti taga-ugma lubong. Ti atomistiko a mekanismo ket napasayaat idi manipud kenni Epicuro... bayat a dagiti Istoiko ket nagamponda iti maysa a nainlangitan a teleolohia... Daytoy a pagpilian ket kasla nalaka: iti panangipakita no kasano ti naysa a naestriktura, a kadawyan a lubong ket rumsua kadagiti saan a naiturong a proseso, wenno mangikabil ti kasaririt iti sistema."
- R. J. Hankinson
Ti mekanistiko a materialismo a nagtaud iti taga-ugma a Gresia ket napaungar idi ken binaliwan babaen ti maysa a Pranses a pilosopo a ni René Descartes, nga isu ket nagtengtengngel idi a dagiti ayup ken tattao ket naaramid dagiti parte a no agtitiponda ket agannongda a kas maysa a makina. Idi maika-19 a siglo, ti panagpasayaat iti selula a teoria iti bilolohiko a siensia ket nangaw-awis iti daytoy a panirigan. Ti ebolutionario a teoria ni Charles Darwin (1859) ket maysa a mekanistiko a panangipalplawag para iti taudan dagiti sebbangan babaen ti pamay-an ti masna a panagpili.
Hilomorpismo
Ti Hilomorpismo ket teoria (nagtaud kenni Aristoteles (322 SK)) a dagiti amin a biag ket panaglalaok ti banag ken porma. Ti biolohia idi ket maysa kadagiti nangruna nga interesado, ken adda idi dagiti adu a material iti biolohia kadagiti sinursuratna a maipanggep ti sibibiag a parsua. Iti daytoy a panirigan, amin a banag iti material nga uniberso ket addaan dagitoy ti banag ken porma, ken ti porma ti sibibiag a parsua ket ti kararuana (Griego psyche, Latin anima). Adda dagiti tallo a kita ti kararua: ti kararua ti mula ti mulmula, a gapuanan ti idadakkelda ken panaglungsot ket bukbukodanda a pakataraonan, ngem saan a gapu ti panagkuti ken panagrikna; ti kararua ti ayup, a gapuanan dagiti ayup nga agkuti ken makarikna; ken ti kararu a rasional, nga isu daytoy ti taudan ti pakinakem ken panagrason, a (namatmatian ni Aristoteles) mabirukan laeng iti tao. Ti tunggal maysa a nangatngato a kararua ket adda dagiti gupitna manipud iti nabab-baba. Namatmati ni Aristoteles a bayat a rumsua dagiti banag nga awan pormana, saan a rumsua ti porma nga awan banagna, ken isunga ti kararua ket saan a mabalin a rumsua nga awan bagina.
Daytoy a naibagbaga ket maitunos iti teleolohiko a panangipalpalawag iti biag, a pakaibilangan ti penomena kadagiti termino ti panggep wenno kadagusan ti gandat. Isunga ti kinapuraw ti dutdot ti polar nga uso ket naipalawag babaen ti panggepna iti parawpaw. Ti turong ti gapuanan (manipud timasakbayan ken napalabas) ket maisuppiat iti sientipiko nga ebidensia para ti masna a panagpili, a mangipalplawag kadagiti pagbanagan kadagiti termino iti napalabas a gapuanan. Dagiti biolohiko a langa ket naipalplawag babaen ti panagkita kadagiti kasayaatan a resulta ti masakbayan, ngem babaen ti panagkita kadagiti napalabas nga ebolusionario a pakasaritaan ti sebbangan, a nakaiturongan ti masna a panagpili kadagiti langa a nasalsalusod.
Bitalismo
Ti bitalismo ket isu ti pammati a ti pamunganayan ti biag ken saan a material. Daytoy ket nagtaud kenni Stahl (maika-17 a siglo), ket nagtengtengngel ti daytoy a panirigan aginggana idi tengnga ti maika-19 a siglo. Daytoy ket kinaynayat dagiti pilosopo a kas kenni Henri Bergson, Nietzsche, Wilhelm Dilthey, dagiti anatomo a kas kenni Bichat, ken kimiko a kas kenni Liebig. Ti bitalismo ket nangiramraman ti kapanunotan nga adda idi ti kammasapulan a paggiddiatan ti organiko ken inorganiko a material, ken ti pammati a ti organiko a material ket mabalin laeng a maala manipud kadagiti sibibiag a banag. Daytoy ket naisupapak idi 1828, idi ni Friedrich Wöhler ket insaganana ti urea manipud kadagiti inorganiko a materiales. Daytoy Wöhler a sintesis ket naikedkeddeng a ti nangrugian ti moderno nga organiko a kimika. Daytoy ket nangruna iti pakasaritaan gapu ta immuna a napataud ti organiko a kompuesto manipud kadagiti inorganiko a reaktibo
Idi las-ud ti tawtawen ti 1850, ni Helmholtz, nga inpakpakauna babaen ni Mayer, ket nangipakpakita nga awan ti mapukaw nga enerhia iti panaggunay ti piskel, nangisingasing daytoy nga awan dagiti "nangruna a puersa" a naken a mangkuti ti maysa a piskel. Isu dagitoy a resulta ti panagbaybayan ti sientipiko a panagay-ayat kadagiti teoria ti bitalismo, ngem daytoy a pammati ket nagtultuloy kadagiti pseudosientipiko a teoria a kas ti homeopatia, a nagipatpatarus kadagiti sakit ken dagiti kirokiro a kas gapuanan babaen dagiti disturbo iti maysa a naipagpagarup a nangruna a puersa wenno peursa ti biag.
Dagiti panangipalpalawag
Karit kadagiti sientista ken dagiti pilosopo ti mangipalawag ti biag kadagiti nalawag a termino. Daytoy ket narigat gapu ta ti biag ket maysa a proseso, ken saan a puro a sustansia. Ti ania man a panangipalplawag ket nasken a nalawa a makaanay a mansakop iti amin a biag nga ammo tayo, ken nasken a sapasap a makaanay tapno mangiraman ti biag a mabalin a kammasapulan a maigiddiat manipud iti biag iti Daga.
Taudan
Ti ebidensia ket mangisingasing a ti biag iti Daga ket ket mabalin a rimsua idi 3.7 bilion a tawtawen, a dagiti kaduogan a tugot ti biag a nabirukan kadagiti posil a napetsaan manipud idi 3.4 bilion a tawtawen. Iti maysa nga inadal babaen ti Dagiti Nailian a Patakder ti Salun-at, dagiti mannurat ket nangipagpagarup a no ti biolohiko a karikut ket umadu unay iti las-ud ti ebolusion, ti biag iti law-ang ket mabalin a ganganai a nangrugi idi 10 bilion a tawtawen – dagiti bilion a tawen sakbay a rimsua ti Daga, a nagisingasing a ti Daga ket minulaan babaen ti panspermia wenno naidagusan a panspermia. Amin a naam-ammuan a porma ti biag ket makibinningay kadagiti kammasapulan a mekanismo ti molekula, a mangipakpakita ti sapasap a tinaudan; naibatay kadgitoy a panagpalpalaiiw, hipotesis iti tinaudan ti biag ket mangpadas a mangbiruk ti mekanismo a mangipalawag ti pannakaporma ti maysa a unibersal a sapasap a tinaudan, manipud kadagiti simple nga organiko a molekula babaen ti kasakbayan ti selula a biag aginggana kadagiti protoselula ken metabolismo. Nabingbingayen dagiti modelo a katkategoria ti "immuna ti gene" ken "immuna ti metabolismo", ngem ti kinaudi a pagduyosan ket ti irurumsua kadagiti hibrido a modelo a mangitipon kadagitoy dua a kategoria.
Awan dagiti agdama a sientipiko a konsenso no kasano a nangrugi ti biag. NUpay kasta, kaaduan kadagiti naaw-awat a sientipiko a modelo ket mangitakder kadagiti sumaganad a panagpalpaliiw:
San Miguel, Zamboanga del Sur
Dagiti baranggay
• Dumalian
Biag
Taudan
Nupay kasta, gapu ta dagiti gene ken dagiti protina ket nasken tapno mapataud ti tunggal maysa kadagitoy, ti parikut a panangikeddeng no ania ti immuna ket kasla ti manok wenno ti itlog. Kaaduan kadagiti sientista ket nangampon ti hipotesis a gapu iti daytoy, saan a mabalin a dagiti gene ken dagiti protina ket nawayada a rimsua.
Isu a ti posibilidad nga immuna nga insingasing babaen ni Francis Crick, ket isu ti biaga a naibatay iti RNA, nga addaan kadagiti kasla DNA a tagikua ti panagipenpen ti pakaammo ken dagiti kataliktiko a tagikua dagiti dadduma a protina. Daytoy ket tinawtawagan ti RNA a hipotesis ti lubong, ken daytoy ket sinuportaran babaen ti panagpalplaiiw nga adu kadagiti kritikal a komponente dagiti selulaa (dagiti kabuntogan a nagbaliw) ket kaaduan a buklen dagitoy ti RNA. Ken dagiti pay kritikal a kumaduaan a banag ti (ATP, Acetyl-CoA, NADH, kdpy.) ket mabalin dagitoy a nukleotides wenno dagiti sustansia a nalawag a maikabagian kaniada. Dagiti kataliktiko a tagikua ti RNA ket saan pay idi a naipakpakita idi immuna a naisingasing ti hipotesis, ngem pinasingkedan daytoy babaen ni Thomas Cech idi 1986.
Ti maysa a parikut ti lubong ti RNA a hipotesis ket ti sisntesis ti RNA manipud iti simple nga inorganiko a tinaudan ket narigrigat ngem kadagiti organiko a molekula. Ti maysa arason ti daytoy ket dagiti tinaudan ti RNA ket natalinaayda unay ken nabuntogda a makitinnignay iti tunggal maysa babaen kadagiti ambiente a kasasaad, ken naisingasingen a dagiti sibibiag nga organismo ket mangbukel kadagitoy iti tunggal maysa a molekula sakbay ti RNA. Nupay kasta, ti nagballigi a sintesis dagiti dadduma a molekula ti RNA babaen kadagitoy nga adda a kasasaad sakbay ti biag iti Daga ket nagun-oden babaen ti pananginayon kadagiti alternatibo a tinaudan iti naisangayan ngaurnos iti tinaudan ti pospato nga adda kadagiti amin a reaksion. Daytoy a panagadal ket mangpabalin ti hipotesis ti lubong ti RNA.
Dagiti heolohiko a natakuatan idi 2013 ket nangipakpakita a ti reaktibo a sebbangan ti posporo (kasla ti pospito) ket adu dagitoy iti taaw sakbay idi 3.5 Ga, ken ti Schreibersita ket nalaka a makitinnignay iti naibatay ti danum a glycerol tapno agpataud ti pospito ken glycerol 3-pospito. Daytoy ket naipagpagarup a ti aglaon ti Schreibersita a meteorites manipud iti Naladaw a Nakaro a Panagbomba ket mabalin a nakaited ti nasapa a napabassit a posporo, a mabalin nga agtignay kadagiti prebiotiko nga organiko a molekula tapno mangporma kadagiti posporilado a biomolekula, a kasla ti RNA.
Idi 2009, dagiti eksperimento ket nangipakita ti Darwinio nga ebolusion iti maysa a dua ti komponente a sistema dagiti ensima ti RNA (ribosima) in vitro. Ti obra ket naaramid iti laboratorio ni Gerald Joyce, a nangibagbaga, "Daytoy ti immuna a kas pagarigan, iti ruar ti biolohia, ti ebolusionario a panagampon ti maysa a sistema ti molekular a henetiko."
Dagiti prebiotiko a kompuesto ket mabalin nga adda kadagiti ekstraterestial a tinaudan. Dagiti natakuatan ti NASA idi 2011, a naibatay kadagiti panagadal kadagiti meteorite a mabirukan iti Daga, ket mangisingasing a dagiti kompuesto ti DNA ken RNA (adenine, guanine ken dagiti maikabagian nga organiko a molekula) ket mabalin a naporna iti akinruar a limbang.
San Miguel, Zamboanga del Sur
Dagiti baranggay
• Fatima
• Langilan
• Lantawan
• Laperian
• Libuganan
• Limonan
• Mati
• Ocapan
• Poblacion
• San Isidro
• Sayog
• Tapian
Pagsasao a Sorung
Ti pagsasao a Sorung ket ti maysa nga awanen a pagsasao ti isla ti Erromango iti Vanuatu. Daytoy ket sagpaminsan a maidasig a kas dialekto ti Sie.
Isaac Bashevis Singer
Ni Isaac Bashevis Singer (יצחק באַשעװיס זינגער; Nobiembre 21, 1902 – Hulio 24, 1991) ket maysa idi a naipasngay idiay Polonia a Hudio-Amerikano a mannurat. Ti Polako a porma ti naganna idi ket Izaak Zynger ken inus-usarna ti umuna a nagan ti inana a kas pangiyuna a letra iti, Izaak Baszewis, a kalpasan daytoy ket pinasayaatna iti porma a pannakaammuanna itan. Isu idi ti mangidaulo a pigura iti tignay ti Yidis a literatura ken nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura idi 1978. Isuket nangabak ti dua a Nailian a Gunguna ti Libro ti Estados Unidos, maysa iti Literatura iti Ubbing para iti panangilagipna iti Maysa nga Aldaw iti Rag-o: Sarsarita ti Ubing a Lalaki a Dimmakkel idiay Warsaw ken ti maysa iti Piksion para iti urnongna iti Ti Balangat dagiti Dutdot ken Dadduma pay a Sarsarita.
Sasao nga Akinngato a Sepik
Ti sasao nga Akinngato a Sepik ket ti pamilia ti sasao a Sepik iti akin-amianan a Papua Baro a Guinea. Nailasinda a kas pamilia babaen ni Donald Laycock idi 1956, ken innayonda iti pamilia a Sepik idi 1965. Saan nga iraman n i Foley (2005) ti pamilia,ngem ni Ross (2005) ket kinonstruktona manen dagiti pangsandi ti proto-Upper Sepik.
Hunio
Ti Hunio ket isu ti maika-6 a bulan ti tawen dagiti kalendario a Huliano ken Gregoriano ken maysa kadagiti uppat a bulan nga addaan iti kaatiddog iti 30 nga al-aldaw. Ti Hunio ket ti bulan nga addaan kadagiti kaatiddogan nga oras iti lawag ti init idiay Akin-amianan a Hemisperio ken dagiti kaababaan nga oras iti lawag ti init idiay Akin-abagatan a Hemisperio. Ti Hunio idiay Akin-amianan a Hemisperio ket ti tiempo a kapada iti Disiembre idiay Akin-abagatan a Hemisperio ken iti baliktadna. Idiay Akin-amianan a Hemisperio, ti rugi ti astronomikal a kalgaw ket 21 Hunio (ti meteorolohikal a kalgaw ket mangrugi iti 1 Hunio). Idiay Akin-abagatan a Hemisperio, ti rugi ti astronomikal a panaglalam-ek ket 21 Hunio (meteorolohikal a panaglalam-ek ket mangrugi iti 1 Hunio).
Iti rugi ti Hunio, lumgak ti init iti konstelasion ti Tauro; iti patingga ti HUnio, lumgak ti init iti konstelasion ti Gemini. Nupay kasta, gapu ti presesion dagiti ekuinokso, ti Hunio ket mangrugi a ti init ket adda iti astrolohikal a senial ti Gemini, ken agpatingga nga adda ti init iti senial ti astrolohia iti Kanser.
Etimolohia ken pakasaritaan
thumb|Ti Hunio, manipud iti [[Très riches heures du duc de Berry]] thumb|Hunio, babaen ni [[Leandro Bassano]] Ti Latin a nagan para iti Hunio ket Junius. Nangit-ited ni Ovidio kadagiti nadumaduma nga etimolohia para iti nagan iti Fasti, ti daniw a maipanggep iti kalendario a Romano. Ti umuna ket ti bulan ket nanaganan kenni Romanano a diosa a ni Juno, ti diosen ti pannakiasawa ken ti asawa ti kangatuan a dios a ni Hupiter; ti maikadua ket ti nagan a nagtaud manipud iti latin a balikas iti iuniores, a ti kayatna a sawen ket "ub-ubing", a maigiddiat met iti maiores ("lallakay") para iti nagan ti sinaruno a bulan iti Mayo (Maius).
Iti taga-ugma a Roma, ti paset ti panawen manipud iti tengnga ti Mayo aginggana iti tengnga ti Hunio ket naikeddeng idi a saan a nasayaat para iti pannakiasawa. Kinuna ni Ovidio a nagkonsulta iti Flaminica Dialis, ti nangato a babai a padi ni Hupiter, iti panggep a panangisaad ti petsa iti panagkallaysa iti anakna a babai, ken nabalakadan idi nga aguray intono kalpasan ti Hunio 15. Nupay kasta, inpaltiing ni Plutarko a ti intero a bulan ti Hunio ket nasaysayaat idi para kadagiti panagkallaysa ngem ti Mayo.
Nailian a Parke ti Rungkunan
Ti Nailian a Parke ti Rungkunan ket nasalakniban a lugar iti Filipinas a mabirukan kadagiti ili ti Ditsaan-Ramain ken Tagoloan II idiay Lanao del Sur, iti 10 a kilometro a daya laud daya ti probinsial a kapitolio ti Marawi. Ti parke ket sakupenna ti kabambantayan nga akindaya a paset ti Lanao del Sur idiay asideg ti Lugar ti Taudan ti Danum ti Danaw Lanao-Karayan Agus a naam-ammuan para iti napintas ken nadalus a waig, birhen a bakir ken makapapigsa a klima. Daytoy ket nairangarang a nailian a parke idi 1965 babaen ti Republika Tignay Blng. 4190.
Eugene O'Neill
Ni Eugene Gladstone O'Neill (Oktubrer 16, 1888 – Nobiembre 27, 1953) ket maysa nga Amerikano a dramaturgo ken nagunggunaan ti Premio Nobel iti Literatura idi 1936. Dagiti natituloan ti daniw a pabuyana ket maysa kadagiti immuna a nangiyaammo ti Amerikano a drama a pamay-an iti realismo nga immuna a naitaripnong ti Ruso a dramaturgo a ni Anton Chekhov, ti Norwego a dramaturgo a ni Henrik Ibsen, ken Sueko a dramaturgo a ni August Strindberg. Dagiti pabuyana ket maysa kadagiti immuna a nagiraman kadagiti bitla iti bukod a pagsasao ti Amerikano ken nagiraman kadagiti karakter iti barayubay ti kagimongan, a dagitoy ket agsagsagaba a mangtaripato kadagiti namnama ken aspirasion, ngem naapdayda met laeng iti panakapaay ken panagladladingit.Ni O'Neill ket nagsurat ti maysa laeng a nadayag a komedia (Ah, ti Kaatapan!). Gangani amin dagiti pabuyana ket adda dagiti nairaman a trahedia ken kinabukodan a pesimismo.
Ramon Magsaysay, Zamboanga del Sur
Ti Ramon Magsaysay ket maysa a maka-4 a klase nga ili iti probinsia ti Zamboanga del Sur iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Ramon Magsaysay ket nabingbingay a politikal iti 27 a barbaranggay.
• Bagong Opon
• Bambong Daku
• Bambong Diut
• Bobongan
• Campo IV
• Campo V
• Caniangan
• Dipalusan
• Eastern Bobongan
• Esperanza
• Gapasan
• Katipunan
• Kauswagan
• Lower Sambulawan
• Mabini
• Magsaysay
• Malating
• Paradise
• Poblacion
• San Fernando
• Santo Rosario
• Sapa Anding
• Sinaguing
• Switch
• Upper Laperian
• Wakat
1905
Ti 1905 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw iti Domingo iti kalendario a Gregoriano (dominikal a letra A).
Enero
thumb|right|140px|Ni [[Anna May Wong]]
Septiembre–Oktubre
thumb|right|140px|[[Greta Garbo]]
Luek Balikpapan
Ti Luek Balikpapan (Indones : Teluk Balikpapan), ket ti maysa a luek ti Indonesia, iti asideg ti isla ti Borneo iti asideg ti siudad ti Balikpapan, Daya a Kalimantan, Indonesia. Ti kompania ti Indonesia iti Pertamina ket addaan iti kadakkelan a pagpapinuan iti lana iti akindaya a bangir ti luek.
Lokasion
Mabirukan ti Luek Balikpapan iti akinlaud a bangir ti Lingsat Makassar, iti abagatan-laud ti Taaw Pasipiko. Beddengan ti luek dagiti nadumaduma a lugar.
Ti Luek Balikpapan ket isu ti sabangan dagiti nadumaduma a karayan a kas ti Karayan Wain sakbay a tumipon iti Lingsat Makassar.
Puerto ken pagsangladan
Adda dagiti nadumaduma a publiko a puerto a mabirukan iti Luek Balikpapan, kas ti:
Mabirukan pay dagiti pribado a puerto iti daytoy a lugar, a kas ti:
Baler
Ti Baler ket maysa a maika-4 a klase ken isu ti kapitolio nga ili iti probinsia ti Aurora iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Baler ket nabingbingay a politikal iti 13 a barbaranggay.
• Baranggay I (Poblacion)
• Baranggay II (Poblacion)
• Baranggay III (Poblacion)
• Baranggay IV (Poblacion)
• Baranggay V (Poblacion)
• Buhangin
• Calabuanan
• Obligacion
• Pingit
• Reserva
• Sabang
• Suclayin
• Zabali
Obwalden
Ti Obwalden (Aleman: ) ket maysa a kanton idiay Suisa. Daytoy ket mabirukan idiay tengnga ti Suisa. Ti kapitoliona ket ti Sarnen. Daytoy a kanton ket aglaon ti heograpiko a sentro iti Suisa.
Lunes
Ti Lunes ket isu ti umuna nga aldaw iti lawas idiay Filipinas ken kadagiti kaadduan nga pagilian iti laud, kas ti ISO 8601. Isu ti maikadua nga aldaw iti kalendario nga Hudeo-Kristiano, naibaet iti Domingo ken Martes, kadagiti pagilian a Domingo ti umuna nga aldaw iti lawasda.
Pagsasao nga Iwam Sepik
Ti pagsasao nga Iwam Sepik, wenno Yawenian, ket ti pagsasao ti Papua Baro a Guinea.
Lunes
Ramut iti naganna
Aggapu daytoy a balikas iti kadaanan a pagsasao a Latin: Dies Lunae wenno "Aldaw iti Bulan". Gapu ti pagsasao nga Espaniol (Lunes) ket maysa kadagiti annak a pagsasao iti Latino, kas ti Italiano (Lunedi), Pranses (Lundi) ken Rumaniano (Luni), natawidna iti daytoy a sao. Idi sinakup ti Espania ti Filipinas, inampon dagiti Ilokano ti kalendario dagiti Kristiano a Kastila.
Henry Ford
NI Henry Ford (Hulio 30, 1863 – Abril 7, 1947) ket maysa idi nga Amerikano nga industrialista, ti nangbangon ti Ford Motor a Kompania, ken ti nangipatakder ti panagrang-ay ti assemblia a linia a wagas ti masa aproduksion. Nupay a ni Ford ket saan nga isu ti nagimbento ti automobil, isu ket nagparang-ay ken nangipakturado ti immuna a karro a makabaelan a gatangen kadagiti adu a tengnga a klase nga Amerikano. Ti panangipaammona ti Modelo T nga automobil ket nangrebolusionario ti panaglugan ken industria ti Amerikano. A kas ti agtagtagikua ti Ford Motor a Kompania, isu ket nagbalin a maysa kadagiti kabaknangan ken kadayegan a tao iti lubong. Isu ket naipammadayawan ti "Fordismo": ti masa aproduksion ti saan a nangina a magatgatang ken naikapet kadagiti nangato a matgedan dsagiti agobobra. Ni Ford ket adda ti sanganlubongan a panagsirmata, a ti konsumerismo a kas ti pangruna ti kappia. Ti napeksa a panagitalekna ti sistematiko a panangibabab ti bayad a nagbanagan kadagiti adu a teknikal ken negosio a panagpabaro, a mairaman ti maysa a prankisia a sistema a nangikabil kadagiti aglaklako ti karro iti amin anga Amianana nga Amerika ken dagiti kangrunaan a siudad kadagiti innem a kontinente. Ni Ford ket inbatina ti adu a kinabaknangna idiay Pundasion Ford ngem nangiyurnos para iti pamilian a permanente a mangtengngel ti kompania.
1904
Naipasngay
thumb|140px|[[Cary Grant]] thumb|140px|Ni [[Salvador Dali]]
Abril
thumb|140px|[[Fernando Lopez]]
Septiembre
140px|thumb|[[Greer Garson]]
Enero–Hunio
thumb|right|140px|[[Antonín Dvořák]]
Pagsasao nga Iwam
Ti pagsasao nga Iwam ti Karayan Mayo, wenno simple laeng nga Iwam (cf. Iwam Sepik), ket ti pagsasao ti Papua Baro a Guinea.
Tarascon
Ti Tarascon (Tarascon), ket sagpaminsan pay a tinawtawagan a kas ti Tarascon-sur-Rhône, ket maysa a komuna ti Bouches-du-Rhône a departamento idiay akin-abagatan a Pransia.
Heograpia
Ti Tarascon ket mabirukan idiay 23 km nga abagatan ti Avignon ken 20 km nga amianan ti Arles, idiay kanigid (daya) nga igid ti Karayan Rhône. Ti kasumbangir daytoy ket kapadpada ti kadakkelna nga ili ti Beaucaire idiay departamento ti Gard, a rehion ti Languedoc-Roussillon. Dagitoy dua ket dagus da nga agsumbangir ken naikapet kadagiti nadumaduma a rangtay, Beaucaire ken Tarascon a mangibukel dagitoy ti maysa nga ili.
Klima
Ti tabla dita baba ket mangipakpakita kadagiti temperatura ken panagtudtudo para iti paset ti panawen ti 1971-2000 :
Pagsasao nga Ura (Vanuatu)
Ti pagsasao nga Ura ket ti matmatayen a pagsasao ti isla ti Erromango iti Vanuatu. Daytoy ket naipagarup anga awanen, kalpasan ti nakaro a panagpabassit iti populasion iti isla idi maika-19 a siglo, aginggana idi naduktalan ni Terry Crowley dagiti sangkabassit a manakman nga agsasao kadagiti tawen ti 1990.
Pennsylvania
Ti Pennsylvania ket maysa nga estado a mabirukan idiay Amianan a daya ken katengngaan nga Atlantiko a rehion iti Estados Unidos.
1903
Ti 1903 ket maysa a bisiesto a tawen a nangrugi iti aldaw ti Huebes iti kalendario a Gregoriano.
Mayo
thumb|140px|[[Bing Crosby]]
Pebrero
right|thumb|140px|[[José Palma]]
Mayo
right|thumb|140px|[[Apolinario Mabini]]
Kontinente
Ti maysa a kontinente ket maysa kadagiti kadakkelan a bagbagi ti kadagaan iti Lubong. Dagitoy ket kadawyan da a nainaganan babaen ti taripnong nga adadda ngem ti nainget a pagalagadan, nga addaan dagiti pito a rehion a naipammateg a kas dagiti kontinente—dagitoy ket ti (manipud ti kadakkelan aginggana ti kabassitan): Asia, Áprika, Amianan nga Amerika, Abagatan nga Amerika, Antártika, Europa, ken Australia.
Ti Plata a tektoniko ket isu ti heoliko a panagaramid ken panagadal iti panaggunay, panagdungpar ken panakabingbingay dagiti kontinente, a makunkuna idi a kontinental a panaganod.
Dagiti agnaed idiay Britaniko ken Irlanda ket sagpaminsan da a makunkuna ti Kontinental a Europa, nga daytoy ket, ti kangrunaan a daga ti Europa, a mailaksid ti Is-isla ti Britaniko, Islandia ken dagiti sabsabali pay nga is-isla, a kas "ti Kontinente".
Panakaipalpalawag ken panagaramat
Naipagbibinnagbagaan, a dagiti "kontinente ket maawawatan a dagitoy ket dadakkel, agnanayon, mapagtalken a bagbagi iti daga, nga umno a naisina babaen ti kaatiddag ti danum." Adu kadagiti pito a kadawyan a mabigbigana kontinente ket mnainaganan babaen ti timpuyog ket saan a mapagtalken a bagbagai ti dagdaga a nailasin babaen ti danum. Ti pagalagadan a "dakkel" ket mapan iti arbitrario a panakaidasig: Ti Greenland, nga addan ti rabaw a kalawa a 2166086 sqkm ket naipammategan a kas iti kadakkelan nga isla iti lubong, ngem ti Australia, iti 7617930 sqkm ket makunkuna a maysa a kontinente. Kasta met, ti umno a pagalagadan nga ti tunggal maysa ket nasken nga agnaynayon a bagbagi ti dagdaga ket kadawyan a saan a maipanunutan babaen ti panakairaman iti kontinental a samang ken dagiti Is-isla a Kataawan, ken sinupiat babaen ti panakaidasi ti Amianan ken Abagatan nga Amerika a kas dagitoy ket dua a kontinente; ken/wenno ti Eurasia ken Aprika a kas dagitoy ket dua a kontinente, nga awan ti masna a panakaisina da babaen ti danum. Daytoy nga anomalia ket madanon na ti patingga no ti agnaynayon a bagbagi ti dagdaga iti Europa ken ti Asia ket maipammategan a dagitoy ket dua a kontinente. Dagiti kangrunaan a bagbagi ti dagdag iti lubong ket nasakupan babaen t imaymaysa, agnanayon a taaw ti lubong,a daytoy ket nabingbingay kadagiti kangrunaan a komponente iti taaw babaen dagiti kontinente ken sabsabali a pagalagadan ti heograpiko.
Kanton ti Schwyz
Ti Schwyz (Aleman ) ket maysa a kanton idiay tengnga a Suisa idiay nagbaetan ti Alpes iti abagatan, ti Danaw Lucerna iti laud ken Danaw Zurich iti amaianan, a naipatengnga ti lawlaw ken naipanaganan manipud ti ili ti Schwyz.