cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Astartea aspera
Ti Astartea aspera, kadawyan nga ammo iti Ingles a kas rough-stemmed astartea, ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Ti bassit a mula ket kadawyan nga agtubo iti katayag iti. Daytoy ket agsabong iti pagbaetan ti Agosto ken Mayo ken agpataud kadagiti puraw-derosas a sabong.
Tirana
Ti Tirana (Pagalagadan a Tiranë; rrehional a Albanes a Gheg: Tirona) ket ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ti Albania.
Astartea astarteoides
Ti Astartea astarteoides ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Tirana
Ti siudad ket pangsangailian kadagiti adu a publiko a patakder ken dagiti publiko ken pribado nga unibersidad, ken sentro pay daytoy iti politika, ekonomia, ken kultural a biag ti pagilian.
Astartea astarteoides
Ti nalaka nga agdalapdap a bassit a mula ket kadawyan nga agutbo iti katayag iti. Daytoy ket agsabong iti pagbaetan ti Oktubre ken Nobiembre ken agpataud kadagiti puraw-derosas a sabong.
Mabirukan daytoy iti igid ti abagatan a pantar kadagiti nabasa a kalugnakan a depresion ken kadagiti igid ti kalsada iti rehion ti Goldfields-Esperance iti Akinlaud nga Australia nga idiay ket agtubo kadagiti nadarat-nasekka a daga kadagiti laterito wenno granito.
Manilkara cavalcantei
Ti Manilkara cavalcantei ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Brasil, nga idiay ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.
Manilkara dardanoi
Ti Manilkara dardanoi ket ti sebbangan ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Brasil, ken mabirukan laeng iti bassit a paset iti Pernambuco. Daytoy ket agtubo idiay kadagiti bakir a kaaduan iti igid ti baybay, ken iti naun-uneg nga uneg ti daga nga addaan iti duog a sekondario a bakir. Ti masna a habitatna ket agin-inut mapukpukaw gapu iti panagpukpukan ket pannagiwayang iti daga para iti pagtaengan ti tattao.
Astartea eobalta
Ti Astartea eobalta ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Mabirukan daytoy iti bassit a lugar iti igid ti abagatan a pantar iti rehion ti Goldfields-Esperance iti Akinlaud nga Australia.
Astartea corniculata
Ti Astartea corniculata ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Ti nawaya a nawara a bassit a mula ket kadawyan nga agtubo iti katayag iti. Daytoy ket agsabong iti pagbaetan ti Oktubre ken Mayo ken agpataud kadagiti puraw-derosas a sabong.
Astartea decemcostata
Mabirukan ti bassit a mula iti maysa bassit a lugar iti igid ti abagatan a pantar iti rehion ti Goldfields-Esperance iti Akinlaud nga Australia.
Astartea corniculata
Mabirukan daytoy iti igid ti abagatan a pantar kadagiti nadalumpinas a lugar, dagiti bakras, dagiti igid ti karayan, dagiti kalugnakan, dagiti nabasa a lugar ken dagiti tanap ti layus iti rehion ti Great Southern iti Akinlaud nga Australia nga idiay ket agtubo kadagiti nadarat-nasekka a daga.
Asperula subulifolia
Ti Asperula subulifolia ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket immuna a naipalawag idi 1928 ken endemiko iti Australia.
Asperula suffruticosa
Ti Asperula suffruticosa ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket immuna a naipalawag idiay Australia ken endemiko iti Gresia.
Manilkara excelsa
Ti Manilkara excelsa ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Brasil, ken maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.
Astartea granitica
Ti Astartea granitica, kadawyan nga ammo iti Ingles a kas granite astartea, ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Mabirukan daytoy a bassit a mula iti igid ti abagatan a pantar iti rehion ti South West iti Akinlaud nga Australia.
Manilkara chicle
Ti Manilkara chicle ket ti tropikal a kankanayon a berde a kayo a patneng iti Mehiko ken Tengnga nga Amerika. Ti kayo ket sumakup manipud iti Veracruz iti Mehiko iti abagatan aginggana iti Atlántico iti Colombia. Daytoy ket agpataud iti masna a gum nga ammo a kas chicle, a tradisional a maus-usar iti panagaramid iti chewing gum ken dagiti sabali pay a produkto.
Asperula syrticola
Ti Asperula syrticola ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Ti Asperula syrticola ket immuna a naipalawag idi 1986 ken endemiko iti Australia.
Metrosideros operculata
Adda dagiti dua nga agdama a mabigbigan a karuay:
Astartea arbuscula
Ti Astartea arbuscula, kadawyan nga ammo iti Ingles a kas minute astartea, ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Ti dumalapdap, bugbugtong ti ungkayna a bassit a mula ket kadawyan nga agtubo iti katayag iti. Daytoy ket agsabong iti pagbaetan ti Enero ken Marso ken agpataud kadagiti puraw-derosas a sabong.
Mabirukan daytoy iti igid ti abagatan a pantar kadagiti nadalumpinas a lugar, kadagiti tanap, dagiti nabasa a daga iti panawen ti tiempo ken kadagiti baba ti tanap kadagiti rehion ti Great Southern ken South West iti Akinlaud nga Australia nga idiay ket agtubo kadagiti nadarat-nasekka a daga.
Indotsina
thumb|Ti Indotsina idi 1886
Ti Indotsina wenno Indo-Tsina ket ti peninsula idiay Abagatan a Daya nga Asia a mabirukan iti agarup nga abagatan wenno abagatan a laud ti Tsina, ken daya ti India. Ti nagtaudan ti naganna iti Pranses nga Indochine a kas ti panagtitipon iti nagnagan ti "India" ken "Tsina", a mangibagbaga ti lokasion iti teritorio a nagbaetan dagiti dua a pagilian. Daytoy ket maibagbaga pay a kas ti nangruna a daga ti Abagatan a daya nga Asia. Ti termino ket mabalin pay a mausar iti bioheograpia para iti "Rehion ti Indotsina", ti nangruna a bioheograpiko a rehion iti uneg ti ekosona ti Indomalaya.
Dagiti pagilian ti nangruna a daga ti Abagatan a daya nga Asia, nupay kasta ket nakaala iti impluensia manipud ti India ken Tsina kadagiti agdumaduma a kaadu. Adda met dagiti kultura, a kas ti Cambodia, Laos, ken Tailandia ket kangrunaan a naimpluensiaan babaen ti India nga adda met iti basbassit a pannakaimpluensia babaen ti Tsina. Dagiti dadduma, a kas ti Bietnam, ket kaaduan a naimpluensiaan babaen dagiti kultura ti Insik nga addaan laeng iti bassit a pannakaimpluensia iti kultura manipud ti India, ken kaaduan babaen ti sibilisasion ti Champa a pinarukma idi ti Bietnam idi las-ud ti nagpaabagatan a panagpadakkel.
Heograpia
Dagiti teritorio ti Indotsina ket buklen dagiti sumaganad:
Bioheograpia
Iti bioheograpia ti termino a Rehion ti Indotsina ket inus-usar a kaibuksilan ti nangruna a bioheograpikol a rehion idiay ekosona ti Indomalaya, ken ti pay pitoheograpiko a ploristika a rehion iti Paleotropikal a Pagarian. Daytoy ket mangiraman ti patneng a flora ken fauna iti amin a pagpagilian dita ngato. Ti kadenna a Rehion ti Malesia ket sakupenna dagiti pagilian ti Maritimo nga Abagatan a daya nga Asia, ken askawenna dagiti ekosona ti Indomalaya ken Australasia.
Astartea pulchella
Ti Astartea pulchella ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Mabirukan daytoy a bassit a mula iti igid ti abagatan a pantar kadagiti rehion ti South West ken Great Southern iti Akinlaud nga Australia.
Manilkara bidentata
thumb|Manilkara bidentata
Ti Manilkara bidentata ket ti sebbangan ti Manilkara a patnenng iti dakkel a lugar iti akin-amianan nga Abagatan nga Amerika, Tengnga nga Amerika ken ti Karibe. Dagiti kadawyan a nagan ket mairaman ti bulletwood, balatá, ausubo, massaranduba, ken (di nalawag) "cow-tree".
Ti Balatá ket ti dakkel a kayo, nga agtubo aginggana iti iti katayag. Agsinnublat dagiti bulong, eliptiko, intiro, ken iti kaatiddog. Dagiti sabong ket puraw, ken mapataud iti rugi ti panawen ti panagtutudo. Ti bunga ket maysa a duyaw a berry, iti diametro a mabalin a makan; daytoy ket aglaon iti maysa a (sagpaminsan a dua) a bukel. Ti latexna ket maus-usar iti industria para kadagiti produkto a kas ti chicle.
Trinsera ti Filipinas
Ti Trinsera ti Filipinas (ammo pay a kas Kaadaleman ti Filipinas, Trinsera ti Mindanao, ken Kaadaleman ti Mindanao) ket ti maysa a submarino a trinsera iti daya ti Filipinas. Mabirukan ti trinsera iti baybay Filipinas iti akinlaud nga Amianan a Taaw Pasipiko ken agtuloy iti Amianan-Amianan laud-Abagatan-Abagatan daya. Daytoy ket agatiddog iti agarup a ken agakaba iti agarup a  manipud iti tengnga ti isla ti Filipinas iti Luzon ken mapan iti abagatan daya aginggana iti akin-amianan nga isla ti Maluku ti Halmahera iti Indonesia. Iti kaadaleman a puntona, makaabot ti trinsera iti 10,540 metro (34,580 ft) wenno (5,760 kadeppa).
thumb|270px|Ti Trinsera ti Filipinas iti daya nga agtuloy nga agpababa, ken ti [[Agkutkuti a Barikes ti Filipinas.]]
Iti dagus ti amianan ti Trinsera ti Filipinas ket ti Trinsera ti Daya a Luzon. Dagitoy ket naisinsina, ken ti panagtultuloyda ket mapasardeng ken iyallatiw babaen ti Banak Benham iti Plato ti Baybay Filipinas.
Prague
Ti Prague (Praha,, Prag) ket ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ti Republika a Tseka. Daytoy ti maika-14 a kadakkelan a siudad iti Kappon ti Europa. Daytoy pay ti historikal a kapitolio ti Bohemia. Mabirukan daytoy iti amianan-laud ti pagilian idiay Karayan Vltava, ti siudad ket pagtaengan dagiti agarup a 1.24 a riwriw a tattao, bayat a ti dakdakkelan nga urbano a sona ket naestimado nga addaan iti populasion iti gangani a 2 a riwriw. Ti siudad ket addaan iti temperado a klima, addaan daytoy kadagiti napudot a kalgaw ken nalamiis a panaglalam-ek. Ti Prague ket addaan iti kabassitan a gatad dagiti saan nga agtrabtrabaho iti Kappon ti Europa.
Trinsera ti Filipinas
Pakaammo
Naipagpagarup nga ub-ubing ngem 8–9 a riwriw a tawen ti trinsera ti Filipinas. Ti tengnga a parte ti tukki ti Filipinas a nabukel idi las-ud ti panawen ti Plio-Pleistoseno ken naikeddeng a maysa nga aktibo a depresion iti ukis ti Daga. Nabukel ti trinsera manipud iti maysa a panagdinnnungpar ti nagbaetan dagiti plato ti Palawan ken ti Zamboanga. Gapuanan daytoy ti panagbaliw dagiti heolohiko a proseso a mapmapan iti maysa a sona a pagtumpongan iti maysa a sona ti subduksion. Mabirukan ti sona ti subduksion iti laud agingggana iti daya ti Is-isla ti Filipinas. Ti gatad ti subduksion kadagitoy a plato ket nakarkulo nga agarup a 15 cm iti tunggal maysa a tawen. Ti maysa a pagtumpongan a sona ket mangbeddeng iti agarup a 45% iti Trinsera ti Filipinas ita nga aldaw.
Uray no adda dagiti adu a lugar dagiti sona ti subduksion, adda met dagiti mannurat a nangikeddeng a daytoy a rehion ket addaan iti ababa a seismiko nga aktibidad, ngem nakairehistro met ti USGS kadagiti adu a gingined iti magnitud ≥ 7.2 iti rehion a kas ipakita ti mapa iti kanawan. Ti kaudian, idi 2012 nakasanay ti Trinsera ti Filipinas ti maysa a gingined iti Mw 7.6 (ti Gingined ti Samar idi 2012). Pinuntaanna daytoy ti trinsera iti maysa a hiposentro a kaadalen iti 34.9 km. Dagiti kabangibang a lugar kadagiti sona ti subduksion ket nakasanay iti adu a seismiko nga aktibidad. Idi 1897, nakasanay ti akin-amianan a Samar iti maysa a Ms 7.3 a gingined bayat nga idi met 1924 nakasanay ti akin-abagatan a Mindanao iti Ms 8.2.
Kaadalem
Makaabot ti trinsera iti maysa kadagiti kalatakan a kaadalem iti taaw, makatlo laeng iti trinsera ti Marianas ken ti trinsera ti Tonga. Ti kaadaleman a puntona ket ammo a kas ti deepest Kaadaleman ti Galathea ken makaabot iti 10,540 metro (34,580 ft) wenno (5,760 kadeppa).
Psidium galapageium
Ti Psidium galapageium, ti bayabas ti Galápagos wenno guayabillo, ket ti bassit a kayo wenno bassit a mula a mabirukan kadagiti tropikal a lugar a dati nga endemiko iti Is-isla Galápagos.
Deskripsion
Ti Psidium galapageium ket mabalin a bassit a kayo wenno bassit a mula a sumakop iti iti katayag ken aginggana iti  iti diametro, nga addaan iti nalamuyot, maraderosas-maris-dapo nga ukis ti kayo. Daytoy ket addaa iti nalawa ti dalapdapna a sangsanga nga addaan iti naturikan a maris-dapo a babassit nga ungkay nga addaan kadagiti maralabbasit aginggana iti puraw wenno maraduyaw a dutsot. Dagiti ungkay ket agbalin a nalamuyot iti igid ken kasla kuerdas ti ukis ti kayo, ken dagiti patingga nga ungkay ken dagiti bulong ket sagpaminsanda a maabungotan kadagiti maralabbasit a sabong. Dagiti bulong ket agsumbangir ken eleptiko aginggana iti immitlog, timmirad ti ungto dagitibulong. Akikid ti sanat ti batayan ti bulong ken agpababa manipud iti pakaikabilan a punto iti unkay ti bukong. Ti intero a bulong ket nalamuyot ket kadawyan a nagisngist iti ngato ken napuspusasaw iti baba. Dagiti bulong ket kadawyan a iti kaatiddog ken  iti kaakaba, ken dagiti pesiolo, wenno dagiti ungkay ti bulong, ket kadawyanda a  iti kaatiddog.
Dagiti busel ti Psidium galapageium ket sukog peras ken naikapet iti batayan ti ungkay, a gumay-at iti agarup a. Nalamuyot ti busel malaksid iti bassit nga abut iti tuktok nga adda met dagiti bassit a rumrummuar iti a trichome.
Puraw dagiti sabong ti Psidium galapageium, rummuar kadagiti sanga iti kaudian a tubo, ken relatiboda a bassit ken agarup a iti diametro. Dagiti berryna ket agtimbukel ken nalamuyot malaksid kadagiti allon a napartuat kadagiti glandula kadagiti berry. Dagiti berry ket duyaw no maluom ken ngumisit wenno maralabbasit-kayumanggi no mapamaga. Agarupda a iti diametro ken ti "pericarp", wenno kudil ti berry ket agarup a  iti kapuskol. Angular dagiti bukel, nangisit, ken iti kaatiddog, ken ti tunggal maysa a lokulo ket adu ti linaonna.
Habitat ken ekolohia
Ti Psidium galapageium ket dati nga endemiko iti Is-isla ti Galápagos, a mabirukan kadagiti isla ti Fernandina, Isabela, Pinta, Santa Cruz, ken Santiago, ngem naiwarwaras metten kadagiti tropikal a lukgar. Daytoy ket mabirukanen manipud iti tengnga a Mehiko ken Florida aginggana iti Paraguay ken ti tengnga a Brasil, ken adu pay a naipayammo iti tropikal nga Aprika ken iti India. Daytoy ket kadawyan nga agtubo iti namaga a tantanap ken nadam-eg a tangtangkig.
Trinsera ti Filipinas
Panagarinsaed
Ti arinsaed ti trinsera ti Filipinas ket aglaon bassit iti nametamorpiko, calc-alkaliko, batayan, nga ultrabasiko a bato ken dagiti binukel ti darat. Ti akin-abagatan a lugar ti trinsera ket aglaon ti agpapada, asul, pila a lan-ak ken awanan unay idi iti apug. Nabirukan pay nga aglaon dagiti binukel ti darat iti nasadiwa a basaltiko nga andesita. Dagiti nabirukan ng arinsaed kadagiti trinsera ket naipagpagarup a naideposito babaen dagiti turbidad nga agus. Ti maysa a turbidad nga agus ket ti maysa nga agus iti sirok ti danum a napardas nga agayus ken agawit kadagiti arinsaed.
Dagiti trinsera iti rehion ti Filipinas
Dagiti ammo a trinsera ket dagiti sumaganad:
Amianan nga Asia
thumb|250px|Amianan nga Asia thumb|250px|right|Ti isbangan ti heograpia ti Nagkaykaysa a Pagpagilian para iti Asia a naibatay iti panagpasayaat ti estadistika imbes a panangibaga iti ania man a panangipagarup a maipanggep ti politikal wenno sabali a panakaikapet kadagiti pagilian wenno terteritorio: {{legend|#0000E0|[[Siberia -paset ti subrehion ti Akindaya nga Europa ti Nagkaykaysa a Pagpagilian}} {{legend|#E000E0|Tengnga nga Asia}} {{legend|#00E000|Akinlaud nga Asia}} {{legend|#E00000|Abagatan nga Asia}} {{legend|#FFFF20|Daya nga Asia}} {{legend|#FFC000|Abagatan a daya nga Asia}}]]
Astartea glomerulosa
Ti Astartea glomerulosa, kadawyan nga ammo iti Ingles a kas early astartea, ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Amianan nga Asia
Ti Amianan nga Asia wenno Akin-amianan nga Asia ket ti subrehion oti Asia, a mangbukel ti Siberia iti Asia a paset ti Rusia – ti daya a lugar ti Banbantay Ural.
Astartea glomerulosa
Ti kompakto a bassit a mula ket kadawyan nga agtubo iti katayag iti. Daytoy ket agsabong iti pagbaetan ti Oktubre ken Abril ken agpataud kadagiti puraw-derosas a sabong.
Amianan nga Asia
Demograpia
Kaaduan kadagiti karkulo ket adda dagiti agarup a Ruso nga agtataeng iti daya iti Banbantay Ural, ti kaaduan a mabigbigan ngem saan a pormal a pannakabingay iti nagbaetan ti Europa ken Asia. Dagiti indihenio a Taga-Siberia ket minoridad iti Siberia/Amianan nga Asia gapu ti naibatay iti Europeano a proseso ti Rusipikasion iti las-ud dagiti naudi a tallo a siglo. Dagiti rehistro dagiti senso ti Rusia ket mangipakpakita ket nakarkuloda laeng a 10% iti populasion ti rehion kadagiti Buryat nga agdagup iti 445,175, a mangaramid kaniada a ti kadakkelan nga etniko a grupo ti minoridad idiay Siberia. Adda dagiti agarup a 443,852 a Yakut (senso ti Rusia idi 2002) nga agtataeng idiay Siberia. Segun kadagiti senso idi 2002 adda dagiti 500,000 a Tataro idiay Siberia, ngem 300,000 kadagitoy ket Volga a Tataro a nagtaeng idiay Siberia idi las-ud dagiti paset ti panawen ti kolonisasion. Dagiti sabali pay nga etniko a grupo nga agtataeng iti rehion ken mangiraman kadagiti adu a paset ket dagiti etniko nga Aleman ken ti populasionda ket agarup a 400,000.
Manilkara excisa
Ti Manilkara excisa (lokal nga ammo a kas sapodilla bullet, sapodilla wenno simple laeng a sappa ) ket ti maysa a naisagmak a sebbangan ti natayag a kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko kadagiti nakaro a napdsok, kabakiran a turturod ti limestone kadagiti parokia ti Trelawny, Cockpit Country ken St. James iti Hamaika, nga iiday ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.
Amianan nga Asia
Demograpia
Idi 1875, inreporta ti Chambers a ti populasion ti Amianan nga Asia ket 8 a riwriw. Idi nagbaetan ti 1801 ken 1914 adda iti maysa a nakarkulo a 7 a riwriw nga agtataeng iti immalis manipud iti Europeano a Rusia a napan idiay Siberia, 85% ket idi las-ud ti pagkapat a siglo sakbay ti Sangalubongan a Gubat I.
Astartea glomerulosa
Mabirukan daytoy iti igid ti abagatan a pantar kadagiti bakras, igid ti karayan ken dagiti nadisturbo a lugar kadagiti rehion ti South West ken Great Southern iti Akinlaud nga Australia nga idiay ket agtubo kadagiti nadarat-nasekka a daga kadagiti spongelite.
Metrosideros stipularis
Ti Metrosideros stipularis ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae a kadawyan nga ammo a kas ti tepú, trepú, wenno tepual. Daytoy ket kankanayon a berde a kayo wenno bassit a mula a makaabot iti katayag iti agarup a pito a metro. Ti mula ket patneng iti akin-abagatan nga Abagatan nga Amerika kadagiti akin-abagatan a paset ti Chile ken Arhentina ken ti kadawyan a habitatna ket dagiti nabasa unay a lugar. Ti tepú ket addaan kadagiti puraw a sabong a rummuar iti kalgaw manipud iti Enero aginggana iti Marso. Naus-usar ti kayona a kas sungrod gapu ti nangato a linaon nga enerhia. Masansan a maikabkabil daytoy a sebbangan iti bukodna a henero iti Tepualia, ngem dagiti kaudian nga obra ket iramanna iti daytoy iti Metrosideros.
Beirut
Ti immuna a pannakaibaga iti daytoy a metropolis ket mabirukan kadagiti letra ti Tell el Amarna ti taga-ugma nga Ehipto a napetsado manipud idi maika-15 a siglo BC. Ti siudad ket nagtultuloyen a natagtagitao manipud idin. Ti Karayan Beirut ket agayos iti abagatan nga agpaamianan iti akindaya nga igid ti siudad.
Ti Beirut ket isu ti tugaw ti gobierno ti Lebanon ken nangruna daytoy iti ekonomia ti Lebanon, ken adu met dagiti banko ken dagiti korporasion a naikuartel iti Distrito Sentral, Kalsada Hamra, Rue Verdun ken Ashrafieh. Kalpasan ti nakadadael a Sibil a Gubat ti Lebanon, nakaro a napaabaro ti dulon ti kultura ti Beirut.
Karayan Pinacanauan
Ti Karayan Pinacanauan ket maysa kadagiti karayan ti Filipinas, ken tributario daytoy ti Karayan Cagayan.
Astartea leptophylla
Ti Astartea leptophylla, kadawyan nga ammo iti Ingles a kas river-bank astartea, ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Ti dumalapdap a kayo wenno a bassit a mula ket kadawyan nga agtubo iti katayag iti. Daytoy ket agsabong iti pagbaetan ti Disiembre ken Marso ken agpataud kadagiti puraw a sabong.
Mabirukan daytoy iti igid ti abagatan a pantar kadagiti tanap ti karayan, dagiti igid ti karayan, dagiti dalan ti layus, dagiti nabasa a lugar iti panawen ti tiempo ken kadagiti esturio kadagiti rehion ti South West ken Great Southern iti Akinlaud nga Australia nga idiay ket agtubo kadagiti nadarat-nasekka a daga kadagiti granito.
Astartea middletonii
Ti Astartea middletonii ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Mabirukan ti bassit a mula iti rehion ti South West iti Akinlaud nga Australia iti kaarrubayan ti Manjimup.
Maika-121 a meridiano daya
Ti 121° a meridiano daya ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto a bumallasiw iti Taaw Artiko, Asia, ti Taaw Pasipiko, ti Taaw Indiano, Australia, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-121 a meridiano daya ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-59 a meridiano laud.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-121 a meridiano daya ket lumabas babaen ti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Laptev ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Duyaw ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Duyaw ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Daya Tsina ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Hangzhou ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Daya Tsina ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Taiwan ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Abagatan Tsina ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Pasahe Isla Verde ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Sulu ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Celebes ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo ti Tomini ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo ti Boni ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo ti Boni ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Banda ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Flores ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Savu ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇦🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Astartea onycis
Ti Astartea onycis, kadawyan nga ammo iti Ingles a kas clawed astartea, ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Mabirukan daytoy a bassit a mula iti rehion ti South West iti Akinlaud nga Australia.
Asperula tenella
Ti Asperula tenella ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket immuna a naipalawag idi 1897 aken endemiko iti Bulgaria, Hungaria, Krimea, Abagatan nga Europa a Rusia, Turkia, ken Ukrania.
Asperula taygetea
Ti Asperula taygetea ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Ti Asperula taygetea ket immuna a naipalawag idi 1849 ken endemiko iti Gresia.
Astartea montana
Ti Astartea montana, kadawyan nga ammo iti Ingles a kas Stirling Range astartea, ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Mabirukan ti bassit a mula iti igid ti abagatan a pantar iti rehion ti Great Southern iti Akinlaud nga Australia.
Manilkara gonavensis
Ti Manilkara gonavensis ket ti sebbangan ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Haiti. Naminsan laeng daytoy a naurnong para iti panagadal, idi naala ti kita ti espesimen. Daytoy ket napasamak idi nasapa maika-20 a siglo, sakbay idi 1929, iti tawen a naipalawag daytoy. Bassit laeng ti ammo a maipanggep iti M. gonavensis, ken masapul pay laeng iti ad-adu a panagadal. Naala ti espesimen manipud iti Isla Gonâve iti Haiti, a nakaipaltiingan ti pannakapili ti espesipiko nga epitetena.
Asperula tenuissima
Ti Asperula tenuissima ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket immuna a naipalawag idi 1851 ken endemiko iti Kazakhstan.
Karayan Chico (Filipinas)
Ti Karayan Chico (Rio Chico de Cagayan) ket ti sistem ati karayan ti Filipinas iti isla ti Luzon, ken mangsakop kadagiti rehion ti Kordiliera ken Tanap ti Cagayan.
Ti kadakkelan a karayan iti rehion ti Kordiliera, daytoy ket sakupenna dagiti probinsia ti Mountain Province, Kalinga ken Cagayan. Daytoy ket maysa kadagiti kangrunaan a tributario ti Karayan Cagayan.
Daytoy ket naibagbaga a kas ti "karayan ti biag" para kadagiti tattao a Kalinga nga agtataeng kadagiti bangkagna, ken adu nga ammo dagiti agtrabtrabao it panagdur-as gapu ti Proyekto ti Penned ti Karayan Chico, ti maysa a proyekto ti panagpataud ti bileg ti elektrisidad a sinugsungat kadagiti tallo a dekada babaen dagiti agtateng sakbay a kanungpalan a naipatingga kadagiti tawen ti 1980 – ti dulon a panagadal iti kaso a maipanggep kadagiti banag ti tinaudan a dominio iti Filipinas.
Heograpia
Agatiddog ti Chico iti 174.67 a kilometer ken tributario daytoy ti Karayan Cagayan.
Taudan ken kurso
thumb|Ti karayan iti igid ti [[Tinglayan, Kalinga|Tinglayan]] Ti kangatuan a taudan ti danum ket mangrugi kadagiti bakras ti Bantay Data iti Banbantay Kordiliera idiay Bauko, Mountain Province. Kalpasanna daytoy ket agayus nga agpaamianan a daya babaen ti Bontoc, Sabangan, Sadanga, Tinglayan, Lubuagan, Siudad ti Tabuk, Pinukpuk, Tuao, Piat, Rizal, ken kamaudian idiay Santo Niño, nga idiay ket tumipon iti Karayan Cagayan.
Dagiti tributariona ket ti Karayan Bunog iti abagatan, ti Karayan Tanudan ken Karayan Biga iti daya, ti Karayan Mabaca ken Karayan Saltan iti amianan, ken ti Karayan Pasil iti ad-adayo a salog.
Asideg a Daya
300px|thumb|{{legend|#008000|Ti moderno nga arkeolohiko ken historikal a kontesto ti Asideg a Daya}}{{legend|#00ff00|Nalawlawa nga Asideg a Daya}} Ti Asideg a Daya (Proche-Orient) ket ti eurosentriko a heograpikal a termino nga agarup a mangbukel ti Akinlaud nga Asia. Urayno adda dagiti agdumaduma a panangipalawag iti uneg dagiti nadumaduma a sirkulo ti akademiko, ti termino ket kasisigud a naipakat iti kaaduan a gay-at iti Otomano nga Imperio. Ti termino ket saan unayen a maus-usar, ken nasukatanen babaen ti termino ti Tengnga a Daya.
Ti Encyclopædia Britannica ket ipalawagna ti Asideg a Daya a kas mairaman ti Bahrain, Cyprus, Ehipto, ti Gaza Strip, Iran, Irak, Palestina, Israel, Hordania, Kuwait, Lebanon, Libya, Oman, Katar, Saudi Arabia, Sudan, Siria, Turkia, ti UAE, ti West Bank, ken ti Yemen. Ti FAO ti Nagkaykaysa a Pagpagilian ket kapada met nga ipalawagna ti rehion, ngem iramanna pay ti Apganistan wbayat nga mailaksid dagiti pagilian ti Amianan nga Aprika ken ti terteritorio ti Palestina. Segun ti National Geographic, dagiti termino ti Asideg a Daya ken Tengnga a Daya ket mangibaga kadagiti isu met laeng a teritorio ken dagitoy ket 'sapsap a maawat a mangbukel kadagiti pagilian ti Arabiano a Peninsula, Cyprus, Ehipto, Irak a kakuyogna ti rehion ti Kurdistan, Iran, Israel, Hordania, Lebanon, terteritorioti Palestina, Siria, ken Turkia'.
Asperula tenuifolia
Ti Asperula tenuifolia ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket immuna a naipalawag idi 1843 ken endemiko iti Turkia.
Karayan Calumpang
Ti Karayan Calumpang (Filipino: Ilog Calumpang) ket ti nangruna akarayan idiay akindaya a Batangas, Filipinas. Maamammuan a kas "Nilo ti Batangas," ti karayan ket mangporma ti akin-abagatan a daya pagbedengan ti Poblacion, Siudad ti Batangas ken agtuloy nga agayus nga agpaabagatan idiay Luek Batangas iti maysa nga agarup apunto iti 2 a kilometer (1.2 mi) iti daya ti Puerto ti Batangas.
Ti karayan ket mabalin a nakaala iti naganna manipud iti Sterculia foetida, ti kayo a lokal nga agnagan iti calumpang wenno kalumpang iti Tagalog.
Penaeaceae
Ti Penaeaceae ket ti pamilia ti kankanayon a berde, nalalat-bulong a babassit a mula weno bassit a kaykayo, a patneng iti Abagatan nga Aprika. Ti pamilia ket addaan kadagiti 29 a sebbangan kadagiti 9 a henero. Naipadakkel idi ti pamilia a Penaeaceae babaen ti pannakaidasig a sistema ti APG III iti pannakairaman dagiti henero ti Olinia (dati nga adda iti monoheneriko nga Oliniaceae) ken ti bugbugtong a sebbangan manipud iti henero ti Rhynchocalyx (dati nga adda iti monoheneriko a Rhynchocalycaceae).
Astartea reticulata
Ti Astartea reticulata ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Mabirukan ti bassit a mula iti rehion ti Goldfields-Esperance iti Akinlaud nga Australia.
Astartea schaueri
Ti Astartea schaueri ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Mabirukan ti bassit a mula iti igid ti abagatan a pantar kadagiti rehion ti South West ken Great Southern iti Akinlaud nga Australia.
Olinia emarginata
thumb|Bungbunga
Ti Olinia emarginata, ti mountain hard pear iti Ingles wenno berghardepeer iti pagsasao nga Afrikaans, ket ti sebbangan ti kayo iti pamilia iti henero ti Olinia a patneng iti Abagatan nga Aprika.
Ti Prunasin, cyanogenic glucoside, ket mabirukan kadagiti bulong ti O. emarginata.
Asperula tephrocarpa
Ti Asperula tephrocarpa ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket immuna a naipalawag idi 1945 ken endemiko iti Ukrainia, Europa a Rusia, ken Siberia.
Karayan Panay
Dagiti nagruna a tributariona ket ti Karayan Tapaz, Karayan Mambusao iti kanigid, ken ti Karayan Badbaran ken Karayan Maayon iti kanawan. Ti taudan ti Karayan Panay ket mangrugi iti kabanbantayan a lugar iti Jamindan, Capiz nga agayus nga agpaabagatan ken agpadayaiti turong idiay Tapaz – amianan a daya ken lumabas kadagiti ili ti Tapaz, Dumalag, Cuartero, Dao, Panitan, ken Pontevedra.
Sistema ti panagrukod
Ti sistema ti panagrukod ket ti agasmang dagiti yunit ti panagrukod a mabalin a mausar tapno maibaga ti ania man a mabalin a marukod ken historikal idi a nangruna, naregulado ken naipalawag gapu ti panagtagilako ken ti internal a komersio. Kadagiti moderno a sistema ti panagrukod, adda dagiti kantidad a naidesignado a kas dagiti kammasapulan a yunit, a ti kayatna sawen ket amin dagiti masapul a yunit ket mabalin a maala kaniada, a bayat a dagiti nasapa ken kaaduan a naipakasaritaan a panawen, dagiti yunit ket naited babaen ti arbirario a bilin babaen dagiti entidad ti agturturay ken dagitoy ket saan nga agsisilpo a mainaig wenno bukod a natalinaay.
Tattao nga Ibatan
Dagiti Ibatan ket dagiti grupo ti etnolingguistiko a Filipino a kaaduan idiay Is-isla ti Batanes iti Filipinas. Ti nagtaudan dagiti Ibatan ket agtutuloy a saan a matugotan kadagiti eskolar. Nawaya dagiti Ibatan sakbayda a nakolonisado babaen dagiti Espaniol.
Ti kultura dagiti Ibatan ket sangkabassit a naimpluensiaan babaen ti kasasaad ti enbironmento ti Batanes. Saan met a kas dagiti daan a kita ti kalapaw a kadawyan idiay Filipinas, nagampon itan dagiti Ibatan kadagiti balay ti bato a naaramid iti kalisa a naidesinio a mangsalaknib kadagiti saan anasayaat a klima.
Astartea muricata
Ti bassit a mula ket kadawyan nga agtubo iti katayag iti. Daytoy ket agsabong iti pagbaetan ti Oktubre ken Nobiembre ken agpataud kadagiti puraw-derosas a sabong.
Mabirukan daytoy kadagiti nabasa a nadalumpinas a luga iti panawen ti tiempo ken kadagiti dalumpinas a lugar ti karayan iti rehion ti Wheatbelt iti Akinlaud nga Australia nga idiay ket agtubo kadagiti nadarat-nasekka a daga.
Astartea transversa
Ti Astartea transversa ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Pagsasao a Lahanan
Ti pagsasao a Lahanan (Lanun) ket ti pagsasao a Kajang ti Sarawak.
Pagsasao a Kajaman
Ti pagsasao a Kajaman (Kayaman) ket ti pagsasao a Kajang ti Sarawak.
Asperula tetraphylla
Ti Asperula tetraphylla ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket immuna a naipalawag idi 2009 ken endemiko iti Abagatan nga Australia.
Buchenavia hoehneana
Ti Buchenavia hoehneana ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Combretaceae. Daytoy ket endemiko iti Brasil. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.
Astartea scoparia
Ti bassit a mula ket kadawyan nga agtubo iti katayag iti ken agpataud kadagiti puraw a sabong.
Mabirukan daytoy iti igid ti pantar kadagiti rehion ti Peel, South West ken Great Southern iti Akinlaud nga Australia nga idiay ket agtubo kadagiti nadarat-nasekka a daga.
Hagia Sophia
Ti Hagia Sophia (manipud iti Ἁγία Σοφία, "Nasantuan a Kinasaririt"; Sancta Sophia wenno Sancta Sapientia; Ayasofya) ket ti dati a patriarko a basilika ti Griego nga Ortodokso (simbaan), ken kalpasanna ti imperial a meskita, ken itan ket museo (Ayasofya Müzesi) idiay Istanbul, Turkia. Manipud iti petsa a pannakaipatakderna idi 537 aginggana idi 1453, daytoy ket nagserbi a kas maysa a katedral ti Akindaya nga Ortodokso ken tugaw ti Iglesia ti Konstantinopla, malaksid idi baetan ti 1204 ken 1261, idi daytoy ket napagbaliwen iti katedral ti Romano a Katoliko babaen ti Latin nga Imperio. Ti pasdek ket meskita manipud idi 29 Mayo 1453 aginggana idi 1931. Daytoy idi ket naisekularisado ken nalukatan a kas museo idi Pebrero 1, 1935.
Ti simbaan ket nairuknoy idi iti KInasaririt ti Dios, ti Berbo, ti maikadua a persona ti Nasantuan a Trinidad, ti piesta ti patronna a mapasamak iti Disiembre 25, ti komemorasion iti pannakaipasngay ti inkarnasion iti Berbo ni Kristo. Urayno sagpaminsan pay a tinawtawagan a kas ti Sancta Sophia (a kas nainaganan kenni Santa Sofia), ti sophia a kas ti ponetiko a panangiletra iti Latin iti Griego a balikas para iti kinasaririt, ti napno a naganna iti Griego ket Ναός τῆς Ἁγίας τοῦ Θεοῦ Σοφίας, "Altar ti Nasantuan a Kinasaririt ti Dios". Daytoy ket naidayegan iti dakkel a simboriona, daytoy ket naikeddeng a kaipukpokan ti Bisantino nga arkitektura ken naibagbaga a "nangbaliw ti pakasaritaan ti arkitektura". Daytoy ket nagtultuloy nga isu ti kadakkelan a katedral para kadagiti gangani a rinibu a tawen, aginggana idi nakompleto ti Katedral Seville idi 1520. Ti agdama a pasdek ket kasisigud idi a naipatakder a kas simbaan idi baetan ti 532 ken 537 kadagiti bilin ni Bisantino nga Emperador Justiniano I ken isu idi ti maikatlo a simbaan ti Nasantuan a Kinasaririt a naipatakder iti dayta a lugar, dagiti dua a dati ket dinadael babaen dagiti nagwewelga. Daytoy ket dinaremdem babaen dagiti Griego a sientista a ni Isidoro ti Mileto ken ni Antemio ti Tralles.
Ti simbaan ket nakaala ti adu nga urnong dagiti nasantuan a relikia ken nagipakpakita iti ken dadduma pay a banbanag, ti a pirak nga ikonostasio. Ti kangrunaan a pakaimatangan ti Simbaan ti Akindaya nga Ortodokso kadagiti gangani a sangaribu a tawen, ti pasdek ket nakasaksi iti ekskomunikasion ti Patriarka a ni Miguel I Cerulario iti paset ni Papa Leon IX idi 1054, ti maysa a tignay a kadawyan a naikeddeng a kas ti rugi ti Nalatak a Panagsina.
Idi 1453, ti Konstantinopla ket pinarukma babaen dagiti Otomano a Turko babaen ni Sultan Mehmed II, a nagbalin iti daytoy a nangruna a simbaan ti Ortodokso a Kristianidad ket maipagbaliwen iti maysa a meskita. Bababaen iti dayta a panawen, ti simbaan ket saanen a natartaripato. Uray no kasta, ti katedral ti Kristiano ket nakaaramid iti napigsa nga impresion kadagioti baro a nga Otomano nga agturturay ken inkeddengda a pagbaliwen iti maysa a meskita. Dagiti kampana, altar, ikonostasio, ken dagiti sakripisial a basiha ken dagiti dadduma pay a relikia ket naikkat ken dagiti mosaiko a mangipakpakita kenni Hesus, ket ni Inana a Maria, dagiti Kristiano a Santo ken dagiti anghel ket naikkatda pay wenno natakepan iti plaster. Dagiti Islamiko a langa – a kas ti mihrab, minbar, ken dagiti uppat a minaret – ket nainayon idi. Daytoy ket nagtultuloy a meskita aginggana idi 1931, idi daytoy ket narikpan iti publiko kadagiti uppat a tawen. Daytoy ket nalukatan manen idi 1935 a kas maysa a museo babaen ti Republika ti Turkia. Ti Haghia Sophia ket isu ti agdama a (2014) maikadu a a kaaduan a nabisbisita a museo idiay Turkia, ken nangaw-awis kadagiti gangani a 3.3 riwriw nga agbisbisita iti tinawen.
Manipud iti immuna a pannakabaliwna aginggana iti pannakaipatakder ti asideg a dakdakkel a Meskita Sultan Ahmed (Asul a Meskita ti Istanbul) idi 1616, daytoy idi ti kangrunaa a meskita ti Istanbul. Ti Hagia Sophia ket nagserbi a kas inspirasion para kadagiti dadduma nga adu a meskita, a kas ti Asul a Meskita, ti Meskita Şehzade, ti Meskita Süleymaniye, ti Meskita Rüstem Pasha ken ti Meskita Kılıç Ali Paşa.
Immuna a simbaan
Iti panagsursuratna idi 440, ni Sokrates ti Konstantinopla ket nagtunton a ti simbaan ket binangon babaen ni Constancio II, nga isu ket nagob-obra iti daytoy idi 346. Ti tradision a saan a nadadaan ngem ti maika-7 – maika-8 a siglo, dagiti reporta a ti pasdek ket binangon idi babaen ni Konstantino ti Natan-ok. Ni Zonaras ket inpatunosna dagitoy dua a pamanunotan, a nagsursurat a ni Constancio ket sinimpana idi ti pasdek nga inkonsekrado babaen ni Eusebio ti Nicomedia, kalpasan idi narebba. Gapu ta ni Eusebio ket isu idi ti obispo ti Konstantinopla manipud idi 339 aginggana idi 341, ken ni Konstantino ket pimmusay idi 337, daytoy ket mabalin a ti immuna a simbaan ket binangon babaen ti naud-udi. Ti pasdek ken nabangon a kas tradisional a nakolumnata a basilika nga addaan kadagiti galeria ken ti tarikayo nga atep. Daytoy ket sinarunuanna ti atro. Daytoy ket naitunton idi a kas maysa kadagiti naisangayan a monumento iti lubong iti dayta a panawen.
Ti Patriarka ti Konstantinopla a ni John Chrysostom ken nakisinnupiat kenni Empresa Aelia Eudoxia, asawa ni emperador Arcadio, ken naeksilo idi 20 Hunio 404. Idi las-ud dagiti simmarsaruno a yaalsa, daytoy nga immuna a simbaan ket kaaduan a napuoran. Awan dagiti nabatbati iti daytoy a simbaan tatta nga aldaw.
Asperula tinctoria
Ti Asperula tinctoria, kadawyan nga ammo iti Ingles a kas dyer's woodruff, ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae, a patneng iti kaaduan nga akin-amianan ken tengnga nga Europa manipud iti Pransia aginggana iti Rusia ken ti pay Akinlaud a Siberia.
Hagia Sophia
Maikadua a simbaan
thumb|Dagiti tidda ti bato ti basilika nga inbilin babaen ni Teodosio II, a mangipakpakita ti [[Agnus Dei|Karnerio ti Dios]] thumb|Dagiti muton ti marmol manipud iti maikadua a simbaan Ti maikadua a simbaan ket inbilin idi babaen ni Teodosio II, nga isu ket nanglukat iti daytoy idi 10 Oktubre 415. Ti basilika ket addaan iti kayo nga atep ken binagon idi babaen ni arkitekto Rufino. Nairugi a nauram daytoy iti las-ud ti nariro a Gulo ti Nika ken nangpuor ti maikadua a Hagia Sophia idi 13–14 Enero 532.
Asperula tinctoria
Dagiti usar
Ti ramut ket inus-usar dagiti taga-ugma a Griego ken dagiti Romano a panagaramid iti nalabbasit a tina para iti kawes, ngem saan unay a produktibo ngem ti ad-adu a naus-usar a Rubia tinctorum.
Hagia Sophia
Maikadua a simbaan
Iti agdama nga aldaw adda met dagiti nabati a nadumaduma a muton ti marmol manipud iti maikadua a simbaan; kadagitoy ket riliebo a mangipakpakita kadagiti 12 a karnero a mangireprepresenta kadagit 12 nga apostol. Kasisigud idi daytoy a paset iti monumental a sumrekan iti sango, dagitoy ket adda itan idiay iti maysa a nagkalian nga abut ti asideg ti sumrekan ti museo kalpasan idi naduktalan dagitoy idi 1935 iti sirok ti akinlaud a parangan babaen ni A. M. Schneider. Ti adu a panagkalkali ket naisardeng gapu iti panagbuteng a madadael ti integridad ti pasdek.
Maikatlo a simbaan (agdama nga estruktura)
Idi 23 Pebrero 532, iti manmano laeng a lawas kalpasan ti pannakadadael ti maikadua a basilika, ni Emerador Justiniano I ket nangikeddeng a mangbangon iti maiaktlo ken intero a sabali a basilika, dakdakkel ken nangayngayed ngem dagiti sinarunona.thumb|left|Pannakabangon ti simbaan a naipakita iti kodise ti Kroniko ti Manases (maika-14 a siglo)
Ni Justiniano ket pinilina ni pisiko Isidoro ti Mileto ken ni matematiko Antemio ti Tralles a kas dagiti arkitekto; nupay kasta ni Antemio ket pimmusay iti uneg ti maysa a tawen iti daytoy a panagobra. Ti panagbangon ket naibaga iti Kadagiti Pasdek (Peri ktismatōn, Latin: De aedificiis) babaen ni Bisantino a historiador Procopio. Nangiyeg ti emperador kadagiti material manipud kadagiti amin a paset ti imperio – kas dagiti Helenistiko nga adigi manipud iti Templo ni Artemisa idiay Efeso, ldagiti dakkel a bato manipud kadagiti pagbatuan iti porfido manipud idiay Ehipto, berde a marmol manipud idiay Tesalia, nangisit a bato manipud idiay rehion ti Bosporo, ken duyaw a bato manipud idiay Siria. Ad-adu ngem sangapulo a ribo ti nagob-obra. Daytoy a baro a simbaan ket konteporaneo a nabigbigan a kas nangruna nga obra iti arkitektura. Dagiti teoria ni Heron ti Alejandria ket mabalin idi a nausar tapno mabanagan dagiti parikut a naipresenta babaen ti panagbangon iti kasata a dakkel a simborio iti dakkel nga espasio. Ti emperador ken kakuyogna ti Patriarka ti Menas, ketlinukatanda ti basilika idi 27 Disiembre 537 – 5 a tawtawen ken 10 a bulbulan kalpasan ti rugi ti panagbangon. Dagiti mosaiko iti uneg ti simbaan, nupay kasta, ket nakompleto laeng babaen ti turay ni Emperador Justino II (565–578).
Ti Hagia Sophia ket isu idi ti tugaw ti Ortodokso a patriarka ti Konstantinopla ken ti nangruna a lugar dagiti imperial a seremonia ti Bisantino, kas dagiti koronasion. Kasla met dagiti sabali a simbaan iti amin a paset ti Kinakristiano, ti basilika ket nangidaton iti santuario manipud iti persekusion kadagiti managlabsing iti linteg.
Dagiti gingined idi Agosto 553 ken idi 14 Disiembre 557 ket nagpataud kadagiti birri iti nangruna a simborio ken ti akindaya a gudua a simborio. Kompleto a narebba ti nangruna a simborio idi las-ud ti simmaruno a gingined idi 7 Mayo 558, a nagdadael iti ambon, altar, ken ti ciborio. Ti pannakadadael ket gapu ti adu unay baklay a karga ken ti adu unay a panagtukkol a karga ti simborio a nadalumpinas unay. Dagitoy ti gapu ti panagpaalas ti langa dagiti adigi a nagsarapa iti simborio. Ti emperador ket nagbilin iti dagus a panagsimpa. Inbilinna daytoy kenni Isidoro ti Ub-ubing, ti kaanakan a lalaki ni Isidoro ti Mileto, nga isu ket nagus-usar kadagiti nalaglag-an a material ken inpangatona ti simborio babaen dagiti "30 a kadapan" (agarup a ) – ken nangited daytoy iti akin-uneg a katayag ti pasdek iti. Iti pay maipatinayon, ni Isidoro ket binaliwanna ti kita ti simborio, nagipatakder iti naparagpagan a simborio nga adda kadagiti pechina, a dagiti diametroda ket dagiti nagbaetan ti 32.7 ken 33.5 m. Babaen kadagiti bilin ni Justiniano, walo kadagiti Korinsio nga adigi ket narakrak manipud idiay Baalbek, Lebanon, ken naipatulod idiay Konstantinopla idi agarup a 560. Daytoy a panagbangon manen a mangited iti agdama a maiak-16 a siglo a porma ti simbaan, ket nakompleto idi 562. Ti Bisantino a mannaniw a ni Pablo ti Silensiario ket nagsurat iti atiddog a daniw (adda pay laeng), nga ammo kas Ekprasis, para iti panangiruknoy manenn ti basilika nga indauluan babaen ni Patriarka Eutikuio idi 23 Disiembre 562.
Ti basilika ket nagsagsagaba iti pannakadadael, ti immuna ket ti dakkel a puor idi 859, ken manen ti maysa a gingined idi Enero 8, 869 a nakarebbaan ti gudua a simborio. Ni Emperador Basilio I ket inbilinna a masimpa ti simbaan.
Buchenavia iguaratensis
Ti Buchenavia iguaratensis ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Combretaceae. Daytoy ket endemiko iti Brasil. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.
Hagia Sophia
Maikatlo a simbaan (agdama nga estruktura)
Kalpasan ti nalatak a gingined idi 25 Oktubre 989 a nakarebbaan ti akinlaud nga arko ti simborio, ni Emperador Basilio II ket dinamagna ti Armenio nga arkitekto a ni Tiridates, ti nagpartuat kadagiti nalatak a simbaan ti Ani ken Argina a mangimaton kadagiti panagsimpa. Binangonna manen ken pinatibkerna ti narebba nga arko ti simbaan, ken binangonna manen ti akinlaud a bangir ti simborio kadagiti 15 a paragpag ti simborio. Ti kakaro ti dadael ket nakasapul iti innem a tawen iti panagsimpa ken panangibangon manen; ti simbaan ket nalukatan manen idi 13 Mayo 994. Idi patingga ti panagbangon manen, napabaro met dagiti dekorasion ti simbaan, ken mairaman kadagiti panaginayon kadagiti pinintaan dagiti uppat a dadakkel a querobin, ti baro a depiksion ni Kristo iti simborio, ken iti abside ti baro a depiksion ni Birhen Maria a nagbaetan kada apostol Pedro ken Pablo. Idiay nalatak a bangir dagiti arko ket dagiti napintaan dagiti propeta ken dagiti manursuro iti simbaan.
Buchenavia kleinii
Ti Buchenavia kleinii ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Combretaceae. Daytoy ket endemiko iti Brasil. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.
Hagia Sophia
Maikatlo a simbaan (agdama nga estruktura)
Iti librona iti De caerimoniis aulae Byzantinae ("Libro dagiti Seremonia"), ni Emperador Konstantino VII (913–919) ken nagsurat iti nasalaysayan a panaglagip kadagiti seremonia a naaramid idiay Hagia Sophia babaen ti emperador ken ti patriarka.
thumb|Ti maika-19 a siglo a panagmarka ti tanem ni [[Enrico Dandolo, ti Dogo ti Benesia a nagbilin iti Panagraut iti Konstantinopla idi 1204, iti uneg ti Hagia Sophia]]
Litro
Ti litro (dagiti simbolo ti SI iti L wenno l ) ket ti saan a SI a yunit ti sistema ti metriko iti tomo a kapada iti 1 a kubiko desimeto (dm3), 1,000 kubiko sentimetro (cm3) wenno 1/1,000 kubiko meto. Ti kubiko desimetro (wenno litro) ket sakupenna ti tomo dagiti 10×10×10 a sentimetro (kitaen ti pigura) ken isu a daytoy ket kapada ti maysa a pagkasangaribo ti kubiko metro.
Sofia
Ti Sofia (София, Sofiya, ) ket ti kapitolio ken ti kadakkelan a siudad ti Bulgaria. Ti Sofia ket ti maika-15 a kadakkelan a siudad iti Kappon ti Europa nga agraman iti populasion iti ad-adu ngem 1.2 a riwriw a tattao. Ti siudad ket mabirukan iti sakaanan ti Bantay Vitosha idiay akinlaud a parte ti pagilian, iti saan a basbassit ngem a panagmaneho idiay pagbeddengan ti Serbia. Ti lokasionna idiay sentro ti peninsula Balkan ket pagtengngaan a pagbaetan ti Baybay Nangisit ken ti Baybay Adriatiko, a ti met ayan ti Baybay Egeo ket isu ti kaasitganna.
Tattao a Sambal
Dagiti Sambal ket dagiti grupo ti etnolingguistiko a Filipno a kangrunaan nga agtataeng idiay probinsia ti Zambales ken dagiti ili ti Pangasinan ti Bolinao ken Anda. Ti termino ket mabalin pay a mangibaga kadagiti sapasap a mangtagtagitao ti Zambales.
Buchenavia pabstii
Ti Buchenavia pabstii ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Combretaceae. Daytoy ket endemiko iti Brasil.
Pagsasao a Sekapan
Ti pagsasao a Sekapan ket ti pagsasao a Kajang ti Sarawak.
Sofia
Ti Sofia hket isun ti lugar ti panagtagtagitao iti tao manipud idi saan a naladladaw ngem 7000 BCE. Adu kadagiti nangruna nga unibersidad, dagiti patakder ti kultura ken dagiti komersial a kompania iti Bulgaria ket naikapetda iti Sofia. Ti Sofia ket maysa kadagiti 10 a kasayaatan a lugar a pangrugian iti negosio iti lubong, naipangpangruna kadagiti teknolohia iti IT Ti Sofia ket ti kalakaan a mabisita a kapitolio iti Europa manipud idi 2013.
Tattao a Sambal
Kadagiti tawen ti 1950, dagiti ginasut a Sambal manipud kadagiti akin-amianan nga ili ti Zambales, ket immalisda ken nagtaengda idiay Quezon, Palawan; daytoy a pataengan ket tinawtawagan iti Panitian. Dagiti agtataeng ket tinawtawaganda ti bagbagida a kas Palawenyong Sambal (Kastila: zambales palaweños) wenno simple laeng a Sambal.