cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Anogeissus acuminata
Deskripsion
Dagiti sabong ket adu a sesil kadagit iulo ti sabong iti 9–13 mm iti diametro; dagiti braktea ket nalakada matnag ken umatiddog, 4–5 mm iti kaatiddog. Dagiti tubo a sepalo ket agarupda a 5 mm iti kaatiddog, umadayo iti ungkay a duyaw, napusek iti iitlogan ken agsukog tubo bassit, ken saan unay a nasamek iti parte nga agsukog iti tasa. Dagiti pilamento ket 3–4 mm. Dagiti bunga ket agarupda a 6 × 5 mm a mairaman iti maysa a 'sippit', maris-lati iti adayo ti tengnga ken iti sippit. Agsabong manipu diit Pebrero–Marso iti Banglades ken Tailandia.
Bernakular a nagnagan
Dagiti kadawyan a nagan para iti A. acuminata ket mairaman dagiti sumaganad:
Kansas
Ti Estado iti Kansas ket maysa nga estado iti Estados Unidos a mabirukan idiay Tennga a laud iti Estados Unidos.
Pagsasao a Woleaiano
Ti pagsasao a Woleaiano ket ti nangruna a pagsasao iti isla ti Woleai ken dagiti naipalikmut a basbassit nga isla iti estado ti Yap iti Pederado nga Es-estado ti Mikronesia. Ti Woleaiano ket pagsasao a Trukiko. Iti kaunegan ti pamilia, ti kaasitgan a kabagaian ket ti Satawales ken adu dagiti nga agsinnaranay a maawatan. Ti Woleaiano ket nabingbingay kadagiti dua a dialekto: ti maitutop a Woleaiano ken Lamotrek, ken insasao babaen dagiti agarup a 1700 a tattao. Dagiti Woleai ket addaanda iti bukoda a sistema ti panagsurat, ti silabaria a naibatay iti alpabeto a Latin.
Renasimiento
Ti Renasimiento, manipud ti Renaissance "pannakaipasngay manen", Rinascimento, manipud ti rinascere "maipasngayto") ket maysa idi a kultural a tignay a gimmay-at iti agarup a paset ti panawen manipud idi maika-14 aginggana ti maika-17 a siglo, a nangrugi idiay Italia idi Naladaw a Tengnga a Panpanawen ken ti kalpasanna ket naiwarwaras iti amin a paset ti Europa. Urayno ti kaada ti papel ken ti inbension ti maiyakar a kita ti metal ket nangipardas ti pannakaiwarwaras dagiti kapanunotan manipud idi naladaw a maika-15 a siglo, dagiti panagbalbaliw ti Renasimimiento ket saan nga agpapada a napadas iti ballasiw ti Europa.
A kas kultural a tignay, daytoy ket nangsakop ti pannakapasayaat iti Latin ken dagiti bernakular a literatura, a nagrugi idi maika-14 a siglo iti pannkaipangato ti panagadal a naibatay kadagiti klasikal a taudan, nga inpammadayaw dagiti kontemporario kenni Petrarch, ti panagrang-ay ti nailinia a perspektibo ken dadduma pay a pamay-an iti panangipakita ti nasaysayaat a masna a realidad iti pinintaan, ken ti nagininut ngem adu a pannakaiwarwaras ti reporma ti edukasion.
Gene Hackman
Ni Eugene Allen "Gene" Hackman  ket ti retiro nga Amerikano nga aktor ken nobelista.
George C. Scott
Ni George Campbell Scott (Oktubre 18, 1927 – Septiembre 22, 1999) ket maysa idi nga Amerikano nga aktor ti entablado ken pelikula, direktor, ken produser. Isu ket kaaduan idi nga ammo para iti obrana iti entablado, ken dagiti pay panangipapelna kenni Heneral George S. Patton iti pelikula ti Patton, kas ni Heneral Buck Turgidson iti Dr. Strangelove ni Stanley Kubrick wenno: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb, ken kas ni Ebenezer Scrooge iti 1984 a pelikula ni Clive Donner iti A Christmas Carol.
Espania
Ti Espania (España, ), opisial a ti Pagarian ti Espania (Reino de España), ket maysa a naturay nga estado ken maysa a kameng iti Kappon ti Europa a mabirukan idiay abagatan a laud nga Europa idiay Iberiko a Peninsula. Ti kangrunaan a dagana ket nabeddengan iti abagatan ken daya babaen ti Baybay Mediteraneo malaksid ti bassit a daga a nagbeddengan ti Ballasiw Taaw a Teritorio ti Britaniko iti Gibraltar; iti amianan babaen ti Pransia, Andorra, ken ti Luek Biskaya; ken iti amianan a laud ken laud babaen ti Taaw Atlantiko ken Portugal.
Ti Espaniol a teritorio ket mairaman pay ti Is-isla ti Balear idiay Mediteraneo, ti Is-isla ti Kanario idiay Taaw Atlantiko idiay pantar ti Aprika, ken dagiti dua a naturay a siudad idiay Amianan nga Aprika, Ceuta ken Melilla, a nabeddengan ti Morocco. Maysa pay, ti ili iti Llívia ket maysa nga Espaniol nga exclave a naisanglad ti uneg ti Pranses a teritorio. Nga addaan iti kalawa a 504030 km2, isu daytoy ti maikadua a kadakkelan a pagilian iti Akinlaud nga Europa ken ti Kappon ti Europa kalpasan ti Pransia, ken ti maikapat a kadakkelan a pagilian idiay Europa kalpasan ti Rusia, Ukrania ken Pransia.
Gapu ti lokasionna, ti teritorio ti Espania ket suheto ti adu nga akinruar nga impluensia manipud dagiti prehistoria a panawen ken aginggana ti panakabalinna a maysa a pagilian. Ti Espania ket rimsua a kas maysa a naipagtitipon a pagilian idi maika-15 a siglo, kalpasan ti panagasawa iti Katoliko a Monarkia ken ti panakalpas ti panagparukma manen, wenno Reconquista, iti Iberiko a peninsula idi 1492. Daytoy ket nangruna pay a nagtaudan iti impluensia kadagiti sabsabali a rehion, naipangpangruna idi agdama a moderno a panawen, idi nagbalin a globo nga imperio a nangibati kadagiti legado iti sumurok a 500 a riwriw a nga agsasao ti Espaniol tatta nga aldaw, a makaaramid daytoy ti maikadua a kaaduan ti mangisasao nga umuna a pagsasao.
Ti Espania ket maysa a demokrasia a naurnong iti porma iti maysa a parlamentario a gobierno babaen ti maysa a batay-linteg a monarkia. Daytoy ket maysa a narang-ay a pagilian nga addaan iti maika sangapulo ket dua a kadakkelan nga ekonomia iti lubong babaen ti nominal a GDP, ken nangato unay a pagalagadan ti panagbiag, a mairaman a ti maikasangapulo a kangatuan a ranggo ti pagsurotan ti kasayaat ti panagbiag iti lubong, manipud idi 2005. Kameng daytoy iti Nagkaykaysa a Pagpagilian, Kappon ti Europa, NATO, OECD, ken ti WTO.
Etimolohia
Ti pudno a naggapuan ti nagan nga Espania ken "Espaniol" ket nasuppiatan. Ti taga-ugma a Romano a nagan para iti Iberiko, Hispania, ket naala manipud iti naidaniw a balikas a Hesperia a mangitudo ti Espania, nga agiballatek ti Griego puot iti Italia a kas maysa a "akinlaud a daga" wenno "daga iti lumlumnek nga init" (Hesperia, Εσπερία iti Griego) ken Espania, a daytoy ket adadayo pay ngem ti laud, a kas ti Hesperia ultima.
Daytoy ket baka kapadpada pay ti Puniko Ispanihad, a kayat na a sawen ket "daga dagiti koneho" wenno "igid", maysa a reperensia iti lokasion ti Espania idiay gibus ti Mediterraneano; Ti Romana a naaramid a sensilio iti daytoy a rehion manipud iti panagturay ni Hadrian ket agipakpakita ti maysa a babai a langa nga addaan iti koneho iti sakana. Adda pay dagiti agibagbaga a ti balikas nga Espania ket naala manipud iti Basko a balikas nga Ezpanna a kayatna a sawen ket ti "igid" wenno "nagbeddengan", maysa pay a reperensia a ti kinapudno a ti Iberiko a peninsula ket buklenna ti abagatan a laud iti kontinente ti Europa.
Ti humanista a ni Antonio de Nebrija ket nangigay-at a ti balikas a Hispania ket naggapu ti Iberiko a balikas a Hispalis, a kayatna a sawen ket ti "siudad iti akinlaud a lubong". Ni Jesús Luis Cunchillos ket nangisuppiat a ti ramut ti balikas a span ket ti Penisia a balikas ti spy, a kayatna a sawen ket ti "agpanday kadagiti metal". Ngarud ket ti i-spn-ya ket kayatna a sawen ket "ti daga a pagpandayan kadagiti metal".
Kim Young-sam
Ni Kim Young-sam (20 Disiembre 1927 – 22 Nobiembre 2015) ket politiko ti Abagatan a Korea ken demokratiko nga aktibista, a nagserbi a kas ti maika-7 a Presidente ti Abagatan a Korea manipud idi 1993 aginggana idi 1998.
Lumbayanague
Ti Lumbayanague ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Lanao del Sur iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Lumbayanague ket nabingbingay a politikal kadagiti 22 a barbaranggay.
• Bagoaingud
• Balaigay
• Bualan
Pagsasao a Kosraeano
Ti pagsasao a Kosraeano sagpaminsan pay a maisurat iti Kusaieano, ket ti pagsasao  a naisasao idiay Kosrae (Kusaie), Is-isla Carolina, ken Nauru. Adda dagiti agarup a 8,000 nga agsasao idi 2001.
Lumbayanague
Dagiti baranggay
• Cadingilan
• Casalayan
• Dilimbayan
• Cabuntungan
• Lamin
• Diromoyod
• Kabasaran (Pob.)
• Nanagun
• Mapantao-Balangas
• Miniros
• Pantaon
• Pindolonan
• Pitatanglan
• Singcara
• Wago
• Cadayonan
• Cadingilan A
President Quirino, Sultan Kudarat
Ti President Quirino ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Sultan Kudarat iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti President Quirino ket nabingbingay a politikal iti 19 a barbaranggay.
• Bagumbayan
• Bannawag
• Bayawa
• C. Mangilala
• Estrella
• Kalanawe I
• Kalanawe II
• Katico
• Malingon
• Mangalen
• Pedtubo
• Poblacion (Sambulawan)
• Romualdez
Numancia, Aklan
Ti Numancia ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Aklan iti Filipinas.
President Quirino, Sultan Kudarat
Dagiti baranggay
• San Jose
Numancia, Aklan
Dagiti baranggay
Ti Numancia ket politikal a nabingbingay iti 17 a barbaranggay.
• Albasan
President Quirino, Sultan Kudarat
Dagiti baranggay
• San Pedro (Tuato)
Numancia, Aklan
Dagiti baranggay
• Aliputos
President Quirino, Sultan Kudarat
Dagiti baranggay
• Sinakulay
Numancia, Aklan
Dagiti baranggay
• Badio
President Quirino, Sultan Kudarat
Dagiti baranggay
• Suben
Calabanga
Ti Calabanga ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Camarines Sur iti Filipinas.
President Quirino, Sultan Kudarat
Dagiti baranggay
• Tinaungan
Numancia, Aklan
Dagiti baranggay
• Bulwang
President Quirino, Sultan Kudarat
Dagiti baranggay
• Tual (Liguasan)
Numancia, Aklan
Dagiti baranggay
• Camanci Norte
• Camanci Sur
• Dongon East
• Dongon West
Calabanga
Dagiti baranggay
Ti Calabanga ket politikal a nabingbingay iti 48 a barbaranggay.
Lehislatibo a distrito iti Surigao
Ti maymaysa a Lehislatibo a Distrito iti Surigao ket isu idi ti pannakabagi ti probinsia ti Surigao iti Asemblia iti Filipinas manipud idi 1907 aginggana idi 1935, ti Nailian nga Asemblia ti Filipinas manipud idi 1935 aginggana idi 1941 ken ti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas manipud idi 1941 aginggana idi 1961, idi ti Surigao del Norte ken ti Surigao del Sur—dagiti probinsia a nakabingayanda idi Hunio 19, 1960, ket naikkan ti bukodda a pannakabagi.
Mamalia
Dagiti mamalia ket dagiti kameng ti klase Mammalia, agang-anges iti angin a bertebrado nga ay-ayup a nailaslasin babaen ti panagtagikua ti endotermia, buok, tallo a tultulang ti tengnga a lapayag, ken dagiti mamario a glandula a naipamay-an kadagiti nagannak nga ina. Kaaduan kadagiti mamalia ket agtagikuada pay dagiti ling-et a glandula ken naipangrunaan a ngipen. Ti kadakkelan a grupo dagiti mamalia, ket ti naikadkadua, adda ti kadkadua a mangpakan ti anak iti las-ud ti panagsikog. Ti utek ti mamalia, nga adda ti nakaidumdumaa a neocortex, ket timbengenna ti endotermiko ken dagiti sirkulotario a sistemac, a ti naudi a naibaga ket mangipakpakita dagiti nalabbasit a selula ti dara nga awan dagiti nukleo ken maysa nga uppat ti kamarana a puso. Dagiti mamalia ket sumakop ti kadakkel manipud iti 30–40 a milimetro (1- aginggana ti 1.5-a pulgada) manabung a kurarapnit aginggana ti 33-metro (108-pié) a asul a baliena.
Palimbang
Ti Palimbang ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Sultan Kudarat iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Palimbang ket nabingbingay a politikal iti 40 a barbaranggay.
Calabanga
Dagiti baranggay
• Balatasan
• Balombon
Palimbang
Dagiti baranggay
• Badiangon
• Baliango
Calabanga
Dagiti baranggay
• Balongay
Numancia, Aklan
Dagiti baranggay
• Joyao-joyao
• Laguinbanua East
• Laguinbanua West
• Marianos
• Navitas
• Poblacion
• Pusiw
• Tabangka
Calabanga
Dagiti baranggay
• Belen
• Bigaas
• Binanuaanan Grande
• Binanuaanan Pequeño
• Binaliw
• Bonot-Santa Rosa
• Burabod
• Cabanbanan
• Cagsao
• Camuning
• Comaguingking
Palimbang
Dagiti baranggay
• Balwan (Bulan)
• Bambanen
• Baranayan
• Barongis
• Batang-baglas
• Butril
• Colobe (Tagadtal)
• Datu Maguiales
• Domolol
• Kabuling
• Kalibuhan
Calabanga
Dagiti baranggay
• Del Carmen (Poblacion)
• Dominorog
• Fabrica
• Harobay
• La Purisima
• Manguiring
• Pagatpat (San Jose)
• Paolbo
• Pinada
Palimbang
Dagiti baranggay
• Kanipaan
• Kidayan
• Kiponget
• Kisek
• Kraan
• Kulong-kulong
• Langali
• Libua
• Ligao
• Lopoken (Lepolon)
• Lumitan
• Maganao
• Maguid
• Malatuneng (Malatunol)
• Malisbong
• Medol
• Milbuk
• Mina
• Molon
• Namat Masla
• Poblacion
Calabanga
Dagiti baranggay
• Quinale
Palimbang
Dagiti baranggay
• Tibuhol (East Badiangon)
• Wal
• Wasag
Calabanga
Dagiti baranggay
• Sabang
• San Antonio Poblacion
Tangalan
Ti Tangalan ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Aklan iti Filipinas.
Calabanga
Dagiti baranggay
• San Antonio (Quipayo)
Tangalan
Dagiti baranggay
Ti Tangalan ket politikal a nabingbingay iti 15 a barbaranggay.
Calabanga
Dagiti baranggay
• San Bernardino
Tangalan
Dagiti baranggay
• Afga
Calabanga
Dagiti baranggay
• San Francisco (Poblacion)
Tangalan
Dagiti baranggay
• Baybay
Calabanga
Dagiti baranggay
• San Isidro
Tangalan
Dagiti baranggay
• Dapdap
• Dumatad
Calabanga
Dagiti baranggay
• San Lucas
Marcelo H. del Pilar
Ni Marcelo Hilario del Pilar y Gatmaitan (Agosto 30, 1850 – Julio 4, 1896) ket maysa a nailian a propagandista iti Filipinas. Ni del Pilar ket maysa a mannurat.
Calabanga
Dagiti baranggay
• San Miguel (Poblacion)
Tangalan
Dagiti baranggay
• Jawili
Marcelo H. del Pilar
Pimmusay ni Marcelo H. del Pilar idi Julio 04, 1896 idiay Barcelona iti pagilian ti Espanya.
Calabanga
Dagiti baranggay
• San Pablo (Poblacion)
Tangalan
Dagiti baranggay
• Lanipga
Calabanga
Dagiti baranggay
• San Vicente (Poblacion)
Tangalan
Dagiti baranggay
• Napatag
Calabanga
Dagiti baranggay
• Santa Cruz Ratay
Tangalan
Dagiti baranggay
• Panayakan
Calabanga
Dagiti baranggay
• Santa Cruz Poblacion
• Santa Isabel (Poblacion)
Tangalan
Dagiti baranggay
• Poblacion
• Pudiot
• Tamalagon
• Tamokoe
Calabanga
Dagiti baranggay
• Santa Salud (Poblacion)
• Santo Domingo
• Santo Niño (Quipayo)
• Siba-o
• Sibobo
• Sogod
• Tomagodtod
Imperio a Britaniko
Ti Imperio a Britaniko ket buklen dagiti masakupan, dagiti kolonia, dagiti protektorado, dagiti keddeng ken dagiti dadduma pay a teritorio a tinurayan wenno inadministro babaen ti Nagkaykaysa a Pagarian. Daytoy ket nagtaud dagiti ballasiw taaw a kolonia ken dagiti komersio a puesto nga inpabangon babaen ti Inglatera kadagidi naladaw a maika-16 kenmaika-17 a siglo. Iti katurayanna, isu daytoy idi ti kadakkelan nga imperio iti pakasaritaan ken, para iti sumurok a siglo, isu idi ti kangrunaan a bileg ti sangalubongan. Babaen idi 1922 ti Imperio a Britaniko ket nagtengtenggel ti panagpallayog kadagiti sumurok a 458 a riwriw a tattao, maysa a paglima iti populasion ti lubong iti dayta a panawen, ken sumakop ti nasursurok ngem 33700000 km2, a gangani a maysa a pagkapat iti dagup a kalawa ti daga ti Daga. A kas ti nagbanagan daytoy, ti bukodna a politiko, linguistiko ken kultura a legado ket sapasap a nawatiwat. Idi kapigsa ti bileg ti imperio, kankanayon a makunkuna a "ti Init ket saan a lumlumnek idiay Imperioa Britaniko" gapu ti kawatiwatna ti ballasiw ti lubong ket makasigurado a ti Init ket agranraniag iti maysa kadagiti nadumaduma a teritoriona.
Idi panawen ti Tawen iti Panagduktal kadagidi maika-15 ken maika-16 a siglo, ti Portugal ken Espana ket nangirugida kadagiti panagbaniaga ti Europa a lubong, ken iti daytoy a pamay-an nakapatakder ti dakkel a imperio ti ballasiw taaw. Ti panagapapalna kadagiti naaramid a kinabaknang dagitoy nga imperio, ti Inglatera, Pransia ken ti Olanda ket nangrugida n nangibangon kadagiti kolonia ken dagiti bukodda a komersio a luglugar idiay Kaamerikaan ken Asia. Dagiti serie a gubgubat kadagidi maika-17 ken maika-18 a siglo iti Olanda ken Pransia ket nangibati ti Ingletara (ken idi ti, sumaganad a kappon a nagbaetan ti Inglatera ken Eskoses idi 1707, Gran Britania) ti katurayan a bileg a kolonia idiay Amianan nga Amerika ken India. Ti pakakapukaw dagiti Sangapulo ket tallo a Kolonia idiay Amianan nga Amerika idi 1783 kalpasan ti maysa a gubat iti panagwayawaya ket nakaawan ti Britania kadagiti kadaanan ken dagiti kaaduan ti populasionna a kolonia.
Ti Panakaimatangan ti Britaniko ket naiturong idin ti Aprika, Asia ken ti Pasipiko. Kalpasan ti panakaabak iti Napoleoniko a Pransia idi 1815, ti Britain ket nagganganas ti maysa a siglo nga awan ti simmuppiat ti panagturayna, ken nagpadakkel kadagiti tinengtengngelna iti ballasiw ti lubong. Dagiti immadadu a gatad iti panagturay ket naited kadagiti bukodna a puraw nga agnanaed a kolonia, nga adda dagitoy ket naidasig manen a kas dagiti pagturayan.
Ti panagdakkel ti Alemania ken ti Estados Unidos ket namarunor ti ekonomiko a panagdaulo ti Britania babaen ti gibus iti maika-19 a siglo. Dagisi simmaruno a milisia ken ekonomika a panagirteng a nagbaetan ti Britania ken Alemania ket dagitoy ti kangrunaan a gapuanan iti Umuna a Sangalubongan a Gubat, nga iti daytoy ket ti Britania ket nadagsen a nagtaltalek kadagiti bukodna nga imperio. Ti suppiat ket nakaikabil ti dakkel a panagbusbos ken panagirteng ti populasion iti Britania, ken urayno ti imperio ket nakagun-od ti kadakkelan a panaggay-atna ti teritorio idi kalkalpas ti gubat, daytoy ket saanen nga nagmaymaysa ti industria wenno milisia a bileg. Ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat ket nakapakita kadagiti kolonia ti Britania idiay Abagatan a daya nga Asia ket nasakupan babaen ti Hapon, a daytoy ket nakadadael ti dayaw ti Britaniko ken nangipardas ti panakapaay iti imperio, urayno ti Britania ken dagiti kumaduaanna ket nagballigida. Ti India, ti kangrunaan ken kaaduan ti populasion a tagikua ti Britania, ket nakagun-od ti panakawayawaya iti dua a tawen kalpasan ti gubat.
Kalpasan ti Maikadua a sangalubongan a Gubat, a kas paset ti dakdakkel a dekolonisasion a tignay babaen dagiti Europeano a bileg, ti Britania ket kaaduan a nagited ti panakawaya dagiti teritoriona iti Imperio a Britaniko. Daytoy a pamay-an ket nalpas babaen ti panakaisubli ti Hong Kong iti Tsina idi 1997. Dagiti 14 a Ballasiw Taaw a Teritorio ti Britaniko ket nabati babaen ti Britaniko a katurayan. Kalpasan ti panakawayawaya, adu kadagiti dati a kolonia ti Britaniko ket timmiponda ti Mankomunidad dagiti Pagilian, ti maysa a nawaya nga asosasion dagiti nawaya nga estado. Dagiti sangapulo ket innem a Mankomunidad a pagilian ket makibinningayda ti bukodda a daulo iti estado, Reina Isabel II, a kas dagiti Mankomunidad a pagarian.
Dagiti taudan (1497–1583)
thumb|upright|Ti replika Ti Mateo, a bapor ni [[John Cabot a nausar para iti maikadua a a panagbanniagana iti Baro lubong ]]
Dagiti pundasion ti Imperio a Britaniko ket nabangon idi ti Inglatera ken Eskosia ket dua a sabsabali a pagarian. Idi 1496 ni Ari Enrique VII iti Inglatera, kalpasan ti panagbalballigi ti Espania ken Portugal kadagiti ballasiw taaw a panagsuksukimat, ket nagkomisionado kenni John Cabot tapno mangidaulo ti maysa a panagbaniaga tapno agduktal kadagiti dalanan idiay Asia babaen ti Amianan nga Atlantiko. Ni Cabot ket nanglayag idi 1497, lima a tawen kalpasan ti panakaduktal ti Amerika, ken urayno isu ket simmanglad idiay aplaya ti Newfoundland (naikamalian a namatmati, a kasla ni Christopher Columbus, nga isu ket naabotna ti Asia), awan ti panagpadas nga agbiruk ti maysa a kolonia. Ni Cabot ket nangidaulo manen ti maysa a panagbanniaga idiay Kaamerikaan itisumaruno a tawen ngem awanen ti nakangegan manen kadagiti barkona.
Awanen kadagiti panagpadas a mangibangon kadgiti Ingles a kolonia idiay Kaamerikaan aginggan idi nagturay ni Isabel I, ti las-ud kadagiti naudi a dekada ti maika-16 a siglo. Ti Protestante a Repormasion ket nakirinninggor iti Inglatera ken Katoliko nga Espania. Idi 1562, ti Ingles a balangat ket pimmalubos kadagiti korsario a ni John Hawkins ken ni Francis Drake tapno mangrautda kadagiti tagabu kadagiti barko ti Espania ken Potugal idiay aplaya ti Laud nga Aprika nga adda ti gandat a mangdadael iti Atlantiko a sistema ti panaglaklako. Daytoy a ganetget ket napaiden ken kapasan daytoy, idi ti Anglo-Espaniol a Gubgubat ket kimmarkaro, ni Isabel ket nangipalubos kadagiti adu paya panagraraut kadagiti puerto ti Espania idiay Kaamerikaan ken dagiti barko a nagsubsubli ti ballasiw ti Atlantiko, a napunno kadagiti gameng manipud ti Baro a Lubong. Iti isu met laeng a panawen, dagiti makainpluensia a mannurat a kas ni Richard Hakluyt ken ni John Dee (nga isu ti immuna a nagusar ti "Britaniko nga Imperio") ket nangrugrugida idi nga agitaltalmeg para iti panakabangon ti bukod nga imperio ti Inglatera. Babaen ti daytoy a panawen, ti Espania naitrinseradan idiay Kaamerikaan, ti Portugal ket nangibangon kadagiti luagar a paglakuan ken dagiti kota manipud kadagiti aplaya ti Aprika ken Brasil aginggan ati Tsina, ken ti Pransia ket nangrugrugi nga nagitataeng idiay Karayan San Lawrence, a ti kalpasan daytoy ket nagbalin a ti Baro a Pransia.
Dagiti minulaan ti Irlanda
Nupay ti Inglatera ketnaududi kadagiti bileg ti Europa iti panagibangon kadagiti ballasiw taaw a kolonia, daytoy ket nagtigtignay idi las-ud ti maika-16 a siglo ti panagtaeng iti Irlanda, a nagalaala manipud kadagiti napaspasamak ti Normando a panagraut ti Irlanda idi 1169. Dagiti nadumaduma a tattao a timmulong ti panakabangon kadagiti minulmulaan ti Irlanda ket nakaayayam ti maysa a paset iti nasapa a panakakolonia ti Amianan nga Amerika, a naisangsangayan ti grupo a naamaamoan akas ti Lallaki ti Laud a Pagilian.
Madalum
Ti Madalum ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Lanao del Sur iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Madalum ket nabingbingay a politikal kadagiti 37 a barbaranggay.
• Abaga
• Bagoaingud
• Basak
• Bato
• Bubong
• Kormatan
• Dandamun
• Diampaca
• Dibarosan
Babingtonia
Ti Babingtonia ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti mirtus iti Myrtaceae. Dagiti sebbangan ket patneng iti Australia. Adu kadagiti sebbangan ket dati a naikabil iti henero nga agdama a mairaman iti Sannantha,  Baeckea, Oxymyrrhine, Kardomia, Seorsus ken Harmogia.
Madalum
Dagiti baranggay
• Delausan
• Gadongan
Babingtonia
Dagiti sebbangan iti henero ket mmairman dagiti sumaganad:
Madalum
Dagiti baranggay
• Gurain
Anna Anderson
Ni Anna Anderson (16 Disiembre 1896 – 12 Pebrero 1984) ket isu idi ti kaaduan nga ammo kadagiti impostor a nagtunton nga isuda ti Nalatak a Dukesa ti Rusia. Ni Anastasia, ti buridek nga anak a babai ti naudi a Tsar ken Tsarina ti Rusia, Nicolas II ken ni Alejandra, ket pinatay idi a mairaman dagiti nagannak ket kakabsatna idi 17 Hulio 1918 babaen dagiti rebolusionario a komunista idiay Ekaterimburgo, Rusia; ngem ti lokasion ti bangkayna ket di ammo aginggana idi 2007.
Madalum
Dagiti baranggay
• Cabasaran
• Cadayonan
Babingtonia camphorosmae
Ti Babingtonia camphorosmae, kadawyan nga ammo iti Ingles iti camphor myrtle, ket ti bassit a mula nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Daytoy ket mabirukan Wheatbelt, Peel ken dagiti rehion ti South West Akinlaud nga Australia iti pagbaetan ti Northam ken Bridgetown ken iti daya nga ad-adayo ngem Katanning.
Kiamba
Ti Kiamba ket maysa a primera klase nga ili ti probinsia ti Sarangani iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Kiamba ket nabingbingay a politikal iti 19 a barbaranggay.
• Badtasan
• Datu Dani
• Gasi
Babingtonia cherticola
Ti Babingtonia cherticola ket ti bassit a mula nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Daytoy ket mabirukan iti bassit a lugar iti rehion ti Wheatbelt iti Akinlaud nga Australia.
Atenas
Ti Atenas (, Athína; ; Katharevousa: Ἀθῆναι, Athinai; Taga-ugma a Griego: Ἀθῆναι, Athēnai) ket isu ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ti Gresia. Ti Atenas ket iturayanna ti rehion ti Attica ken maysa kadagiti kaduogan a siudad ti lubong, nga adda ti nairehistro a pakasaritaan a gumay-at ti agarup a 3,400 a tawtawen. Ti Klasiko nga Atenas ket maysa idi a nabileg a siudad-estado. Ti sentro kadagiti arte, panagadadal ken pilosopia, pagtaengan ti Akademia ni Plato ken Liseo ni Aristoteles, daytoy ket sapasap a nakunkuna a kas ti duyan ti Akinlaud a sibilisasion ken nakaipasngayan ti demokrasia,  a kaaduanna gapu ti nagbanagan ti bukodna akultura ken dagiti politika a nagungun-od idi las-ud ti maika-5 ken maika-4 a sigsiglo BC kadagiti nasakbayan a sigsiglo kadagiti amin a nakunkuna idiay a Europeano a kontinente. Tatta nga aldawen daytoy ket maysa a kosmopolitano a metropolis, ti moderno nga Atenas ket sentro ti ekonomiko, pinansia, industria, politika ken kultura a biag idiay Gresia. Idi 2008, ti Atenas ket nairanggo ti mai-ka 32 a kabaknangan a siudad ti lubong babaen ti bileg ti panagggatang ken ti maika-25 a kanginaan iti maysa a panagadal ti UBS.
Ti siudad ti Atenas ket adda ti populasion ti 655,780 (796,442 idi 2004) iti uneg ti administratibo a patinggana ken ti kalawa ti daga iti. Ti urbano a lugar ti Atenas (Kalatakan nga Atenas ken Kalatakan a Piraeus) ket gumay-at ti labes ti administratibo a munisipal a patingga ti siudad, nga adda ti populasion iti 3,074,160 (idi 2011), ti sumurok a kalawa iti 412 km2. Segun ti Eurostat, ti Atenas a Dakdakkel nga Urbano a Sona (LUZ) ket isu ti maika-7 a kaaduan ti populasion ti LUZ iti Kappon ti Europa (ti maika-4 a kaaduan ti populasion a kapitolio a siudad iti Kappon ti Europa) nga adda ti populasion iti 4,013,368 (idi 2004). Ti Atenas ket isu pay ti akin-abagatan unay a kapitolio ti kangrunaan a daga ti Europa.
Ti tawidan ti klasiko a panawen ket makitkita pay laeng idiay siudad, a naipakpakita babaen kadagiti taga-ugma a monumento ken dagiti obra ti arte, ti kadayegan kadagitoy ket ti Partenon, a naipanpanunotan a nangruna a dulon ti nasapa a Lumaud a sibilisasion. Ti siudad ket nakataginayon kadagiti Romano ken Bisantino a monumento, ken dagiti pay basbassit a bilang kadagiti Otomano a monumento.
T Atenas ket mangibalbalay kadagiti dua a UNESCO a Tinawtawid a Sitio ti Lubong, ti Acropolis ti Atenas ken ti mediebal a Daphni a Monasterio. Dagiti dulon ti moderno a panawen, a napetsaan manipud idi panakabangon ti Atenas a kas ti kapitolio ti nawaya nga estado ti Gresia idi 1833, ket mairaman ti Heleniko a Parlamento (maika-19 a siglo) ken ti Atenas a Trilohia a buklen ti Nailian a Biblioteka ti Gresia, ti Unibersidad ti Atenas ken ti Akademia ti Atenas. Ti Atenas ket isu idi ti siudad a nangsangaili ti immuna nga moderno nga aldaw nga Ay-ayam ti Olimpiada idi 1896, ken kalpasan ti 108 tawtawen nagsangsangaili daytoy ti Kalgaw nga Olimpiada ti 2004. Ti Atenas ket nakaibalbalayan ti Museo ti Nailian nga Arkeolohiko, a mangpabpabuya ti kadakkelan nga urnong ti Griego a kinaantigo, ken ti pay baro a Museo ti Acropolis.
Sasao a Bahnariko
Ti sasao a Bahnariko ket ti grupo dagiti agarup a tallopulo a sasao nga Austroasiatiko nga insaao babaen dagiti agarup a 700,000 a tattao idiay Bietnam, Cambodia, ken Laos. Inbagbaga ni Paul Sidwell a ti Austroasiatiko/sasao a Mon–Khmer ket ad-aduda nga agpapada iti leksiko iti Bahnariko ken sasao a Katuiko no as-asidegda iti heograpia, a nawaya uray ania a sanga ti pamilia a mangtagikua kaniada, ngem ti Bahnariko ken ti Katuiko ket awananda iti ania man a pagbibingayan nga inobasion a mangisingasing nga isuda ket mangporma iti sanga ti pamilia ti Austroasiatiko.
Dagiti pagsasao
Mangisingasing ti internal a dibersidad a ti pamilia ket nagsisinada iti agarup a 3000 ti napalabas. Nailasin ti Amianan a Bahnariko babaen ti pannakaigiddiat iti rehistro iti pagbaetan ti boses nga umanges ken modal.
Pagsasao a Kayong
Ti pagsasao a Kayong (Ca Giong) ket ti maysa a pagsasao nga Austroasiatiko ti Bietnam. Dagiti agsasao ket opisial nga indasig babaen ti gobierno ti Bietnam a kas tattao a Sedang.
Ti Kayong (Ca-dong) ket naisasao idiay Distrito ti Sa Thầy ken Distrito ti Kon Plông ti Probinsia ti Kon Tum (Lê et. al 2014:175)
Pagsasao a Halang
Ti pagsasao a Halang, ammo pay a kas Salang, ket ti pagsasao a Bahnariko ti sanga ti Mon–Khmer ti pamilia ti pagsasao nga Austroasiatiko. Daytoy ket insasao idiay akin-abagatan a probinsia ti Laos iti Attapu babaen dagiti agarup a4,000 a tattao ken iti kaarruba a Probinsia ti Kon Tum ti Bietnam babaen dagiti agarup a 20,000 a tattao. Idiay Bietnam, naisasao ti Halang idiay Komuna ti Đắk Na, Distrito ti Đắk Tô, Probinsia ti Kon Tum (Lê et. al 2014:175)
Töging am Inn
Ti Töging am Inn ket maysa nga ili nga adda ti agarup a 9,382 nga agtaeng idiay distrito ti Altötting, Oberbayern, Bavaria, Alemania.
Pagsasao a Halang
Iti naisangayan a panagusar, ti Halang ket mangibagabga iti dialekto a naisasao idiay Bietnam, bayat a ti Salang ket mangibagbaga ti dialekto a naisasao idiay Laos. Ti Halang wenno Salang ket mabalin pay nga agserbi a kas etnonimo para kadagiti kameng ti grupo ti etniko nga agsasao iti pagsasao. Nupa kasta, idiay Bietnam, dagiti agsasao ti Halang ket opisial a naidasig a kas subgrupo ti dakdakkel nga etnisidad ti Sedang.
Silet
Ti silet wenno bassit a bagbagis ket isu ti parte ti pangalpaan nga alimunumon kalpasan ti bituka ken sarunuen babaen ti dakkel a bagbagis, ken isu daytoy ti kaaduan nga ayan ti pakaaramidan ti pannakalpa ken panagsagepsep ti makan. Daytoy ket makaawat kadagiti tubbog ti apro ken tubbog ti pali babaen ti heptopankreatiko nga alimunumon. Kadagiti inbertebrata a kas dagiti igges, dagiti termino a "pangalpaan nga alimunumon" ken "dakkel a bagbagis" ket kankanayon dagitoy a naus-usar a mangilawlawag ti intero a bagbagis. Daytoy nga artikulo ket kangrunaan a maipanggep iti lalaem ti tao, urayno ti pakaammo a maipanngep ti prosesona ket dagus a maipakat kadagiti kaaduan a nakadkaduaan a mamalia. Ti kangrunaan nga annong ti silet ket ti panagsagepsep kadagiti taraon ken mineral a mabirukan iti makan. (Ti kangrunaan a mailaksid ket dagiti baka; para iti pakaaamo a maipanngep ti panagkalpa dagiti baka ken dadduma pay a kapadpadana a mamalia, kitaen dagiti managngalngal.)
Maasim
Ti Maasim ket maysa a primera klase nga ili ti probinsia ti Sarangani iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Maasim ket nabingbingay a politikal iti 16 a barbaranggay.
• Amsipit
• Bales
• Colon
• Daliao
• Kabatiol
• Kablacan
• Kamanga
Madamba
Ti Madamba ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Lanao del Sur iti Filipinas.
Maasim
Dagiti baranggay
• Kanalo
Madamba
Dagiti baranggay
Ti Madamba ket nabingbingay a politikal kadagiti 24 a barbaranggay.
• Balintad
• Balagunun
• Bawang
• Biabe
• Bubong Uyaan
• Cabasaran
• Dibarusan
• Lakitan
• Liangan
• Linuk
• Lumbaca Ingud
Bannawag
Ti Bannawag ket isu ti kangrunaan nga aglinawas nga Iloko a pagiwarnakan wenno magasin a maipabpablaak iti Filipinas manipud idi 1934. Aglaon ti magasin kadagiti orihinal nga Iloko a nobela, ababa a sarita, daniw, salaysay, damdamag, komiks, ken dadduma pay a sinurat.
Ti Bannawag ket maysa kadagiti teddek a mangpatpatalinaed ken mangtagitaginayon iti kontemporario nga Ilokano a literatura. Maipagarup nga amin nga importante ken mabigbigbig a mannurat nga Ilokano ket nangrugi a nagsurat ken nagipablaak iti Bannawag. Ti Bannawag ti immuna a nakaipablaakan dagiti sarita, daniw, salaysay ken nobela a putarda. Babaen met laeng iti Bannawag a nabuangay ti GUMIL Filipinas, ti gunglo dagiti mannurat nga Ilokano iti pagilian.
Dagiti silpo ti ruar
Online a bersion ti Bannawag
Opisial a Sitio
Madalum
Dagiti baranggay
• Lilitun
• Linao
• Linuk
• Madaya
• Pagayawan
Maitum
Ti Maitum ket maysa a maika-2 a klase nga ili ti probinsia ti Sarangani iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Maitum ket nabingbingay a politikal iti 19 a barbaranggay.
Madalum
Dagiti baranggay
• Poblacion
• Punud
Maitum
Dagiti baranggay
• Bati-an
• Kalaneg
• Kalaong
Madalum
Dagiti baranggay
• Raya
• Riray
Maitum
Dagiti baranggay
• Kiambing
• Kiayap
• Mabay
• Maguling
• Malalag
Madalum
Dagiti baranggay
• Sabanding
Maitum
Dagiti baranggay
• Mindupok
• New La Union
Madalum
Dagiti baranggay
• Sugod
Maitum
Dagiti baranggay
• Old Poblacion
• Pangi
• Pinol
• Sison
• Ticulab
Kiamba
Dagiti baranggay
• Katubao
Madalum
Dagiti baranggay
• Tamporong
Maitum
Dagiti baranggay
• Tuanadatu
• Upo
• Wali
• Zion
Madalum
Dagiti baranggay
• Tongantongan
Sasao a Bahnariko
Dagiti pagsasao
Tentatibo nga indasig ni Sidwell (2009) ti sasao a Bahnariko kadagiti uppat a sanga, a ti Cua (Kor) ket nawaya a naidasig a kas Daya a Bahnariko.
Madalum
Dagiti baranggay
• Udangun
Sasao a Bahnariko
Dagiti pagsasao
Dagiti saan a naidasig a sasao a Bahnariko ti Cambodia ket mairaman ti Mel, Khaonh, Ra’ong, ken Thmon.
Amianan a Bahnariko
Buklen ti Amianan a Bahnariko ti lugar ti dialekto a naisasao iti amianan ti sasao a Chamiko. Addaan ti Sedang ken Hre kadagiti kaaduan nga agsasao, iti tunggal maysa ket addaan iti agarup a 100,000.
Pagsasao a Pohnpeiano
Ti pagsasao a Pohnpeiano wenno Ponapeano ket ti pagsasao a Mikronesio a naisasao a kas indihenio a pagsasao ti isla ti Pohnpei iti Is-isla Carolina. Ti Pohnpeiano ket addaan iti agarup a 29,000 nga agsasao, ti kaaduan ket agtataeng idiay Pohnpei ken dagiti kaarruba nga atol ken is-isla. Daytoy ti maikadua a kaaduan a naisasao a patneng a pagsasao iti Pederado nga Es-estado ti Mikronesia.
Madalum
Dagiti baranggay
• Lumbac
Sasao a Bahnariko
Amianan a Bahnariko
Dagiti sabali pay a sasao nga Akin-amianan a Bahnariko a saan unay a nasayaat a maidasig ket ti Duan ken Katua.
Töging am Inn
Pakasaritaan
Daytoy ket nadayeg pay para iti solar a pasdek ti elektrisidad a naikabil idiay paglappedan ti tagari iti igid ti kalsada.
Sasao a Bahnariko
Laud a Bahnariko
Ti Laud a Bahnariko ket ti lugar ti dialekto iti laud ti Amianna a Bahnariko, Saan met a kas dagiti sasao a Bahnariko iti daya, ti sasao a Laud a Bahnariko ket adda iti baba ti Khmer imbes nga iti impluensia ti Chamiko, ken babaen pay ti sasao a Katuiko a kas parte ti sprachbund a Katuiko-Laud a Bahnariko (Sidwell 2003).
Insingasing ni Sidwell (2003) ti sumaganad a pannakaigrupo ti Laud a Bahnariko, nga umuna nga agsanga iti Lavi, Jru'/Laven, Su', ken Juk a kas mangporma iti sanga a maikadua a nangsanga, ken ti nabati iti kaunegan ti grupo a bugas. Iti tunggal maysa ti Jru' ken Brao ket addaan kadagiti sangapulo a rinibo nga agsasao, bayat a dagiti sabali a pagsasao ket addaanda iti saan nga ad-adu ngem 1,000 nga agsasao iti tunggal maysa.
Tengnga a Bahnariko
Ti Tengnga a Bahnariko ket ti pamilia ti pagsasao a biningbingay babaen ti sasao a Chamiko, Ti Bahnar, Mnong, ken Sre (Koho) ket addaanda kadagiti 100,000 nga agsasao iti tunggal maysa.
Ti Kassang ket pagsasao a Bahnariko(Sidwell 2003), ngem ti Ethnologue ket ilistana a kas Katuiko.
Madalum
Dagiti baranggay
• Paridi-Kalimodan
• Racotan
• Bacayawan
• Padian Torogan I
• Sogod Koloy
Maasim
Dagiti baranggay
• Lumatil
Lehislatibo a distrito iti Taguig-Pateros-Muntinlupa
Ti maymaysa a Lehislatibo a Distrito iti Taguig-Pateros-Muntinlupa ket isu idi ti pannakabagi dagiti ili ti Muntinlupa, Pateros ken Taguig iti Kadawyan a Batasang Pambansa manipud idi 1984 aginggana idi 1986.
Sasao a Bahnariko
Tengnga a Bahnariko
Inted ni Sidwell (2002, naibaga iti Sidwell 2003) ti sumaganad a pannakaidasig ti sasao a Tengnga a Bahnariko. Laglagipen a ni Sidwell (2009) ket kamaudianna nga indasig ti Cua a kas maysa a nawaya a sanga, a mainaganan a kas Daya a Bahnariko.
Maasim
Dagiti baranggay
• Malbang
• Nomoh
• Pananag
• Poblacion (Maasim)
• Seven Hills
• Tinoto
Kiamba
Dagiti baranggay
• Kayupo
Madamba
Dagiti baranggay
• Pantar
Kiamba
Dagiti baranggay
• Kling (Lumit)
• Lagundi
Gainza
Ti Gainza ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Camarines Sur iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Gainza ket politikal a nabingbingay iti 8 a barbaranggay.
Lehislatibo a distrito iti Zamboanga
Ti maymaysa a Lehislatibo a Distrito iti Zamboanga ket isu idi ti pannakabagi ti Probinsia ti Zamboanga, iti Nailian nga Asemblia ti Filipinas manipud idi 1935 aginggana idi 1941 ken ti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas manipud idi 1941 aginggana idi 1949, idi ti Zamboanga del Norte ken ti Zamboanga del Sur—dagiti probinsia a nakabingayanda idi Hunio 6, 1952, ket naikkan ti bukodda a pannakabagi.
Đồng Hới
200px|right|thumb|Dong Hoi Ti Dong Hoi ket maysa a maikapat a klase nga ili iti probinsia ti Quang Binh iti Bietnam. Ti Eropuerto ti Dong Hoi ket 6 km iti amianan ti siudad. Ti Phong Nha-Ke Bang ket 50 kmiti amianan ti siudad.
Madamba
Dagiti baranggay
• Madamba
• Punud
• Tubaran
Dialektiko
Ti dialektiko ket ti pamay-an ti panagirinnason para iti paganamungan ti di-pagtunosan a daytoy ket sentro idin ti Indiano ken Europeano a pilosopia manipud idi kina-ugma. Ti balikas a dialektiko ket nagtaud idiay taga-ugma a Gresia, ken pinadayegan babaen ni Plato kadagiti Sokratino a dialogo. Ti maipapan ti dialektiko a pamay-an ket maysa a dialogo a nagbaetan ti dua wenno ad-adu a tattao nga agtengtengngel kadagiti naggigiddiat a puntos a panirigan a maipanggep ti maysa a seheto, nga agayat a mangibangon ti kinapudno iti dayta a banag babaen ti dialogo, nga adda kadagiti nairasonanan a di-pagtunosan.
Kiamba
Dagiti baranggay
• Lebe
• Lomuyon
• Luma
• Maligang
• Poblacion
• Salakit
• Suli
• Tablao
• Tamadang
• Tambilil
Madamba
Dagiti baranggay
• Tambo
Superrosids
Nabingbingay ti klado kadagiti 18 nga urnos kas inpalawag babaen ti sistema ti APG IV. No agkukuyog dagitoy nga urnos ket mangbukel kadagiti agarup a 155 a pamilia.
Madamba
Dagiti baranggay
• Tuca
• Uyaan Proper (Pob.)
Cabanglasan
Dagiti baranggay
Ti Cabanglasan ket nabingbingay a politikal iti 15 a barbaranggay.
Nueva Vizcaya
Ti Nueva Vizcaya ket maysa a probinsia iti Filipinas a masarakan iti Tanap ti Cagayan (Rehion II) iti Luzon. Ti kapitoliona ket Bayombong. Kaarrubana dagiti probinsia ti Ifugao, Isabela, Quirino, Aurora, Nueva Ecija, Pangasinan ken Benguet.
Madamba
Dagiti baranggay
• Tulay
Superrosids
Ti nagan ket naibatay iti nagan a "Rosidae", a kadaywanen a maawatan a kas maysa a subklase.
Cabanglasan
Dagiti baranggay
• Cabulohan
Madamba
Dagiti baranggay
• Ilian
Cabanglasan
Dagiti baranggay
• Canangaan
Madamba
Dagiti baranggay
• Pagayonan
Cabanglasan
Dagiti baranggay
• Iba
Rangtay
Ti rangtay ket isu ti estruktura a nabangon tapno maisangadpa dagiti pisikal a tiped a kas ti bagi ti danum, ginget, wenno kalsada, para iti panggep iti panangited ti pagdalanan kadagitoy a tiped. Adda dagiti adu a kita ti daremdem nga agserbi kadagiti naisangayan a panggep ken mangipakat kadagiti nadumaduma a situasion. Dagiti daremdem tirangrangtay ket aggigiddiat depende iti annong ti rangtay, ti kasasaad ti rabaw ti daga a pakaibangonan ti rangtay, ti material a mausar ti pannakabangonna ken dagiti pundo a magun-od ti pannakaaramidna.
Đồng Hới
Dagiti baranggay
Ti ili ti Manito ket nabingbingay a politikal iti 10 a phuong, 6 xa.
Cabanglasan
Dagiti baranggay
• Imbatug
• Lambangan
Babingtonia delicata
Ti Babingtonia delicata ket ti bassit a mula nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Cabanglasan
Dagiti baranggay
• Mandaing
Babingtonia delicata
Daytoy ket mabirukan iti rehion ti Wheatbelt iti Akinlaud nga Australia iti asideg ti Dandaragan.
Nueva Vizcaya
Ti agdama a teritorio ti Nueva Vizcaya ket resulta ti panagbalbaliw a namunganay iti pormal a pannakaipasdek ti probinsia ti Isabela idi Mayo 1856. Dakkel a paset ti Nueva Vizcaya iti akin-amianan a partena ti naited iti Isabela.
Superrosids
Pannakaikabagian
Dagiti rosids ken dagiti Saxifragales ket mangporma iti klado ti superrosids. Daytoy ket maysa kadagiti tallo a grupo a mangbukel ti Pentapetalae (dagiti bugas nga eudikota malaksid ti Gunnerales), dagiti sabali ket ti Dilleniales ken dagiti superasterids (Berberidopsidales, Caryophyllales, Santalales, ken dagiti asterids).
Nueva Vizcaya
Nakissayan manen ti sakup ti Nueva Vizcaya iti umamianan-a-laud a deppaarna idi mabuangay ti probinsia ti Ifugao idi 1908.
Manen, idi 1971, simmina ti sigud a sub-probinsia ti Quirino ket naaramid a kas naan-anay a probinsia, a nakaigapuanan ti pannakaikabassit manen ti sakup ti Nueva Vizcaya.
Heograpia
Iti agdama, addaan ti Nueva Vizcaya iti maymaysa a distrito kongresional.
Dagiti ili
• Alfonso Castaneda
• Ambaguio
Superrosids
Pilohenio
Ti pilohenio dagiti superrosids a naipakita dita baba ket naampon manipud iti website ti Angiosperm Phylogeny Group.
Nueva Vizcaya
Dagiti ili
• Aritao
• Bagabag
• Bambang
• Bayombong
• Diadi
• Dupax del Norte
• Dupax del Sur
• Kasibu
• Kayapa
• Quezon
• Santa Fe
• Solano
• Villaverde
Cabanglasan
Dagiti baranggay
• Paradise
• Poblacion
• Anlogan
• Capinonan
• Dalacutan
• Mandahikan
• Mauswagon
• Jasaan
Arko
thumb|right|Ti kabiti nga arko 1. [[Klabe (arkitektura)|Klabe 2. Dobela 3. Ekstrado (ruar) 4. Imposta 5. Intrado (pagserrekan) 6. Pangato 7. Nawaya a sangadpa 8. Estribo]]
Ti maysa nga arko ket ti maysa a bertikal a killo ti estruktura a mangadpa ti maysa a naipangato nga espasio a mabalin wenno saan a mabalin a mangsuporta ti dagsen iti ngatona, wenno iti kaso ti maysa a horisontal nga arko a kas ti maysa nga arko a penned, ti hidroestatiko a presion a mangsarapa iti daytoy.
Dagiti arko ket maipada kadagiti bubida, ngem ti maysa a bubida ket mabalin a mailasin a kas maysa nga agnanayon nga arko a mangporma iti maysa nga atep. Nagparang dagiti arko idi nasapsapa ngem maika-2 a milenio BC iti Mesopotamiano a ladrilio nga arkitektura, ken dagiti sistematiko a pannakausarda ket nangrugi kadagiti Taga-ugma a Romano, nga isuda idi ti immuna a nangipakat ti pamay-an kadagiti adu a kita dagiti estruktura.
Babingtonia erecta
Ti Babingtonia erecta ket ti bassit a mula nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Daytoy ket mabirukan iti bassit a lugar iti rehion ti Wheatbelt iti Akinlaud nga Australia iti pagbaetan ti Irwin ken Moora.
Senator Ninoy Aquino, Sultan Kudarat
Ti Senator Ninoy Aquino ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Sultan Kudarat iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Senator Ninoy Aquino ket nabingbingay a politikal iti 20 a barbaranggay.
• Banali
• Basag
• Buenaflores
• Bugso
• Buklod
• Gapok
• Kadi
• Kapatagan
• Kuden
• Kulaman
• Lagubang
• Langgal
• Limuhay
• Malegdeg
• Midtungok
• Nati
• Sewod
• Tacupis
• Tinalon