cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
La Libertad, Negros Oriental
Dagiti baranggay
• Manluminsag
• Mapalasan
• Maragondong
• Martilo
• Pacuan
• Pangca
• Pisong
• Pitogo
• Poblacion North
• Poblacion South
• San Jose
• Solongon
• Tala-on
• Talayong
• Elecia
Pagsangladan ti helikopter
Ti pagsangladan ti helikopter (Ingles:helicopter landing pad (helipad)) ket maysa a pagsangladan a lugar dagiti helikopter. Bayat a dagiti helikopter ket mabalinda nga agusar kadagiti dalumpinas a rabaw, ti maysa a naaramid a pagsangladan ti helikopter ket ipaayanna ti nasayaat a namarkaan ken natangken a rabaw nga adayo kadagiti tiped tapno ti helikopter ket natalged a sumanglad.
Panagusar
Dagiti pagsangladan ti helikopter ket mabalin a mabirukan kadagiti pagsasangladan ti helikopter wenno pagsasangladang dagiti eroplano, nga addaan ti sungrod, dagiti panagtengngel ti trapiko iti tangatang ken dagiti magun-od a pasdek a pangserbisio para kadagiti eroplano. Yantangay, kaaduan kadagiti pagsangladan ti helikopter ket mabirukan kadagiti adayo ken awan kadagita a serbisio gapu ti kaawan ti mabalin a lugar ken ti kangina.
Sofronio Española
Ti Sofronio Española ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Palawan iti Filipinas.
Lehislatibo a distrito iti Siudad ti Iloilo
Ti Lehislatibo a Distrito iti Siudad ti Iloilo ket isu ti pannakabagi ti Siudad ti Iloilo iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas. Daytoy ket nairepresenta idi a kas paset ti Probinsia ti Iloilo aginggana idi 1987, idi naikan ti bukodna a pannakabagi.
Sofronio Española
Dagiti baranggay
Ti Sofronio Española ket nabingbingay kadagiti 9 a barbaranggay.
Pagsasao nga Aimara
Ti Aimara (Aymar aru) ket pagsasao nga Ayimara nga insasao babaen dagiti Tattao nga Aimara iti Andes. Daytoy ket maysa kadagiti adu a Patneng a pagsasao nga addaan kadagiti sumurok a tallo a riwriw nga agsasao. Ti Aimara, a kakuyogna ti Quechua ken ti Espaniol, ket opisial a pagsasao ti Bolivia. Daytoy ket naisasao pay iti kalikmutan ti Danaw Titicaca a rehion ti akin-abagatan a Peru ken, iti basbassit, babaen dagiti dadduma a komunidad idiay akin-amianan a Chile ken idiay Amianan a laud nga Arhentina.
Pilosopia
Ti pilosopia ket maysa a klase ti panagadal a pakairamanan ti estetika, epistemolohia, etika, lohika, ken metapisika, a pangsaludsodan ti tattao no adda kadi Dios wenno awan, no ania ti nakaparsuaan ti kinapudno, ken no kasano a makuna a dakes wenno naimbag ti maysa nga aramid.
Ti termino a pilosopia ket naggapu iti duog a Griego a balikas a "Φιλοσοφία" (philo-sophia),a kayatna a sawen "panagayat iti sirib" wenno gagangay a "pagayam ti kinasirib".
Pagsasao a Ske
Ti pagsasao a Ske (wenno Seke) ket ti maysa a naisagmak a pagsasao iti akin-abagatan a laud nga Isla Pentecosta iti Vanuatu. Maitagikua ti Ske iti sasao a Daya a Vanuatu, ti sanga ti pamilia ti sasao nga Austronesio.
Roxas, Palawan
Ti Roxas ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Palawan iti Filipinas.
Dagiti baranggay
• Abaroan
Walt Disney
Ni Walter Elias "Walt" Disney (Disiembre 5, 1901 – Disiembre 15, 1966) ket maysa idi nga Amerikano a produser ti pelikula, direktor, mannurat ti senario, aktor ti timek, animador, komersiante, agpalpaliwa, internasional nga ikono, aken pilantropo, a nadateg a naamaamon para kadagiti impluensiana iti matgedan ti panagpalpaliwa idi las-ud ti maika-20 a siglo. A nairaman ti kasatna a lalaki a ni Roy O. Disney, isu ket kimmadduaan a nangbangon ti Walt Disney Productions, a daytoy ket dimtengan a nagbalinan ti kalatakan a naamammoan a produser kadagiti pelikula iti lubong. Ti korporasion ket naamammoan akas ti The Walt Disney Company ken adda dagiti tinawen a matgedan iti agarup a US$36 bilion idi 2010 a tawen ti pinansia.
Roxas, Palawan
Dagiti baranggay
• Antonino
• Bagong Bayan
• Caramay
• Dumarao
• Iraan
• Jolo
• Magara (Arasan)
• Malcampo
• Mendoza
• Narra (Minara)
• New Barbacan (Retac)
• New Cuyo
• Baranggay 1 (Pob.)
• Rizal
• Salvacion
• San Isidro
• San Jose
San Pedro
thumb|Mediebala mosaiko ni San Pedro manipud idiay [[Simbaan Chora]]
Ni San Pedro, wenno  Simon Pedro, ket maysa idi a nasapa a Kristiano a daulo ken maysa kadagiti sangapulo ket dua nga apostol ni Hesus.
Roxas, Palawan
Dagiti baranggay
• Sandoval
• Tagumpay
• Taradungan
• Tinitian
• Tumarbong
• Baranggay II (Pob.)
• Baranggay III (Pob.)
• Baranggay IV (Pob.)
• Baranggay V Pob. (Porao Islan
• Baranggay VI Pob. (Johnson Is
• Nicanor Zabala
Manjuyod
Ti Manjuyod ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Negros Oriental iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Manjuyod ket nabingbingay a politikal kadagiti 27 a barbaranggay.
• Alangilanan
• Bagtic
• Balaas
• Bantolinao
• Bolisong
• Butong
• Campuyo
• Candabong
• Concepcion
• Dungo-an
• Kauswagan
• Libjo
• Lamogong
• Maaslum
• Mandalupang
• Panciao
• Poblacion
• Sac-sac
• Salvacion
• San Isidro
• San Jose
• Santa Monica
• Suba
• Tanglad
• Tubod
• Tupas
Pagsasao a Raga
Ti pagsasao a Raga (ammo pay a kas Hano) ket ti pagsasao ti akin-amianan nga Isla Pentecosta iti Vanuatu. Maitagikua ti Raga iti sasao a Daya a Vanuatu, ti sanga ti pamilia ti sasao nga Austronesio. Kadagiti daan a taudan ti pagsasao ket sagpaminsan a naibagbaga babaen dagiti nagan dagiti purok a nakaisasauanna, a kas ti Bwatvenua (Qatvenua), Lamalanga, Vunmarama ken Loltong.
Pagsasao a Kobon
Ti pagsasao a Kobon (maibalikas a kas Kxombon) ket ti pagsasao ti Papua Baro a Guinea. Daytoy ket addaan kadagiti agarup a 90–120 a berbo.
Pagsasao a Kalam
Ti pagsasao a Kalam ket ti pagsasao a Kalam ti Papua Baro a Guinea. Daytoy ket asideg a kabagian ti Kobon, ken makibinningay kadagiti adu a langa iti dayta a pagsasao.
Pagsasao a Māori
Ti Maori wenno Māori ket pagsasao a Polinesio dagiti indehenio a Maori (Māori) nga etniko a grupo ti Baro a Selanda. Manipud idi 1987, maysa daytoyen kadagiti baro nga opisial a pagsasao ti Baro a Selanda. Daytoy ket kameng ti sasao nga Akindaya a Polinesio, nga asideg a kabagian ti Is-isla ti a Māori, Tuamotua, ken Tahitiano.
Segun ti panagsukimat idi 2001 iti salun-at ti pagsasao a Māori, ti bilang dagiti manakman a nalaing nga agsao ket agarup idi a 9% ti populasion dagiti Māori, wenno 29,000 a manakman. Ti nailian a senso a naaramid idi 2006, nupay kasta, nangisingasing a ti porsiento idi ket agarup a 4% iti intero a populasion ti Baro a Selanda, wenno 23.7% iti populasion dagiti Maori.
Pagsasao a Sowa
Ti pagsasao a Sowa ket ti pagsasao idi ti abagatan-tengnga nga Isla Pentecosta iti Vanuatu. Kadagiti kaudian a panawen daytoy ket napnon a sinukatan babaen ti Apma, ti kaarrubana a pagsasao. Ti Sowa ket asideg idi a kabagian ti Ske, ti sabali pay a pagsasao ti abagatan a Pentecosta.
Kunneppu, Hokkaido
Ti Kunneppu (訓子府町) ket ti maysa nga ili a mabirukan iti Okhotsk, Hokkaido, Hapon.
Manipud idi Marso 2018, ti ili ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 5,048 ken ti densidad ti ppulasion iti 26 a tattao tunggal maysa a km². Ti dagup a kalawa ket.
Peninsula Papuano
Ti Peninsula Papuano, ammo pay a kas ti Peninsula ti Ipus ti Billit (kitaen ti Peninsula ti Ipus ti Billit), ket ti maysa a dakkel a peninsula iti Papua Baro a Guinea, iti abagatan a daya ti siudad ti Lae, a mangbukel iti akin-abagatan a daya a paset ti isla ti Baro a Guinea. Ti peninsula ket ti akindaya unay a punto ti Tangtangkig ti Baro a Guinea ken kaaduan a mangbukel iti Kabambantayan Owen Stanley, nga agraman kadagiti pantok a kas ti Bantay Victoria (4,038 m) ken Bantay Suckling (3,676 m). Iti abagatan nga aplaya ket ti Puerto Moresby, ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ti Papua Baro a Guinea.
Pamplona, Negros Oriental
Ti Pamplona ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Negros Oriental iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Pamplona ket nabingbingay a politikal kadagiti 16 a barbaranggay.
• Abante
• Balayong
Lehislatibo a distrito iti Camiguin
Ti Lehislatibo a Distrito iti Camiguin ket isu ti pannakabagi ti Probinsia ti Camiguin iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas. Ti Camiguin ket paset idi ti pannakabagi ti Misamis Oriental aginggana idi naikkan ti bukodna a pannakabagi idi 1969. Manipud idi 1978 aginggana idi 1984 daytoy ket paset idi ti pannakabagi ti Rehion X, daytoy nakaala ti bukodna a pannakabagi idi 1984.
Pamplona, Negros Oriental
Dagiti baranggay
• Banawe
• Datagon
• Fatima
• Inawasan
• Magsusunog
• Malalangsi
• Mamburao
• Mangoto
• Poblacion
• San Isidro
• Santa Agueda
• Simborio
• Yupisan
Sasao a Kalam
Ti sasao a Kalam ket ti bassit a pamilia dagiti pagsasao iti sanga a Madang ti sasao a Trans–Baro a Guinea ti Baro a Guinea.
Negrito
thumb|Dagiti Negrito iti pagkalapan a bangka ([[Filipinas, 1899).]] thumb|Ti ubing nga ina nga [[Tattao nga Onge|Onge nga agub-ubba iti anakna (Is-isla Andaman, 1905).]]
Sasao a Kalam
Nadayegda gapu ti kabassitan a bilang dagiti leksikal a berbo iti lubong, nga addaan iti sakop dagiti agarup a 100 aginggana iti 120 a berbo iti kaso ti Kobon.
Negrito
Ti Negrito ket dagiti nadumaduma a grupo ti etniko a mangtagtagitao kadagiti naisalunima a parte ti Abagatan a daya nga Asia. Ti agdama a populasionda ket mairaman dagiti tattao nga Andamanes ti Is-isla Andaman, dagiti tattao a Semang ti Malaysia, dagiti Mani ti Tailandia, ken ti Aeta wenno Agta, Ati, ken dagiti pay 30 a dadduma a tattao iti Filipinas.
Sasao a Kalam
Idasig ni Ross ti sasao nga Aplaya a Rai a kas dagiti kaasitgan a kabagian ti Kalam, ken isingasingna a ti Kalam ket mabalin a pudno a parte ti dayta a pamilia.
Negrito
Dagiti tattao a Negrito ket mangipakitada ti maiyasping iti kapigsa iti bagi kadagiti Negrillo (Aprikano a Pigmeo), ngem henetikoda nga as-asideg kadagit dadduma a populasion ti Abagatan a daya nga Asia. Mabalinda a nagtaud manipud iti taga-ugma a Australoide-Melanesiano nga agtataeng iti Abagatan a daya nga Asia, wenno mangirepresenta ti maysa a nasapa a panagsina manipud kadagiti migrante ti akin-abagatan nga aplaya manipud iti Aprika.
Cesar Virata
Ni Cesar Enrique Aguinaldo Virata, dati a Primo Ministro ti Filipinas a nagtakem manipud idi 1981 aginga idi 1968 babaen ti Nailian nga Asemblia. Nagtakem pay a kas Ministro ti Pinansia idi 1970 kabayatan ti rehimen ni Marcos. Nagbalin a Kangrunaan a Ministro babaen ti panagbubutos idi 1981. Apo ni Emilio Aguinaldo, immuna a pangulo iti Filipinas.
Nasukatan a kas Kangrunaan a Ministro babaen iti rebolusyon. Sinuktan isuna ni Salvador Laurel a nagakem a kas de facto Kangrunaan a Ministro idi maika 25 iti Pebrero 1986. Kalpasan iti maysa a bulan ti puesto a Kangrunaan a Ministro ket naikkat babaen ti Proklamasion Blng. 3 ni Corazon Aquino ket pinasingkedan pay iti Batay-linyteg ti 1987.
Ni Virata ket inasawana ni Phylita Joy Gamboa, maysa a popular nga aktres iti entablado. Naaddaanda iti tallo nga annak da Steven Cesar, maysa a negosiante, Gillian Joyce, maysa nga internasional a mangusig iti annuroten, ken Michael Dean, doktor nga ages-espesialista iti impektado a sakit.
Les Pennes-Mirabeau
Ti Les Pennes-Mirabeau ket maysa a komuna ti Bouches-du-Rhône a departamento idiay akin-abagatan a Pransia.
Klima
Ti tabla dita baba ket mangipakpakita kadagiti temperatura ken panagtudtudo para iti paset ti panawen ti 1971-2000 :
Mabinay
Dagiti baranggay
Ti Mabinay ket nabingbingay a politikal kadagiti 32 a barbaranggay.
• Abis
• Arebasore
• Banban
• Barras
• Bato
• Bugnay
• Bulibulihan
• Bulwang
• Campanun-an
• Canggohob
• Cansal-ing
• Dagbasan
• Dahile
• Himocdongon
• Hagtu
• Inapoy
• Lamdas
• Lumbangan
• Luyang
• Manlingay
• Mayaposi
• Napasu-an
• New Namangka
• Old Namangka
• Pandanon
• Poblacion
• Samac
• Tadlong
• Tarâ
Pagsasao a Tai (Baro a Guinea)
Ti pagsasao a Tai (Tay, Ti) ket ti pagsasao a Kalam ti Papua Baro a Guinea a naisasao iti bugbugtong a purok.
Pagsasao a Sungwadia
Ti pagsasao a Sungwadia, ammo pay a kas Marino ken Amianan a Maewo, ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko a naisasao idiay Maewo, Vanuatu.
Naturay nga estado
thumb|300px|Dagiti naturay nga estado iti [[Lubong]] Ti naturay nga estado ket isu ti politikal a gunglo nga addaan iti naitengngaan a gobierno nga adda ti kangatuan a nawaya a katurayan iti maysa a heograpiko a lugar. Daytoy ket addaan iti agnanayon a populasion, maysa a gobierno, ken ti pannakabael a sumrek kadagiti pannakibiang kadagiti dadduma a naturay nga estado. Daytoy ket kadawyan pay a maaw-awatan a daytoy ket maysa nga estado a saan nga agkamkammatalek iti wenno suheto ti ania man a bileg wenno estado. Ti kaada wenno pannapapukaw ti maysa nga estado ket maysa a saludsod iti kinapudno. Bayat a segun ti nairangarang a teoria ti pannakabigbig ti estado ket mabalin a rumsua nga awan ti pannakabigbigan babaen dagiti dadduma nga estado, dagiti saan a nabigbigan nga estado ket kadawyanda a marigatan a mangsapul a mangisanay ti napno a panagaramid ti tulagan kadagiti bileg ken makibinglay kadagiti diplomatko a pannakibiang kadagiti sabali a naturay nga estado.
Ti balikas a "pagilian" ket kankanayon a naipangsarsarita nga inus-usar a mangibagbaga kadagiti naturay nga estado, urayno daytoy ket kaibusilanna, a kasisigud, iti maysa laeng a heograpiko a rehion, ken dimteng a ti kaibuksilanna ket nagbalin a naipalawa iti naturay a gobierno a mangtengtengngel ti heograpiko a rehion.
Pagsasao a Biyom
Ti pagsasao a Biyom ket ti pagsasao nga Aplaya a Rai a naisasao idiay Probinsia ti Madang, Papua Baro a Guinea.
Fidel V. Ramos
Ni Fidel Valdez Ramos ket ti maika-12 a Presidente ti Filipinas. Sinarunona ni Corazon Aquino ket nagtakem agingga iti 1998 a panangsublat ni Joseph Estrada.
Manipud iti gobierno ti dati a Presidente Ferdinand Marcos, ni Ramos ti pangulo ti Konstabularia ti Filipinas.
Baybay Camotes
Ti Baybay Camotes ket bassit a baybay iti kaunegan ti purpuro ti Filipinas, idiay baetan ti Daya a Visayas ken ti Tengnga a Visayas. Daytoy ket nabeddengan babaen ti isla ti Leyte iti amianan ken daya, ti Bohol iti abagatan, ken ti Cebu iti laud. Ti baybay ket naikapet iti Baybay Bisayano iti amianan a laud, ken ti Baybay Bohol iti abagatan babaen ti Kanal Canigao ken Lingsat Cebu. Daytoy ket aglaon iti Is-isla Camotes ken ti Isla ti Mactan.
Dagiti nangruna a siudad iti lugar ket ti Siudad ti Ormoc ken Baybay iti Probinsia ti Leyte, ken Siudad ti Cebu, Cebu.
Taytay, Palawan
Ti Taytay ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Palawan iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Taytay ket nabingbingay kadagiti 31 a barbaranggay.
• Abongan
• Banbanan
• Bantulan
Pagsasao a Laud nga Ambae
Ti pagsasao a Laud nga Ambae (ammo pay a kas Duidui ken Opa) ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko a naisasao idiay Ambae, Vanuatu. Dagiti mabigbig a dialekto ti Laud nga Ambae ket mairaman ti Walaha ken Nduindui (Duindui). Ti Baro a Tulag ket naipablaak iti Laud nga Ambae idi 1984.
Taytay, Palawan
Dagiti baranggay
• Batas
• Bato
• Calawag
• Casian
• Debangan
• Dipla
• Liminangcong
• Maytegued
• New Guinlo
• Old Guinlo
• Pancol
• Paly (Paly Island)
• Poblacion
• Pularaquen (Canique)
• San Jose
• Sandoval
• Alacalian
• Baras (Pangpang)
• Libertad
• Minapla
• Talog
• Tumbod
• Paglaum
Santa Catalina, Negros Oriental
Ti Santa Catalina ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Negros Oriental iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Santa Catalina ket nabingbingay a politikal kadagiti 22 a barbaranggay.
• Amio
• Buenavista
• Kabulacan
• Cawitan
• Fatima
• Mabuhay
• Manalongon
• Mansagomayon
• Milagrosa
• Nagbinlod
• Nagbalaye
Pagsasao a Tauya
Ti pagsasao a Tauya wenno Inafosa ket ti pagsasao nga Aplaya a Rai Coast a naisasao idiay Probinsia ti Madang, Papua Baro a Guinea babaen dagiti agarup a 350 a tattao.
Henryk Sienkiewicz
Ni Henryk Adam Aleksander Pius Sienkiewicz (ammo pay iti parbo a nagan iti "Litwos" ; 5 Mayo 1846 – 15 Nobiembre 1916) ket maysa idi a Polako nga agiwarwarnak, nangabak iti Premio Nobel a nobelista, ken pilantropo. Isu ket kaaduan a nailaglagipan para kadagiti bukodna a naipakasaritaan a nobela.
Santa Catalina, Negros Oriental
Dagiti baranggay
• Obat
• Poblacion
• San Francisco
• San Jose
• San Miguel
• San Pedro
• Santo Rosario
• Talalak
San Jose, Negros Oriental
Ti San Jose ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Negros Oriental iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti San Jose ket nabingbingay a politikal kadagiti 14 a barbaranggay.
• Basak
• Basiao
• Cambaloctot
• Cancawas
• Janayjanay
• Jilocon
• Naiba
• Poblacion
• San Roque
• Santo Niño
• Señora Ascion (Calo)
• Siapo
• Tampi
• Tapon Norte
Aleosan
Ti Aleosan ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Cotabato iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Aleosan ket nabingbingay a politikal iti 19 a barbaranggay.
• Dualing
• Dunguan
• Katalicanan
• Lawili
• Luanan
• Malapang
• New Leon
• New Panay
Tattao a Dayak
Ti Dayak wenno Dyak wenno Dayuh ket dagiti patneng atttao iti Borneo. Daytoy ket naalumaymay a termino para kadagiti sumurok a 200 nga agtataeng iti karayan ken turod a subgrupo ti etniko, a kangrunaan a mabirukan iti tengnga ken iti akin-abagatan nga uneg ti Borneo, iti tunggal maysa ket addaan iti bukod a dialekto, dagiti ugali, linlinteg, teritorio ken kultura, uray no dagiti pakaidumaan nga ugali ket nalaka mailasin. Ti sasao a Dayak ket naikategoriada a kas parte ti sasao nga Austronesio iti Asia. Dagiti Dayak ket animista idi iti pammati; nupay kasta, adu kadagiti nagbalin nga Islam ken manipud idi maika-19 a siglo adu kadagiti nagbalinen iti Kristianidad.
Aleosan
Dagiti baranggay
• Pagangan
Tattao a Dayak
Pakasaritaan
Ti tattao a Dayak ti Borneo ket agtagikuada iti indihenio a pannakaibaga iti pakasaritaanda, kaaduan iti maisao a literatura, sangkapaset iti panagsurat iti papan turai (dagiti tarikaro a rehistro), ken sangkapaset kadagiti sapasap a panagsansanay iti kultural nga ugali. Kadagiti prominente a pannakaibaga iti taudan ti tattao a Dayak ket ti mitiko a a maisao nga epiko ti "Tetek Tahtum" babaen ti Ngaju Dayak iti Tengnga a Kalimantan; daytoy ket mangisarita a dagiti puonan ti tattao a Dayak ket nagtaud manipud kadagiti langit sakbay nga immalis manipud iti uneg ti daga aginggana kadagiti salog nga aplaya ti Borneo.
Aleosan
Dagiti baranggay
• Palacat
Tattao a Dayak
Pakasaritaan
Ti nawaya nga estado ti Nansarunai, nga inpatakder babaen dagiti Ma'anyan Dayak sakbay ti maika-12 a siglo, ket nagrang-ay idiay akin-abagatan a Kalimantan. Nagsagaba ti pagarian kadagiti dua a panagraut manipud kadagiti puersa ti Majapahit a gapuanan ti pannakaapday ken pannakatnag iti pagarian babaen idi tawen ti 1389; dagiti panagraut ket ammo a kas dagiti Nansarunai Usak Jawa (a ti kayatna a sawen ket "ti pannakadadael ti Nansarunai babaen dagiti Habanes") kadagiti maisao a pannakaibaga ti tattao a Ma'anyan. Dagitoy a panagraut ket nakaiturongan ti migrasion dagiti Ma'anyan iti rehion ti Tengnga ken Abagatan a Borneo.
Dagiti kolonial a pannakaibaga ken dagiti reporta ti aktibidad dagiti Dayak idiay Borneo ket mangisalaysay iti naannad a naparang-ay nga ekonomia ken politikal a pannakaikabagian kadagiti sabali a komunidad ken ti pay maysa a makaanay a bagi iti panagsukisok ken panagadal a maipanggep iti pakasaritaan ti migrasion dagiti Dayak. Iti kangrunaan, nadokumentuan dagiti aramid dagiti Iban wenno dagiti Baybay Dayak kadagiti Baybay Abagatan a Tsina, gapu iti karanggasda ken agresibo a kultura iti pannakigubat kadagiti grupo nga agtataeng iti baybay ken dagiti rumrumsua nga interesado iti Akinlaud a panagtagilako kadagiti maika-18 ken maika-19 a siglo.
Aleosan
Dagiti baranggay
• Pentil
Tattao a Dayak
Etnisidad
thumb|Dagiti nadumaduma a pagtaengan ti indihenio a Malay ken Dayak iti Borneo ti Indonesia. A maigiddiat iti aplaya a Borneo a kaaduan a tinataengan babaen ti etniko a Malay ken tattao a Banjares, dagiti grupo a Dayak ket mabirukanda iti ad-adayo nga uneg ti Kalimantan. Malaksid a manipud iti Kalimantan, dagiti grupo ti Dayak ket mabirukan pay iti estado ti Malaysia iti Sarawak ken Brunei. Ti termino a Dayak ket immuna idi nga inusar babaen dagiti Europeano a mangibagbaga kadagiti saan a Malay ken saan a Muslim nga agtataeng iti tengnga ken akin-abagatan a Borneo. Adda dagiti pito a nangruna a pannakabingbingay ti etniko dagiti Dayak segun kadagiti respetiboda a patneng a pagsasao:
Aleosan
Dagiti baranggay
• San Mateo
Tattao a Dayak
Etnisidad
Babaen dagiti kangrunaan a pannakaidasig, adda dagiti sangadosena nga etniko ken dagiti ginasut a sub-etniko a pagtaengan iti isla ti Borneo. Adda dagiti sumurok a 50 nga etniko a grupo ti Dayak nga agsasao kadagiti nadumaduma pagsasao. Daytoy a dibersidad iti kultural ken linggusitiko ket maipada iti nakaro a dibersidad ken ti mainaig a tradisonal a pannakaammo iti Borneo.
Aleosan
Dagiti baranggay
• Santa Cruz
Tattao a Dayak
Dagiti pagsasao
Dagiti Dayak ket saanda nga agsasao iti maymaysa a pagsasao, uray no dagiti laeng adda iti isla ti Borneo (Kalimantan) ti maikeddeng. Dagiti indihenio apagsasaoda ket maitagikua iti sapasap a pannakaidasig iti sasao a Malayo-Polinesio ken dagiti agdumaduma a grupo iti Borneao ken sasao a Sabahano (nmairaman ti Daga Dayak), ken ti sasao nga Ibaniko iti sanga a Malayiko. Kaaduan dagiti Dayak ita nga aldaw ket bilingual, iti pay maipatinayon iti patnenng a pagsasaoda, nalaingda pay iti Malayo wenno Indones, depende iti nagtaudanda a pagilian.
Aleosan
Dagiti baranggay
• Tapodoc
• Tomado
• Upper Mingading
Tattao a Dayak
Dagiti pagsasao
Adu kadagiti pagsasao ti Borneo ket endemiko (ti kayatn a asawen ket saanda a naisasao iti ania man a lugar). Daytoy ket nakarkulo nga adda dagiti agrup a 170 a pagsasao ken dialekto ti naisasao iti isla babaen laeng dagiti bassit a gasut a tattao, isu a makaited daytoy iti nakaro a riesgo iti masakbayan dagita a pagsasao ken ti mainaig a tawid.
Lehislatibo a distrito iti Basilan
Ti Lehislatibo a Distrito iti Basilan ket isu ti pannakabagi ti Probinsia ti Basilan iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas. Ti Basilan ket paset idi ti pannakabagi ti Departamento ti Mindanao ken Sulu manipud idi 1916 aginggana idi 1935, Ti Probinsia ti Zamboanga manipud idi 1935 aginggana idi 1953, ti Zamboanga del Sur manipud idi 1953 aginggana idi 1973 aginggana idi napartuat a probinsia ti Basilan. Iti daytoy a panawen, narakrak ti Kongreso ti Filipinas ken ti Basilan ket nairugrugi a nairepresenta idi nagbalin a paset ti pannakabagi ti Rehion IX idi las-ud ti Interim Batasang Pambansa manipud idi 1978 aginggana idi 1984. Immuna daytoy a nagbutos ti bukodna apannakabagi idi 1984.
Sergei Eisenstein
Ni Sergei Mikhailovich Eisenstein (23 Enero 1898 – 11 Pebrero 1948), né Eizenshtein, ket maysa idi a pionero a Sobiet a Ruso a direktor ti pelikula ken teorista ti pelikula, a kankanayon a naipanpanunotan a kas ti "Ama ti Montahe". Isu ket naisangsangayan a naamammoan para kadagiti bukodna a naulimek a pelikula Welga (1924), Ti Pannakigubat a bapor a Potemkin (1925) ken Oktubre (1927), ken dagiti pay naipakasaritaan nga epiko a Alexander Nevsky (1938) ken Ivan ti Nakaal-aliaw (1944, 1958).
Lehislatibo a distrito iti Siudad ti Iligan
Ti Lehislatibo a Distrito iti Siudad ti Iligan ket isu idi ti pannakabagi ti Siudad ti Iligan iti Kadawyan a Batasang Pambansa manipud idi 1984 aginggana idi 1986. Kalpasan ti Rebolusion ti Bileg ti Tattao, ti pannakabagi ti siudad ket naisubli iti probinsia ti Lanao del Norte
Ti pannakaipasa ti Republika Tignay 9724 ket nangisina daytoy urbano unay a siudad manipud ti umuna a kongresional a distrito ti Lanao del Norte tapno mangporma ti bukodna a kongresional a distrito a nangrugi kadagiti panagbubutos idi 2010.
Pagsasao a Dimir
Ti pagsasao a Dimir, ammo pay akas Bosiken (Boskien) ken Gavak, ket ti pagsasao a Papuano ti Probinsia ti Madang, Papua Baro a Guinea.
Pagsasao a Daakaka
Ti pagsasao a Daakaka (ammo pay a kas Dakaka, Abagatan nga Ambrym ken Baiap) ket ti patneng a pagsasao ti Ambrym, Vanuatu. Daytoy ket insasao babaen dagiti agarup a sangaribo nga agsasao iti akin-abagatan a laud a suli ti isla.
Pagsasao a Wasembo
Ti pagsasao a Wasembo, ammo pay a kas Biapim, Gusap, Yankowan, ket ti pagsasao nga Aplaya a Rai a naisasao idiay Probinsia ti Madang, Papua Baro a Guinea.
Dagiti Ina ti Plaza de Mayo
Ti Dagiti Ina ti Plaza de Mayo (Espaniol: Asociación Madres de Plaza de Mayo) ket maysa a gunglo dagiti Arhentio nga inna a dagiti annakda ket "nagpukaw" kabayatan ti turay a diktadoria militar kadagidi tawen ti 1970 iti Arhentina.
Maysa a naisangayan nga organisasion ti Dagiti Ina ti Plaza de Mayo dagiti babai nga Arhentino a nagbalin nga aktibista iti karbengan a pangtao tapno magun-odan ti maysa a panggep. Iti agarup tallo a dekada, inrupir dagiti Ina ti karbenganda a makidenna manen kadagiti naagaw nga annakda.
Iti panagprotestada, agsuotda kadagiti puraw a dalungdong kas panglagip iti lampin dagiti nagpukaw nga annakda. Nagtaud ti nagan ti gungloda manipud iti Plaza de Mayo iti sentro ti Buenos Aires, Arhentina nga immuna a nagtitiponan dagiti agladladingit nga ina ken lola. Aguurnongda iti kada malem ti Hueves para iti kagudua ti oras a panagpagnapagnada iti plaza.
Nabukel ti gunglo babaen dagiti babbai a nagsasarak kabayatan ti panangpadpadasda a mangsapul kadagiti nagpukaw nga annakda, a tiniliw dagiti ahente ti gobierno ti Arhentina kadagiti tawtawen ti Narugit a Gubat (1976–1983), nga adu kadagitoy ti naparparigat ken napapatay sa nailemmeng dagiti bangkayda. Ni Azucena Villaflor, ti pundador ti gunglo, a kaduana ti 13 a sabali pay a babbai, ti nangirugi kadagiti demonstrasion iti Plaza de Mayo, iti sango ti Casa Rosada, ti palasio presidensial, idi Abril 30, 1977. Innem a bulanen a sapsapulen ni Villaflor ti maysa kadagiti barona ken ti manugangna a babai. Idi Disiembre 10, 1977, innala met ti militar ni Villaflor ket inkursongda iti pupokan militar Navy's Mechanics Training School (ESMA) iti distrito Núñez iti Buenos Aires. Manipud idin saanen a nakita pay a sibibiag ni Villaflor. Idi katengngaan ti 2005, nasarakan ti bangkay ni Villaflor ken dua pay nga ina a kaduana a da Esther Careaga ken María Eugenia Bianco. Naikali ti dapo ni Villaflor iti sakaanan ti Piramida ti Mayo iti Plaza idi Disiembre 8, 2005.
Tattao a Pranses
Dagiti Pranses (Français) ket maysa a pagilian a nagbingbingay ti maysa a kadawyan a Pranses a kultura ken agsasao iti Pranses a kas maysa a nailian a pagsasao. Naipakasaritaan, a ti Pranses a populasion ket nagtaudda manipud kadagiti tattao iti Seltiko, Latino ken Hermaniko, ken tatta nga aldaw ket nagtitiponan kadagiti sabsabali nga etniko a grupo. Ti kaunegan ti Pransia, dagiti Pranses ket naipalpalawagan babaen ti pannakaumili, urayno sino ti kaputotanda wenno nagnaedanda a pagilian.
Antipas
Ti Antipas ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Cotabato iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Antipas ket nabingbingay a politikal iti 13 a barbaranggay.
• Camutan
• Canaan
• Dolores
• Kiyaab
• Magsaysay
• Malangag
• Malatab
• Malire
• New Pontevedra
• Poblacion
• B. Cadungon
• Datu Agod
Dagiti lehislatibo a distrito iti Iloilo
Dagiti Lehislatibo a Distrito iti Iloilo, ket isu dagiti umuna, maikadua, maikatlo, maikapat ken maikalima a distrito, ken isu dagitoy ti pannakabagi ti Probinsia ti Iloilo iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas. Ti probinsia ket nabingbingay idin kadagiti lima a kongresional a distrito manipud idi 1907. Adda dagiti bassit a pannakabalbaliw ti maikatlo a distrito, maikapat, ken ti maikalima a distrito idi 1922 babaen ti Tignay Blng. 3036, ken ti adu a pannaka-urnos ti pakabuklan ti amin a distrito ti probinsia, malaksid ti umuna, ket naaramid idi naipasubli ti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas idi 1987. Manipud idi 1978 aginggana idi 1984, daytoy ket paset idi ti pannakabagi ti Rehion VI ken manipud idi 1984 aginggana idi 1986, nagbutos daytoy kadagiti 5 a sapasap a pannakabagi.
Ti Siudad ti Iloilo ket naudi idi a nairepresenta a kas paset ti probinsia idi 1986, a nagbutos ti bukodna a pannakabagi iti akin-baba a kamara a nanagrugi idi 1987. Ti sub probinsia ti Guimaras ket naudi idi a nairepresenta a kas paset ti maikadua a distrito idi 1995, kalpasan idi daytoy ket nagbutos ti bukodna a pannakabagi a kas maysa a nawaya a probinsia.
Samal
Ti Samal ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
Baybay Bohol
Ti Baybay Bohol, makunkuna pay a ti Baybay Mindanao, ket mabirukan iti baetan ti Visayas ken Mindanao idiay Filipinas. Daytoy ket naisanglad iti abagatan ti Bohol ken Leyte ken amianan ti Mindanao. Dagiti kangrunaan nga islana ket ti Siquijor ken Camiguin.
Ti baybay ket maisilpo iti Baybay Filipinas babaen ti Lingsat Surigao, idiay Baybay Camotes babaen ti Kanal Canigao ken Lingsat Cebu, ken idiay Baybay Sulu babaen ti lingsat a pagbaetan ti isla ti Negros ken Peninsula ti Zamboanga.
Giosuè Carducci
Biograpia
Naipasngay ni Carducci idiay Val di Castello, bassit nga ili idiay amianan ti Tuscana. Ni amana ket doktor a nangsuportar iti pinagtitipon iti buo nga Italia. Isu garud nga napuersada nga umalis-alis ti pagianan idi ubing pay ni Carducci agingga it Florencia ti napilida a pagnaedan.
Ajuy
Ti Ajuy ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Iloilo iti Filipinas.
Dagiti baranggay
• Adcadarao
• Agbobolo
• Badiangan
• Barrido
• Bato Biasong
Zichyújfalu
Ti Zichyújfalu ket maysa a purok idiay abagatan a daya iti Hungaria. Daytoy a purok ket addaan kadagiti 941 nga agtataeng (manipud idi 2012).
Ajuy
Dagiti baranggay
• Bucana Bunglas
• Central
• Culasi
• Lanjagan
• Luca
• Malayu-an
• Mangorocoro
• Nasidman
• Pantalan Nabaye
• Pantalan Navarro
• Pedada
• Pili
• Pinantan Diel
• Pinantan Elizalde
• Pinay Espinosa
• Poblacion
• Progreso
• Puente Bunglas
• Punta Buri
• Rojas
• San Antonio
• Silagon
• Santo Rosario
• Tagubanhan
• Taguhangin
• Tanduyan
• Tipacla
• Tubogan
Pagsasao a Lonwolwol
Ti pagsasao a Lonwolwol, wenno Laud nga Ambrym, ket ti matmatayen a pagsasao nga Austronesio ti Isla Ambrym, Vanuatu.
Alamada
Ti Alamada ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Cotabato iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Alamada ket nabingbingay a politikal iti 18 a barbaranggay.
Dagiti lehislatibo a distrito iti Davao de Oro
Dagiti Lehislatibo a Distrito iti Davao de Oro, ket isu dagiti umuna ken maikadua a distrito ken isu dagiti pannakabagi ti Probinsia ti Davao de Oro iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas. Ti Davao de Oro ket paset idi ti pannakabagi ti Davao del Norte aginggana idi 1998, idi napartuat daytoy a kas nawaya a probinsia ken naikkan iti bukodna a pannakabagi.
Alamada
Dagiti baranggay
• Bao
• Barangiran
• Dado
• Saraco
• Guiling
• Kitacubong (Pob.)
• Macabasa
• Mapurok
• Pacao
• Paruayan
• Pigcawaran
• Polayagan
• Rangayen
• Mirasol
• Raradangan
Pagsasao a Malas
Ti pagsasao a Malas ket ti pagsasao a Papuano ti Probinsia ti Madang, Papua Baro a Guinea.
Grupo ti Jolo
Ti Grupo ti Jolo ket maysa nga aktibo a grupo dagiti bulkan idiay isla ti Jolo ti akin-abagatan a Filipinas. Ti Programa ti Global a Bulkanismo ket ilistana ti Jolo a kas maysa kadagiti aktibo a bulkan iti Filipinas bayat a ti Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia (PHIVOLCS) ket naipagtitipon a nangilista ti grupo a kas ti Bud Dajo, maysa kadagiti eskoria a kono iti isla.
Lokasion
Ti Jolo ket bulkaniko nga isla a mabirukan idiay nga abagatan a laud ti akin-abagatan nga ungto ti Peninsula ti Zamboanga ti Isla ti Mindanao. Ti isla ket paset ti Purpuro ti Sulu, idiay probinsia ti Sulu, a mabirukan idiay Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao, maysa kadagiti rehion ti Filipinas.
Dagiti pisikal a langa
Ti agsukog ti pigura ti walo nga isla ket agarup a iti ayan ti kaatiddogan a pasetna, agarup a iti kalawana ken agarup a  iti kaakikidan a pasetna. Ti bulkaniko nga isla ket napunno kadagiti eskoria a kono, dagiti preatiko a kono, dagiti piraklastiko a kono, dagiti maar ken dagiti abut ti bulkan a danaw.
Ti kangatuan a puntos ti isla ket ti Bantay Tumatangas nga addaan ti kangato iti ti asl. Ti Bud Dajo ket addaan ti kangato iti asl.
Ti Guimba, Matanding, ken Sungal, ket isu dagitoy dagiti bulkaniko a kono nga asideg iti Bud Dajo. Dagiti uppat nga abut ti bulkan a danaw ket mabirukan pay iti daytoy nga isla: ti Danaw Seit, Danaw Panamao, Danaw Timpuak ken Abut ti Bukan a Danaw Sani. Ti solpatariko nga aktibidad ket mabirukan met idiay Danaw Seit.
Aktibidad ti bulkan
Idi Enero 4, 1641, ti bulkaniko a panagbettak ket kaaduan nga inabbonganna ti Mindanao iti sipnget ken nangipatulod ti panagarbis ti dapo iti ad-adayo ngem Cebu ken Panay. Naireporta a ti dayta a panawen a nagtaud manipud ti bassit nga isla a "kasumbangir ti nangruna a karayan ti Jolo" ken ti laeng mabalin a taudan ti panagbettak idiay Jolo ket ti Bantay Dakula idiay asideg ti Danaw Panamao. Manipud kadagiti naudi a panagadal, ti panagbettak ket kanungpalan a naigupit iti Bantay Parker idiay Abagatan a Cotabato.
Ti tsunami ket napasamak idi 1897, ken naipampamattian a gapuanan babaen ti lokal a submarino a panagbettak idi 21 Septiembre 1897. Mabalin a daytoy a panagbettak ket naisentro idiay Danaw Seit, ti bulkaniko a maar nga adda pay laeng iti aktibo a solpatara.
Dagiti bulkan ti Grupo ti Jolo ket ubbingda pay ken naikeddengda nga aktibo gapu kadagiti mabalin a panagbettak a naibagbaga dita ngato.
Heolohia
Ti kita ti bato ket kaaduan a basalto ken andesita.
Ti Grupo ti Jolo ket paset ti Bulkaniko nga Arko ti Sulu, maysa kadagiti dua nga akin-amianan a daya nga ima ti Plata Sundae a kadinnungparan ti Aggungunay a Barikes ti Filipinas. Daytoy ket lugar ti kankanayon nga aggingined ken bulkaniko nga aktibidad.
Amin dagiti bulkan ti Filipinas ket paset ti Singsing ti Apuy ti Pasipiko.
Sibulan
Ti Sibulan ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Negros Oriental iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Sibulan ket nabingbingay a politikal kadagiti 15 a barbaranggay.
• Agan-an
• Ajong
• Bolocboloc
• Calabnugan
• Cangmating
• Enrique Villanueva
• Looc
• Magatas
• Maningcao
• Maslog
• Poblacion
• San Antonio
• Tubtubon
Dagiti grupo ti etniko iti Filipinas
Dagiti isla ti Filipinas ket tinagtagitao dagiti nadumaduma a bilang dagiti etnolingngusitiko a grupos, ti kaaduan a dagiti bukodda a pagsasao ket Austronesio iti taudan. Adu kadagitoy a grupo ket nagbalinda a Kristiano, a naisangayan dagiti grupo ti ababa nga aplaya, ken nangamponda kadagiti adu nga elemento ti ganganaet a kultura. Dagiti etnolingnguistiko a grupo ket mairaman dagiti Ibatan, Ilokano, Pangasinan, Kapampangan, Tagalog, Bicolano, Bisayano (Masbatenio, Hiligaynon/Ilonggo, Cebuano, Boholano/Bol-anon, Waray ken Surigaonon) Maranao, Subanon ken Zamboanguenio.
Idiay akinlaud a Mindanao ken ti Purpuro Sulu, adda dagiti grupo ti indehenio nga agsansanay iti Islam. Tinawtawagan dagiti Espaniol isuda a kas dagiti Moro manipud kadagiti Moro (urayno awan ti pannakaiyasping wenno pannakaikapet iti kultura kaniada malaksid iti relihion). Idiay Kalugnakan ti Agusan ken ti banbantay ti Mindanao, adda dagiti grupo ti etniko a kolektibo nga ammo a kas ti Lumad. Saan met a kas dagiti Moro, dagitoy a tattao ket saanda nga agsansanay iti Islam, ken mangitalinaayda kadagiti animistiko a pammati ken dagiti tradision ngem adda met dagiti nagbalin a Kristiano.
Dagiti Negrito ket dagiti sakbay ti Austronesio a tattao a nagataud manipud iti nangruna a daga ti Asia ken isuda idi dagiti maysa a kasapaan a tattao a nagitagtagitao iti Filipinas. Ti immuna nga ammo ket dagiti rurog ti tattao ti Tao a Callao. Ti populasion ti Negrito ket nakarkulo idi 2004 iti agarup a 31,000. Dagiti grupo ti tribuda ket mairaman ti Ati, ken ti Aeta. Dagiti waya ti biagda ket kaaduan a nawaya manipud kadagiti impluensia ti Laud ken Islam. Inadf-adal isuda dagiti eskolar tapno maawatanda ti sakbay ti Espaniol a kultura.
Kaaduan dagiti Filipino ket Malayo-Polinisio, ti nangruna a grupo iti kaunegan ti pamilia ti pagsasao ti Austronesio. Dagiti dadduma pay a grupo ti etniko ket mangporma ti minoradad a populasion ti Filipinas. Mairaman kadagitoy dagiti Hapon, Insik a Han, Indiano, Amerikano, Espaniol, Europeano, ken dagiti dadduma a grupo ti etniko manipud kadaiti sabali a pagilian. Dagiti naglalaok iti puli a tattao ket ammo kas mestiso.
Katsura Hoshino
Ni Katsura Hoshino (星野 桂) ket Haponesa a mannurat iti manga ken artista manipud idiay Prepektura ti Shiga. Isu ket nagdamo a nagparang idi 2003 iti pannakaipablaak ti immuna a serie ti manga ti Continue ken kalatakan a naam-aamuan para iti obrana iti, D.Gray-man,a nangrugi iti serialisasionin ti Weekly Shōnen Jump ti Shueisha idi Mayo 2004. Isu ket kinaud a nagdisenio kadagiti karakter para iti anime ti Sunrise idi 2013, ti Valvrave the Liberator, ken nakaramidan daytoy iti immuna nga orihinal nga obrana iti anime
Kabambantayan ti Kitanglad
T Kabambantayan ti Kitanglad ket ti kabambantayan a mangturay ti paset ti akin-amianan a tengnga ti probinsia ti Bukidnon. Daytoy ket sakupenna dagiti paset ti walo nga ili ken siudad ti probinsia ti Talakag, Baungon, Libona, Manolo Fortich, Impasug-ong, Lantapan ken Siudad ti Malaybalay. Ti kabambantayan ket maysa kadagiti bassiten a nabatbati a katuduan a bakir idiay Filipinas, daytoy ket pagtaengan dagiti kangrunaan ken nadumaduma a sebbangan ti manmano ken endemiko a kaatapan a kas ti Agila ti Filipinas. Lima kadagiti pantokna ket natayagda: ti Bantay Dulang-dulang, ti katayagan iti 2,938 metro; Bantay Kitanglad iti 2,899 metro; Bantay Maagnaw iti 2,742 metro; Bantay Lumuluyaw iti 2,612 metro; ken Bantay Tuminungan iti 2,400 metro.
Ti sibubukel a kabambantayan ket nairangarang idi a nailian a parke babaen ti Proklamasion ti Presidente Blng. 677 idi Disiembre 4, 1990 nga ammo a kas ti Masna a Parke ti Kabambantayan ti Kitanglad. Idi 1994, daytoy ket napili a kas maysa kadagiti 10 a prioridad a sitio babaen ti Banko ti Lubong babaen ti Gandat ti Panagay-aywan iti Prioridad a Nasalakniban a Luglugar. Ti Bantay Kitanglad ken dagiti kaarrubayanna a lugar ket nairangarang idi a nasalakniban a lugar babaen ti kategoria ti masna a parke babaen ti Proklamasion ti Presidente 896 a napetsaan idi Oktubre 24, 1996. Idi Nobiembre 9, 2000, ti parke ket kanungpalanen a nagbalin a napno a nasalakniban a lugar idi pinasingkedan ti Kongreso ti R.A. 8978 nga ammo pay ti Tignay ti Nasalakniban a Lugar ti Kabambantayan ti Kitanglad ti 2000.
Heograpiko a lokasion
Ti Kabambantayan ti Kitanglad ket mabirukan iti paset ti akin-amianan a tengnga ti probinsia ti Bukidnon, ti dagus nga amianan ti kaarrubana a Kabambantayan ti Kalatungan. Daytoy ket naisanglad iti baetan ti 8°7′42″N ken 124°55′30″E. Daytoy ket nabeddengan iti laud babaen ti Talakag, amianan a laud babaen ti Baungon, iti amianan babaen ti Libona ken Manolo Fortich, iti amianan a daya babaen ti Impasug-ong, iti daya babaen ti Siudad ti Malaybalay ken iti abagatan babaen ti Lantapan.
Klima
Ti klima iti Kabambantayan ti Kitanglad ket addaan iti Nabaliwan a Pannakaidasig ti Corona, a nailaslasin babaen ti nabiit a namaga a tiempo nga agpaut iti maysa aginggana iti tallo a bulan, ken awan ti nakaro a panagtudtudo. Ti lugar ket naabungotan ti ulep iti amin a paset ti tawen.
Ti temperatura ket sumakop manipud iti 22.7°C iti Enero aginggana ti 24.6 °C iti Hunio. Daytoy ket makaawat iti kaaduan a panagtudtudo iti Hunio. Ti kamagaan a paset ti panawen ket ti bulan ti Marso.
Dagiti hidrolohiko a langa
Ti Kabambantayan ti Kitanglad ket mangporma ti pagdagusan ti danum kadagiti nadumaduma a nangruna a sistema ti karayan nga agayus iti amianan ken tengnga a Mindanao. Dagitoy a karayan ket mairaman ti Karayan Cagayan, Karayan Tagoloan, ken Karayan Pulangi, ti nangruna a tributario ti Rio Grande de Mindanao. Ti panagayus iti lugar ket mailaslasin iti nagtimbukel a tabas, nga agtataud manipud kadagiti kangatuan a punto ti kabambantayan.
Pagsasao a Bargam
Ti pagsasao a Bargam, wenno Mugil, ket ti pagsasao a Papuano a kangrunaan nga insasao dagiti manakman idiay Probinsia ti Madang, Papua Baro a Guinea.
Gingoog
Ti Siudad ti Gingoog ket maysa a maika-2 a klase a siudad iti probinsia ti Misamis Oriental iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Siudad ti Gingoog ket nabingbingay a politikal iti 79 a barbaranggay.
• Agay-ayan
• Alagatan
• Anakan
• Bagubad
• Bakidbakid
• Bal-ason
• Bantaawan
• Binakalan
• Capitulangan
• Daan-Lungsod
• Dinawehan
• Eureka
• Hindangon
• Kalagonoy
• Kalipay