cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Matematika
Etimolohia
Iti Latin, ken iti Ingles aginggana idi panawen ti1700, ti termino a matematika ket sapasap a kaibuksilan ti "astrolohia" (wenno sagpaminsan nga "astronomia") ngem iti "matematika"; ti kaibuksilanna ket nagin-inut a nagbalbaliw iti agdama a pormana manipud idi agarup a 1500 aginggana idi 1800. Daytoy ket gapuanan kadagiti adu a madi a pannakaipatarus: a naisangsangayan ti ballag ni San Augustin a dagiti Kristiano ket nasken a maammuanda ti mathematici a kayatna sawen ket dagiti astrologo, daytoy ket sagpaminsan a madi ti pannakaipatarusna nga ipato dagiti matematiko.
Ti nalawag a porma iti Ingles, a kas ti ad-adu ngem maysa a porma iti Pranses ti les mathématiques (ken basbassit nga inus-usar iti agmaymaysa a kita ken ti la mathématique), ket masurotan pay manipud iti Latin a neutro ti ad-adu ngem maysa ti mathematica (Cicero), a naibatay ti ad-adu ngem maysa iti Griego ti τα μαθηματικά (ta mathēmatiká), nga inus-usar babaen ni Aristoteles (384–322 BC), ken sumurok-kumurang a kaibuksilanna ti "amin a matematiko a banag"; urayno mabalin a binulod laeng iti Ingles ti panangilasin ti mathematic(al) ken nagporma ti pangnagan ti matematika kalpasan ti tabas ti pisika ken metapisika, a tinawid manipud iti Griego. Iti Ingles, ti pangnagan a matematika ket makaal-ala ti agmaymaysa a a porma ti berbo. Kadawyan daytoy a maipababa iti maths wenno, iti agsasao ti Ingles nga Amianan nga Amerika, iti math.
Dagiti panagilawlawag ti matematika
Dagiti tallo a kangrunaa a kita ti panangipalplawag ti matematika ket tinawtawagan ti lohisista, intuisionista, ken pormalista, a ti tunggal maysa ket mangipakpakita ti sabali a panunot ti pilosopiko a panagadal. Amin dagitoy ket adda ti nakaro a problema, awan kadagitoy ti nawatiwat a pannaka-awat, ken awan ti mabalin a panangikaykaysa.
Siudad ti Lucena
Ti Siudad ti Lucena ket maysa a maika-2 a klase a siudad iti probinsia ti Quezon iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Nabingbingay a politikal ti Siudad ti Lucena iti 33 a barbaranggay.
• Baranggay 1 (Pob.)
Olaya, Antioquia
Ti Olaya ket agadayo iti 100 a kilometro manipud iti siudad ti Medellín, ti kapitolio ti Departamento ti Antioquia. Daytoy ket addaan iti kalawa iti 90 km², ken daytoy ti kabassitan a munisipalidad iti departamento. Ti Olaya ket isu pay ti kaduogan a munisipalidad ti Antioquia.
1570
Ti tawen idi 1570 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Domingo (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Siudad ti Lucena
Dagiti baranggay
• Baranggay 2 (Pob.)
• Baranggay 3 (Pob.)
• Baranggay 4 (Pob.)
• Baranggay 5 (Pob.)
• Baranggay 6 (Pob.)
• Baranggay 7 (Pob.)
• Baranggay 8 (Pob.)
• Baranggay 9 (Pob.)
• Baranggay 10 (Pob.)
• Baranggay 11 (Pob.)
• Barra
Pagsasao a Weliki
Ti pagsasao a Weliki ket maysa kadagiti sasao a Finisterre ti Papua Baro a Guinea.
Siudad ti Lucena
Dagiti baranggay
• Cotta
• Gulang-Gulang
• Dalahican
• Domoit
• Ibabang Dupay (Pob.)
• Ibabang Iyam
• Ibabang Talim
• Ilayang Dupay
• Ilayang Iyam
• Ilayang Talim
• Isabang
• Mayao Crossing
• Mayao Kanluran
• Mayao Parada
• Mayao Silangan
• Ransohan
• Salinas
• Talao-Talao
• Market View (Pob.)
Sabanalarga, Antioquia
Ti Sabanalarga ket ti maysa nga ili ken munisipalidad iti Departamento ti Antioquia, Colombia. Parte ti subrehion ti Akinlaud nga Antioquia.
Lobo, Batangas
Ti Lobo ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Batangas iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Lobo ket nabingbingay a politikal iti 26 a barbaranggay.
• Apar
• Balatbat
• Balibago
• Banalo
• Biga
• Calo
• Calumpit
• Fabrica
• Jaybanga
• Lagadlarin
• Mabilog Na Bundok
• Malabrigo
• Malapad Na Parang
• Masaguitsit
• Nagtalongtong
• Nagtoctoc
• Olo-olo
• Pinaghawanan
• San Miguel
• San Nicolas
• Sawang
• Soloc
• Tayuman
• Poblacion
Makro a pagsasao ti ISO 639
Ti ISO 639-3 ket maysa nga internasional nga alagaden para kadagiti kodigo ti pagsasao. Iti panangipalawag kadagiti kodigo ti pagsasaona, adda met dagiti naipalawag a kas dagiti makro a pagsasao a mabalin a mangsakop kadagiti naparaigidan a kaso a paggiddiatan dagiti napigsa ti sabali a nagdalanan dagiti dialekto ken asideg nga agkakabagian a pagsasao (dagiti lugar ti dialekto), wenno dagiti sabali a kita ti bitla a naikeddeng nga agpapada wenno agigiddiat a pagsasao para iti etniko wenno politikal imbes a dagiti lingguistiko a rasrason. Adda dagiti lima pulo ket innem a pagsasao iti ISO 639-2 a naikeddeng a dagiti makro a pagsasao iti ISO 639-3. Ti panagusar ti daytoy a kategoria iti makro a pagsasao ket naipakaten iti maika-16 nga edision ti Ethnologue.
1572
Ti tawen idi 1572 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Martes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Makro a pagsasao ti ISO 639
Listaan dagiti makro a pagsasao
Daytoy a listaan ket iramanna laeng ti opisial a datos manipud iti http://www.sil.org/iso639-3.
Pandag
Ti Pandag ket maysa nga ili iti probinsia ti Maguindanao iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Pandag ket nabingbingay a politikal kadagiti 8 a barbaranggay.
Pagsasao a Kalinga
Ti Kalinga ket ti lugar ti dialekto ti Probibsia ti Kalinga idiay Filipinas nga insasao babaen dagiti tattao nga Igorot, a kakuyogna ti Ilokano. Ti karuay ti Banao nga Itneg ket saan a maysa kadagiti kaaruba a pagsasao nga Itneg.
Albay
Ti Albay ket maysa a probinsia ti Filipinas a masarakan iti Rehion ti Bicol iti Luzon. Ti kapitoliona ket ti Siudad ti Legazpi ken kabeddengna ti Camarines Sur iti amianan ken ti Sorsogon iti abagatan. Iti met amianan-a-daya ti probinsia ket ti Golpo Lagonoy iti Baybay Filipinas, ken iti abagatan a laud ket ti Paso ti Burias.
Masarakan idiay Albay ti nalatak a Bulkan Mayon, maysa nga aktibo ken dandani perpekto nga immapa a bulkan 15 a kilometro manipud iti Siudad ti Legazpi iti abagatan.
Pagsasao a Kalinga
Dagiti dialekto
Bingbingayen babaen ni Ronald Himes (1997) ti Kalinga kadagiti 3 a dialekto.
Albay
Heograpia
Addaan ti Albay iti 15 nga ili ken 3 a siudad.
Dagiti ili
• Camalig
• Daraga
• Guinobatan
• Jovellar
1573
Ti tawen idi 1573 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Huebes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Albay
Dagiti ili
• Libon
• Malilipot
• Malinao
• Manito
• Pio Duran
• Polangui
• Rapu-Rapu
Asido
thumb|Ti [[Zinc, ti kadawyan a metal, nga agtigtignay iti Klorhidriko asido, ti kadawyan nga asido]] Ti maysa nga asido (manipud iti Latin acidus/acēre a ti kaibuksilanna ket naalsem ) ket kimiko a sustansia a ti solusion ti danumna ket nailaslasin babaen ti naalsen a nanam, ti abilidad a mangbaliw ti nalabbasit a litmus, ken ti abilida nga agtignay kadagiti base ken dagiti dadduma a metal (kasla ti kalsio) tapno mangporma kadagiti asin. Dagiti solusion ti danum dagiti asido ket addaan iti pH iti basbassit ngem 7. Ti ab-ababa a pH ket kaibuksilanna ti nangatngato a kina-asido, ken isunga ti nangatngato a konsetrasion dagiti hidroheno nga ion iti solusion. Dagiti kimiko wenno dagiti sustansia nga addaan iti tagikua iti maysa nga asido ket makunkuna nga asidiko.
Albay
Dagiti ili
• Santo Domingo
• Tiwi
Lazi
Ti Lazi ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Siquijor iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Lazi ket nabennebenneg iti 18 a barbaranggay.
• Campalanas
• Cangclaran
• Cangomantong
• Capalasanan
• Catamboan (Pob.)
• Gabayan
• Kimba
• Lower Cabangcalan
• Nagerong
• Po-o
• Simacolong
• Tagmanocan
• Talayong
• Tignao
• Upper Cabangcalan
• Ytaya
Sopetrán
Ti Sopetrán ket ti maysa nga ili ken munisipalidad iti Departamento ti Antioquia, Colombia. Parte ti subrehion ti Akinlaud nga Antioquia. Daytoy ket beddengan iti amianan babaen ti munisipalidad ti Olaya, iti daya babaen ti munisipalidad ti Belmira, iti abagatan babaen dagiti munisipalidad ti San Jerónimo ken Ebéjico ken iti laud babaen ti munisipalidad ti Santa Fe de Antioquia. Daytoy ket 59 a kilometro manipud iti siudad ti Medellín, ti kapitolio ti Deapartamento ti Antioquia. Ti munisipalidad ket addaan iti kalawa iti 223 a kuadrado kilometro.
1574
Ti tawen idi 1574 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Biernes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Uramita
Ti Uramita ket ti maysa nga ili ken munisipalidad iti Departamento ti Antioquia, Colombia. Parte ti subrehion ti Akinlaud nga Antioquia.
Pagsasao nga Awara
Alpabeto
Ti pagsasao nga Awara ket addaan kadagiti 21 a letra (Aa, Ää, Bb, Dd, Ee, Ff, Gg, Hh, Ii, Jj, Kk, Ll, Mm, Nn, Oo, Pp, Ss, Tt, Uu, Ww, Xx, Yy, Zz), dagiti 3 diptongo (Gw gw, Kw kw, Ng ng) ken triptongo (Ngw ngw)
Nicolaas Laurens Burman
thumb|right|250px Ni Nicolaas Laurens Burman (1734–1793) ket maysa idi nga Olandes a botaniko.
Isu ket anak a lalaki ni Johannes Burman (1707–1780). Sinarunona ti amana iti tugaw ti botanika idiay Athenaeum Illustre ti Amsterdam, ken idiay Hortus Botanicus. Isu ket timmuloy iti panagsurat a kinaduaanna ni Carolus Linnaeus, ken kimmuyog kaniana idiay Unibersidad ti Uppsala idi 1760. Isu ti mannurat kadagiti nadumaduma nga obra a nairaman ti Specimen botanicum de geraniis (1759) ken ti Flora Indica (1768) a kanungpalan a kinompleto babaen ni Johann Gerhard Koenig (1728–1785).
General Santos
Dagiti baranggay
• Buayan
• Bula
• Conel
• Dadiangas East (Poblacion)
• Katangawan
• Lagao (1st & 3rd)
• Labangal
• Ligaya
• Mabuhay
• San Isidro (Lagao 2nd)
• San Jose
• Sinawal
• Tambler
• Tinagacan
• Apopong
• Siguel
• Upper Labay
• Batomelong
• Calumpang
• City Heights
• Dadiangas North
• Dadiangas South
• Dadiangas West
• Fatima
• Olympog
Caraga, Davao Oriental
Ti Caraga ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Davao Oriental iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Caraga ket nabingbingay a politikal iti 17 a barbaranggay.
• Caningag
• Don Leon Balante
• Lamiawan
• Manorigao
• Mercedes
• Pichon
• Poblacion
• San Antonio
• San Miguel
• San Pedro
• Santa Fe
• Santiago
• Sobrecarey
Bantay Matutum
Ti Bantay Matutum ket maysa nga aktibo a bulkan, nga agarup a 5.7 km iti kaadayo manipud idiay Acmonan, Tupi, Abagatan a Cotabato, Filipinas.
Lokasion
Ti Bantay Matutum ket mabirukan idiay probinsia ti Abagatan a Cotabato, iti isla ti Mindanao, idiay abagatan ti Filipinas, iti heograpikal a nagsasabtan 6°22'N, 125°06.5'E.
Daytoy ket 15 km nga amianan ti Polomolok, ken agarup a 30 km amianan-amianan a laud ti Siudad ti General Santos
Dagiti pisikal a langa
Ti Bantay Matutum ket maysa nga estratobulkan nga agtayag iti 2,286 metto asl nga addaan iti diametro ti baba iti 25 km. Daytoy ket addan kadagiti 2 a napudot nga ubbog a tinawtawagan ti Acmonan ken Linan, 5.7 km iti laud-abagatan a laud ti bulkan. Ti asideg ti bulkan ket dagiti sanguanan ti Landayao, Tampad, ken Albulhek ken laud amin dagitoy ti bulkan, ken ti Magolo iti amianan.
Adda dagiti nasayaat a napreserba a 320 metro ti kalawa nga abut ti bulkan idiay pantok ti bulkan. Ti abut ti bulkan ket nagiwangan babaen dagiti tallo a baw-ang ken aguneg daytoy ti 120 metro ken ti datarna ket napusek a kabakiran.
Dagiti panagbettak
Dagiti bukanologo ket namatmatida a ti Bantay Matutum ket mabalin nga addaan iti preatiko a panagbettak idi Marso 7, 1911.
Ti Bantay Matutum ket maysa kadagiti aktibo a bulkan ti Filipinas. Amin dagitoy ket paset ti Singsing ti Apuy ti Pasipiko.
Parbo a saririt
Ti panagsukisok ti AI ket teknikal unay ken espesialisado, ken nauneg a nabingbingay kadagiti pagobraan a paset a masansan a napaay a makisinnarita iti tunggal maysa kaniada. Dagitoy a panagsisina ket gapu ti sosial ken kultural a banbanag: dagiti paset ti pagobraan ket dimmakkel iti lawlaw dagiti naisangayan a patakder ken dagiti obra dagiti agmaymaysa nga agsuksukisok. Ti AI a panagsukisok ket nabingbingay pay babaen dagiti nadumaduma a teknikal a banag. Adda met dagiti paset a pagobraan a naipatengaan ti isip kadagiti pakailawlawagan iti naisangayan a problema, iti maysa kadagiti mabalin nga arngian, iti panagusar ti aggigiddiat a ramramit ken para iti pannakatungpal kadagiti naisangayan a panangipakat.
Dagiti sentral a problema (wenno gangandat) ti AI a pangsukisok ket mairaman ti panagrason, pannakaammo, panagplano, panagadal, komunikasion, panangipagarup ken ti abilidad nga aggunay ken panangiturong kadagiti banag. Ti sapasap a sairit (wenno "napigsa nga AI") ket isu pay laeng dagiti napaut a gangandat iti pagobraan. Dagiti agdama a nadayeg nga arngian ket mairaman dagiti estatistiko a pamay-an, pagbilanagn a saririt ken tradisional a simboliko nga AI. Adda dagiti adu unay a bilang dagiti ramit nga inus-usar iti AI, mairaman dagiti bersion ti panagbiruk ket matematiko nga optimisasion, lohika, dagiti pamay-an a naibatay iti probabilidad ken ekonomika, ken dagiti adu pay a dadduma.
Papa Juan VII
Ni Papa Juan VII (c. 650 – 18 Oktubre 707) ket isu ti papa manipud idi 705 aginggana idi 707. Isu ti simmaruno kenni Juan VI, isu ket (a kas ti sinarunona) kaputotan iti Griego. Isu ket maysa kadagiti papa ti Bisantino a Kinapapa.
1576
Ti tawen idi 1576 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Domingo (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Angkor Wat
Ti Angkor Wat (អង្គរវត្ត) ket Hindu, intono kuan ket templo ti Budista a patakder ken ti kadakkelan a relihioso a monumento iti lubong. Ti templo ket binagon babaen ni Ari Suryavarman II idi kasapaan ti maika-12 a siglo idiay Yasodharapura (យសោធរបុរៈ, iti agdama nga aldaw ti Angkor), ti kapitolio ti Imperio ti Khmer, a kas ti estado a templona ken mausoleo. Iti pannakisina ti tradision a Shibismo kadagiti dati nga ari, ti Angkor Wat ket embes ket id a naidaton kenni Bisnu. Kas ti kasayaatna a napreserba a templo iti daytoy a lugar, daytoy laeng ti nabatbati a naisangayan a sentro ti relihion manipud iti pannakapundarna – immuna idi a Hindu, intono kuan ket Budista. Ti templo ket adda iti kangatuan iti kasayaatan a klasiko nga estilo ti Khmer nga arkitektura. Daytoy ket nagbalinen a simbolo ti Cambodia, a nagparparang iti bukodna a nailian a wagayway, ken isu daytoy ti kangrunaan a papanan dagiti agbisbista.
Ti Angkor Wat ket mangilaok ti dua a plano ti templo nga arkitektura ti Khmer: ti templo a bantay ken ti kaudian a naigaleria a templo, a naibatay iti nasapa a Dravidiana nga arkitektura, nga adda dagiti nangruna a langa a kas ti Jagati. Daytoy ket nadibuho a mangirepresenta ti Bantay Meru, ti balay dagiti deva iti Hindu a mitolohia: iti kaunegan ti pasalingdan ken ti maysa nga akin-ruar a diding ti3.6 km a kaatiddog ket dagiti tallo a rektanggulo a galeria, ti tunggal maysa ket naipangato kadagiti sinaruno. Iti tengnga ti templo kadagiti ti templo ket agtaktakder ti kuinkunse dagiti torre. Daytoy ket saan a kasla dagiti sabali nga Angkoriano a templo, ti Angkor Wat ket naipaturong iti laud; dagiti eskolar ket sannda a nagtutunos no ania ti kinapangrunana daytoy. Ti templo ket rinaraem para iti kangayed ken kadanggay iti arkitektura.
Ti moderno a nagan, nga Angkor Wat, ket kaibuksilan ti "Templo a Siudad" wenno "Siudad dagiti Templo" iti Khmer; Ti Angkor, ket kaibuksilanna ti "siudad" wenno "kapitolio a siudad", daytoy ti lokal a porma ti pannakaibaga ti balikas a nokor (នគរ), ken nagtaud manipud iti Sanskrito a balikas ti nagara (नगर). Ti Wat ket isu ti Khmer a balikas para iti "parparangan ti templo", ken naala manipud iti Pali a balikas ti "vatta" (वत्त). Sakbay ti daytoy a paset ti panawen ti templo ket naamammuan idi a kas ti Preah Pisnulok (Vara Vishnuloka iti Sanskrito), manipud iti kalpasan nga ipupusay a titulo ti nagpundar daytoy.
Pakasaritaan
thumb|left|Ni Ari [[Suryavarman II, ti nangipatakder ti Angkor Wat]] Ti Angkor Wat ket naisanglad iti iti amianan ti moderno nga ili ti Siem Reap, ken ti asideg a distansia ti abagatan ken daya bassit ti dati a kapitolio, a naipatengnga idi idiay Baphuon. Daytoy ket lugar idiay Cambodia nga idiay ket addaan iti importante a grupo dagiti antigo nga estruktura. Daytoy ti akin-abagatan unay kadagiti nangruna a sitio ti Angkor.
Segun ti maysa a sarsarita, ti pannakaipatakder ti Angkor Wat ket inbilin babaen ni Indra tapno agtignay a kas palasio para iti anakna a lalaki a ni Precha Ket Mealea. Segun idi ti maiak-13 a siglo nga Insik a managbanniaga a ni Daguan Zhou, daytoy ket naipampamattian babaen dagiti dadduma aa ti templo ket naipatakder iti maysa a rabii babaen ti nainlangitan nga arkitekto.
Ti immuna a desinio ken panangipatakder ti templo ket napasamak idi immmuna a gudua ti maika-12 a siglo, idi las-ud ti panagturay ni Suryavarman II (nagturay idi 1113 – c. 1150). Naidedikado kenni Vishnu, daytoy ket naipatakder a kas estado a templo ti ari ken kapitolio a siudad. Gapu ta ti estela a pundasion ken dagiti amia man a kontemporaneo a sinusuratan a nangibagbaga iti templo ket nabirukanen, ti kasisigud a naganna ket di ammo, ngem mabalin a daytoy ket ammo idi a kas "Varah Vishnu-lok" kalpasan ti agdama a diosen. Ti panagobra ket nagpatingga kalpasan ti ipupusay ti ari, a nangibati ti saan a pannakalpasa dagiti dekorasion. Idi 1177, iti agarup a 27 a tawtawen kalpasan ti ipupusay ni Suryavarman II, ti Angkor ket rinaut idi dagidi Cham, ti tradisional a kabusor ti Khmer. TKalpasan dayta ti imperio ket pinabaro babaen ti baro nga ari, ni Jayavarman VII, nga isu ket nangbangon ti baro a kapitolio ken templo ti estado ti (Angkor Thom ken ti Bayon) iti bassit laeng a kilometro iti amianan.
Idi naladaw a maiak-13 a siglo, ti Angkor Wat ke nain-inut a naiyalis manipud iti Hindu iti panagusar iti Theravada a Budista, nga agtultuloy pay iti agdama nga aldaw. Tio Angkor Wat ket naisangayan kadagiti templo ti Angkor gapu ta daytoy ket saan bassit a naikaskaso kalpasan ti maika-16 a siglo ngem saan met a kompleto a napanawan, ti pannakapreserbana ket gapu ta ti posona ket nakaited met bassit iti proteksion manipud iti pannakadadael manipud iti bakir.
Maysa kadagiti immuna nga Akinlaud a bisita iti templo ket ni António da Madalena, ti Portuges a monghe a bimmisita idi 1586 ken kinuna met "daytoy ket ekstraordinario iti pannakaipatakder ken imposible ti mangipalawag iti pluma, gapu ta daytoyket saan a kasla dagiti sabali a pasdek iti lubong. Daytoy ket addaan kadagiti torre ken dekorasion ken amin dagiti pannakapino a maparnuay ti henio a tao." Idi tengnga ti maika-19 a siglo, ti templo ket binista babaen ti pranses a naturalista ken eksplorador a ni Henri Mouhot, a nangipadayeg iti sitio iti Laud babaen ti panangipablaak kadagiti nota iti panagbanniaga, nga iti insuratna ket:
"'Maysa kadagitoy a templo—karibal daytoy ti Solomon, ken binagon babaen ti antigo a Michelangelo—mabalin a mangala ti lugar a pammadayaw a kadenna dagiti dagiti kapintasan a pasdektayo. Daytoy ket nalatlatak iti ania man nga inbati kaniatayo babaen ti Gresia wenno Roma, ken mangipresenta ti naladingit a panangigiddiat iti kasaad ti barbarismo nga itan ket ti nakairareman ti estado.'"
Ni Mouhot, kasla met dagiti nasapa nga Akinlaud a bimmisita, ket nagiratanda a namati a dagiti Khmers ket binagonda ti templo, ken nagbiddutda a nangipetsa iti agarup nga isu met laeng a paset ti panawen a kas ti Roma. Ti pudno a pakasaritaan ti Angkor Wat ket inurnos laeng idi manipud iti estilistiko ken epigrapiko nga ebidensia a naurnong idi las-ud dagiti simmaruno nga obra ti panagdalus ken restorasion a naaramid iti amin a sitio ti Angkor. Awan dagidi ordinario a pagtaengan wenno balbalay wenno dagiti sabali a senial iti panagtaeng a mairaman dagiti alikamen ti panagluto, ar-armas wenno dagiti banag ti kawes a kadawyan a mabirukan kadagiti taga-ugma a sitios. Imbes ket, adda ebidensia dagiti monumento.
1579
Ti tawen idi 1579 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Huebes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano, ken ti kadawyan a tawen a nangrugi iti Lunes iti kalendario a proleptiko a Gregoriano.
Caucasia, Antioquia
Ti Caucasia ket ti maysa a munisipalidad iti Departamento ti Antioquia, Colombia. Parte ti subrehion ti Bajo Cauca Antioquia.
Tanzania
Ti pagilian ket nabingbingay kadagiti 30 rehion: lima idiay semi-autonomo nga is-isla iti Zanzibar ken 25 idiay kangrunaan a daga ti dati a Tanganyika. Ti daulo ti estado ket ni Presidente Jakaya Mrisho Kikwete, a naelektado idi 2005. Manipud idi 1996, ti opisial a kapitolio ti Tanzania ket isun ti Dodoma, nga idiay ti parlamento ti pagilian ken pakabirukan dagiti opisisna ti gobierno. Iti baetan ti panakawayawaya ken idi 1996, ti nangruna nga aplaya a siudad iti Dar es Salaam ket nagserserbi a kas ti politikal a kapitolio ti pagilian. Tatta nga aldaw, daytoy ket agtultuloy a kangrunaan a komersial a siudad ti Tanzania ken ti de facto a tugaw ti kaaduan a patakder ti gobierno. Daytoy ti kangrunaan a pagsangladan ti baybay para iti pagilian ket dagiti naserran ti daga a kaarrubana.
Ti nagan a "Tanzania" ket nagtaud kadagiti nagan ti dua nga estado, ti Tanganyika ken ti Zanzibar, a nagkaykaysa idi 1964 tapno mangporma ti Republika ti Tanganyika ken Zanzibar, ken kalpasan ti isu met laeng a tawen, nanaganan daytoy idi ti Nagkaykaysa a Republika ti Tanzania. Dagiti Artikulo ti Kappon ket isu dagitoy ti kangrunaan a pundasion ti Tanzania.
Pakasaritaan
Dagiti posil a tidda ti tattao ken kasakbayan a tattao dagiti hominido ket nabirukan idin idiay Tanzania a napetsaan kadagiti sumurok a 2 riwriw a tawtawen, a mangaramid ti lugar a kas maysa kadagiti kaduogan a naam-ammuan a nataengan a luglugar iti Lubong. Iti kinaud-udi, ti Tanzania ket naipamatmatian a tinataengan babaen dagiti agsasao ti Cushitic ken Khoisan nga agananup-agburburas a komunidad. Idi agarup a 2,000 tawtawen, agsasao ti Bantu a tattao ket nanagrugrugida a simmangpet manipud idiay akinlaud nga Aprika kadagiti serye iti migrasion. Kalpasanna, ti Nilotiko a pastores ket simmangpetda ken nagtultuloyda a napnapan iti lugar aginggana idi maika-18 a siglo.
Maysa kadagiti kangrunaan nga arkeolohiko a sitio ti Tanzania ket ti Engaruka idiay Nalatak a Rengngat a Ginget a mangiraman ti maysa a panagsibog ket panagtalon a sistema.
Dagiti agbanbaniaga ken aglaklako manipud idiay Golpo Persiano ken lumaud nga India ket binisbisitada ti aplaya ti Daya nga Aprika manipud idi nasap a milenio AD. Ti Islam ket nasansanay idi diay Aplaya ti Swahili manipud idi nasapa a maikawalo ken maikasiam a siglo AD. thumb|left|250px|Ni [[Paul von Lettow-Vorbeck|Heneral von Lettow-Vorbeck idiay Dar es Salaam a kaduana iti maysa a Britaniko nga Opisial (kanigid) ken Aleman nga Opisial (kanawan), idi Marso 1919]] Ti agtutunton iti aplaya a parte, ti Omani a Sultan a ni Seyyid Said ket inyalisna ti kapitoliona idiay Siudad ti Zanzibar idi 1840. Iti las-ud ti daytouy a panawen, ti Zanzibar ket nagbalin nga isu ti sentro para iti Arabo a panaglako ti adipen. Add ti paggiddiatan iti 65% aginggana iti 90% ti naadipen idi ti populasion iti Arabo-Swahili a Zanzibar. Maysa idi kadagiti kadayegan a nagtagtagilako kadagiti adipen iti aplaya ti Daya nga Aprika ket ni Tippu Tip, nga isu idi ket apo a lalaki ti maysa a naadipen nga Aprikano. Dagiti Nyamwezi a naglaklako ti adipen babaen ti pannkaidaulo iti Msiri ken Mirambo. Segun ken ni Timothy Insoll, "Dagiti bilang ket nairehistro ti panag-eksport kadagiti 718,000 nga adipen manipud iti aplaya ti Swahili idi las-ud ti maika-19 a siglo, ken ti panangibai kadagiti 769,000 idiay aplaya."
Iti naladaw a maika-19 a siglo, ti Imperial nga Alemania ket pinarukmana dagiti rehion nga itan ket ti Tanzania (saan a mairaman ti Zanzibar), Rwanda, ken Burundi, ken intiponda dagitoy iti Aleman a Daya nga Aprika. Idi las-ud ti Sangalubongan a Gubat I, ti maysa a panagpadas a panagraut babaen ti Britaniko ket linappedan idi babaen ti Aleman a Heneral a ni Paul von Lettow-Vorbeck, nga isuna ti nangirugi ti napaut a kampania ti gerila a mangsuppiat ti Britaniko. Dagiti kalpasan ti Sangalubongan a Gubat I a tulagan ken ti dokumento ti linteg ti Liga ti Pagpagilian ket nangdesignado ti lugar a kas ti Bilin ti Britaniko, malaksid ti bassit a lugar idiay amianan a laud, a naited iti Behika ken kalpasan daytoy ket nagbalin a ti Rwanda ken Burundi, ken ti pay bassit a lugar idiay abagatan a daya (Trianggulo ti Kionga), a naitipon ti Portuges a Daya nga Aprika (nga itan ket Mozambique). thumb|left|250px|Ti Nangbangon a daulo ti Tanzania a ni [[Julius Nyerere a kaduana ni Presidente Jimmy Carter ken ti Umuna aBalasang a ni Rosalynn Carter idi 1977.]] Ti Britaniko a panagturay ket nagpatingga idi 1961 kalpasan ti nakappia (no kas pagarigan a maipada ti kaarrubana a Kenya) a pannakapan iti wayawaya. Idi 1954, ni Julius Nyerere ket nagpabalin ti maysa a gunglo iti maipapana ti politikal a Nailian a Kappon ti Tanganyika Aprikano (TANU). Ti kangrunaan a gandat ti TANU ket ti gumun-od ti nailian a kinaturay para iti Tanganyika. Nairugi ti maysa a kampania iti panagirehistro kadagiti baro a kamkameng, ken ti kaunegan ti maysa atawen ti TANU ket isu ti nagbalin a nagiyuna kadagiti politikal a gunglo ti pagilian. thumb|right|Ni [[Benjamin William Mkapa, ti maikatlo a Presidente ti Tanzania.]] Ni Nyerere ket nagbalin nga isu ti Ministro ti administro ti Britaniko a Tanganyika idi 1960 ken nagtultuloy a Kangrunaan a Ministro idi ti Tanganyika ket nagbalin nga opisial a nawaya idi 1961. Idi 1967 ti immuna akinapresidente ni Nyerere ket simmikko iti Kanigid kalpasan ti Arusha a Panagirangarang, a nangikodigo ti maysa a panangitalek iti sosialismo iti pamay-an a Pan-Aprikano. Kalpasan ti Panagirangarang, dagiti banko ket naipaumili, ken dagiti pay adu a dadakkel nga industria.
Kalpasan ti Zanzibar a Rebolusion a nan gipapanaw ti Arabo a dinastia idiay kaarrubana a Zanzibar, a nagbalin a nawaya idi 1963, ti isla ket nakitipon iti nangruna a daga ti Tanganyika tapno mangporma ti maysa apagilian ti Tanzania idi 26 Abril 1964. Ti panagkappon dagitoy dua, urayno tattan, dagiti rehion ket kontrobersial a kaaduan kadagiti Zanzibar (uray dagiti nagay-ayat ti rebolusion) ngem inaw-awat babaen ti gobierno ti Nyerere ken ti Rebolusionario a Gobierno ti Zanzibar gapu kadagiti nagbibingayan a politikal a pateg ken dagiti gandat.
Manipud idi naladaw a tawtawen ti 1970, ti ekonomia ti Tanzania ket dimmakes. Ti Tanzania ket nakilinia pay idi iti Tsina, a manipud idi 1970 aginggana idi 1975 ket nangpinansia ken timmulong a nangbangon ti 1860 km a TAZARA a Perokaril manipud idiay Dar es Salaam aginggana idiay Zambia. Manipud idi tawtawen ti tengnga ti 1980, ti gobierno ket nagpinasia babaen ti panagbulbulod manipud iti Internasional a Pundo ti Panguartaan ken napnapan kadagiti reporma. Manipud ti tawtawen ti tengnga ti 1980 ti GDP ti tunggal maysa a tao ti Tanzania ket rimmang-ayen ken naipabassit ti kinapanglaw.
Heograpia
Iti, ti Tanzania ket ti maika-13 a kadakkelan a pagilian idiay Aprika ken ti maika-31 a kadakkelan iti lubong, daytoy ket nairanggo iti nagbaetan ti hipto ken ti basbassit a Nigeria. Daytoy ket beddenganna ti Kenya ken Uganda iti amianan; ti Rwanda, Burundi, ken ti Demokratiko a Republika ti Kongo iti laud; ken ti Zambia, Malawi, ken Mozambique iti abagatan. Ti Tanzania ket mabirukan idiay akindaya nga aplaya ti Aprika ken daytoy ket addaan iti aplaya iti Taaw Indiano iti agarup a iti kaatiddog. Daytoy ket mangiraman pay kadagiti nadumaduma nga addaan iti baybay nga is-isla, a mairaman ti Unguja (Zanzibar), Pemba, ken Mafia. Ti pagilian ket isu ti pakabirukan ti kangatuan ken kababaan a puntos idiay Aprika country: ti Bantay Kilimanjaro, iti iti ngato ti pantar ti baybay, ken ti datar ti Danaw Tanganyika, iti  iti baba ti pantar ti baybay.
Ti Tanzania ket kabambantayan ken kabakiran idiay amianan a daya, idiay pakabirukan ti Bantay Kilimanjaro. Tallo kadagiti Nalatak a Dandanaw ti Aprika ket sangkapaset dagitoy nga adda iti uneg ti Tanzania. Iti amianan ken iti laud ket mabirukan ti Danaw Victoria, Ati kadakkelan a danaw ti Aprika, ken ti Danaw Tanganyika, ti kaadaleman a danaw ti kontinente, ken naam-ammuan daytoy kadagiti naisangayan a sebbangan iti ikan. Iti abagatan a laud ket mabirukan ti Danaw Nyasa. Ti Sentral Tanzania ket dakkel a banak nga adda met dagiti tanap ken matalon a daga. Ti akindaya nga aplaya ket napudot ken nadam-eg, ken ti Purpuro Zanzibar ket mabirukan met iti baybay.
Klima
Ti klima ket adu nga agdumaduma iti uneg ti Tanzania. Kadagiti kabambantayan, dagiti temperatura ket sumakop iti nagbaetan ti kadagiti tiempo ti panaglam-ek ken kalgawd. Ti dadduma a paset ti pagilian ket addaan kadagiti temperatura a manmano a summuek iti ab-ababa ngem. Dagiti kapudotan a paset ti panawen ket iti nagbaetan ti Nobiembre ken Pebrero bayat a ti panaglalam-ek a paset ti panawen ket mapasamak iti nagabetan ti Mayo ken Agosto. Ti tinawen a temperatura ket. TNalamiis ti klima kadagiti rehion ti kabambantayan.
Ti Tanzania ket addaan kadagiti dua a nangruna a panagtutudo: ti maysa ket ti uni-modal (Oktubre–Abril) aken ti sabali ket ti bi-modal (Oktubre–Disiembre ken Marso–Mayo). Ti immuna a naibaga ket masanay idiay akin-abagatan, sentral, ken ti akinlaud a paspaset ti pagiliany,ken ti naudi a naibaga ket mabirukan iti amianan manipud idiay Danaw Victoria ken gumay-at iti daya aginggana iti aplaya. Ti bi-modal ket patauden babaen ti migrasion ti Sona ti Intertropikal a Pagtutumpongan.
Administratibo a pannakabingbingay
thumb|Dagiti rehion ti Tanzania.
Idi 1972, ti lokal a gobierno iti nangruna a daga ket nawaswas ken sinukatan ti dagus a turay manipud iti sentral a gobierno. Ti lokal a gobierno, nupay kastar, ket naisubli manen idi rugi ti tawtawen ti 1980, idi dagiti konseho ti turay ti away ket nabangon manen. Dagiti panagbubutos ti lokal a gobierno ket napasamak idi 1983, ken dagiti nagannong a konseho ket nangrugi idi 1984. Idi 1999, ti Programa ti Reporma ti Lokal a Gobierno ket inpatignay babaen ti Nailian nga Asemblia, ken nangisaad "ti konprehensibo ken ambissioso a gandat … [nangsakop] kadagiti uppat a banag: desentralisasion ti politika, desentralisasion ti pinansia, desentralisasion ti administration ken binaliwan dagiti sentral-lokal a relasion, a ti gobierno ti nangruna a daga ket addaan kadagiti makabaliw a bileg iti uneg ti batayan ti Batay-linteg."
Ti Tanzania ket nabingbingay kadagiti tallopulo a rehion (mkoa), duapulo ket lima idiay nangruna a daga ken lima idiay Zanzibar (tallo idiay Unguja, dua idiayn Pemba). Adda pay dagiti 169 a napartuat a distrito (wilaya), ken ammo pay a kas dagiti turay ti lokal a gobierno. Kadagiti 169 a distrito, 34 ket dagiti urbano a yunit, ken ad-adu bay a naidasig a kas dagiti tallo konseho ti siudad (Arusha, Mbeya, ken Mwanza), dagiti sangapulo ket siam a konseho, ken dagiti sangapulo ket dua a konseho ti ili.
Dagiti urbano a yunit ket addaan iti maysa nga autonomo a siudad, munisipal, wenno konseho ti ili ken nabingbingay kadagiti ward ken mtaa. Dagiti saan nga urbano a yunit ket addaan iti maysa nga autonomo a distrito ngem nabingbingay kadagiti konseho ti purok wenno dagiti turay ti ili (umuna nga agpangl) ken kalpasanna ti vitongoji.
Ti siudad ti Dar es Salaam ket naisangayan gapu ta daytoy ket addaan iti konseho ti siudad a ti pudno a pagturayanna ket tuonenna dagiti tallo a munisipal a konseho. Ti mayor ti konseho ti siudad ket mabutosan babaen ti dayta a konseho. Ti duapulo a kameng ti konseho ti siudad ket buklen dagiti sangapulo ket maysa a tao a binutosan babaen dagiti munisipal a konseho, pito a kamkameng ti Nailian nga Asemblia, ken ti "Nainominado a kamkameng ti parlamento babaen ti 'Espesial a Tugtugaw' para iti babbai". Ti tunggal maysa a munisipal a konseho ket addaan pay iti mayor. "Ti Konseho ti Siudad ket agtignay iti papel ti koordinasion ken mangirebbeng kadagiti banag a mabirukan kadagiti amin a paset dagiti tallo a munisipalidad", a mairaman ti seguridad ken dagiti emerhensia a serbisio.
Naatap a biag ken konserbasion
thumb|left|Ti giraffa ket isu ti [[nailian nga ayup]] Agarup a 38 porsiento ti kalawa ti daga ti Tanzania ket nailasin kadagiti nasalakniban a lugar para ti konserbasion. Ti Tanzania ket addaan kadagiti 16 a nailian a parke, ken maipatinayon pay dagiti nadumaduma a reserba ti ayup ken kabakiran, a mairaman ti Konserbasion a Lugar ti Ngorongoro. Idiay akinlaud a Tanzania, ti Nailian a Parke ti Waig Gombe ket ti lugar ti agdama a panagadal ni Jane Goodall iti panagkukua ti chimpanzee, a nangrugi idi 1960.
Ti Tanzania ket kaaduana a biodibersio ken aglaon kadagiti adu a karuay dagiti habitat ti ayup. Idiay tanap ti Serengeti ti Tanzania, ti nabarbasan ti puraw a wildebeest (Connochaetes taurinus mearnsi) ken dagiti dadduma pay a bovidae ket makibinglay iti dakkel a tinawen a a migrasion. Ti Tanzania ket pagtaengan pay dagiti agarup a 130 nga amphibia ken dagiti sumurok a 275 a sebbangan ti reptilia, adu kadagitoy ket nainget nga endemiko ken nairaman iti Dagiti Nalabbasit a listaan dagiti nadumaduma a pagilian ti Internadional a Kappon para iti Konserbasion ti Natura. Ti Tanzania ket nakaparang-ayen iti Tignay ti Plano ti Biodeibersidad tapno mabanagan ti konserbasion dagiti sebbangan.
Gobierno
thumb|Ni Presidente [[Kikwete ken ni Kangruaan a Minitro Mizengo Pinda]]
Ti Tanzania ket estado ti maysa partido nga agturay nga addaan iti Chama Cha Mapinduzi (CCM) a bileg ti partido. Manipud ti pannakapundarna aginggana idi 1992, daytoy laeng idi ti nainkalintegan a napalubosan a partido iti pagilian. Daytoy ket nagbaliw idi 1 Hulio 1992, idi napasayaat ti Batay-lintegken dagiti adu a bilang dagiti linteg a mangpalubos ken mangregulado ti pannakabangon ken operasion iti ad-adu ngem maysa a politikal a partido ket intignay babaen ti Nailian nga Asembilia. Dagiti panagbubutos ti presidente ken amin a tugtugaw ti Nailian nga Asemblia ket natengngel iti Oktubre 2010. Ti CCM ket agtengngel iti agarup a 75 porsiento kadagiti tugaw iti asemblia.
Pagsasao a Kongo
Ti pagsasao a Kongo, wenno Kikongo, ket ti pagsasao a Bantu nga insasao babaen ti tattao a Bakongo ken Bandundu nga agtataeng kadagiti tropikal a kabakiran ti Demokratiko a Republika ti Kongo, ti Republika ti Kongo ken Angola. Daytoy ket ayug a pagsasao ken mangporma iti batayan para iti Kituba, ti Bantu a kreol ken lingua franca iti amin a kaaduan ti laud a tengnga ti Aprika. Daytoy ket insasao idi baen kadagiti adu a naal-ala manipud iti rehion ket nailaklako a a kas aadipen idiay Kaamerikaan. Para iti daytoy a rason, bayat a ti Kongo ket naisasao pay laeng kadagiti naibagbaga dita ngato a pagilian, dagiti na-kreol a porma ti pagsasao ket mabirukan kadagiti rito a bitla kadagiti relihion a naibatay ti Aprika idiay Brasil, Hamaika, Kuba, Republika a Dominikano, ken naipangpangruna idiay Haiti. Daytoy ket maysa pay kadagiti taudan ti pagsasao ti Gullah a tattao ken ti Palenquero a kreol idiay Colombia. Ti kaaduan kadagiti agdama nga aldaw nga agsasao ket agtataeng idiay Aprika. Adda dagiti agarup a pito a riwriw nga agsasao iti Kongo, a mabalin nga adda met dagiti dua a riwriw a mangus-usar a kas maikadua a pagsasao. Daytoy ket batayan pay ti kreol a kaaduan a maus-usar idiay rehion ti: Kituba a tinawtawagan pay ti Kikongo de L'état wenno Kikongo ya Leta ("Kongo iti estado" iti Pranses wenno Kongo), Kituba ken Monokituba (ken ti pay Munukituba). Ti batay-linteg ti Republika ti Kongo ket us-usarenna ti nagan a Kitubà, ken ti Demokratiko a Republika ti Kongo ket us-usarenna ti termino iti Kikongo, urayno ti Kituba ket inus-usar ti administrasion.
Pagsasao a Tuma-Irumu
Ti pagsasao a Tuma, wenno (Akinngato) Irumu, ket maysa kadagiti sasao a Finisterre ti Papua Baro a Guinea.
Bacoor
Ti Siudad ti Bacoor ket maysa a primera klase a siudad iti probinsia ti Cavite iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Siudad ti Bacoor ket nabingbingay a politikal iti 73 a barbaranggay.
• Aniban I
• Banalo
• Bayanan
• Daang Bukid
• Dulong Bayan
• Habay I
• Kaingin (Pob.)
• Mabolo I
• Maliksi I
• Mambog I
• Molino I
• Niog I
• P.F. Espiritu I (Panapaan I)
• Real I
• Salinas I
• San Nicolas I
• Sineguelasan
• Tabing Dagat
• Talaba I
• Zapote I
• Queens Row Central
• Queens Row East
• Queens Row West
• Aniban II
• Aniban III
• Aniban IV
• Aniban V
• Camposanto
• Ligas II
• Ligas III
• Mabolo II
• Mabolo III
• Maliksi III
• Mambog II
• Mambog III
• Mambog IV
• Mambog V
• Molino II
• Molino III
• Molino IV
• Molino V
• Molino VI
• Molino VII
• Niog II
• Niog III
• P.F. Espiritu III (Panapaan III)
• P.F. Espiritu IV (Panapaan IV)
• P.F. Espiritu V (Panapaan V)
• P.F. Espiritu VI (Panapaan VI)
• P.F. Espiritu VII (Panapaan VII)
• P.F. Espiritu VIII (Panapaan VIII)
• Real II
• Salinas II
• Salinas III
• Salinas IV
• San Nicolas II
• San Nicolas III
• Talaba II
• Talaba IV
• Talaba V
• Talaba VI
• Talaba VII
• Zapote II
• Zapote III
• Zapote IV
• Zapote V
Malvar
Ti Malvar ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Batangas iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Malvar ket nabingbingay a politikal iti 15 a barbaranggay.
• Bagong Pook
• Bilucao (San Isidro Western)
• Bulihan
• San Gregorio
• Luta Del Norte
• Luta Del Sur
• Poblacion
• San Andres
• San Fernando
• San Isidro East
• San Juan
• San Pedro II (Western)
• San Pedro I (Eastern)
• San Pioquinto
Opera
300px|thumb|Ti [[Palasio Garnier iti Opera ti Paris, maysa kadagiti kadayegan a kamara ti opera.]]
Ti opera ket paset ti Lumaud a trdision ti klasiko a musika. Daytoy ket nangrugi idiay Italia idi gibus ti maika-16 a siglo (iti napukaw a Dafne ni Jacopo Peri, a pinataud idiay Florencia idi 1598) ken idi kuan ket naiwarwaras iti amin a paset ti Europa: Ni Schütz idiay Alemania, ni Lully idiay Pransia, ken ni Purcell idiay Inglatera ket isuda amin ket timmulong iti pannakaipatakder kadagiti bukodda a tradision idi maika-17 a siglo. Idi maika-18 a siglo, ti Italiano nga pera ket nagtultuloy a nagturturay iti kaaduan ti Europa, malaksid idiay Pransia, nangaw-awis daytoy kadagiti ganganaet a kompositor a kas ni Handel. Ti opera seria ket isu idi ti kadayawan a porma ti Italiano nga opera, aginggana idi sinuppiat ni Gluck iti artipisialidadna kadagiti bukodna nga opera a "reporma" idi tawtawen ti 1760. Ita nga aldaw ti kadayegan a pigura iti naladaw a maika-18 a siglo nga opera ket ni Mozart, nga isuna ti nangirugi ti opera seria ngem saan a nadayeg para kadagiti bukodna nga Italiano a komedia nga opera, a naipangpangruna ti Ti Pannakaiasawa ni Figaro (Le Nozze Di Figaro), Don Giovanni, ken Così fan tutte, ken ti pay  Ti Naenkantado a Pluta (Die Zauberflöte), ti maysa a dulon iti Aleman a tradision.
Listaan dagiti estado ken territorio ti Estados Unidos babaen ti densidad ti populasion
Daytoy nga artikulo ket ilistana dagiti 50 nga estado iti Estados Unidos ken Distrito iti Columbia babaen iti densidad ti populasion.
Opera
Ti immuna apagkatlo ti maika-19 a siglo ket nakakita ti nagato apuntos ti estilo a bel canto, nga adda ni Rossini, Donizetti ken ni Bellini ken isuda amin ket nagpartuat kadagiti obra a naipabpabuya pay tatta nga aldaw. Nakakita pay daytoy ti isasangpet ti Grand Opera a pakakitkitaan kadagiti obra ni Auber ken ni Meyerbeer. Ti tengnga aginggana ti naladaw a maika-19 a siglo ketisu idi ti "nabalitokan a panawen" ti opera, nga indauloan ken tinurayan babaen ni Wagner idiay Alemani aken ni Verdi idiay Italia. Ti kinadayeg ti opera ket nagtultuloy babaen ti verismo a panawen idiay Italia ken ti kontemporaneo Pranses nga opera babaen kenni Puccini ken ni Strauss idi nasap a maika-20 a siglo. Idi las-ud ti maika-19 a siglo, kadagiti kapadpada nga operatiko a tradision ket rimmuar idiay tengnga ken akin-daya a Europa, a naipangpangruna idiay Rusia ken Bohemia. Ti maika-20 a siglo ket nakakitkita kadagiti adu nga eksperimento kadagiti moderno nga estilo, a kas ti atonalidad ken serialismo (Schoenberg ken ni Berg), Neoklasisismo (Stravinsky), ken ti Minimalismo (Philip Glass ken ni John Adams). Iti ikaka-adu ti panagrekord a teknolohia, dagitikumakanta a kas ni Enrico Caruso ket nagbalinda a naamammuan kadagiti agbuybuya iti labes ti sirkulo dagiti nagay-ayat ti opera. Dagiti opera ketnaipabpabuyada pay iti (ken naisurat para iti) radio ken telebision.
1582
Ti tawen idi 1582 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Lunes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano, ken ti kadawyan a tawen a nangrugi iti Biernes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a proleptiko a Gregoriano.
Davao de Oro
Ti Davao de Oro ket maysa a probinsia ti Filipinas a masarakan iti Rehion ti Davao iti Mindanao. Ti ili ti Nabunturan, Davao de Oro ti kapitoliona. Kaabayna ti probinsia ti Davao del Norte iti laud, Agusan del Sur iti amianan, ken Davao Oriental iti daya. Sigud a paset ti probinsia ti Davao del Norte, napagbalin a kas agwaywayas a probinsia ti Davao de Oro idi 1998.
Heograpia
Addan ti Davao de Oro iti 11 nga ili.
Dagiti ili
• Compostela
• Laak (San Vicente)
• Mabini (Doña Alicia)
• Maco
• Maragusan (San Mariano)
• Mawab
• Monkayo
• New Bataan
• Pantukan
Maria, Siquijor
Ti Maria ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Siquijor iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Maria ket nabennebenneg iti 22 a barbaranggay.
• Bogo
• Bonga
• Cabal-asan
• Calunasan
• Candaping A
• Candaping B
• Cantaroc A
• Cantaroc B
• Lilo-an
• Looc
• Logucan
• Minalulan
• Nabutay
• Pisong A
• Pisong B
• Poblacion Norte
• Poblacion Sur
• Sawang
Pagsasao nga Asaro'o
Ti pagsasao nga Asaro'o, wenno Morafa, ket maysa kadagiti sasao a Finisterre ti Papua Baro a Guinea. Mabalin a dialekto ti Molet wenno asideg a kabagian a pagsasao.
Listaan dagiti estado ti Estados Unidos babaen ti kangato
Ti kangatuan alugar ti estado ti Estados Unidos ket maipalpalaway iti sabsabali a pamay-an. A dagitoy ti madakawat:
Parang, Maguindanao del Norte
Ti Parang ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Maguindanao iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Parang ket nabingbingay a politikal kadagiti 25 a barbaranggay.
• Gadungan
• Gumagadong Calawag
• Guiday T. Biruar
• Landasan (Sarmiento)
• Limbayan