cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Karayan Kongo
Labneng ken dalan
Dagiti taudan ti Kongo ket adda kadagidiay kabanbantayan ken dagiti bantay ti Renggat ti Daya nga Aprika, ken ti pay Danaw Tanganyika ken Danaw Mweru, a dagitoy ket mangpakan ti Karayan Lualaba, a daytoy ket agbalin a ti Kongo ti baba ti Dissuor Boyoma. Ti Karayan Chambeshi idiay Zambia ket sapasap a naalala a kas ti taudan ti Kongo a mailinia ti maawawat a panakasanay ti lubong a panagusar ti kaatiddogan a tibutario, a kas ti Karayan Nilo.
Sibutu
Dagiti baranggay
• Nunukan (Santa Fe)
1815
Ti tawen idi 1815 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Domingo iti kalendario a Gregoriano ken ti kadawyan a tawen a nangrugi iti Biernes iti nabunbuntog iti 12 nga aldaw a Kalendario a Huliano.
Sibutu
Dagiti baranggay
• Sheik Makdum
Karayan Kongo
Labneng ken dalan
To Kongo ket sapasap nga agayayus nga agpa-amianan manipud idiay Kisangani iti baba ti dissuor Boyoma, ken agin-inut nga agsikko iti abagatan a laud, a labsenna babaen ti Mbandaka, ken tumiptipon ti Karayan Ubangi, ken agayus idiay Alog Malebo (Stanley nga Alog). Ti Kinshasa (dati a Léopoldville) ken Brazzaville ket kasumbangir ti karayan idiay Alog, a ti karayan ket umakikid ken agtinnag kadagiti adu a katarata kadagiti nauneg a kanyon (a makunkuna a dagiti Livingstone a Disdissuor), ken labsenna ti Matadi ken Boma, ken mapan idiay baybay idiay bassit nga ili ti Muanda.
Sibutu
Dagiti baranggay
• Sibutu Proper (Poblacion)
• Talisay (Saint Annalyn)
Karayan Kongo
Labneng ken dalan
Ti Labneng ti Karayan Kongo ket maysa kadagiti naisangsangayan a pisiograpiko a paset ti dakdakkel a probinsia ti Tengnga nga Aprika, a daytoy ket agbalin a paset ti dakdakkel a nawatiwat a pisiograpiko a panakbingbingay ti Aprika.
Sibutu
Dagiti baranggay
• Tandu Banak
• Taungoh
Karayan Kongo
Kinapangruna ti ekonomiko
thumb|Ti pagrugian ti [[Dissuor Livingstone idiay asideg ti Kinshasa.]]
Sibutu
Dagiti baranggay
• Tongehat
Karayan Kongo
Kinapangruna ti ekonomiko
Urayno ti Dissuor Livingstone ket mangipawil ti panagserrek ti manipud iti baybay, gangani a ti sibubukel a Kongo ket mabalin a madaliasat kadagiti paset, a naipangpangruna idiay nagbaetan ti Kinshasa ken Kisangani. Dagiti dakkel a bapor ket nagobobrada ditoy a karayan itay nabiit pay laeng. Ti Karayan Kongo ket isu pay laeng ti pagbiagan ti daga nga adda ti bassit pay laeng a kalkalsada ken perokaril.
Sibutu
Dagiti baranggay
• Tongsibalo
• Ungus-Ungus
Karayan Kongo
Kinapangruna ti ekonomiko
Kiten ti Dagiti Alingasaw a Bapor ti Karayan Kongo
Dagiti perokaril ket labsendan dagiti tallo a nangruna a dissuor, ken kaaduan kadagiti komersio ti Tengnga nga Aprika ket lumabas ti igid ti karayanr, a mairaman ti gambang, lana ti anaaw (a kas dagiti bukbukel), asukar, kape, ken kapas. Ti karayan ket mabalin pay a napateg para iti hidroelektriko a bileg, ken dagiti Inga a Penned ti baba ti Alog Malebo ket isu dagiti ti immuna anangusar ti karayan Kongo.
Lantapan
Ti Lantapan ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Bukidnon iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Lantapan ket nabingbingay a politikal iti 14 a barbaranggay.
Karayan Kongo
Hidro-elektriko a bileg
Ti Karayan Kongo ket isu ti kabilegan a karayan idiay Aprika. Iti las-ud ti nepnep adda ti sumurok a ti danum ti tunggal maysa a segundo ti agayus idiay Taaw Atlantiko. Dagiti opurtunidad para iti Karayan Kongo ken dagiti tributariona tapno makapataud ti bileg manipud iti danum ket nawatiwat ngarud. Dagiti sientista ket kinarkuloda a ti sibubukel a Labneng ti KOngo ket pakadagupan para iti sangapulo ket tallo a porsiento ti sangalubongan a makapataud a bileg manipud iti danum. Daytoy ket mabalin a makaited ti umanay bileg para iti kammasapulan a bileg ti amin a sub-Sahara nga Aprika.
Lantapan
Dagiti baranggay
• Alanib
• Baclayon
• Balila
Karayan Kongo
Hidro-elektriko a bileg
Idi Pebrero 2005, ti tagikua ti estado ti Abagatan nga Aprika a kompania ti bileg, nga Eskom, ket nangirangarang ti maysa a singasing tapno maipadakkel ti kapasidad ti Inga babaen dagiti panagparang-ay ken panagipatakder ti baro penned ti hidroelektriko. Ti gandat ket mangiyeg ti kangatuana panagpataud ti pasilidad ti 40 GW, a daytoy ket mamindua a dakdakkel ngem ti Tallo a Karabukod a Penned ti Tsina.
Adda dagiti panagbutbuteng a dagitoy a baro a penned ti hidroelektriko ket punganayan ti panagawan kadagiti adu a sebbangan ti ikan nga endemiko ti daytoy a karayan.
Lantapan
Dagiti baranggay
• Bantuanon
• Basak
• Bugcaon
• Ka-atoan (Kaatuan)
• Capitan Juan
• Cawayan
• Kulasihan
• Kibangay
• Poblacion
• Songco
• Victory
Omar, Sulu
Ti Omar ket maysa nga ili iti probinsia ti Sulu iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Omar ket nabingbingay a politikal kadagiti 8 a barbaranggay.
Panglima Estino
Ti Panglima Estino (New Panamao) ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Sulu iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Panglima Estino ket nabingbingay a politikal kadagiti 12 a barbaranggay.
• Gagguil
• Gata-gata
• Jinggan
• Kamih-Pungud
• Lihbug Kabaw
• Likbah
• Marsada
• Paiksa
• Pandakan
• Punay (Pob.)
• Tiptipon
Danaw Taal
Ti Danaw Taal, dati nga ammo a kas Danaw Bombón, ket ti danaw iti nasadiwa a danum iti probinsia ti Batangas, iti isla ti Luzon iti Filipinas. Punnuen ti danaw ti Kaldera ti Taal, ti dakkel a bulkaniko a kaldera a binukel babaen dagiti dakkel unay a panagbettak idi baetan ti 500,000 ken 100,000 a tawtawen iti napalabas. Daytoy ti makatlo a kadakkelan a danaw iti pagilian kalpasan ti Laguna de Bay ken Danaw Lanao. Ti Isla Bulkan, ti lokasion dagiti historikal a panagbettak ti Bulkan Taal ken akinrebbeng para iti asupre a linaon ti danaw, ket mabirukan iti asideg a tengnga ti danaw. Adda maysa nga abut ti bulkan a danaw iti Isla Bulkan. Ammo a kas Danaw Duyaw wenno Danaw ti Nangruna nga Abut ti Bulkan, daytoy ket aglaon iti bukodna a bassit nga isla, ti Punto Bulkan. Naipagpagarup a ti Punto Bulkan ket ti maikatlo nga urnos nga isla iti lubong ngem ti Treasure Island (Ontario) ket dakdakkel ken naipagpagarup a ti kadakkelan iti lubong, ken adda pay iti danaw ti nasadiwa a danum.
Nasalakniban a lugar ken panangimaton
Ti labneng ti Danaw Taal ket immuna a nairangarang a kas nailian a parke, ti Nailian a a Parke ti Bulkan Taal, babaen ti ''Proklamasion Blng. 235'' idi Hulio 22, 1967 a mangsakop iti.
Babaen ti Republika Tignay 7586, nga ammo pay a kas National Integrated Protected Areas System (NIPAS) Act of 1992, naitakder manen ti lugar a kas ti Nasalakniban a Ladawan ti daga ti Bulkan Taal babaen ti Proklamasion 906 idi Oktubre 16, 1996. Imatonan ti nasalakniban a lugar babaen ti Protected Area Management Board (PAMB) ken ti maysa a Hepe ti Opisial a Mangipataray a tinawtawagan iti Superintendente ti Nasalakniban a Lugar. Ti maysa a Plano iti Panangimaton ket naaramid ken naaprobaran babaen ti PAMB idi 2009 ken agserbi itan a kas ti batayan a plano iti konserbasion ti danaw.
Pakasaritaan
Ti Danaw Taal ket maysa idi a sumrekan ti asideg a Luek Balayan, ken nalaka idi a malayagan manipud iti daytoy. Dagiti serye ti panagbettak idi nasapa a maika-18 a siglo ket nangdidigra dagiti ili ti igid ti danaw kadagiti gingined ken dagiti bulkaniko a rebbek. Nagsardeng ti aktibidad idi 1754 iti kadakkelan a panagbettak ti Bulkan Taal a nanglapped iti Karayan Pansipit iti tephra, a nagserra iti kaikaisuna a rummuran ti danaw iti baybay. Daytoy ket gapuanan iti ingangato ti danum, ken kanungpalan a nagpalned kadagiti nadumaduma nga ili ti igid ti danaw – dagiti tidda a naireporta a makita iti sirok ti danum ita nga aldaw. Manipud iti panagbettak idi 1754, ngimmaton ti elebasion ti rabaw manipud iti pantar ti baybay iti iti ngato ti pantar ti baybay, nga iti dati a naapgad a danum ti danaw ken nagablinen a nasadiwa a danum kalapsan dagiti panagtudtudo dagiti napalabas a siglo.
Napanawan dagiti poblacion ti Lipa, Taal, Sala, Bauan, ken Tanauan ken naipatakder manen kadagiti nadumaduma a kilometro iti kaadayo manipud iti igid ti danaw kalpasan ti panagsardeng ti bulkaniko nga aktibidad. Kalpasan ti sumurok a maysa a siglo, dagiti barbaro a pagtaengan iti igid ti aplaya ti danaw ket naikitikit manipud kadagiti dakdakkel nga ili: ti Talisay (nabangon idi 1869, manipud iti Taal), Cuenca (1877, manipud iti San José), Alitagtag (1910, manipud iti Bauan), Mataasnakahoy (1932, manipud iti Lipa), Agoncillo (1949, manipud iti Lemery), San Nicolas (1955, manipud kadagiti tidda ti daan a Taal), Laurel (1961, manipud iti Talisay), Santa Teresita (1961, manipud iti Taal, San Luis, ken San Nicolas) ken Balete (1969, manipud iti Lipa).
Ekolohia
Gapu ta ti danaw ket naikapet idi iti baybay, daytoy ket pagtaengan dagiti adu nga endemiko a sebbangan a nagbalbaliw ken nangampon iti pannakaawan iti asin kadagiti danum ti danaw. Ti danaw ket adaan iti populasion iti naampon iti nasadiwa a danum iti trevally, Caranx ignobilis. Daytoy nga ikan, mabirukan pay iti Karayan Pansipit, ket lokal a tinawtawagan iti maliputo. Ti kadayegan nga endemiko a sebbanganna ket ti nakaro a kinalkalap a Sardinella tawilis, ti maysa a nasadiwa a danum a sardinas. Dagiti dua pay a sabali nga endemiko a sebbangan ti ikan iti Danaw Taal ket dagiti gobie Gnatholepis volcanus ken Rhinogobius flavoventris.
Ti Danaw Taal ket pagtaengan pay dagiti kakarkarna nga uleg ti baybay iti lubong, ti Hydrophis semperi. Daytoy a partikular a sebbangan ket ti maysa laeng kadagiti dua nga "agpayso" a sebbangan ti uleg ti baybay (Hydrophiinae) nga ammo nga intero nga agtateng iti nasadiwa a danum (ti sabali ket ti Hydrophis sibauensis manipud iti Karayan Sibua, Borneo, Indonesia  ). Ti Carcharhinus leucas (Bull shark iti Ingles), ket dati a parte ti dati a dibersio ti ekosistema ngem pinaawan babaen dagiti agtataeng kadagiti tawen ti 1930.
Panangyammo kadagiti di patneng nga ikan
Ti Jaguar guapote (Parachromis managuensis), ti maysa a predatoryio a piscivore, ti maysa a karniboro nga ikan a kangrunaan a mangmangan kadagiti sabali nga ikan, ket nabirukan a di legado a naipayammo iti danaw. Mabalin nga umado ti gangganaet nga ikan kadagiti amin a lugar ti danaw gapu ti kaadu ti akuatiko a mula nga us-usarenda a pagitlogan ken panganan, adu dagiti masna a makan, ken nasayaat a nabara nga enbironmento. Ti kaadana ket mabalin a nakaro a mangapekto ti papulasion ti patneng nga ikan.
Pannakatay iti ikan
thumb|Ti Danaw Taal ken ti kaarrubayanna Idi Enero 5, 2008, inwaragawag ti Bureau of Fisheries and Aquatic Resources a ti pannakatay iti ikan iti Danaw Taal (Enero 2 aginggana iti 4) ket taudan ti pannakapukaw iti 50 metriko tonelada wenno ₱3.25-riwriw ($79,268) iti nakultura a tilapia kadagiti purok ti Leviste ken Balakilong iti Laurel ken dagiti Baranggay Aya ken Quiling iti Talisay. 6,000 maliputo nga ikan ($5,609) ti pay natay idiay Quiling. Ti toksiko nga asupre ken ti nangato nga agpang ti hydrogen sulfide iti Ambulong bayat a ti ababa a narunaw nga oksiheno ket isu ti gapuanan dagiti pannakatay.
Idi Mayo 30, 2011, inwaragawag ti Bureau of Fisheries and Aquatic Resources iti 750 metriko tonelada a pannakatay iti ikan. Segun kadagiti sientista, ti iyuumay ti panagtutudo ket nakaiyegan ti kellaat a panagpababa ti emperatura, nga isu ket ti nangibaba dagiti agpang ti oksiheno iti danaw.
Turismo
750px|thumb|center|Panoramiko a buya ti Danaw Taal ken Bulkan a naala manipud idiay Tagaytay Mabalin a magun-od dagiti turista dagiti kanayon a panagpasiar iti danaw. Kalpasan ti panagballasiw iti danaw, agbanniaga dagiti agbisbisita iti tuktok ti Isla Bulkan babaen ti panagsakay iti kabalio. Iti las-ud ti panagpasiarda iti ngato ken baba ti bantay, matrato dagiti agbisbisita iti napintas a buya iti danaw ken dagiti kaarrubayanna.
1817
Ti tawen idi 1817 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Mierkoles iti kalendario a Gregoriano ken ti kadawyan a tawen a nangrugi iti Lunes iti nabunbuntog iti 12 nga aldaw a Kalendario a Huliano.
Supersebbangan
Ti supersebbangan ket maysa a grupo iti saan a basbassit ngem dua a naisangayan a sebbangan ngem asideg nga agkabagian a sebbangan iti alopatriko a pannakaiwarwaras. Saan amin a karikot ti sebbangan, urayno dagiti kriptiko wenno singsing a sebbangan ket supersebbangan, ken ti sinnublat, ngem adu ti kastoy. Ti supersebbangan a mangbukel iti dua a kabsat a sebbangan ket tinawtawagan iti paris a sebbangan.
Dagiti pagarigan ket mairaman ti:
Richard Nixon
Ni Richard Milhous Nixon (Enero 9, 1913 – Abril 22, 1994) ket isu idi ti maika-37 a Presidente iti Estados Unidos, a nagserbi manipud idi 1969 aginggana idi 1974. Ti is-isu laeng a presidente a nagikkat ti opisina, ni Nixon ket nagserbi idi idiay pannakabagi ti E.U. ken senador manipud idiay California ken ti maika-36 a Bise Presidente iti Estados Unidos manipud idi 1953 aginggana idi 1961.
Ni Nixon ket naipasngay idi idiay Yorba Linda, California. Kalpasan ti panakalpasna ti lisensatura nga obrana idiay Kolehio ti Whittier, isu ket nagturpos idiay Unibersidad ti Duke a Pagadalan ti Linteg idi 1937, ken nagsubli idiay California tapno agpakasanay ti linteg. Isu ken ti asawana, a ni Pat Nixon, ket immalisda idiay Washington tapno agtrabaho para iti pederal a gobierno idi 1942. Isu ket simmarunoa nagserbi idiay Marina ti Estados Unidos idi panawen ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat. Ni Nixon ket nabutosan idiay Kamara dagiti Pannakabagi idi 1946 ken idiay Senado idi 1950. Ti panagkamatna ti Hiss a Kaso ket nangipatakder ti panakaidayawanna a kas ti maysa a daulo ti kontra-komunista, ken nangipangato kaniana ti nailaina a kadayegan. Isu idi ti tumaray a kadua ni Dwight D. Eisenhower, ti nominado ti Partido Republikano iti 1952 a panagbutos. Ni Nixon ket nagserbi ti walo a tawena a kas bise presidente. Isu ket nagigakat ti napaay a panagkampania ti presidente idi 1960, nga inabak ti bassit laeng ni John F. Kennedy, ken naabak ti panakilumba ti Gobernador iti California idi 1962. Idi 1968, isu ket timmaray manen para iti presidente ken nagballigi a nabutosan.
Pagsasao a Kahua
Ti pagsasao a Kahua ket ti kameng ti pamilia ti sasao a San Cristobal, a naisasao idiay akin-abagatan a parte ti isla Makira, dati nga ammo a kas San Cristobal iti Is-isla Solomon. Daytoy ket matawtawagan pay iti Anganiwai, Narihua, ken Wanoni.
1816
Ti tawen idi 1816 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Lunes iti kalendario a Gregoriano ken ti bisiesto a tawen a nangrugi iti Sabado iti nabunbuntog iti 12 nga aldaw a Kalendario a Huliano.
Danaw Wood (Filipinas)
Ti Danaw Wood ket ti maysa a danaw a mabirukan iti probinsia ti Zamboanga del Sur iti isla ti Mindanao, iti akin-abagatan a Filipinas.
Kitaotao
Ti Kitaotao ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Bukidnon iti Filipinas.
Banko ti Lubong
Ti Banko ti Lubong ket maysa a sangalubongan a patakder ti pinasia a mangited kadagiti pautang kadagiti agrangrang-ay a pagilian para kadagiti puonan a programa.
Kitaotao
Dagiti baranggay
Ti Kitaotao ket nabingbingay a politikal iti 35 a barbaranggay.
Banko ti Lubong
Ti opisial a gandat ti Banko ti Lubong ket ti panagpabassit ti kinpanglaw. Segun kadagiti Artikulo a Pagtunosan ti Banko ti Lubong (a kas napasayaat a naikeddeng idi 16 Pebrero1989), amin dagiti keddengna ket nasken a maibagnos babaen ti maysa a panangitalek a panangiyaddang ti ganganaet a puonan, sangalubongan a panagtagilako, ken mangpalaka ti panangipaay ti puonan.
Kitaotao
Dagiti baranggay
• Balangigay
• Balukbukan
Banko ti Lubong
Ti Banko ti Lubong ket maigiddiat manipud iti Grupo ti Banko ti Lubong, gaputa ti Banko ti Lubong ket buklen dagiti dua a patakder: ti Sangalubongan a banko para iti Panagbangon manen ken Panagrang-ay (IBRD) ken ti Gunglo ti Sangalubongan a Panagrang-ay (IDA), a ti Grupo ti Banko ti Lubong ket mangiraman kadagitoy dua ken dagiti tallo pay: Sangalubongan a Pagtitinnulongan ti Pinansia (IFC), Ahensia ti Multilateral Garansia ti Panagipaay ti Puonan (MIGA), ken ti Sangalubongan a Sentro para iti Panangikeddeng kadagiti Suppiat ti Panagipaay ti Puonan (ICSID).
Kitaotao
Dagiti baranggay
• Bershiba
• Bobong
• Bolocaon
• Cabalantian
• Calapaton
• Sinaysayan (Dalurong)
• Kahusayan
• Kalumihan
• Kauyonan
• Kimolong
• Kitaihon
• Kitobo
• Magsaysay
• Malobalo
1823
Ti tawen idi 1823 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Mierkoles iti kalendario a Gregoriano ken ti kadawyan a tawen a nangrugi iti Lunes iti nabunbuntog iti 12 nga aldaw a Kalendario a Huliano.
Kitaotao
Dagiti baranggay
• Sagundanon
• Pagan
• Panganan
• Poblacion
• San Isidro
• San Lorenzo
• Santo Rosario
• Sinuda (Simod)
• Tandong
• Tawas
• White Kulaman
• Napalico
• Digongan
1821
Ti tawen idi 1821 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Lunes iti kalendario a Gregoriano ken ti kadawyan a tawen a nangrugi iti Sabado iti nabunbuntog iti 12 nga aldaw a Kalendario a Huliano.
Serye (botanika)
Ti serye ket isu ti ababa ti agpangna a taksonomiko a ranggo iti baba ti seksion (ken subseksion) ngem nangatngato ngem dagiti sebbangan.
Kitaotao
Dagiti baranggay
• Kiulom
Serye (botanika)
Taksonomia ti mula
Iti botanika ken taksonomia ti mula, ti serye ket isu ti subdibision ti maysa a henero. Daytoy ket kadawyan nga inus-usar tapno makatulong ti panag-urnos kadagiti dakkel unay a henero, a mabalin nga addaan kadagiti ginasut a sebbangan.
Kitaotao
Dagiti baranggay
• Binoongan
Serye (botanika)
Taksonomia ti mula
Ti serye ket makaala ti dua a parte ti nagan, wenno binomio a nomenklatura, buklen daytoy ti nagan ti henero ken ti maysa nga epiteto.
Kitaotao
Dagiti baranggay
• Kipilas
• East Dalurong
• West Dalurong
Gunglo ti Komersio ti Lubong
Ti Gunglo ti Komersio ti Lubong (World Trade Organization wenno naipangyababaan iti WTO) ket maysa a gunglo a mangikeddeng ti panangimaton ken pawayaenna ti sangalubongan a panagtagilako. Ti gunglo ket opisial a nangrugi idi Enero 1, 1995 babaen ti Marrakech a Tulagan, daytoy ti nangsukat ti Sapasap a Tulagan kadagiti Taripa ken Komersio (GATT), a nangrugi idi 1948. Ti gunglo ket mangipanggep kadagiti regulasion iti panagtagilako iti baetan dagiti makibingbinglay a pagilian; daytoy ket mangited kadagiti batayan para iti pakitinnarusan ken panagpormalisado kadagiti tulaga ti panagtagilako, ken ti maysa a proseso ti panangikappia kadagiti suppiat a maigandat iti panagtungpal ti panagsurot dagiti makibingbinglay kadagiti tulagan ti WTO, a daytoy ket pinirmaan babaen dagiti representatibo dagiti naikameng a gobierno ken inkeddeng babaen dagiti bukodda a parlamento. Kaaduan kadagiti banag a pakatengaan ti isip ti WTO ket naala manipud kadagiti napalabas a nakitinnarusan ti komersio, a naipangpangruna manipud ti Uruguay a Nagbukel (1986–1994).
Sorsogon
Ti Sorsogon ket maysa a probinsia ti Filipinas a masarakan iti Rehion ti Bicol iti Luzon. Ti kapitoliona ket ti Siudad ti Sorsogon, kabeddengna ti probinsia ti Albay iti amianan. Adda ti Sorsogon iti murdong ti Peninsula ti Bicol ket kasangona ti isla ti Samar iti abagatan-a-daya iti ballasiw ti Lingsat San Bernardino.
Heograpia
Addaan ti Sorsogon iti 14 nga ili ken 1 a siudad.
Gerald Ford
Ni Gerald Rudolph "Jerry" Ford, Jr. (naipasngay a Leslie Lynch King, Jr.; Hulio 14, 1913 – Disiembre 26, 2006) ket isu idi ti maika-38 a Presidente iti Estados Unidos, a nagserbi manipud idi 1974 aginggana idi 1977, ken ti maika-40 a Bise Presidente iti Estados Unidos a nagserbi manipud idi 1973 aginggana idi 1974. A kas ti immuna a tao a naidutok iti panaka-bise presidente babaen ti sakup ti maika-25 a Panagpasayaat (kalpasan a nagikkat ni Spiro Agnew), idi nagbalin a Presidente kalpasan ti panagikkat ni Richard Nixon idi Agosto 9, 1974, isu ket nagbalin ti isisu a Presidente iti Estados Unidos a saan a nabutosan a kas Presidente wenno Bise Presidente babaen ti Elektoral a Kolehio. Sakbay a ngimmato ti kina bise presidente, ni Ford ket nagserbi ti gangani a 25 a atwen a aks ti Pannakabagi manipud ti maika-5 a distrito ti kongreso ti Michigan, walo kadagitoy a kas ti Republikano a Daulo ti Minoridad.
Sorsogon
Dagiti ili
• Bulusan
• Casiguran
• Castilla
• Donsol
• Gubat
Mahabharata
thumb|350px|Manuskrito a panakailadawan ti Gubat ti Kurukshetra thumb|300px|Ni [[Krishna, Arjuna idiay Kurukshetra, Pinintaan ti maika-18 ken 19 a siglo.]]
Sorsogon
Dagiti ili
• Irosin
Mahabharata
Ti Mahabharata (Sanskrito  महाभारत, ) ket maysa kadagiti dua a kangrunaan a Sanskrito nga epiko iti taga-ugma nga India, ti maysa pay a sabali ket ti Ramayana.
Sorsogon
Dagiti ili
• Juban
Mahabharata
Malaksid ti epiko a panakasalaysay ti Gubat ti Kurukshetra ken ti nakaikarian dagiti prinsesa ti Kaurava ken ti Pandava, ti Mahabharata ket aglaon kadagiti adu a  pilosopikol ken panagraem a banag, a kas ti pannakitungtungan dagiti uppat a "gandat ti biag" wenno purusharthas (12.161). Kadagiti kangrunaan nga obra ken sarsarita ti Mahabharata ken ti Bhagavad Gita, ti sarita ti Damayanti, ken ti naipangyababaan a bersion ti Ramayana, ken ti Rishyasringa, a kanayon a naipanunotan a kas obra a kinabukbukodanda.
Sorsogon
Dagiti ili
• Magallanes
Mahabharata
Iti panaikatawtawid, ti panakaisurat ti Mahabharata ket naipammadayaw ken ni Vyasa. Adu dagiti naipadpadas a mangwaswas ti naipakasaritaan nga idadakkelna ken dagiti pakabuklanna a tuon. Dagiti kadaanan a paset ti teksto ket saan a naipanunotan a nadadaan ngem 400 BCE, ngem ti taudan ti sarita ket mabalin a mapan ti nagbaetan ti maika-8 ken maika-9 a siglo BCE. Ti teksto ket mabalin a nakaabot ti kanungpalanna a porma babaen ti nasapa a paset ti panawen ti Gupta (ca. maikapat a siglo CE). Ti titulo ket mabalin a maipatarus a kas "ti nalatak a sarsarita ti Bhārata a dinastia". Segun ti Mahabharata, ti sarsarita ket naipaatiddog manipud iti ababa abersion ti 24,000 a berso ti tinawtawagan a Bhārata.
Sorsogon
Dagiti ili
• Matnog
• Prieto Diaz
• Santa Magdalena
Listaan dagiti pamilia ti pagsasao
Aprika
(all sometimes included under Khoisan)
Di-naidasig a pagsasao
Pagsasao are considered unclassified either because, for one reason or another, little effort has been made to compare them with other pagsasao, or, more commonly, because they are too poorly documented to permit reliable classification. Most such pagsasao are extinct and most likely will never be known well enough to classify.
Pagsasao iti ima
Although deaf sign pagsasaos have emerged naturally in deaf communities alongside or among spoken pagsasao, they are unrelated to spoken pagsasao and have different grammatical structures at their core. A group of sign "pagsasao" known as manually coded pagsasaos are more properly understood as signed modes of spoken pagsasao, and therefore belong to the pagsasao family of the spoken pagsasao. One example of such a signed pagsasao is Warlpiri Sign Pagsasao, which belongs to the family of Ngarrkic pagsasao.
There has been very little historical linguistic research on sign pagsasao, and few attempts to determine genetic relationships between sign pagsasao, other than simple comparison of lexical data and some discussion about whether certain sign pagsasao are dialects of a pagsasao or pagsasao of a family. Pagsasao may be spread through migration, through the establishment of deaf schools (often by foreign-trained educators), or due to political domination.
Pagsasao contact is common, making clear family classifications difficult ? it is often unclear whether lexical similarity is due to borrowing or a common parent pagsasao. Contact occurs between sign pagsasao, between signed and spoken pagsasao (Contact Sign), and between sign pagsasao and gestural systems used by the broader community. One author has speculated that Adamorobe Sign Pagsasao may be related to the "gestural trade jargon used in the markets throughout West Africa", in vocabulary and areal features including prosody and phonetics.
1819
Ti tawen idi 1819 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Biernes iti kalendario a Gregoriano ken ti kadawyan a tawen a nangrugi iti Mierkoles iti nabunbuntog iti 12 nga aldaw a Kalendario a Huliano.
Pilid
thumb|250px|Dagiti tallo a pilid iti antigo a trisikleta
Ti pilid ket isu ti nagtitimbukel a komponente a naikeddeng nga agtayyek iti maysa a bering a pagtayyekan. Ti pilid ket maysa kadagiti kangrunaan a komponente iti pilid ken burayongan a maysa kadagiti innem a simple a makina. Dagiti pilid, a mairaman dagiti burayongan, ket mangpalubos ti nalaka a panaggunay kadagiti nadagsen a banag a mangpalaka ti panangiyakar wenno panangilugan bayat a mangsupsuporta ti karga, wenno mangaramid iti panagobra dagiti makina. Dagiti pilid ket inus-usar pay para kadagiti dadduma a panggep, a kas iti manibela ti barko, manibela, pagdamilian a pilid ken bolante.
Dagiti kadawyan a kas pagarigan ket mabirukan kadagiti pagipakatan ti pagluganan. Ti pilid ket nasayaat a mangpabassit ti rasras babaen ti panapalaka ti panaggunay babaen ti panagtulatid a maikuyog ti panagusar kadagiti burayongan. Tapno dagiti pilid ket agtulatiddda, ti kanito ket masapul a maipakat iti pilid iti pagtayyekanna, babaen iti grabidady, wenno babaen ti panangipakat iti sabali nga akin-ruar a puersa wenno panangipusipos a puersa.
1824
Ti tawen idi 1824 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Huebes iti kalendario a Gregoriano ken ti bisiesto a tawen a nangrugi iti Martes iti nabunbuntog iti 12 nga aldaw a Kalendario a Huliano.
Geraldine Page
Ni Geraldine Sue Page (Nobiembre 22, 1924 – Hunio 13, 1987) ket maysa idi nga Amerikana nga aktres ti pelikula, telebision ken entablado. Isu ket namin-walo a nominado iti Gunguna ti Akademia, nainominado isuna idi para iti Hondo (1953), Summer and Smoke (1961), Sweet Bird of Youth (1962), You're a Big Boy Now (1966), Pete 'n' Tillie (1972), Interiors (1978) ken ti The Pope of Greenwich Village (1984), sakbay a nangabak iti Kalaingan nga Aktres para iti pannagiladawanna a kas ni Carrie Watts iti The Trip to Bountiful (1985).
1825
Ti tawen idi 1825 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Sabado iti kalendario a Gregoriano ken ti kadawyan a tawen a nangrugi iti Huebes iti nabunbuntog iti 12 nga aldaw a Kalendario a Huliano.
Industrial a Rebolusion
240px|thumb|Ti [[Watt steam engine|pison a makina ni Watt. Ti pison a makina, a nasungrodan babaen ti karbon, ket isu ti nangiyaddang ti Industrial Rebolusion idiay Gran Britania ken ti lubong. ]]
Ti Industrial a Rebolusion ket isu idi ti nagdaliasatan dagiti proseso ti panagpataud a napasamak idi paset ti panawen manipud idi 1760 agnggana idi baetan ti 1820 ken 1840. Daytoy a panagdaliasat ket mangiraman a naggapuan manipud kadagiti pamay-an a panagpataud babaen ti ima a napan kadagiti makina, ti baro a panagpataud babaen ti kimiko ken ken dagiti proseso ti panagpataud ti landok, ket nangpasayaat ti bileg ti danum, ti panagpaadu ti panagusar iti pison a bileg ken ti panagparang-ay kadagiti ramit a makina. Ti panagdaliasat ket mangiraman pay ti panagbalbaliw manipud iti tarikayo ken dagiti dadduma a bio-sungrod iti karbon. Ti Industrial a Rebolusion ket nangrugi idiay Gran Britania ken iti kaunegan ti bassit laeng a dekada, daytoy ket naiwarwaras idiay Lumaud a Europa ken idiay Estados Unidos.
Ti paset ti panawen a nasakupan babaen ti Industrial a Rebolusion ket aggigiddiat kadagiti nadumaduma a historiador. Ni Eric Hobsbawm ket nagtengtengngel a daytoy ket 'nangrugi' idiay Britania idi tawtawen ti 1780 ken saan a napno a narna aginggana idi tawtawen ti 1830s weno tawtawen ti 1840, bayat a ni T. S. Ashton ket nagtengtengngel a daytoy ket napasamak idi baetan ti 1760 ken 1830.
Adda dagiti historiador ti maika-20 a siglo a kas ni John Clapham ken ni Nicholas Crafts ket nakisinnuppiat a dagiti proseso iti ekonomiko ken ti sosial a panagbalbaliw ket nagin-inut a nangrugi ken ti termino a rebolusion ket saan a husto. Daytoy ket suheto pay laeng a suppiatan kadagiti historiador. Ti GDP ti tunggal maysa atao ket nawatiwat a natalinaay sakbay ti Industrial a Rebolusion ken ti irurumsua ti moderno a kapitalista nga ekonomia. Ti Industrial a Rebolusion ket nangirugi ti panawen iti ekonomiko nga idadakkel ti tunggal maysa a tao kadagiti kapitalista nga ekonomia. Dagiti historiador ti ekonomia ket nakitunosda a ti pannakagteng ti Industrial a Rebolusion ket isu ti kangrunaan a pasamak iti pakasaritaan ti nagtagitaon manipud kadagiti panagpaammo ti ayup ken mulnula.
Ti Immuna nga Industrial a Rebolusion ket nagbalin iti Maikadua nga Industrial a Rebolusion kadagiti nagdaliasatan a a tawen a baetan ti 1840 ken 1870, idi ti teknolohiko ken ekonomiko a panagparang-ay ket pimmardas gapu ti kadda ti immad-adu a panagampon kadagiti napataray ti pison a bangka, dagiti bapor ken dagiti perokaril, ti adu a gatad a panagpataud kadagiti ramit a makina ket ti immad-adu a panagusar kadagiti napataray ti pison a paktoria.
Dagiti kangrunaan a panagrang-ay ti teknolohia
thumb|240px|Ti laeng nabatbatin a kas pagarigan ti pannibbian a pinartuat babaen ti imbentor a ni [[Samuel Crompton]]
Nangruna a panagrang-ay ti teknolohia
Ti panagpatingga ti Industrial a Rebolusion ket asideg a naisilpo iti bassit a bilang dagiti panagbabaro, a nangrugi idi maikadua a gudua ti maika-18 a siglo. Babaen ti tawtawen ti 1830 dagiti sumaganad ket naaramiden a pannakagun-od kadagiti nangruna a teknolohia:
Libona
Ti Libona ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Bukidnon iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Libona ket nabingbingay a politikal iti 14 a barbaranggay.
• Crossing
• Gango
Marlee Matlin
Ni Marlee Beth Matlin ket maysa nga Amerikana nga aktres. Isu ket nangabak iti Kalaingan nga Aktres para iti Children of a Lesser God (1986), ken isu laeng ti maymaysa a tuleng a nangabak iti dayta a gunguna. Ti obrana iti pelikula ken telebision ket nagresultaan iti gunguna iti Nabalitokan a Globo, ken adda pay dagiti dua a maipatinayon a nominasion, ken dagiti uppat a nominasion ti Emmy. Isu ket tuleng manipud idi agtawen iti 18 a bulan, isu ket prominente pay a miembro ti National Association of the Deaf. Ti napauten a nangipatpatarus kaniana ket ni Jack Jason.
Libona
Dagiti baranggay
• Kinawe
• Laturan
• Maambong
• Nangka
• Palabucan
• Poblacion
• Pongol
• San Jose
• Santa Fe
• Sil-ipon
Pangutaran
Ti Pangutaran ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Sulu iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Pangutaran ket nabingbingay a politikal kadagiti 16 a barbaranggay.
• Alu Bunah
• Bangkilay
• Kawitan
• Lantong Babag
• Lumah Dapdap
• Pandan Niog
• Panducan
• Panitikan
• Patutol
• Se-ipang
• Simbahan (Pob.)
• Suang Bunah
• Tonggasang
• Tubig Nonok
• Tubig Sallang
George H. W. Bush
Ni George Herbert Walker Bush (Hunio 12, 1924 – Nobiembre 30, 2018 ) ket maysa nga Amerikano a politiko a nagserbi idi a kas ti maika-41 a Presidente iti Estados Unidos (1989–93). Isu ket dati a nagserbi a kas ti maika-43 a Bise Presidente iti Estados Unidos (1981–89), maysa a kongregista, maysa nga embahador, maysa a Direktor ti Tengnga a Saririt, ken ti agdama a kalakayan a sibibiag a presidente.
Ni Bush ket naipangay idi idiay Milton, Massachusetts, manipud iti maysa a Senador a ni Prescott Bush kenni Dorothy Walker Bush. Kalpasan ti panakaraut ti Pearl Harbor idi 1941, ni Bush ket intontongkuana panagbasan ti kolehio, ken nagenlista iti Marina ti Estados Unidos idi maika-18 a kasangayanna, ken isu ket nagbalin a ti kaubingan a agpatpatayab idiay Marina iti dayta a panawen. Isu ket nagserbi aginggana ti gibus ti gubat, kalpasan dayto y napan nagadal idiay Unibersidad ti Yale. Nagturpos idi 1948, isu ken ti pamiliana ket immalisda idiay Laud a Texas ken simrek ti lana a negosio, ken nagbalin a milionario babaen ti tawen iti 40.
Malitbog, Bukidnon
Ti Malitbog ket maysa a maiak-2 a klase nga ili iti probinsia ti Bukidnon iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Malitbog ket nabingbingay a politikal iti 11 a barbaranggay.
• Kalingking
• Kiabo
• Mindagat
• Omagling
• Patpat
• Poblacion
• Sampiano
• San Luis
• Silo-o
Taguig
Ti Siudad ti Taguig ti kabaruan a siudad iti Metro Manila iti Filipinas. Masarakan iti lumaud a playa ti Dan-aw Laguna ken kabeddeng ti Siudad ti Muntinlupa iti abagatan, Siudad ti Parañaque iti umabagatan-a-laud, Siudad ti Pasay iti laud, ken ti Siudad ti Makati, ili ti Pateros, ken Siudad ti Pasig iti amianan.
Pagsasao a Chong
Ti pagsasao a Chong, (Tailandes: ภาษาชอง) wenno Akinlaud a Chong (mailetra pay a kas Chawng, Shong, Xong), ket ti maysa a naisagmak a pagsasao a naisasao idiay Cambodia ken ti akin-abagatan a daya a Tailandia. Daytoy ket Akinlaud a pagsasao a Peariko ti pamilia ti pagsasao a Mon–Khmer.
1826
Ti tawen idi 1826 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Domingo iti kalendario a Gregoriano ken ti kadawyan a tawen a nangrugi iti Biernes iti nabunbuntog iti 12 nga aldaw a Kalendario a Huliano.
Taguig
Dagiti baranggay
Nabingbingay a politikal ti Siudad ti Taguig iti 28 a barbaranggay.
Maysa ti Fort Bonifacio nga espesial nga ekonomiko a distrito iti Siudad ti Taguig.
Sibil a gubat
thumb|Ti nagbanagan ti [[Gubat ti Gettysburg, a Sibil a Gubat ti Amerikano, 1863]]
Ti maysa a sibil a gubat ket maysa a gubat a baetan dagiti naurnos a grupo iti kaunegan iti agpadpada a pagilian nga estado wenno republika, wenno, ti basbassit a pannakaammo, ti baetan ti dua a pagilian a napartuat manipud iti maysa a dati nga estado ti nagkaykaysa a pagilian. Ti panggep ti maysa a bangir ket mabalin a ti mangtengngel ti pagilian wenno maysa a rehion, tapno makagun-od ti pannkawaya ti maysa a rehion, wenno baliwanna dagiti annuroten ti gobierno. Ti termino ket binulod a pannakaipatarus iti Latin ti bellum civile a nausar idi a mangibaga kadagiti nadumaduma a sibil a gub-gubat ti Romano a Republika idi umuna a siglo BC.
1827
Ti tawen idi 1827 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Lunes iti kalendario a Gregoriano ken ti kadawyan a tawen a nangrugi iti Sabado iti nabunbuntog iti 12 nga aldaw a Kalendario a Huliano.
Rembrandt
Ni Rembrandt Harmenszoon van Rijn (, 15 Hulio 1606 – 4 Oktubre 1669) ket maysa idi a Olandes a pintor ken agkitkitikit. Isu ket sapasap a naipanunotan a kas maysa kadagiti kalatakan a pintor ken agprenprenta iti Europeano a pakasaritaan ti arte ken ti kangrunaan iti Olandes a pakasaritaan. Dagiti naiparawadna iti arte ket dimteng idi paset ti panawen nga adda dagiti adu a kinabaknang ken kultural a nagun-odan a tinawtawagan dagiti historiador a ti Nabalitokan a Panawen ti Olanda nga idi ti Nabalitokan a Panawen ti Olanda a pinintaan, urayno ti adu a pamay-an ketalthough in many ways antitetiko iti Barok nga estilo a nagituray ti Europa, nga idi ket prolipiko unay ken napabpabaruan.
Isu ubing ket nakagun-oden ti panakaballigi a kas maysa nga agpinpinta ti retrato, dagiti sumaksakbay a tawtawen ni Rembrandt ket namarkaan kadagiti didigra ken pinansia apanagrigrigat. Urayno kastoy dagiti kinitikit ken pinintaanna ket nadayeg kadagiti amin a kabibiagna, ti dayawna a kas maysa nga artista ket nangato latta, ken para kadagiti duapulo a tawen isu ket nagisursuro kadagiti nangruna nga Olandes a pintor. Ti kalatakan a pinartuat a panagballigi ni Rembrandt ket naipangpangruna a naipakita kadagiti retrato dagiti kontemporariona, dagiti bukod aretrato ken dagiti panangiladawan kadagiti buya manipud iti Biblia. Dagiti kinabukbokadanna a retrato ket mangporma ti naisalsalumina ken nadekket a biograpia, a ti daytoy nga artista ket ket sinukimatna ti bagina nga awan ti palangguad ken ti adda a kapalaluan a kapasnek.
Dagiti pinintaanna ken dagiti prenta isu ket nangipakpakita ti pannakaaamo iti klasiko nga ikonograpia, nga isu ket nangsukog tapno makaikabil kadagiti kamasssapulan ti bukodna a panakasanay; isu nga, ti panangiladawanna ti maysa a buya ti biblia ket nagipakaammo ti kaamuan ni Rembrandt iti naisangsangay a teksto, ti panagiramanna ti klasiko nga aramid, ken dagiti panagpalpaliiwna ti Hudio a populasion ti Amsterdam. Gapu ti panangiriknanan ti kasasaad ti nagtagitaon, isu ket tinawtawagan idi a "maysa kadagiti nalatak a propeta ti sibilisasion."
1831
Ti tawen idi 1831 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Sabado iti kalendario a Gregoriano ken ti kadawyan a tawen a nangrugi iti Huebes iti nabunbuntog iti 12 nga aldaw a Kalendario a Huliano.
Pagsasao a Lau (Malaita)
Ti pagsasao a Lau ket ti pagsasao a Malayo-Polinesio a naisasao idiay amianan a daya a Malaita ti Is-isla Solomon. Daytoy ket addaan iti agarup a 16,937 a mangisasao a kas umuna a pagsasao idi 1999, nga agraman iti adu a bilang kadagiti mangisasao a kas maikadua a pagsasao kadagiti komunidad ti Is-isla Solomon, a naipangpangruna idiay Honiara.
Pagsasao a Lengo
Ti pagsasao a Lengo ket ti pagsasao nga Abagatan a daya a Solomoniko nga insasao idiay Guadalcanal.
Pagsasao a Lau (Malaita)
Wadan a teksto
Apo Dios Islakanmo ti Ari, manipu diti Anglikano a patarus a naipablaak idi 1945.
Pagsasao a Lengo
Dagti nagibasaran
Unger, Paul (2008). Aspects of Lengo Grammar, Canada Institute of Linguistics at Trinity Western University.
Pagsasao a Lau (Malaita)
Wadan a teksto
God, ka faamouria a King! Nia ka aofia diena Usia tooa gi; Fasuia firua, Falea mai unidiena, Faadiena na taloa nia, God, faamouria a King!
1828
Ti tawen idi 1828 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Martes iti kalendario a Gregoriano ken ti bisiesto a tawen a nangrugi iti Domingo iti nabunbuntog iti 12 nga aldaw a Kalendario a Huliano.
Megadyptes
Ti Megadyptes ("dakkel nga agbatbatok") ket ti henero ti pinguino a buklen dagiti dua a sebbangan, ti kiaw-mata a pinguino (Megadyptes antipodes) ken ti awanen a Waitaha a pinguino (Megadyptes waitaha).
Cher
Ni Cher (naiyanak a kas ni Cherilyn Sarkisian; ) ket maysa nga Amerikana a kumakanata ken aktres. Makunkuna a ti Diosa ti Pop, isu ket naibagbaga a mangiladawan iti autonomia iti babai iti kaaduan iti lalaki nga industria. Isu ket ammo para iti naisangayan a contralto a boses ti panagkanata ken ti panagtrabtabahona kadagiti nadumaduma a kita ti panglinglingayan, ken ti pay pangampon kadagiti nadumaduma nga estilo ken itsura kadagiti las-ud ti agpaut iti lima a dekada a pagsapulan.
Kalinga
Ti Kalinga ket maysa a probinsia ti Filipinas iti Rehion Administratibo ti Kordiliera iti Luzon. Kapitoliona ti ili ti Tabuk ken kabeddengna ti Mountain Province iti abagatan, ti Abra iti laud, ti Isabela iti daya, ti Cagayan iti umamianan a daya, ken ti Apayao iti amianan. Kasakbayan ti tawen 1995, ti Kalinga ken ti Apayao ket maymaysa a probinsia a managan iti Kalinga-Apayao, agingga a nagudua daytoy ket nagbalin a dua nga agwaywayas a probinsia.
Heograpia
Ti Kalinga ket addaan iti 7 nga ili ken maysa a komponente a siudad.
Dagiti ili
• Balbalan
• Pasil
• Pinukpuk
• Rizal (Liwan)
Mindoro (panangilawlawag)
Ti Mindoro ket isu ti maikapito a kadakkelan nga isla idiay Filipinas.
Kalinga
Dagiti ili
• Tanudan
Mindoro (panangilawlawag)
Ti Mindoro ket mabalin pay a dumakamat kadagiti sumaganad:
Kalinga
Dagiti ili
• Tinglayan
Pagsasao a Longgu
Ti pagsasao a Longgu (Logu) ket ti pagsasao nga Abagatan a daya a Solomoniko a naisasao idiay Guadalcanal, ngem kasisigud a nataud manipud idiay Malaita.
Strike Revilla
Ni Strike Revilla ket maysa a mayor a Filipino idiay Bacoor, Cavite.
Alis
Ti alis wenno panagregreg ti sikog ket isu ti panangipatingga iti sikog babaen ti panagikkat manipud ti aanakan iti maysa a feto wenno para sakbay ti posibilidad a panagbiag. Ti maysa nga alis ket mabalin a maidagdagus a rumsua, nga iti daytoy a kaso ket tinawtawagan iti pannakaalis, wenno mabalin a maigagara durugan. Ti termino nga alis ket sapasap a mangibagbaga ti naidurugan nga alis iti panagsikog ti maysa a tao.
1832
Ti tawen idi 1832 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Domingo iti kalendario a Gregoriano ken ti bisiesto a tawen a nangrugi iti Biernes iti nabunbuntog iti 12 nga aldaw a Kalendario a Huliano.
Pagsasao a Somray
Ti pagsasao a Somray, wenno Akin-amianan a Chong, ket ti pagsasao a Peariko ti Cambodia. Naisasapo pay laeng ti dialekto ti Battambang, bayat a ti Siem Reap (mailetra a kas Somre iti literatura) ket awanen.
Heograpikal a pannakaiwarwaras
Naisasao ti Somray kadagiti sumaganad a lugar idiay Cambodia (Ethnologue).
Benigno Aquino III
Ni Benigno Simeon Cojuangco Aquino III (pannakabalikas iti kaaduan a pagsasao iti Filipinas, (Pebrero 8, 1960 – Hunio 24, 2021), ken ammo pay a kas ni Noynoy Aquino wenno PNoy, ket maysa a Pilipino a politiko nga isu ti maika-15 a Presidente ti Filipinas manipud idi Hunio 2010 aginggana idi Hunio 30, 2016.
Pagsasao a Kasong
Ti pagsasao a Kasong, dati pay nga ammo a kas "Chong of Trat", ket ti maysa a naisagmak a pagsasao a Peariko ti pamilia ti pagsasao nga Austroasiatiko a naisasao idiay Distrito ti Bo Rai, Probinsia ti Trat ti Tailandia.
1835
Ti tawen idi 1835 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Huebes iti kalendario a Gregoriano ken ti kadawyan a tawen a nangrugi iti Martes iti nabunbuntog iti 12 nga aldaw a Kalendario a Huliano.
1838
Ti tawen idi 1838 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Lunes iti kalendario a Gregoriano ken ti kadawyan a tawen a nangrugi iti Sabado iti nabunbuntog iti 12 nga aldaw a Kalendario a Huliano.
Pagsasao a Malango
Ti pagsasao a Malango ket ti pagsasao nga Abagatan a daya a Solomoniko a naisasao idiay Guadalcanal.
Jodie Foster
Ni Alicia Christian "Jodie" Foster ket maysa nga Amerikana nga aktres, direktor ken produser a nagobra kadagiti pelikula ken iti telebision. Isu ket masansan a madakdakamat a kas maysa kadagiti kalaingan nga aktres iti henerasionna. Inrugi ni Foster ti pagsapulanna idi agtawen iti tallo a kas modelo nga ubing idi 1965, ken kalpasan ti dua a tawen, napan nagarte kadagiti serye ti telebision, iti sitcom ti Mayberry R.F.D. ti immuna nga inaramidna. Kadagiti naladaw a tawen ti 1960 ken dagiti nasapa a tawen ti 1970, isu ket nagtrabaho kadagiti nadumaduma a serye ti primetime telebision ken nagbida kadagiti pelikula ti ubbing. Ti kaaduan a nakaammuan kenni Foster ket iti Taxi Driver (1976) ni Martin Scorsese, a nagpapel iti datoy a kas  agtutubo a pampam; ti papelna iti daytoy ket nakaawatanna ti nominasion para iti Gunguna ti Akademia.
Inpraespesipiko a nagan (botanika)
Dagiti nagan ti baba ti ranggo dagiti sebbangan dagiti naimuyongan a karuay dagiti mula ken dagiti ayup ket tinartaripato babaen dagiti nadumaduma a kodigo ti nomenklatura ket sabali a maporma dagitoy.
Aurora (panangilawlawag)
Ti Aurora ket maysa a probinsia iti Filipinas.
Ti Aurora ket mabalin pay a dumakamat kadagiti sumaganad:
1839
Ti tawen idi 1839 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Martes iti kalendario a Gregoriano ken ti kadawyan a tawen a nangrugi iti Domingo iti nabunbuntog iti 12 nga aldaw a Kalendario a Huliano.
Dagiti karbengan ti tao
Dagiti karbengan ti tao ket dagiti "sapsap a naaw-awatan a di maipaidam a kammasapulan a karbengan a pannakaikeddeng a tawidan timaysa a tao gapu ta isu ket maysa tao a parsua." Dagiti karbengan ti tao ket naaramid a kas unibersal (maipakat sadinoman) ken egalitariano (agpapada para iti amin). Dagitoy a karbengan ket mabalin nga adda a kas masna a karbegan wenno kas nainkalintegan a karbenagn, iti lokal, rehional, nailian, ken sangalubongan a linteg. Ti doktrina ti karbenagn ti tao iti sangalubongan a panagsanay, iti kaunegan ti sangalubongan a linteg, dagiti globo ken rehional a patakder, iti annuroten dagiti estado ken kadagiti tignay iti saan a gobernamental a gunglo, ket isu dagitoyen ti batayan iti publiko nga annuroten iti lawlaw iti lubong. Ti kapanunotan ti karbengan ti tao ket mangibagbaga, "no ti publiko a diskurso iti panawen ti kappia iti sangalubongan a kagimongan ket mabalin a maibaga nga adda iti maysa a sapasapa a moral a pagsasao, isu daytoy ti karbengan ti tao." Uray pay no kastoy, dagiti napigsa a pangtunton nga inaramid babaen ti doktrina iti karbengan ti tao ket agtultuloy a mangkasir kadagiti adu a pangdudua a maipanggep ti linaon, kasasaad ken pannakalinteg ti karbengan ti tao iti agdama nga aldaw. Isu a ti saludsod no ania ti kaibuksilanna babaen ti maysa a "karbengan" ket kontrobersia met laeng ken suheto daytoy kadagiti agtultuoy a pilosopiko a suppiatan.
Rasismo
Ti rasismo ket kadawyan a naipalpalawag a kas dagiti panirigan, dagiti panagsansanay ken dagiti tignay a mangiballatok ti pammati a ti nagtagitaoan ket nabingbingay kadagiti naisangayan a grupo a tinawtawagan kadagiti puli ken dagiti kameng iti naisangayan a puli ket makibinningayda kadagiti gupit a mangaramid iti dayta a grupo a kas basbassit a kinaykayatan, ad-adu a kinaykayatan, nababbaba wenno nangatngato.
Karuay (botanika)
Iti botaniko a nomenklatura, ti karuay (naipangyabaan iti var.; iti Latin: varietas) ket ti taksonomiko a ranggo ti baba dagiti sebbangan: isunga daytoy ket makal a kadagiti tallo a parte ti inpraespesipiko a nagan.
Botaniko a nomenklatura
Ti karuay ket addaan to ti naisangayan a langa manipud kadagiti sabali a karuay, ngem mabalinto a naway nga ag-hibrido kadagiti nadumaduma a karuay (no maiyasidegda). Kadawyan a dagiti karuay ket heograikoda a naisinsina manipud iti tunggal maysa.
Ti Escobaria vivipara (Nutt.) Buxb., ket maysa a nawatiwat ti sakopna a panagduduma a sebbangan a wide-ranging nga adda idiay Kanada aginggan idiay Mehiko, ken mabirukan iti amin a paset ti New Mexico iti baba ti agarup a 2600 m. Siam kadagitoy a karuay ti naipalplawagen. Idiay pagsabtan dagiti karuay ti Escobaria vivipara, dagitoy agkinnapetda babaen ti lokasion. Ti karuay ti Escobaria vivipara var. arizonica ket agtaud idiay Arizona, bayat a ti Escobaria vivipara var. neo-mexicana ket agtaud manipud idiay New Mexico.
Aaron Burr
Ni Aaron Burr, Jr. (Pebrero 6, 1756 – Septiembre 14, 1836) ket isu idi ti maikatlo a Bise Presidente iti Estados Unidos babaen ni Presidente Thomas Jefferson.