cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pederasion
Ti pederasion (ammo pay a kas pederal nga estado) ket ti politikal nga entidad nga ilasin babaen ti kappon ti sangkapaset dagiti bukod nga agturturay nga estado wenno dagiti rehion a turayan ti sentral a (pederal) gobierno. Iti pederasion, ti kasasaad a bukod nga agturturay dagiti komponente nga estado, ken dagiti pay pannakabingbingay ti bileg a pagbaetanda ken ti sentral a gobierno, ket kadawyanda a a naitrinsera iti batay-linteg ken mabalin a saan a mabaliwan babaen ti unilateral a keddeng iti sinoman a partido, dagiti estado wenno ti pederal a politikal a bagi. Iti alternatibo, ti pederasion ket porma ti gobierno a ti naturay a bileg ket pormal a nabingbingay iti pagbaetan ti sentral a turay ken dagiti bilang dagiti rehion ti konstituente tapno ti tunggal maysa a rehion ket agtalinaay iti sangkabassit a grado iti panagtengngel kadagiti internal a pannakibiangna.
Monte Águila
Ti Monte Águila ket ti siudad idiay Chile.
Hopea longirostrata
Ti Hopea longirostrata ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy ket endemiko iti Borneo, a mabirukan laeng idiay Sarawak.
Pagsasao nga Ewage
Ti pagsasao nga Ewage, ammo pay a kas Notu, ket ti pagsasao a Papuano a naisasao idiay Probinsia ti Oro, idiay "ipus" ti Papua Baro a Guinea. Ti kinaykayat a nagan ket agdepdepende iti rehion. Dagiti dua a dialektona ket ti Sose/Sohe (Akinlaud a Tantanap Orokaiva) ken Ifane/Ihane (Akindaya a Tantanap Orokaiva) (Smallhorn 2011:47).
Pagsasao nga Itbayat
Ti pagsasao nga Itbayat, Itbayaten, sapasap pay nga ammo a kas Ibatan, ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio, iti grupo ti Bataniko, a naisasao iti Is-isla ti Batanes.
Dunnia
Ti Dunnia ket ti monotipiko a henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Ti henero ket aglaon laeng iti maysa a sebbangan, viz. Dunnia sinensis, nga endemiko iti Guangdong.
Danais (mula)
Ti Danais ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Kaaduan dagiti sebbangan ket patneng iti Madagascar; adda dagiti saan abasbassit ngem talo a naiwarwaras iti Tanzania, Comoros, ken ti Is-isla Mascarene.
Dagitoy ket agkalatkat a mula nga agraman kadagitisabong kadagiti maris iti puraw, duyaw, narangha, nalabbasit, asul, wenno purpura. Dagiti sabong ket adaan kadagitinarapis a tubo ken naampon dagitoy a polinadaren babaen dagiti simotsimot, kas ti sphingidae. Masansan a naangot dagiti mula, ngem adda met dagiti sabong a nabanglo.
Pouteria capacifolia
Ti Pouteria capacifolia ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador.
Baybay Pechora
thumb|300px|right|Lokasion ti Baybay Pechora. Ti Baybay Pechora (Печо́рское мо́ре, wenno Pechorskoye More), ket ti baybay idiay amianan a laud ti Rusia, ti abagatan a daya a parte ti Baybay Barents. Ti akinlaud a pagbeddengan ti baybay ket mabirukan idiay Isla Kolguyev, bayat a ti akindaya a pagbeddengan ket ti akinlaud nga aplaya ti Isla Vaygach ken ti Peninsula Yugorsky, ken ti akin-amianan a pagbeddengan ket ti akin-abagatan a patingga ti Novaya Zemlya.
Ti Baybay Pechora ket maseraan babaen ti tumtumpaw a yelo manipud iti Nobiembre aginggana iti Hunio. Ti nangruna a karayan a sumrek iti baybay ket ti Pechora.
Pakasaritaan
Iti pakasaritaan, sakbay idi kasta a nanaganan ti kaabay a Baybay Barents, naitakder idin ti bukod a nagan ti Baybay Pechora. Ti nabati iti agdama nga aldaw a Baybay Barents ket ammo idi a kas ti "Baybay ti Murmansk" (Murmanskoye Morye).
Ti Baybay Pechora ket naus-usar idi a kas ti pagrugian a punto ti panagsukisok kadagiti naibagbaga a di ammo a nayelo a baybay a mabirukan iti daya. Ti kaasapaan a rehistro ti panagbanniaga iti ballasiw ti Baybay Pechora babaen ti Lingsat Yugorsky ket inaramid idi babaen ti Ruso nga eksplorador a ni Uleb, manipud idiay Nizhny Novgorod. Nairehistro idi 1032 ti panaglabas ni Uleb idiay Baybay Kara.
Dagiti Ruso a "Pomor", dagiti agtataeng iti aplaya iti igid ti bayaby ti Baybay Puraw, ket sinukisokda daytoy a baybay ket ti aplaya ti Novaya Zemlya manipud idi maika-11 a siglo. Ti immuna a linia iti panaglayag iti Artiko, ti Nalatak a Dalan Mangazea, manipud iti Baybay Puraw aginggana idiay Karayan Ob ken ti Golpo Yenisei ket nangrugrugi a nagpatpataray iti kinaudi a paset ti maika-16 a siglo. Daytoy a linia ket nangi lukat ti dalan kadagiti baknang ti Siberia ken nagobra daytoy aginggana idi 1619, idi daytoy ket narikpan para kadagiti panggep ti militar ken politika, gapu ti panagbutbuteng ti mabalin a panagserrek babaen dagiti Europeano idiay Siberia.
Ekolohia
Dagiti panagkalkalap idiay Baybay Barents, a naisangayan iti panagkalap ti Gadus morhua wenno Atlantic cod iti Ingles, ket nangruna daytoy para iti Norwega ken Rusia. Adda met dagiti dibersidad ti sona bentika ti fauna idiay sirok ti Baybay Pechora. Iti pay maipatinayon, adda met henetiko a naisangayan a populasion ti Uso ti Polar a mainaig iti Baybay Barents.
Kadagiti agdama panawen adda met dagiti panagkulokol iti lana idiay Baybay Pechora kadagiti lugar ti lana iti Dolginskoye ken Prirazlomnoye. Ti negatibo nga impakto iti ekolohia kadagiti kasta nga industrial nga eksploitasion idiay aplaya ti Baybay Pechora ket nakaro. Segun ti Greenpeace ken ti World Wildlife Fund, ti Gasprom ket awan sagana iti nasayaat a panangipanggep iti buknay a mainaig iti produksion iti lana.
Listaan dagiti isla babaen ti kalawa
Daytoy a listaan dagiti isla babaen ti kalawa ket iramanna amin dagiti isla iti lubong nga addaan iti nalawlawa 2,500 km2 (970 sq mi) ken dagiti nadumaduma nga isla a sumurok iti 500 km2 (193 sq mi), ken naurnos dagitoy iti agpababa babaen ti kalawa. Para iti panangiyasping, naipakita pay dagiti kontinente.
Dagiti kontinental a masa ti daga
thumb|Ti panangiyasping a kadakkel ti [[Australia (kontinente)|kabassitan a kontinente (Australia) ken ti kadakkelan nga isla (Greenland). Iti abagatan ti nangruna a daga ti Australia ket ti Tasmania, ken isu pay daytoy ti maika-26 a kadakkelan nga isla.]]
Urayno dagiti kontinental a masa ti daga a nalista dita ket kadawyan a tinawtawagan iti is-isla, dagita ket daga nga intero a napalikmutan babaen ti danum (malaksid kadagiti saan unay a nangruna a maipapan iti heolohia iti Suez ken Kanal Panama). Iti pagbanagan, dagitoy ket dadakkel nga isla ket naipakitada para iti dayta a rason. Dagiti pigura ket karkulo ken para laeng iti kontinental a nangruna a daga. Nupay kasta, babaen dagiti dadduma a tao, ikeddengda a ti nangruna a daga ti Australia ket maysa nga isla.
Is-isla (dagup nga 18) a sumurok iti
Urayno ti isla ket, iti sapasap, ket ti ania man a masa ti daga a kompleto a napalikmutan iti danum, adda met dagiti panangipalawag a mangilaksid dagiti masa ti daga a dakkelen a maikeddeng a dagiti kontinente. A mangikabil iti Australia iti naud-udi a naibaga a kategoria (urayno adda dagiti argumento a maaramid no daytoy ket teknikal a kontinente, wenno paset laeng iti dakdakkel a kontinente a tinawtawagan pat iti Australia) ken mangaramid ti Greenland a kas ti kadakkelan nga isla. Tapno mausar para iti panangidasig, daytoy a listaan dagiti isla ket mangrugi iti Greenland.
Is-isla
Daytoy a seksion ket mabalin a saan a kompleto, ngem ganganina sakupen amin dagiti isla iti lubong iti sumurok a 1,000 km2. Saan a maikeddeng dagiti lugar iti is-isla ti Antartika.
Daytoy a seksion ti listaan ket saan a kompleto, urayno sakupenna koma amina nga is-isla adakdakkel ngem 500 km2 ken kaaduan nga is-isla dagiti sabali a kontinente.
Pagsasao a Mali
Ti pagsasao a Mali wenno Gaktai ket ti pagssao a Papuano a naisasao idiay Probinsia ti Daya a Baro a Britania idiay isla ti Baro a Britania, Papua Baro a Guinea.
Sasao a Baining
Ti sasao a Baining wenno Daya a Baro a Britania ket ti mabalin a bassit a pamilia ti pagsasao nga insasao babaen ti tattao a Baining idiay isla ti Baro a Britania iti Papua Baro a Guinea. Naidasigda a kas sasao a Daya a Papuano babaen ni Wurm, ngem daytoy ket saan a mapasingkedan.
Saan nga awaten ti Glottolog a naipakitan ti pannakaikapet a pagabetan dagiti dua a sanga.
Dagiti pangsandi
Dagiti pangsandi a kinonstrukto manen ni Ross para iti proto-Baining ket,
Dagiti posesiboa pangsandi ti his ken her ket *vat ken *vet.
Maika-7 a paralelo amianan
Ti maika-7 a paralelo amianan ket ti sirkulo ti latitud a 7 gradgrado iti amianan ti ekuador a plano ti Daga. Daytoy ket ballasiwenna ti Aprika, ti Taaw Indiano, Abagatan nga Asia, Abagatan a daya nga Asia, ti Taaw Pasipiko, Abagatan nga Amerika ken ti Taaw Atlantiko.
Likmut iti lubong
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 17° a paralelo amianan ket lumabas iti:
Maika-7 a meridiano daya
Ti maika-7 a meridiano daya ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-173 a meridiano laud.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-7 a meridiano daya ket lumabas iti:
! scope="col" width="125" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇳🇴 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Amianan ! scope="row" | 🇩🇪 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Wadden ! scope="row" | 🇳🇱 ! scope="row" | 🇩🇪 ! scope="row" | 🇳🇱 ! scope="row" | 🇩🇪 ! scope="row" | 🇫🇷 ! scope="row" | 🇨🇭 ! scope="row" | 🇫🇷 ! scope="row" | 🇨🇭 ! scope="row" | 🇫🇷 ! scope="row" | 🇮🇹 ! scope="row" | 🇫🇷 ! scope="row" | 🇮🇹 ! scope="row" | 🇫🇷 ! scope="row" | 🇮🇹 ! scope="row" | 🇫🇷 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Mediteraneo ! scope="row" | 🇩🇿 ! scope="row" | 🇳🇪 ! scope="row" | 🇳🇬 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Distrito ti Furuu, Hokkaido
thumb|200px|Ti Distrio ti t Furuu iti Subprepektura ti Shiribeshi. Ti Furuu (古宇郡) ket ti maysa a distrito a mabirukan idiay Subprepektura ti Shiribeshi, Hokkaido, Hapon.
Manipud idi 2004, ti distrito ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 3,278, ken ti densidad ti populasion iti 14.25 a tattao tunggal maysa a km². Ti dagup a kalawa ket 230.06 km².
Maika-28 a meridiano laud
Ti 28° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, Greenland, ti Taaw Atlantiko, ti Azores, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-28 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-152 a meridiano daya.
Idiay Antartika ti meridiano ket ipalawagna ti akindaya a patingga ti saan nga opisial a teritorial a panagtunton ti Brasil.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-28 a meridiano laud ket lumabas babaen ti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" | 🇬🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Priordo Frederick E. Hyde ! scope="row" | 🇬🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Priordo Independence ! scope="row" | 🇬🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Alibertia (mula)
Ti Alibertia ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Mabirukan daytoy iti tropikal nga Amerika.
Dagiti sebbangan
Dagiti sumaganad a mabigbig a sebbangan:
Pagsasao a Qaqet
Ti pagsasao a Qaqet (Kakat, Makakat, Maqaqet), wenno Baining, ket ti pagsasao a Papuano a naisasao idiay Probinsia ti Daya a Baro a Britania idiay isla ti Baro a Britania, Papua Baro a Guinea.
Pagsasao a Korafe
Ti pagsasao a Korafe ket ti pagsasao a Papuano a naisasao idiay Probinsia ti Oro, idiay "ipus" ti Papua Baro a Guinea. Daytoy ket parte ti pamili a Binandereano ti pilo ti sasao a Trans–Baro a Guinea.
890
Ti tawen idi 890 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Huebes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Sasao a Tengnga a Pasipiko
Pannakaidasig
Idasig ni Ross et al. (2002) dagiti pagsasao a kas pannakaisilpo a kas dagiti sumaganad:
Pouteria cayennensis
Ti Pouteria cayennensis ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket mabirukan iti Guiana a Pranses, Guyana, ken Venezuela.
Sasao a Tengnga a Pasipiko
Pannakaidasig
Ti sasao a Laud a Fijiano ket as-asideg a kabagian iti Rotumano, ken ti Daya a Fijiano iti Polinesio, ngem iti tunggal maysa kaniada, ngem ti simmaruno a pannakaiyasideg ket gapuanan ti panagsasabatda. Ti Rotumano ket naimpluensiaanen babaen ti sasao a Polinesio.
Agouticarpa
Ti Agouticarpa ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket impalawag babaen ni Claes Persson idi 2003. Mabirukan ti henero manipud iti Costa Rica aginggana iti Bolivia.
Deskripsion
Mailadawan ti Agouticarpa a kas being dioecious, addaan kadagiti eleptiko aginggana iti arinduyog, nakulanit nga estipula, dagiti lallaki a sabong iti nasangaan a dichasial wenno kasla thyrse nga inploressensia, ti maysa a di nasayaat a napadur-as nga agsukog tasa a calyx, dagiti polen nga agraman kadagiti 3-7 nga apertura, ken dagiti dakkel a maratimbukel a bunga.
891
Ti tawen idi 891 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Biernes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Pouteria chocoensis
Ti Pouteria chocoensis ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Colombia.
Pouteria chiricana
Ti Pouteria chiricana ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Panama.
Baybay Puraw
Ti Baybay Puraw (Белое море, Beloye more; Karelio ken Vienanmeri, lit. Baybay Dvina; Сэрако ямʼ, Serako yam) ket ti akin-abagatan a sabangan ti Baybay Barents a mabirukan idiay amianan a laud ti Rusia. Napalikmutan daytoy babaen ti Karelia iti laud, ti Peninsula Kola iti amianan, ken ti Peninsula Kanin iti amianan a daya. Ti sibubukel a Baybay Puraw ket addaan iti turay ti Rusia ken naikeddeng a paset kano ti akin-uneg a dandanum ti Rusia. Iti administratibo, daytoy ket nabingbingay iti pagbaetan ti Arkhangelsk ken ti Murmansk Oblast ken ti Republika ti Karelia.
Ti kangrunaan a puerto ti Arkhangelsk ket mabirukan idiay Baybay Puraw. Para iti kaaduan a pakasaritaan ti Rusia, daytoy idi ti nangruna a sentro ti internasional a maritimo a panagtagilako ti Rusia, ken inar-aramid idi dagiti nagtataeng iti igid ti baybay a Pomor manipud idiay Kholmogory. Iti moderno a panawen daytoy ket nagbalin a maysa a nangruna a kuartel ti marina ken submarino ti Sobiet. Ti Kanal Baybay Puraw-Baltiko ket mangikapet iti Baybay Puraw iti Baybay Baltiko.
Sakup
Ipalawag ti Gunglo ti Internasional a Hidrograpiko ti akin-amianan a patingga ti Baybay Puraw a kas "Ti linia a mangisilpo ti Svyatoi Nos (Aplaya ti Murmansk, 39°47'E) ken Rawis Kanin".
Pagsasao nga Orokaiva
Ti pagsasao nga Orokaiva ket ti pagsasao a Papuano a naisasao idiay Probinsia ti Oro, idiay "ipus" ti Papua Baro a Guinea.
892
Ti tawen idi 892 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Sabado (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Pagsasao a Kairak
Ti pagsasao a Kairak ket ti pagsasao a Papuano a naisasao idiay Probinsia ti Daya a Baro a Britania idiay isla ti Baro a Britania, Papua Baro a Guinea.
Myrceugenia correifolia
Ti Myrceugenia correifolia ket ti sebbangan ti kankanayon a berde a natarikayo nga agsabsabong a bassit a mula a maitagikua iti pamilia ti Myrtaceae. Ti kadawyan a nagan ket petrillo. Ti sebbangan ket patneng iti Abagatan nga Amerika; ti maysa a lugar a pakabirukan ket iti tengnga a Chile iti kaunegan ti Nailian a Parke ti La Campana.
Dushanbe
Ti Dushanbe (Душанбе, ) ket ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ti Tayikistan. Ti kayat a sawen ti Dushanbe ket Lunes iti Pagsasao a Persiano. Daytoy ket kastoy a nanaganan idi gapu ta dimmakkel manipud iti purok a kasisigud a popular a tiendaan iti Lunes. Manipud idi 1929, ti siudad ket ammo idi dagiti Ruso a kas Dyushambe (Дюшамбе), ken manipud idi 1929 aginggana idi 1961 a kas Stalinabad (Сталинобод, ). ti Dushanbe ket addaan iti populasion iti 778,500 manipud idi 2014.
Hopea malibato
Ti Hopea malibato ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy ket endemiko iti Filipinas.
Hopea megacarpa
Ti Hopea megacarpa ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy ket endemiko iti Borneo.
Hopea malibato
Agpataud ti Hopea malibato iti oligostilbenes malibatol A ken B, dibalanocarpol ken balanocarpol.
893
Ti tawen idi 893 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Lunes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Distrito ti Iwanai, Hokkaido
thumb|200px|Ti Distrito ti Iwanai iti Subprepektura ti Shiribeshi. Ti Iwanai (岩内郡) ket ti maysa a distrito a mabirukan idiay Subprepektura ti Shiribeshi, Hokkaido, Hapon.
Manipud idi 2004, ti distrito ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 22,977, ken ti densidad ti populasion iti 61.17 a tattao tunggal maysa a km². Ti dagup a kalawa ket 375.60 km².
Myrceugenia exsucca
Ti Myrceugenia exsucca ket ti sebbangan ti kankanayon a berde a natarikayo nga agsabsabong a mula iti pamilia ti Myrtaceae. Ti sebbangan ket patneng iti Abagatan nga Amerika iti ad-adayo iti abagatan a kas ti Chile. Ti maysa lugar a pakabirukan ket iti tengnga a Chile iti kaunegan ti Nailian a Parke ti La Campana. Ti kadawyan a nagan para iti daytoy a kayo ket petra.
Sasao a Mindanao
T Mindanao wenno sasao nga Akin-abagatan a Filipino ket maysa kadagiti bassit a napauten a grupo dagiti pagsasao idiay Filipinas, nga addaan dagiti dua a dosena nga asideg nga agkakabagian a pagsasao iti Mindanao.
Ti grupo ket tradisisonal a tinawtawagan iti Akin-abagatan a Filipino, ken naipammatian a mangilaksid ti sasao nga Abagatan a Mindanao. Nupay kasta, inraman ni Blust (1991) iti maysa a naipaatiddog (Kalatakan) a klado ti Tengnga a Filipino babaen ti nagan a Mindanao.
Dagiti pagsasao
Dagiti pagsasao ket nabingbingayda kadagiti sumaganad a subgrupo:
Sasao a Bisaya
Ti Bisaya wenno Binisaya ket ti grupo dagiti pagsasao ti Filipinas a maikabagian iti Tagalog ken Bikol, amin dagitoy a tallo ket parte ti sasao a Tengnga a Filipino. Kaaduan kadagiti pagsasao a Bisaya ket naisasao iti sibubukel a seksion ti Visayas iti pagilian, ngem naisasao pay dagitoy idiay Rehion ti Bicol (naipangpangruna idiay Masbate), dagiti isla ti Luzon, a kas dagiti mangbukel ti Romblon, kaaduan dagiti lugar ti Mindanao ken ti probinsia ti Sulu a mabirukan idiay abagatan a laud ti Mindanao. Adda met dagiti agtataeng idiay Metro Manila nga agsasao pay iti Bisaya.
Sumurok a 30 dagiti pagsasao a mangbukel ti pamilia ti pagsasao a Bisaya. Ti pagsasao a Bisaya a kaaduan ti mangisasao ket ti Cebuano, ken insasao daytoy babaen dagiti 20 a riwriw a tattao a kas patneng a pagsasao idiay Tengnga a Visayas, dagiti parte ti Akindaya Visayas, akindaya a Rehion ti Isla ti Negros ken ti kaaduan ti Mindanao. Dagiti dua pay a sabali a kaaduan nga ammo a sasao a Bisaya ket ti Hiligaynon (Ilonggo), ken insasao daytoy babaen dagiti 7 a riwriw a tattao iti kaaduan ti Akinlaud a Visayas, akinlaud a Rehion ti Isla ti Negros ken ti SOCCSKSARGEN ken ti Waray-Waray, nga insasao babaen dagiti 3 a riwriw a tattao idiay Akindaya Visayas.
Nomenklatura
Dagiti patneng nga agsasao iti sasao a Bisaya, a naipangpangruna iti Cebuano, Hiligaynon ken Waray ket ibagada ti nagan ti pagsasaoda iti lokal a nagan, ngem babaen pay iti Bisaya wenno Binisaya, a ti kayatna a sawen ket pagsasao a Bisaya. Daytoy ket makaallilaw wenno pakaiturongan iti pakaallilawan gapu ta dagiti sabali a pagsasao ket mabalinda a matawagan iti Bisaya babaen dagiti respektibo a mangisasao uray no dagiti pagsasaoda ket agsinnaranay a maawatan. Nupay kasta, dagiti pagsasao anaidasig iti kaunegan ti pamilia ti pagsasao a Bisaya ngem patneng a naisasao iti ruar ti Visayas ket saanda nga agus-usar iti bukod a reperensia iti Bisaya wenno Binisaya. Dagiti agsasao iti Masbatenio, Romblomanon, Surigaonon ken Butuanon, ti termino a Bisaya ket kadawyan a mangibaga iti Cebuano wenno Hiligaynon. Gapu ta dagiti Tausug ket kaaduanda a Muslim, ti paniriganda ti termino a Bisaya a kas relihioso a termino a mangibagbaga kadagiti Filipino a Kristiano (kaaduan a mangibagbaga a Cebuano ken/wenno Hiligaynon gapu ta isuda ket dagiti agkaarruba a pagsasao).
Awan pay dagiti napaneknekan a pasamak a mangpasingked kadagiti taudan ti Bisaya. Nupay kasta, adda maysa nga etniko a grupo idiay Malaysia ken Brunei a mangtawtawag iti bagida iti isu met laeng a nagan. Nupay kasta, dagitoy a grupo ti etniko ti Filipinas ket nasken a saan a maiyallilaw kadagita adda idiay Borneo.
Akin-uneg a panangidasig
Ited ni David Zorc ti sumaganad nga akin-uneg a panangidasig para iti sasao a Bisaya (Zorc 1977:32). Dagiti lima a kangrunaan a sanga ket ti Abagatan, Cebuano, Sentral, Banton, ken Laud. Nupay kasta, ibagbaga ni Zorc a ti pamilia a pagsasao a Bisaya ket ad-adu a kasla iti maysa a lugar ti dialekto imbes a maysa nga agsmang dagiti dagus a malasin a pagsasao. Ti sasao nga Abagatan a Bisaya ket naikeddengda nga immuna a nagbalwbaliw, sinaruno babaen ti Cebuano ken kalpasanna dagiti nabati a sanga. Iti pay seksioin ti Visayas, ti probinsia ti Romblon ket isu ti kaaduan iti lingnguistiko a dibersidad, gapu ta dagiti pagsasao manipud kadagiti tallo a nangruna a sanga ti Bisaya ket naisasaoda idiay malaksid kadagiti indihenio a Romblomanon ken Banton.
Naipangpangruna ti Baybayanon ken Porohanon ket addaanda iti subestrata iti Waray-Waray, a mangipakita iti ad-adu a pannakaiwarwaras ti Waray sakbay dagiti agsasao ti Cebuano ket nangrugrugida a nagpaadu a nangrugi manipud kadagidi tawtawen ti tengnga ti 1800.
Ti dagup dagiti 36 a karuay ket nailista dita. Dagiti agmaymaysa a pagsasao ket namarkaanda babaen dagiti italiko.
Ti katakunaynay a pagsasao ti Eskayano ket gramatiko a Bisaya, ngem awanan iti bokabulario a Bisaya (wenno Filipino).
Panangidasig ti Ethnologue
Idasig ti Ethnologue dagiti 25 a pagsasao a Bisaya kadagiti lima a subgrupo:
Hokkien
Ti Hokkien manipud iti ; Pe̍h-ōe-jī: Hok-kiàn-ōe, ) wenno pagsasao a Minnan (閩南語/闽南语) wenno Quanzhang (泉漳) iti lingguistika, ket ti maysa pagsasao nga Akin-abagatan a Min a nagtaud manipud iti rehion ti Minnan iti abagatan-akindaya a parte ti Probinsia ti Fujian iti Abagatan akindaya a Tsina, ken adu a naisasao idiay. Adu pay a naisasao daytoy idiay Taiwan ken babaen dagiti diaspora ti Insik iti Malaysia, Singapur, Indonesia, ti Filipinas ken dagiti sabali a parte ti Abagatan a daya nga Asia, ken babaen dagiti ballasiw-taaw nga Insik aiti amin a paset iti lubong. Daytoy ket kadawyan a porma ti Akin-abagatan a Min.
Ti Hokkien ket naipakasaritaan nga agserbi a kas lingua franca kadagiti ballasiw-taaw a komunidad ti Insik kadagiti amin a dialekto ken subgrupo iti Abagatan a daya nga Asia, ken agtalinaay ita nga aldaw a kas ti kaaduan a naisasao a kita ti Insik iti rehion, a mairaman idiay Singapur, Malaysia, Indonesia, Filipinas ken dagiti sumagmamano a parte ti Indotsina (naipangpangruna iti Tailandia, Bietnam, Laos ken Cambodia).
Ti pagsasao a Malayo Betawi, nga insasao babaen dagiti agarup a lima a riwriw a tattao iti ken ti arrubayan ti kapitolio ti Indonesia iti Jakarta, ket mangiraman kadagiti nadumaduma a binulod a balikas iti Hokkien gapu ti adu nga impluensia ti diaspora dagiti Insik nga Indones, a kaaduan isuda ket kaputotan ken nagtaud iti Hokkien.
Baybay Bellingshausen
Nakaala ti naganna daytoy ken ni Almiral Thaddeus Bellingshausen, nga isu ket nangsukisok iti lugar idi 1821.
Baybay Kooperasion
right|thumb|460px|Ti naisingasing a nagan ti Baybay Koopersion a kas parte ti [[Akin-abagatan a Taaw]] Ti Baybay Kooperasion, makunkuna pay a ti Baybay Mankomunidad wennoBaybay Sodruzhestva, ket ti naisingasing a nagan ti baybay para iti parte ti Akin-abagatan a Taaw, idiay nagbaetan ti Daga Enderby (ti akindaya a patingga a daytoy ket ti 59°34'D) ken Laud a Samang ti Yelo (85°D), idiay aplaya ti Daga MacRobertson ken Daga Prinsesa Isabel. Daytoy ketg umay-atto iti sumurok a kalawa iti 258,000 km². Daytoy ket biddenganto babaen ti Bayaby Davis iti daya, ken babaen ti sabali pay a singasing ti Rusia iti 2002 Gunglo ti Internasional a Hidrograpiko (IHO) iti burador ti 2002, ti Baybay Kosmonauta iti laud.
Baybay Bellingshausen
Idi naladaw a Panawen ti Piloseno, idi agarup a 2.15 a riwriw a tawen iti napalabas, ti asteroid Eltanin ket nagtinnag ditoy. Daytoy laeng ti ammo a nakatnagan iti labneng ti naadalem a taaw iti lubong.
Baybay Kooperasion
Ti Baybay Kooperasion ket nanaganan idi 1962 babaen ti Ekspedision ti Antartiko ti Sobiet a kas pammadaya iti kooperasion iti siensia idiay Antartika. Immuna a nagparang ti nagan a kas singasing iti IHO iti burador ti IHO idi 2002. Daytoy a burador ket saan id a naaprobaran babaen ti IHO (wenno iti ania man a gunglo, ken ti dokumento ti IHO idi 1953 IHO (a saan anaglaon iti nagan) ket isu ti agdama natungtungpal. Dagiti mangidadaulo a turay iti heograpia ken dagiti atlas ket saanda nga agus-usar iti nagan, mairaman ti maika-10 nga edision ti 2014 nga Atlas ti Lubong manipud iti National Geographic Society ti Estados Unidos. Ngem dagiti naited a mapa ti Sobiet ken Rusia ket agus-usarda iti nagan.
Mabirukan ti Estasion Davis idiay asideg ti aplaya ditoy.
Austin, Texas
thumb|300px|Puseg ti ili ti Austin
Wilhelm Wien
Ni Wilhelm Carl Werner Otto Fritz Franz Wien (13 Enero 1864 – 30 Agosto 1928) ket maysa idi nga Aleman a pisiko, nga isu idi 1893, ket nagusar kadagiti teoria iti pudot ken elektromagnetismo tapno mangpasingked ti pan nakaiyallatiw a linteg ni Wien, ken isu daytoy ti mangkarkulo ti sengngaw ti nangisit a bagi iti ania man a temperatura manipud iti sengngaw iti animan a maysa reperensia iti temperatura.
Austin, Texas
Ti Austin ket isu ti kapitolio ti Estado ti Texas ken tugaw ti kondado ti Kondado ti Travis. Daytoy ket mabirukan idiay Sentral Texas ken ti Abagatan a laud ti Amerika, daytoy ti maika-11 a kaaduan ti populasion a siudad idiay Estados Unidos ken ti maikapat a kaaduan ti populasion a siudad idiay estado ti Texas. Daytoy idi ket ti maikatlo a kapardasan a dumakdakkel a siudad iti pagilian manipud idi 2000 aginggana idi 2006. Ti Austin ket isu pay ti maikadua a kadakkelan a kapitolio ti estado idiay Estados Unidos. Ti Austin ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 885,400 segun ti senso ti Estados Unidos idi Hulio 1, 2013. Ti siudad ket isu ti kultural ken sentro ti ekonomia ti metropolitano a lugar ti Austin–Round Rock, ken addaan iti nakarkulo a populasion iti 1,883,051 manipud idi Hulio 1, 2013.
Distrito ti Isoya, Hokkaido
thumb|200px|Ti Distrito ti Isoya iti Subprepektura ti Shiribeshi. Ti Isoya (磯谷郡) ket ti maysa a distrito a mabirukan idiay Subprepektura ti Shiribeshi, Hokkaido, Hapon.
Manipud idi 2004, ti distrito ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 5,949, ken ti densidad ti populasion iti 13.23 a tattao tunggal maysa a km². Ti dagup a kalawa ket 449.68 km².
Gaertnereae
Ti Gaertnereae ket ti tribu dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae ken aglaon kadagiti agarup a 95 a sebbangan kadagiti 2 a henero. Mabirukan ti Gaertnera manipud iti tropikal nga Aprika aginggana iti tropikal nga Asia, bayat a ti Pagamea ket mabirukan iti akin-abagatan a tropikal nga Amerika.
Dagiti henero
Dagiti agdama a maawat a nagan
Dagiti sinonimo
894
Ti tawen idi 894 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Martes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Sasao a Bataniko
Ti sasao a Bataniko (sagpaminsan pay a tinawtawagan iti Bashiiko wenno Ibataniko) ket dagiti rimpuuok ti dialekto ti pamilia ti pagsasao nga Austronesio. Dagitoy ket naisasao idiay Isla ti Babuyan, iti amianan bassit ti Luzon; tallo iti Is-isla ti Batanes, iti pagbaetan ti Filipinas ken Taiwan; ken idiay Isla ti Orkidia iti akin-abagatan a Taiwan.
Dagiti karuay idiay Filipinas ket tinawtawagan iti Ibatan, wenno nanagananda iti Babuyan, Batan, wenno Itbayat kalpasan kadagiti isla, bayat a ti karuay idiay Taiwan ket tinawtawagan iti Yami wenno Tao.
Pannakaidasig
Adda dagiti tallo a pagsasao:
Idasig ni Moriguchi (1983) ti sasao a Bataniko a kas dagiti sumaganad.
Segun ken ni Paul Jen-kuei Li (2000), ti Yami ket isu ti kaasitgan a kabagian ti Itbayat. Kadagiti sasao a Bataniko, ti Iraralay ket isu ti kakonsertibuan (Li 2000).
Ti sasao a Bataniko ket masansan a mainayon iti sasao nga Akin-amianan a Filipino. Nupay kasta, nabirukan ni Ross (2005) a saanda a maipakita a maikabagian iti ania man a naisangayan a sanga ti Malayo-Polinesio, ken isu a mabalin a mangbukel iti bukodda a kangrunaan a sanga.
Salt Lake City
thumb|300px|Puseg ti ili ti Salt Lake City
Ti Salt Lake City, kadawyan a maipangyababaan iti Salt Lake, wenno SLC ket isu ti kapitolio ken ti kaaduan ti populasion a siudad idiay Estado ti Utah. Daytoy ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 191,180 in 2013, ti siudad ket mabirukan iti bugas ti metropolitano a lugar ti Salt Lake City, ken addaan iti nakarkulo a populasion iti 1,140,483 manipud idi 2013. Ti Salt Lake City ket mabirukan pay iti dakdakkel nga urbano a lugar a naam-ammuan a kas ti Naitiptipon nga Estadistikal a Lugar ti Salt Lake City-Provo-Orem.
895
Ti tawen idi 895 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Mierkoles (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Maika-8 a meridiano daya
Ti 8° a meridiano daya ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, ti Taaw Atlantiko, Europa, Aprika, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-8 a meridiano daya ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-172 a meridiano laud.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-8 a meridiano daya ket lumabas iti:
Sasao a Tengnga a Luzon
Ti sasao a Tengnga a Luzon ket dagiti grupo ti pagsasao a tagikua ti sasao a Filipino. Dagitoy ket kaaduan a naisasao kadagiti akinlaud a paset ti Tengnga a Luzon idiay Filipinas. Maysa kaniada ket ti Kapampangan, ti kangrunaan a pagsasao ti lugar ti Pampanga-Bantay Pinatubo. Urayno kasta, urayno adda met dagiti tallo aginggana iti uppat a riwriw, daytoy ket naipangta babaen ti diaspora dagiti agsasao iti daytoy kalpasan idi panagbettak ti bulkan idi Hunio 1991. Ti globalisasion ket mangipangta pay iti pagsasao, gapu ta dagiti ub-ubbing a kaputotan ket kinaykayatda iti agsao iti Tagalog ken Ingles, ngem ti panangital-o ket ti inaldaw a panagusar ket mangpaspasayaat ti bitalidad ti Kapampangan.
Maika-8 a meridiano daya
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
! scope="col" width="125" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇳🇴 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Amianan ! scope="row" | 🇩🇪 ! scope="row" | 🇫🇷 ! scope="row" | 🇩🇪 ! scope="row" | 🇨🇭 ! scope="row" | 🇮🇹 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Mediteraneo ! scope="row" | 🇩🇿 ! scope="row" | 🇹🇳 ! scope="row" | 🇩🇿 ! scope="row" | 🇳🇪 ! scope="row" | 🇳🇬 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Hopea mengerawan
Ti Hopea mengerawan ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy ket mabirukan idiay Indonesia, Malaysia, ken Singapur.
Alibertia edulis
thumb|left|Ti naganus a bunga ti Alibertia edulis
Ti Alibertia edulis ket ti sebbangan ti kayo iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket patneng kadagiti tropikal a bakir iti Kaamerikaan.
Deskripsion
Ti Alibertia edulis ket ti maysa a kankanayon a berde a dioecious a kayo aginggana iti 25 a kadapan (7.5m) iti katayag no mataengan, addaan iti nakusnaw a marakayumanggi nga ukis ti kayo ken agsumbangir, immitlog, nangisit a berde a bulbulong nga addaan iti nalamuyot nga igid. Kasla tubo dagiti sabong aginggana iti sukog trumpeta, puraw, nadutdotan, kadagiti 4-8" a panikula, nga agraman kadagiti 4-5 a mpetalo. Ti bunga ket duyaw, immitlog, arinduyog, makan, ken maaramid kadagiti jam wenno dagiti tubbog. Mapurpuros dagiti bunga manipud kadagiti kayo iti kaatapan, gapu ta daytoy a sebbangan ket manmano a naimuyongan.
Sasao a Tengnga a Luzon
Internal a pannakaidasig
Dagiti pagsasao ti Tengnga a Luzon ket dagiti sumaganad:
Pagsasao a Makolkol
Ti pagsasao a Makolkol ket mabalin a pagsasao a Papuano a dati a naisasao idiay Probinsia ti Daya a Baro a Britania idiay isla ti Baro a Britania, Papua Baro a Guinea. Inreporta ni Stebbins (2010) a daytoy ket saan a napasingkedan.
Pouteria cicatricata
Ti Pouteria cicatricata ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Brasil. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.
Pierre, South Dakota
Ti Pierre ( (Lakota: čhúŋkaške; "puerto") ket isu ti kapitolio ti Estado ti South Dakota ken tugaw ti kondado ti Kondado ti Hughes. Ti populasion ket 13,646 segun ti senso ti Estados Unidos idi 2010, ken mangaramid daytoy iti maikadua a kabassitan ti populasion a kapitolio ti estado kalpasan ti Montpelier, Vermont. Daytoy ket nabangon idi 1880 idiay Karayan Missouri a kasumbangir ti Fort Pierre. Ti Pierre ket isun ti kapitolio manipud idi nakagun-od ti pannaka-estado ti South Dakota idi Nobiembre 2, 1889, ken napili daytoy iti lokasionna iti heograpiko a sentro ti estado. Ti Fort Pierre ket nanaganan met para kenni Pierre Chouteau, Jr..
Sasao nga Oceaniko
Dagiti agarup a 450 a sasao nga Oceaniko ket nasayaatda a napundar a pamilia ti sasao nga Austronesio. Ti lugar asinakupan dagiti agsasao ket mairaman ti Polinesia, ken ti pay kaaduan ti Melanesia ken Mikronesia.
Ngem uray no sakupenna ti nalawa a lugar, ti sasao nga Oceaniko ket isasao laeng babaen daggiti dua ariwriw a tattao. Ti kadakkelan nga agmaymaysa a sasao nga Oceaniko ket ti Akindaya a Fijiano nga addaan kadagiti 600,000 nga agsasao, ken ti Samoano nga addaan iti nakarkulo a 400,000 nga agsasao. Dagiti pagsasao a Kiribati (Gilbertes), Tongano, Tahitiao, Māori, Akinlaud a Fijiano ken Kuanua (Tolai) ket addaanda iti tungngal maysa kaniada iti sumurok a 100,000 nga agsasao.
Ti sapasap a tinaudan a nakonstrukto manen para iti daytoy a grupo ti pagsasao ket tinawtawagan a Proto-Oceaniko (pangyababan iti POc).
Pannakaidasig
Ti sasao nga Oceaniko ket isuda idi ti immuna a naipakita a pamilia ti pagsasao babaen ni Sidney Herbert Ray idi 1896 ken, malaksid ti Malayo-Polinesio, dagitoy laeng ti nasayaat a napundar a dakkel a sanga ti sasao nga Austronesio. Iti gramatika, dagitoy ket nakarodan a naimpluensiaan babaen ti sasao a Papuano ti akin-amianan a Baro a Guinea, ngem mangitalinaayda ti nakakasdaaw nga adu a gatad tibokabulario ti Austronesio.
Lynch, Ross, ken Crowley (2002)
Segun kada Lynch, Ross, ken Crowley (2002), ti sasao nga Oceaniko ket masansan a mangporma kadagiti pannakaisilpo iti tunggal a maysa kaniada. Dagiti pannakaisilpo ket maporma no dagiti pagsasao ket historikalda a rumsua manipud iti maysa a nasapsapa a lugar ti dialekto. Dagiti lingguistika a panagpabaro babaen dagiti kadenna a pagsasao ket mangipalawag ti kawar dagiti nagsasanggala a subgrupo (ti pannakaisilpo), nga awan iti naisangayan a proto-pagsasao ti mabalin a makonstrukto manen.
Insingasing da Lynch, Ross, ken Crowley (2002) dagiti tallo a kangrunaan a grupo ti sasao nga Oceaniko:
Dagiti "tidda" (a kas intawtawag babaen da Lynch, Ross, ken Crowley), a saan a maiyanay kadagiti tallo a grupo dita ngato, ngem maidasigda pay a kas Oceaniko ket dagiti sumaganad:
Sasao a Mikronesio
Dagiti duapulo a sasao a Mikronesio ket mangporma ti pamilia ti sasao nga Oceaniko. Ti sasao a Mikronesio ket maammuan para iti kaawan dagiti naranas a labial a konsonante; imbes ket nga addaanda kadagiti dua a serye, dagiti labial ti palatalisado ken labio-belarisado.
Sasao nga Oceaniko
Lynch, Ross, ken Crowley (2002)
Inikkat da Ross ken Næss (2007) ti Utupua–Vanikoro, manipud iti Tengnga–Akindaya nga Oceaniko, iti baro a nangruna a sanga ti Oceaniko:
Sasao a Mikronesio
Dagiti komponente
Segum kenni Jackson 1983, 1986, dagiti grupo ti pagsasao ket kas dagiti sumaganad:
896
Ti tawen idi 896 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Huebes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
897
Ti tawen idi 897 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Sabado (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
898
Ti tawen idi 898 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Domingo (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Gaertnera ternifolia
Ti Gaertnera ternifolia ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket endemiko iti Sri Lanka.
Sasao a Tengnga–Akindaya nga Oceaniko
Dagiti sumurok a 200 a sasao a Tengnga–kindaya nga Oceaniko ket mangporma ti sanga ti pamilia ti pagsasao ti Oceaniko iti kaunegan ti sasao nga Austronesio.
Dagiti komponente
Dagiti tradisional a pannakaidasig ket naipagarup a kas pudno ti sanga ti Adayo nga Oceaniko iti kaunegan iti daytoy a pamilia, ngem daytoy ket pinanawan iti Lynch et al. (2002), gapu ta awan ti mabirukan a panangipalawag a langa para iti kasta a grupo dagiti pagsasao.
Inyalis da 2007 Ross ken Næss ti sasao nga Utupua-Vanikoro manipud iti Tengnga-Akindaya iti kabarbaro a napundar a sanga ti Oceaniko ti Temotu.
Graffenrieda
Ti Graffenrieda ket tihenero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Melastomataceae. Adda dagiti agarup a 44 a sebbangan. Kaaduan kadagitoy ket mabirukan iti Abagatan nga Amerika. Adda met bassit a maiwarwaras iti Mehiko, Tengnga nga Amerika ken ti Karibe.
Dagiti sebbangan ket mairaman dagiti sumaganad:
Myrceugenia fernandeziana
Ti Myrceugenia fernandeziana ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae. Daytoy ket endemiko iti Isla Robinson Crusoe iti Pasipiko a parte ti Republika ti Chile. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat. Daytoy ket adu a sebbangan iti habitatna kadagiti tanap a namaga a bakir ken dagiti ababa a bakir ti bantay. Bumasbassiten ti sakupna gapu kadagiti nakabulos nga ayup, dagiti naiyammo a peste a ruot, ken ti reggay ti daga iti preliminario a karkulo iti basbassit ngem 100 km2.
Pagsasao a Laud a Damar
Ti pagsasao a Laud a Damar, wenno Amianan a Damar, ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti Isla Damar, maysa kadagiti Is-isla Maluku ti Indonesia. Daytoy ket nakaro nga agbalbaliw, ken agtaltalinaay kadagiti pannakaiduma a napukawen kadagiti sabali a pagsasao iti akindaya nga Indonesia, ken mabalin a naisina iti kaunegan ti pamilia ti Malayo-Polinesio.
Hopea micrantha
Ti Hopea micrantha ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy ket endemiko iti Borneo.
Graffenrieda bella
Ti Graffenrieda bella ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Panama. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.
Sasao a Danao
Ti tunggal maysa a pagsasao ket addaan iti dialekto a tinawtawagan iti Iranun; ti Maranao Iranun ket naisasao idiay Borneo, idiay Sabah ti Malaysaia, a maipatinayon pay iti Filipinas.
Hopea mesuoides
Ti Hopea mesuoides ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy ket endemiko iti Borneo.
Myrceugenia franciscensis
Ti Myrceugenia franciscensis ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae. Daytoy ket endemiko iti Brasil.
Bantay Butung
Ti Bantay Butung ket ti maysa a di aktibo a bulkan a mabirukan iti ili ti Quezon probinsia ti Bukidnon iti isla ti Mindanao, Filipinas. Mabirukan ti bantay iti 7.75333°N, 125.07°W.
Ilista ti Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia (PHIVOLCS) ti Bantay Butung a kas di aktibo.
Maika-26 a meridiano laud
Ti 26° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, Greenland, ti Taaw Atlantiko, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-26 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-154 a meridiano daya.
Gustaf Dalén
Ni Nils Gustaf Dalén (30 Nobiembre 1869 – 9 Disiembre 1937) ket maysa idi a Sueko a Premio Nobel iti Pisika ken industrialista, ti pundador ti kompania ti AGA ken inbentor ti paglutuan nga AGA ken ti silaw Dalén. Idi 1912, isu nagungunaan iti Premio Nobel iti Pisika para iti "panagparnuayna kadagiti automatiko a regulatura para iti kakuyog a panag-usar kadagiti akumulador iti alingasaw para iti panagsilaw kadagiti parola ken dagiti boya".
Maika-26 a meridiano laud
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-26 a meridiano laud ket lumabas babaen ti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" | 🇬🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Priordo Frederick E. Hyde ! scope="row" | 🇬🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Priordo Independence ! scope="row" | 🇬🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Priordoo Hagen ! scope="row" | 🇬🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Scoresby Sund ! scope="row" | 🇬🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Pagsasao a Butam
Ti pagsasao a Butam ket ti mabalin nga awanen a pagssao a Papuano a naisasao idiay Probinsia ti Daya a Baro a Britania idiay isla ti Baro a Britania, Papua Baro a Guinea]. Idasig ti Ethnologue a kas mays a adialekto ti Taulil agingga nga iti amin a panangibaga ket naikkat idi 2009.
Pagsasao a Suena
Ti pagsasao a Suena ket ti pagsasao a Papuano a naisasao idiay Probinsia ti Oro, idiay "ipus" ti Papua Baro a Guinea. Daytoy ket parte ti pamilia a Binandereano ti pilo ti sasao a Trans–Baro a Guinea.
Ti tattao a Yarawi ket nagsasaoda iti Suena idi las-ud ti kaaduan ti maika-20 a siglo, ngem immallatiwdan iti Binandere.
Gaertnera walkeri
Ti Gaertnera walkeri ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket endemiko iti Sri Lanka.
Pagsasao a Taulil
Ti pagsasao a Taulil ket ti pagssao a Papuano a naisasao idiay Probinsia ti Daya a Baro a Britania idiay isla ti Baro a Britania, Papua Baro a Guinea. Ti Butam ket mabalin a dialekto.
Montpelier, Vermont
thumb|300px|Nangruna a kalsada ti puseg ti ili ti Montpelier
Ti Montpelier ket isu ti kapitolio ti Estado ti Vermont ken tugaw ti kondado ti Kondado ti Washington. Kas kapitolio ti Vermont, ti Montpelier ket isu ti ayan ti Kamara ti Estado ti Vermont, ti tugaw ti lehislatibo a sanga ti gobierno ti Vermont. Ti populasion ket 7,855 segun ti senso ti Estados Unidos manipud idi 2010. Babaen ti populasion, daytoy ti kabassitan a kapitolio ti estado idiay Estados Unidos.
Pouteria cinnamomea
Ti Pouteria cinnamomea ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Peru.
899
Ti tawen idi 899 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Lunes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Pouteria collina
Ti Pouteria collina ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket mabirukan iti Colombia ken Ecuador.
Johannes Diderik van der Waals
Ni Johannes Diderik van der Waals (23 Nobiembre 1837 – 8 Marso 1923) ket maysa idi nga Olandes a teoretiko a pisiko ken termodinamisista a naindayegan para iti obrana iti maysa a ekuasion ti kasasaad para kadagiti alingasaw ken dagiti likido.
Ti naganna a ket kangrunaan a mainaig iti ekuasion ni van der Waals iti kasaad a mangipalawag ti panagkukua dagiti alingasaw ken ti panagbawbawda iti paset ti likido. Ti naganna pay ket mainaig iti puerpuersa ni van der Waals (dagiti puersa a nagabetan dagiti natalinaay a molekula), dagiti molekula ni van der Waals (bassit a molekular a rimpuok a binedbedan babaen kadagiti puersa ni van der Waals), ken dagiti rayos ni van der Waals  (dagiti kadakkel dagiti molekula).
Isu ti immuna a nagbalin a propesor iti pisika ti Unibersidad ti Amsterdam idi napabaro ti daan nga Athenaeum idi 1877 iti Munisipal nga Unibersidad. Ni Van der Waals ket nagungunaan iti Premio Nobeliti Pisika idi 1910.
Pouteria coelomatica
Ti Pouteria coelomatica ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Brasil. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.
Pagsasao nga Alune
Ti pagsasao nga Alune ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio iti laud nga Seram iti purpuro ti Maluku idiay Indonesia.
Trojany
Ti Trojany ket ti purok iti administratibo a distrito ti Gmina Dąbrówka, iti kaunegan ti Kondado Wołomin, Probinsia ti Masovian, idiay daya-sentral ti Polonia. Daytoy ket agarup a mabirukan iti iti amianan-laud ti Wołomin ken  iti amianan-daya ti Warsaw.
Ti purok ket adaan iti populasion iti 490.
Graffenrieda grandifolia
Ti Graffenrieda grandifolia ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Colombia.
Sasao a Nunusaku
Ti sasao a Nunusaku ket dagiti grupo ti sasao a Malayo-Polinesio, a naisasao idiay ken iti likmut ti isla ti Seram. Awan kadagitoy a pagsasao ket addaan iti ad-adu ngem duapulo a ribo nga agsasao, ken adda dagiti sangkabassit ket naisagmak iti pannakaawan.
Graffenrieda caudata
Ti Graffenrieda caudata ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Guyana.
Pagsasao a Terei
Ti pagsasao a Terei wenno Buin, ammo pay a kas Telei, Rugara, ket ti kaaduan ti mangisasao a pagsasao a Papuano a naisasao iti daya ti Baro a Guinea. Adda dagiti agarup a 27,000 nga agsasao idiay Distrito ti Buin ti Probinsia ti Bougainville, Papua Baro a Guinea.
Pontifícia Universidade Católica de Minas Gerais
Ti Pontifícia Universidade Católica de Minas Gerais (wenno PUC-MG) ket maysa a nga institusion a masarakan idiay Belo Horizonte iti probinsia ti Minas Gerais, Brasil.
Hopea montana
Ti Hopea montana ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy ket mabirukan idiay Sumatra, Malaysia Peninsular ken Borneo.
Pontifícia Universidade Católica de Minas Gerais
Daytoy nga unibersidad ket nabangon idi Disiembre 12, 1958.
Hopea montana
Ti Latin nga espesipiko nga epiteta ti montana ket mangibaga kadagiti banaty wenno aggapu manipud kadagiti bantay.
Hopea mindanensis
Ti Hopea mindanensis ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy ket endemiko iti rehion ti is-isla Mindanao iti akin-abagatan a Filipinas.
Myrceugenia kleinii
Ti Myrceugenia kleinii ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae. Thi mula ket endemiko iti ekorehion ti Bakir ti Atlantiko iti abagatan akindaya a Brasil.