cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Maika-68 a paralelo abagatan
Ti maika-68 a paralelo abagatan ket ti sirkulo ti latitud a 68 gradgrado iti abagatan ti ekuador a plano ti Daga idiay Antartiko. Daytoy ket ballasiwenna ti Akin-abagatan a Taaw ken ti Antartika.
Likmut iti lubong
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 68° a paralelo abagatan ket lumabas iti:
! scope="col" width="140" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw
Pagsasao nga Eskayano
Ti Eskayano ket ti maysa a katakunaynay a pagsasao ti sangkaputotan nga Eskaya ti Bohol, ti maysa nga isla a probinsia ti Filipinas. Daytoy ket gramatiko a Boholano, ti patneng a pagsasao ti Bohol, nga addaan iti nasukatan a leksikon. Bayat a ti Eskayano ket awanan kadagiti patneng a mangisasao, daytoy ket insursuro babaen dagiti boluntario kadagiti saan a basbassit ngem tallo a kultural nga eskuela iti abagatan a daya nga interior ti probinsia. thumb|right|Estatua ni Mariano Datahan, a nasuratan iti sinuratan nga Eskayano
Mercedes
Ti Mercedes ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
Fortul
Ti Fortul ket maysa kadagiti pito a munisipalidad ti Departamento ti Arauca iti Colombia. Daytoy ket mabeddengan iti amianan babaen ti Saravena; iti abagatan babaen ti Tame; iti daya babaen ti Arauquita ken iti laud babaen ti Güicán. Daytoy ket napundar idi Enero 7, 1920. Segun ti senso nga inaramid babaen ti DANE idi 2005, Ti Fortul ket addaan iti populasion iti 25,379 nga umili, kadagitoy ket 13,081 ti agtataeng iti tugaw ti munisipalidad a mangaramid daytoy iti 49.5% a babbai ken 50.5% a lallaki.
Miconia espinosae
Ti Miconia espinosae ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay.
Miconia explicita
Ti Miconia explicita ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a tanap a bakir wenno dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay.
Ristantia
Ti Ristantia ket ti grupo dagiti mula iti pamilia ti Myrtaceae a naipalawag a kas maysa a henero idi 1982. Ti intero a henero ket endemiko iti Estado ti Queensland iti Australia.
Nenax
Ti Nenax ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket impalawag babaen ni Joseph Gaertner idi 1788. Mabirukan ti henero iti Namibia, Abagatan nga Aprika ken Lesotho.
Isla Dumaran
Ti Isla Dumaran ket ti maysa nga isla iti probinsia ti Palawan idiay Filipinas. Ti isla ket administratibo a nabingbingay kadagiti ili ti Dumaran ken Araceli. Dagiti dua a poblacion ti ili ket mabirukan iti isla.
Ti antipodana ket mabirukan idiay Brasil.
Luek Dumaran
Ti Luek Dumaran ket mabirukan idiay akinlaud a parte ti isla.
Mitrantia
Ti Mitrantia ket ti henero ti mula iti pamilia ti Myrtaceae a naipalawag a kas maysa a henero idi 1988. Daytoy ket aglaon laeng iti maysa nga ammo a sebbangan, ti Mitrantia bilocularis, nga endemiko iti Estado ti Queensland iti amianan-akindaya nga Australia.
Sphaerantia
Ti Sphaerantia ket ti grupo dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Myrtaceae, nga immuna a naipalawag a kas henero idi 1988. Ti intero a henero ket endemiko iti akin-amianan a parte ti Estado ti Queensland iti Australia.
Isla Dumaran
Wasao
Ti aplaya ti Maraneg ket mabirukan idiay akin-abagatan a parte ti Wasao.
Wonol
Ti Wonol ket ti peninsula a mabirukan iti tengnga nga abagatan ti rehion ti isla.
Carmen (panangilawlawag)
Ti Carmen ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
Galopina
Ti Galopina ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Mabirukan ti henero iti Malawi, Mozambique, Zimbabwe, Abagatan nga Aprika, Lesotho, ken Eswatini.
Vitellariopsis ferruginea
Ti Vitellariopsis ferruginea ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket mabirukan iti Zimbabwe ken mabalin pay nga iti Mozambique.
Saravena
Ti Saravena ket timaysa a siudad ken munisipalidad iti Departamento ti Arauca, Colombia. Daytoy ket iti abagatan ti pagbeddengan ti Colombia iti Venezuela. Ti lugar iti agarup a 47,000 a tattao iti asideg ti pagbeddengan iti Venezuela ket addaan iti aktibidad iti FARC ken ELN ket adda pay dagiti milita ti Colombia.
Miconia fallax
Ti Miconia fallax ket ti sebbangan ti bassit a mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket patneng iti Abagatan nga Amerika.
Maika-85 a meridiano laud
Ti 85° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto a bumallasiw iti Taaw Artiko, Amianan nga Amerika, ti Golpo ti Mehiko, ti Baybay Karibe, Sentral nga Amerika, ti Taaw Pasipiko, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-85 a meridiano laud ket lumabas iti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Eureka Sound ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Jones Sound ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Kanal Parry ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Admiralty Inlet ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Fury ken Hecla ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Hudson ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Danaw Superior ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Danaw Michigan ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo ti Mehiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Karibe ! scope="row" | 🇭🇳 ! scope="row" | 🇳🇮 ! scope="row" | 🇨🇷 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Magallanes
Ti Magallanes ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
Chile
Rehion ti Magallanes
Vitellariopsis kirkii
Ti Vitellariopsis kirkii ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket mabirukan iti Kenya ken Tanzania.
Buenavista
Ti Buenavista ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
Basisperma
Ti Basisperma ket ti henero dagiti agsabsabong a mula itimirtus a pamilia ti Myrtaceae nga immuna a naipalawag a kas maysa a henero idi 1942. Adda laeng maysa nga ammo a sebbangan, ti Basisperma lanceolata, nga endemiko iti Papua Baro a Guinea.
Xanthomyrtus
Ti Xanthomyrtus ket ti grupo dagiti bassit a mula ken dagiti kayo iti botaniko a pamilia ti Myrtaceae a naipalawag a kas maysa a henero idi 1922. Daytoy ket mabirukan idiay Borneo, Is-isla Maluku, Sulawesi, Filipinas, Baro a Guinea, Purpuro ti Bismarck ken Baro a Caledonia.
Dagitoy ket kaaduan a dagiti bassit a mula ken kaykayo nga agtubo iti bantay, ken sagpaminsan nga epipitiko. Dagiti sabong ket duyaw, kadawyan a 5, iti 3 a sabong, katakunaynay ken dagiti terminal pedunkulo. Maralabbasit ti bunga, nangisit nga asul wenno nangisit a berry.
• # Xanthomyrtus angustifolia – Sulawesi, Baro a Guinea
• # Xanthomyrtus arfakensis – L Baro a Guinea
• # Xanthomyrtus bryophila – L Baro a Guinea
• # Xanthomyrtus diplycosiifolia – Filipinas, Maluku
• # Xanthomyrtus flavida – Sulawesi, Borneo
• # Xanthomyrtus grandiflora – L Baro a Guinea
• # Xanthomyrtus humilis – Baro a Guinea
Pagsasao a Teiwa
Ti pagsasao a Teiwa (makunkuna a kas Tewa) ket ti maysa asaan nga Austronesio, a pagsasao a Papuano a naisasao idiay Isla Pantar iti akindaya ngaIndonesia.
Xanthomyrtus
• # Xanthomyrtus kanalaensis – Baro a Caledonia
• # Xanthomyrtus koebrensis – L Baro a Guinea
• # Xanthomyrtus lanceolata – Baro a Guinea
• # Xanthomyrtus leeuwenii – Baro a Guinea
• # Xanthomyrtus montis-sucklingii – Papua Baro a Guinea
• # Xanthomyrtus montivaga – Baro a Guinea
• # Xanthomyrtus papuana – Baro a Guinea
• # Xanthomyrtus polyclada – Baro a Guinea
• # Xanthomyrtus schlechteri – Baro a Guinea, Bismarck
• # Xanthomyrtus splendens – Papua Baro a Guinea
Maika-67 a paralelo abagatan
Ti maika-67 a paralelo abagatan ket ti sirkulo ti latitud a 67 gradgrado iti abagatan ti ekuador a plano ti Daga, ken agarup a 50 km iti abagatan ti Sirkulo ti Antartiko. Daytoy ket ballasiwenna ti Akin-abagatan a Taaw ken ti Antartika.
Likmut iti lubong
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 67° a paralelo abagatan ket lumabas iti:
! scope="col" width="140" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antarctica ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw
Tame, Arauca
Ti Tame ket ti maysa nga ili ken munisipalidad iti Departamento ti Arauca, Colombia. Ti munisipalidad ket addaan iti dagup a kalawa iti 5,300 km².
Pakasaritaan
Ti rehion ket sinukimat ni Jorge de Espira ti Aleman a kongkistador idi 1536. Isu ket nakasamak kadagiti nadumaduma a tribu ti Indiano manipud manipud kadagiti pamilia ti pagsasao iti Arawakan ken Goajiboan; ti Arauca, Caquetio, Lucalia, Girara, Chiricoa, Cuiba, Guahibo ken Achagua. Nagtataeng dagiti tattao a Girara iti eksakto a lokasion iti moderno nga ili (wenno ti kaasitganna).
Pinundar ti Tame babaen ni Alonso Pérez de Guzmán idi Hunio 12, 1628. Pinundarna pay ti kaarrubana nga "Espinosa de las Palmas", para kadagiti paisano nga Espaniol. Nadadael ti purok kalpasan ti nabiit a tawen babaen dagiti patneng a tattao iti panagsuppiatda ken ni Pérez de Guzmán ken dagiti soldadona ket pinatay babaen dagiti Indiano a Girara iti panagibales para iti pannakatradoda a kas aadipen.
Heograpia
Ti munisipalidad ti Arauca ket mabeddengan iti amianan babaen ti munisipalidad ti Fortul, iti amianan a daya babaen ti munisipalidad ti Arauquita, iti daya babaen ti munisipalidad ti Puerto Rondón, iti abagatan babaen ti Departamento ti Casanare ken iti laud babaen ti Departamento ti Boyacá.
Maika-17 a paralelo amianan
Ti paralelo ket naisangayan a nangruna iti pakasaritaan ti Bietnam (kitaen dita baba). Iti daytoy a latitud ti init ket makitkita para kadagiti 13 nga oras, 9 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti kalgaw ken 11 nga or-oras, 7 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti panaglalam-ek.
Bietnam
Ti maika-17 a paralelo (vĩ tuyến 17) ket isu idi ti probisional a napartuat a pagbeddengan a linia ti militar iti nagbaetan ti Amianan ken Abagatan a Bietnam a pinundar babaen ti Panagtunos ti Hinebra ti 1954. Ti napartuat a pagbeddengan a linia ket saan nga eksakto a naitunos iti maika-17 a paralelo ngem mapan iti abagatanna, agarup iti igid ti Karayan Bến Hải idiay Probinsia ti Quảng Trị idiay purok ti Bo Ho Su ken manipud idiay iti laud ti pagbeddengan ti Laos–Bietnam.
Idi 1976 ti napartuat a pagbeddengan a linia ket awan idi ti pakaitunosanna gapu ta ti Bietnam ket naikaykaysa idi kalpasan ti panagsuko ti gobierno ti Abagatan a Bietnam.
San Andrés
Ti San Andrés wenno San Andres ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
Hokkien a Filipino
Ti Hokkien a Filipino, wenno simple laeng a kas Hokkien, ket ti dialekto a Hokkien ti Min Nan a kas insasao babaen dagiti agarup a 98.7% iti populasion ti etniko nga Insik idiay Filipinas.
Ludwig Diels
Naiyanak ni Diels idiay Hamburg, ti anak a lalaki ti klasiko nga eskolar a ni Hermann Alexander Diels. Manipud idi 1900 aginggana idi 1902 kimmuyog a nagbanniaga isuna kenni Ernst Georg Pritzel idiay Abagatan nga Aprika, Java, Australia ken Baro a Selanda.
Iti nabiit sakbay ti Umuna a Sangalubongan a Gubat, nagbanniaga isuna idiay Baro a Guinea ken kadagiti tawen ti 1930 idiay Ecuador. Dagiti urnongna kadagiti mula manipud iti Australia ken Ecuador, nga aglaon kadagiti nadumaduma a holotipo, ket nagpasayaat iti pannakaammo a maipanggep kadagiti flora. Ti monograpiana iti Droseraceae manipud idi 1906 ket agdama pay laeng a pagalagadan.
Ti kaaduan kadagiti urnongna ket naipenpen iti botanikal a hardin iti Berlin-Dahlem, nga isu ket bise-direktor manipud idi 1913, a nagbalin a direktor idi 1921 aginggana idi 1945. Nadadael dagiti urnongna iti maysa a las-ud iti maipapan iti tangatang a panagraut idi 1943. Pimmusay isuna idiay Berlin.
Mandarin a Filipino
Ti Mandarin a Filipino ket karuay ti Insik a Pagalagadan a Mandarin nga adu nga insasao babaen dagiti  Filipino nga Insik. Daytoy ket naibatay iti ponolohia ti dialekto a Beijing ken ti gramatika ti Bernakular nga Insik, ken kapada iti pagalagadan a Mandarin nga inus-usar iti Republika ti Tsina, Taiwan a tinawtawagan iti "Guoyu" (國語). Kadagiti termino iti ponolohia, bokabulario ken gramatika, ti Pagalagadan a Mandarin a Filipino ket kapada ti "Guoyu" (Pagalagadan nga Insik iti Republika ti Tsina (Taiwan)) gapu ta gangani amin ket agus-usar iti diksionario ken dagiti libro manipud iti Taiwan. Adu kadagiti eskuela a Filipino nga Insik ket agus-usarda iti bopomofo (zhuyin fuhao) a kas panagisursuro iti pagsasao. Ti Mandarin a Filipino let agus-usar kadagiti karkarakter a tradisional nga Insik iti panagsurat ken nakitkita kaagiti diario. Ti Mandarin a Filipino ket mabalin a maidasig kadagiti dua a naisangayan a dialekto ti Mandarin: ti Pagalagadan a Mandarin kenKolokial a Mandarin. Dagitoy dua dialekto ket nalakada a mailasin iti tao a nalaing iti Mandarin.
Maika-50 a meridiano laud
Ti 50° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, Greenland, ti Taaw Atlantiko, ti Abagatan nga Amerika, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-50 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-130 a meridiano daya.
San Agustín
Ti San Agustín wenno San Agustin ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
Maika-50 a meridiano laud
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-50 a meridiano laud ket lumabas babaen ti:
Olutanga
Ti Olutanga ket ti isla a mabirukan idiay Golpo Moro iti probinsia ti Zamboanga Sibugay, Filipinas. Daytoy ket insina babaen ti Peninsula ti Zamboanga babaen ti akikid a kanal ken Luek Tantanang.
Ti Olutanga, nga addaan iti kalawa iti, ket ti kadakkelan nga isla iti Golpo Moro ken ti maika-34 a kadakkelan nga isla iti Filipinas. Daytoy ket addaan iti aplaya nga agatiddog iti.
Ti isla ket nabingbingay kadagiti tallo nga ili (Mabuhay, Talusan, ken ti kanaganna nga Olutanga), ken addaan iti dagup a populasion iti 87,078 a tattao.
Naguilian
Ti Naguilian ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
Miconia fosbergii
Ti Miconia fosbergii ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay.
Arauca, Arauca
Ti Arauca ket maysa a munisipalidad ken ti kapitolio a siudad ti Departamento ti Arauca iti Colombia. Ti napno a naganna ket Villa de Santa Bárbara de Arauca. Ti munisipalidad ti Arauca ket addaan iti dagup a populasion iti 82,149 (senso idi 2005 ).
Pakasaritaan
Ti rehion ti Arauca ket sinukimat idi babaen ni Jorge de la Espira ti kongkistador nga Aleman nga ammo pay a kas ni Georg von Speyer, idi 1536. Dagitoy a nasapa nga Espaniol ket saanda a nagtalinaed gapu ta nagbirbirukda iti El Dorado. Ngem sinaruno met ida babaen dagidi Hesuita ken dagidi madatonan iti daga a nagpundar kadagiti immuna a pagtaengan.
Napundar ti Arauca idi Disiembre 4, 1780, babaen ni Juan Isidro Daboín iti sitio ti maysa nga indihenio a purok iti agarup a sangapulo a pamilia a tinawtawagan iti Guahibo. Nanaganan ti Arauca manipud iti Karayan Arauca a mangisina itan daytoy manipud iti Venezuela, a nanaganan met ti karayan manipud iti indihenio a tattao nga Arauca. Nadalumpinas ti lugar ket kankanayon daytoy a layusen ti karayan.
Daytoy ket maysa idi a kapitolio ti Baro a Granada Probinsia ti Casanare a dakdakel ngem ti agdama a Departamento ti Casanare. Iti pay maipatinayon, ti Villa de Santa Bárbara de Arauca, ket:
Ekonomia
thumb|left|Ti ilelennek ti init iti Río Arauca Manipud idi napundar, ti kangrunaan a negosio ti Arauca ket ti panagtaraken iti baka, ken agpayso pay laeng daytoy iti agdama nga aldaw. Ngem umad-adu metten manipud idi 1984, ket ti panaggundaway iti asideg a petrolio a nakaited iti kaaduan a matgedan ti ili kadagiti kaudian a tawen. Ti panagbangon iti rangtay, Puente José Antonio Páez, a mangikapet daytoy iti Venezuela ket nagparang-ay iti ekonomia, ken ti pay pannakapalpas ti kalsada mapay iti Bogotá, nga ammo akas ti Ti Dalan dagiti LIberador (La Ruta de los Libertadores). Ti Arauca itan ket ti kangrunaan a dalan iti pagbaetan ti Caracas ken Bogotá.
Pagluganan
thumb|Ti eroplano nga Embraer 170 iti plota ti Satena, itilas-ud ti panagkarga iti Eropuerto ti Santiago Pérez Quiroz
Manama
Ti Manama (المنامة Al Manāma) ket ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ti Bahrain, daytoy ket addaan iti agarup a populasion iti 157,000 a tattao. Napauten daytoy a nangruna a sentro ti pagtagilakuan idiay Golpo Persiano, ti Manama ket pagtaengan dibersio a populasion. Kalpasan dagiti paset ti panawen ti turay dagiti Portugal ken Persia ken dagiti panagrukma manipud kadagiti agturturay a dinastia ti Saudi Arabia ken Oman, bukod a nangbangon ti Bahrain iti maysa a nawaya a pagilian idi las-ud ti maika-19 a siglo.
Uray no dagiti agdama a singin a siudad ti Manama ken Muharraq ketagparangda a naggiddan a napundar kadagiti tawen ti 1800, nadaydayeg ti Muharraq gapu ti depensa a lokasionna ken isu nga idi ti kapitolio ti Bahrain aginggana idi 1921. Ti Manama ket nagbalin a kapitolio ti pagtagilakuan, ken isu idi daytoy ti ruangan iti nangruna nga Isla Bahrain. Idi maika-20 a siglo, ti baknang iti lana ti Bahrain ket timmulong a nagpapardas nga idadakkelna ken dagidi tawen ti 1990, ti naituntunos a ganetget iti dibersipikasion ket nakaiturongan ti panagpadakkel dagiti sabali nga industria ken timmulong a nangbaliw ti Manama iti maysa a nangruna a sentro idiay Tengnga a Daya. Ti Manama ket naidesignado idi a kas maysa a kapitolio ti kutura ti Arabo para idi tawen ti 2012 babaen ti Liga ti Arabo.
Myrteae
Ti Myrteae ket ti kadakkelan a tribu ti mula iti pamilia ti Myrtaceae. Daytoy ket kaaduan a mangiraman kadagiti sebbangan iti pamilia nga addaan kadagiti nalasag a bunga.
Pagsasao a Nedebang
Ti pagsasao a Nedebang ket ti pagsasao a Papuano a naisasao kadagiti purok ti Balungada ken Baulang iti akidaya a distrito ti Isla Pantar idiay Purpuro Alor tiIndonesia. Adda pay dagiti agsasao iti Nedebangidiay Air Panas, ti administratibo aparte ti Balungada ngem mabirukan iti 1 km manipud iti nangruna a purok.
Nakaro a naisagmak a pagsasao ti Nedebang. Daytoy ket saanen a maus-usar a kas pagsasao iti inalldaw a pannakisinnarita, uraya iti uneg ti balay. Ti Indones wenno Alor Malay ket isu dagitoy ti kaaduan a maus-usar. Adda dagiti agtataeng iti Bolungada ket nalaingda pay nga agsao iti Tewa; ken adda pay dagiti agtataeng iti Air Panas ket makasao iti dialekto ti Baranusa iti pagsasao nga Alor (saan nga iyallilaw iti Alor Malay). Adda dagiti basbassit ngem 200 nga agsasao iti Nedebang ken dagiti kaubingan nga agsasao ket agtawenda iti 50.
Solanaceae
Ti Solanaceae, wenno nightshades iti Ingles, ket dagiti nangruna iti ekonomia a pamilia dagiti agsabsabong a mula. Sumakop ti pamilia manipud kadagiti tinawen ken perenial a hierba aginggana kadagiti agkalatkat, dagiti liana, epipites, babassit a kayo, ken dagiti kayo, ken mangiraman dagiti bilang dagiti nangruna nga apit iti agrikultura, dagiti pangngagas a mula, dagiti rekado, ruruot, ken dagiti ornamental. Adu kadagiti kameng ti pamilia ken aglaon kadagiti nabileg nga alkaloid, ken adda met dagiti makasabidong, ngem adu met dagiti adu a maus-usar a mairaman ti kamatis, patatas, tarong, dagiti sili, ken tabako. Maitagikua ti pamilia iti urnos ti Solanales, iti grupo nga asterida ken klase a Magnoliopsida (dagiti dicotyledon). Aglaon ti Solanaceae kadagiti agarup a 98 a henero ken dagiti agarup a 2,700 a sebbangan, nga agraman kadagiti adu a dibersidad iti habitat, morpolohia ken ekolohia.
Pagsasao a Nedebang
Nagan
Ti nagan a Nedebang ket adu a mabigbigan babaen dagiti agsasao, urayno adda met dagiti agkaykayat iti nagan a Klamu. Ti immuna anaibaga ket mangibaga ti maysa a tinaudan a purok a mabirukan iti kabanbantayan iti ngato ti lugar a pagtaengan itan dagiti agsasao. Daytoy a lugar ket naireporta kano a maus-usar pay laeng para iti panangmuyong ken para kadagiti tradisional a seremonia. Ti termino a Klamu rket mangibaga ti maysa a tribu (Indonesio ti suku). Ti tattao a Klamu ket immalisda manipud idiay Nedebang ken napanda idiay igid ti baybay sakbay idi wayawaya ti Indonesia, mabalin daytoy a dagiti tawen idi 1930. Adu a mangipapel ti relihion iti sosial ken dinamika ti lingguista iti rehion. Malaksid iti Air Panas, ti tattao ti Balungada ket Kristianoda, ken kaaduan dagiti agtataeng ket nagtaudda iti kaputotan a Klamu. Iti pannakaigiddiat, dagiti purok ti Baulang ken Air Panas ket Islamikoda ken aglaon kadagiti adu a populasion dagiti agsasao iti Austronesio nga immakar manipud idiay Baranusa. Isu a ti pagsasao ket agparang nga ad-adu nga agrangrang-ay idiay Balungada. Idiay ket agparang nga awan ti nakaro a pannakabingbingay ti dialekto iti kaunegan ti Nedebang.
Solanaceae
Naala ti nagan a Solanaceae manipud iti henero a Solanum, "ti mula a nightshade". Saan a nalawag ti etimolohia ti Latin a balikas. Mabalin nga agtaud ti nagan iti naipagpagarup a pannakaipada kadagiti dadduma a solanaceo a sabsabong iti init ken dagiti rayanas. Adda saan a basbassit ngem maysa a sebbangan ti Solanum ng ammo a kas ti "sunberry". Iti met sabali, ti nagan ket mabalin a nagtaud manipud iti berbo a Latin iti solare, a ti kayatna a sawen ket "makabang-ar", a maipagpagarup a mangibagbaga kadagiti makabang-ar a parmakologo a tagikua dagiti dadduma a sikoaktibo a sebbangan iti pamilia.
Naiwarwaras ti pamilia iti sanngalubongan, gapu ta adda daytoy kadagiti amin a kontinente malaksid ti Antartika. Ti kaaduan a dibersidad ti sebbangan ket mabirukan idiay Abagatan nga Amerika ken Tengnga nga Amerika. Idi 2017, inreporta dagiti sientista iti pannakaduktalda ken panagusig iti maysa a posil ti tomatillo a mabirukan iti rehion ti Patagonia iti Arhentina, a napetsado kadagiti 52 a riwriw a tawen sakbay iti agdama. Ti pannakabiruk ket nakaiduron iti kasapaan a panagparang ti pamilia ti mula a Solanaceae. Gapu ta dagiti tomatillo ket mabalinda a naladladawda a rimmang-ay ngem dagiti sabali a nightshade, mabalin a ti kayat a kaibuksilan daytoy ket immuna a rimmay-ay ti Solanaceae idi las-ud ti Panawen ti Mesosoiko.
Myrteae
Dagiti henero
• Acca O.Berg
Pagsasao nga Akinlaud a Pantar
Ti pagsasao nga Akinlaud a Pantar, ammo pay babaen iti nagan ti maysa a dialektona iti Lamma, ket ti pagsasao a Papuano a naisasao idiay akinlaud a parte ti Isla Pantar idiay Purpuro Alor ti Indonesia. Ti Akinlaud a Pantar ket kaaduan a naisasao iti rehion babaen dagiti agarup a 10,000 nga agsasao.
Vitellariopsis marginata
Ti Vitellariopsis marginata ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket patneng iti Mozambique, Abagatan nga Aprika, ken Eswatini.
Myrteae
Dagiti henero
• Accara Landrum
Miconia gibba
Ti Miconia gibba ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay.
Myrteae
Dagiti henero
• Algrizea Proença & NicLugh.
• Amomyrtella Kausel
• Amomyrtus (Burret) D.Legrand & Kausel
Miconia fuliginosa
Ti Miconia fuliginosa ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay wenno dagiti subtropikal wenno tropikal a nangato a karuotan.
San Mateo
Ti San Mateo ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
Tieghemella
Ti Tieghemella ket ti henero dagiti mula iti pamilia ti Sapotaceae a naipalawag a kas maysa a henero idi 1890. Ti kayo ti sebbangan ti Tieghemella ket ammo a kas makore iti panagtagilako iti kayo.
Solanaceae
Mangiraman ti Solanaceae dagiti bilang ti kadawyan a naur-urnong wenno naimuyongan a sebbangan. Ti kangrunaan a henero iti ekonomia ket ti pamilia ti Solanum, nga aglaon iti patatas (S. tuberosum, iti kinapudno, ti sabali a kadawyan a nagan ti pamilia ket ti "pamilia ti patatas"), ti kamatis (S. lycopersicum), ken ti tarong (S. melongena). Ti sabali pay a nangruna a henero, ti Capsicum, ket agpataud kadagiti sili.
Cotylelobium lanceolatum
Ti Cotylelobium lanceolatum ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Ti nagan ket naala manipud iti Latin (lanceolatus = iti porma iti maysa a gayang) ken mangibagbaga iti sukog ti bulong. Ti C. lanceolatum ket maysa a langit-langit a kayo, aginggana iti 45 m iti katayag a mabirukan kadagiti bakir ti kerangas kadagiti ngimmato a payo ti aplaya ken dagiti banak ti sandstone kadagiti organiko a daga kadagiti limestone. Mabirukan ti sebbangan iti Peninsular a Tailandia, dagiti akindaya a lugar ti aplaya iti Malaysia Peninsular, ti Is-isla Anambas ken Borneo. Daytoy ket mabirukan iti saan a basbassit ngem dagiti dua a nasalakniban a lugar (Nailian a Parke ti Bako ken Nailian a Parke ti Gunung Mulu).
Tieghemella
Ti Tieghemella ket patneng ti akinlaud ken tengnga nga Aprika.
Kania (mula)
Ti Kania  ket ti henero dagiti kankanayon a berde a bassit a mula iti mirtus a pamilia iti Myrtaceae a naipalawag a kas henero idi 1914. Ti intero a henero ket patneng iti Baro a Guinea ken ti Filipinas.
• # Kania eugenioides Schltr. – Baro a Guinea
Myrteae
Dagiti henero
• Archirhodomyrtus (Nied.) Burret
Kania (mula)
• # Kania hirsutula (F.Muell.) A.J.Scott – Baro a Guinea
Myrteae
Dagiti henero
• Austromyrtus (Nied.) Burret
• Blepharocalyx O.Berg
San Pablo
Ti San Pablo ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
Myrteae
Dagiti henero
• Calycolpus O.Berg
Kania (mula)
• # Kania microphylla (Quisumb. & Merr.) Peter G.Wilson – Filipinas
Myrteae
Dagiti henero
• Calycorectes O.Berg
Kania (mula)
• # Kania nettotensis A.J.Scott – Laud a Baro a Guinea
Myrteae
Dagiti henero
• Calyptranthes Sw.
• Calyptrogenia Burret
Kania (mula)
• # Kania urdanetensis (Elmer) Peter G.Wilson – Mindanao
Myrteae
Dagiti henero
• Campomanesia Ruiz & Pav.
• Chamguava Landrum
• Curitiba Salywon & Landrum
• Decaspermum J.R.Forst. & G.Forst.
• Eugenia L.
Cotylelobium burckii
Ti Cotylelobium burckii ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Ti sebbangan ket naipanagan ken ni W. Burck, (1848–1910), ti maysa a botaniko a nagobra iti Dipterocarpaceae ken ti Sapotaceae. Ti C. burckii ket maysa a langit-langit a kayo, aginggana iti 40 m iti katayag a mabirukan kadagiti bakir ti kerangas iti nauneg a puraw a darat kadagiti podsol. Ti sebbangan ket endemiko iti Borneo. Daytoy ket mabirukan iti saan a basbassit ngem dagiti dua a nasalakniban a lugar (Nailian a Parke ti Bako ken Nailian a Parke ti Gunung Mulu).
Myrteae
Dagiti henero
• Gomidesia O.Berg
• Gossia N.Snow et al.
• Hexachlamys O.Berg
• Hottea Urb.
• Legrandia Kausel
• Lenwebbia N.Snow et al.
• Lithomyrtus F.Muell.
• Luma A.Gray
• Marlierea Cambess.
• Meteoromyrtus Gamble
• Mitranthes O.Berg
• Mosiera Small
• Myrcia DC. ex Guill.
• Myrcianthes O.Berg
• Myrciaria O.Berg
• Myrrhinium Schott
• Myrtella F.Muell.
• Myrteola O.Berg
• Myrtus L.
• Neomitranthes D.Legrand
• Neomyrtus Burret
• Pilidiostigma Burret
• Pimenta Lindl.
• Plinia L.
• Pseudanamomis Kausel
• Psidium L.
• Rhodamnia Jack
• Rhodomyrtus (DC.) Rchb.
• Siphoneugena O.Berg
• Stereocaryum Burret
• Ugni Turcz.
• Uromyrtus Burret
Luna
Ti Luna ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
Dipterocarpus
Ti Dipterocarpus ket ti henero dagiti agsabsabong a mula ken ti henero-kita ti pamilia ti Dipterocarpaceae.
Dagiti dipterocarpus ket dagiti maikatlo a kadakkelan ken kaaduan nga agdumaduma a henero kadagiti Dipterocarpaceae. Dagitoy ket nasayaat nga ammo para iti tarikayo, ngem saan unay ga mmo para iti usarna iti tradisonal nga agas a mula. Ti henero ket addaan iti agarup a 70 a sebbangan, a mabirukan iti Abagatan a daya nga Asia. Daytoy ket maysa a nangruna a komponente dagiti bakir a dipterokarpo. Ti kadawyan a naganna ket agtaud manipud iti Griego ken ti kayatna a sawen ket "dua-payak a bungbunga".
Maika-51 a meridiano laud
Ti 51° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, Greenland, ti Taaw Atlantiko, ti Abagatan nga Amerika, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-51 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-129 a meridiano daya.
Dipterocarpus
Ti kalatakan a dibersidad ti sebbangan ti Dipterocarpus ket mabirukan idiay Borneo, ken adu dagiti endemiko iti isla.
Dagiti usar
Ti henero ket naikedkeddeng a nangruna a taudan ti tarikayo a nailaklako iti nagan a Keruing, ngem saan a nangnangruna ngem ti sebbangan a kas ti Shorea. Ti Dipterocarpus turbinatus, Gurjan, ket ti maysa a nagruna a sebbangan ti komersial a tarikayo a mabirukan iti Is-isla Andaman. Nangruna unay ti kayo a Gurjan ket para iti panagaramid iti plywood.
Maika-51 a meridiano laud
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-51 a meridiano laud ket lumabas babaen ti:
Dipterocarpus
Dagiti napili a sebbangan
Dagiti mairaman a sebbangan: • Dipterocarpus acutangulus
• Dipterocarpus alatus
• Dipterocarpus applanatus
• Dipterocarpus borneensis
• Dipterocarpus bourdilloni
• Dipterocarpus caudatus
• Dipterocarpus caudiferus
• Dipterocarpus chartaceus
• Dipterocarpus cinereus
• Dipterocarpus concavus
• Dipterocarpus condorensis
• Dipterocarpus confertus
• Dipterocarpus conformis
• Dipterocarpus coriaceus
• Dipterocarpus cornutus
• Dipterocarpus costatus
• Dipterocarpus costulatus
• Dipterocarpus crinitus
• Dipterocarpus dyeri
• Dipterocarpus elongatus
• Dipterocarpus eurynchus
• Dipterocarpus fagineus
• Dipterocarpus fusiformis
• Dipterocarpus geniculatus
• Dipterocarpus glabrigemmatus
• Dipterocarpus globosus
• Dipterocarpus gracilis
• Dipterocarpus grandiflorus, mailako ti kayo a kas keruing
• Dipterocarpus hasseltii
• Dipterocarpus hispidus
• Dipterocarpus humeratus
• Dipterocarpus indicus
Morinda tinctoria
Ti Morinda tinctoria, kadawyan nga ammo a kas aal wenno iti Ingles a kas Indian mulberry (ngem mangibaga pay dagitoy a kadawyan a nagan iti Morinda citrifolia), ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae, a patneng iti akin-abagatan nga Asia.
Daytoy ket maysa a kankanayon a berde a bassit a mula wenno bassit a kayo nga agtubo aginggana iti katayag iti 5–10 m. Dagiti bulong ket agatiddog iti 15–25 cm, arinduyog aginggana iti timmirad. Dagiti sabong ket sukog tubo, puraw, nabanglo, agarup iti 2 cm iti kaatiddog. Ti bunga ket berde nga adu a bungbunga, 2-2.5 cm iti diametro.
Ti mula ket adu a naimuyongan iti India para iti panagaramid iti tina a morindone a nailaklako iti nagan a "Suranji". Ti morindone ket inus-usar iti panagtina iti kapas, seda ken delana kadagiti maris iti nalabbasit, tsokolate wenno purpura. Ti banag iti panangimaris ket nangruna a mabirukan iti ukis ti ramut ken maurnong no dagiti mula ket makaabot kadagiti tawen iti tallo aginggana iti uppat. No mapalubosan a mapalakay dagiti kayo awanto unayen dagiti mabati a sustansia iti panagmaris. Dagiti bassit a ramut ket makayaonda kadagiti kaaduan a tina ken maibelleng dagiti agarup a 1 cm iti diametro. Ti aktibo a sustansia a maiyaon a kas ti glucoside nga ammo a kas morindin ket ti mapataud a tina kalpasan ti hidrolisis. Ti morindone ket ti maysa a mordiente a tina a makaited iti maraduyaw-nalabbasit a maris nga agraman iti maysa a aluminio a mordiente, tsokolate nga agraman iti kromio a mordiente, ken ti napusasaw a purpura aginggana iti nangisit nga agraman iti maysa a landok a mordiente.
Adda pay ti morindin iti Morinda umbellata ngem awan iti Morinda longiflora, ti maysa a patneng iti Laud nga Aprika. Uray no ma-import iti Britania ken maipakat iti delana ken kapas, ti tina ket saan a nakaala iti balligi iti komersio.
Tieghemella africana
Ti Tieghemella africana ket ti sebbangan ti kayo iti henero ti Tieghemella iti pamilia ti mula iti Sapotaceae. Daytoy ket mabirukan iti Kamerun, the Republika ti Kongo, Gabon, ken Sierra Leone ken maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat ken ti nakaro a panagapit.
Miconia glandulistyla
Ti Miconia glandulistyla ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay.
Dipterocarpus
Dagiti napili a sebbangan
• Dipterocarpus insignis
• Dipterocarpus intricatus
Nertera
Ti Nertera ket ti henero dagiti agarup a 15 a sebbangan dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae, a patneng iti Akin-abagatan a Hemisperio, iti Abagatan nga Amerika ken Australasia, nga adda maysa a sebbangan a makaabot iti Akin-amianan a Hemisperio iti Tengnga nga Amerika, akindaya nga Asia, ken Hawaii. Naala ti nagan manipud iti Griego a balikas ti nerteros, a ti kayatna a sawen ket ababa. Dagiti kadawyan a nagan iti Ingles ket mairaman ti pincushion, coral bead wenno bead plant. Dagitoy ket dumalapdap, agkarayam, agkamen a yierba a pereniala mula nga agtubo aginggana iti iti kaakaba wenno ad-adu ngem saan a nataytayag ngem bassit a sentimetro. Kadawyan a bassit dagiti bulong, ken naangot no mataltal kadagiti sumagmamano a sebbangan (methanethiol) kas ti kabagian a natarikayo a henero ti Coprosma. Dagiti sabong ket di madlaw ken mabalin a polinadoren ti angin. Ti bunga ket kadawyan a naraniag a maris-narangha a berry, ngem mabalin a namaga a kapsula kadagiti sumagmamano a sebbangan.
Dipterocarpus
Dagiti napili a sebbangan
• Dipterocarpus kerrii, mailako ti kayo a kas keruing
• Dipterocarpus kunstleri
• Dipterocarpus lamellatus
• Dipterocarpus littoralis
• Dipterocarpus lowii
• Dipterocarpus megacarpus
• Dipterocarpus mundus
• Dipterocarpus nudus
• Dipterocarpus oblongifolius
• Dipterocarpus obtusifolius
• Dipterocarpus ochraceus
• Dipterocarpus orbicularis
• Dipterocarpus pachyphyllus
• Dipterocarpus palembanicus
• Dipterocarpus perakensis
• Dipterocarpud pseudocornutus
• Dipterocarpus retusus
• Dipterocarpus rigidus
• Dipterocarpus rotundifolius
• Dipterocarpus sarawakensis, lokal a tinawtawagan iti Sarawak keruing
• Dipterocarpus semivestitus
• Dipterocarpus stellatus
• Dipterocarpus sublamellatus
• Dipterocarpus tempehes
• Dipterocarpus tuberculatus
• Dipterocarpus turbinatus, mailako ti kayo a kas keruing
• Dipterocarpus validus
• Dipterocarpus verrucosus
• Dipterocarpus zeylanicus
Baranoa
Ti Baranoa ken ti maysa a munisipalidad ken ili ti Colombia iti departamento ti Atlántico, a mabirukan iti 22 km iti abagatan ti Barranquilla.
Heograpia
Sakupen ti munisipalidad iti kalawa iti 127 km2, a mairaman ti away, urbano, suburbano ken nasalakniban a daga.
Masibugan ti Baranoa babaen dagiti nadumaduma a waig a mairaman ti Santa Rosa, Campeche, Dakkel a waig ken ti Adalem a waig.
Demograpia
Ti Baranoa ket addaan kadagiti 55,178 nga agtataeng (senso idi 2006 ). 82.63% kadagitoy ket naikonsentrado iti urbano a lugar ken 17.37% kadagiti lugar ti away.
Pakasaritaan
Maysa idi nga indihenio a pagtaengan ti Baranoa a mabirukan iti asideg ti Dakkel a Waig (Arroyo Grande) idi pinarukma daytoy dagidi Espaniol babaen ti bilin ni Don Pedro de Heredia idi 1534.
Idi Oktubre 1543, daytoy ket minatonan idi babaen ti Balangat nga Espaniol ni Hernando Dávila. Dagiti adu pay a komendasion ket naited kada Inés de Mendoza (1556), Hernando De la Salas (1568) ken José De las Salas (1609). Nagbilin ni Birey Sebastian de Eslava iti repormasion ti ili idi baetan ti 1744 ken 1745. Kas nagbanagan, nagbalin daytoy a pagtaengan dagidi 39 a pamilia ti Espaniol, ken nangpartuat iti Parokia ti Santa Ana ti Baranoa.
Idi 23 Oktubre 1856, napartuat ti munisipalidad ti Baranoa, a naibatay iti bilang dagiti agtataeng ken agpang ti panagdur-as. Ti kategoria ti munispalidad, ken dagiti pay pagbeddenganna, ket napasingkedan idi 16 Disiembre 1964.
Ekonomia
Dagiti aktibidad ti ekonomia ket maipatengnga iti panagtaraken iti baka, panagmula iti mais, balinghoy, kapas ken panagtalon iti sarguelas. Ti piesta ti sarguelas ket mapasamak iti akin-amianan a Colombia. Mamina pay dagiti mineral ti Kalsita ken landok.
Miconia glyptophylla
Ti Miconia glyptophylla ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay.
Lysicarpus
Ti Lysicarpus ket ti henero ti kayo iti pamilia ti Myrtaceae a naipalawag a kas maysa a henero idi 1858. Daytoy ket aglaon laeng iti maysa nga ammo a sebbangan, ti Lysicarpus angustifolius, nga endemiko iti Estado ti Queensland iti Australia. Daytoy ket ammo idiay a kas ti brown hazelwood wenno budgeroo.
Tieghemella heckelii
Ti Tieghemella heckelii (matawtawagan pay iti baku wenno cherry mahogany) ket ti sebbangan ti kayo iti henero ti Tieghemella iti pamilia ti mula iti Sapotaceae. Mabirukan ti sebbangan iti Kamerun, Côte d'Ivoire, Gabon, Ghana, Liberia, Nigeria, ken Sierra Leone ken maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat ken ti nakaro a panaggundaway. Daytoy a kayo ket agtubo aginggana iti 45 a metro iti katayag ken 1.2 a metro iti diametro
Isla Panaon
Ti Isla Panaon ket ti bassit nga isla idiay Filipinas, iti probinsia ti Abagatan a Leyte. Daytoy ket mabirukan iti abagatan ti Leyte, a naisina manipud iti Dinagat iti daya, ken ti Mindanao iti abagatan a daya babaen ti Lingsat Surigao. Ti Baybay Mindanao ket mabirukan iti abagatan a laud.
Ti Panaon ket agarup a iti kaatiddog manipud iti amianan aginggana iti abagatan. Ti kadakkelan nga ili ket ti Liloan, a naisilpo babaen ti rangtay a tinawtawagan iti Rangtay Wawa iti nangruna nga Isla ti Leyte.
Ti Isla Panaon ket buklen dagiti ili ti Liloan, San Francisco, Pintuyan ken San Ricardo. Dagiti pagbiagan dagiti tattao ket ti panagapit iti niog, bagas, natnateng ken panagkalap.
Roxas
Ti Roxas ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
Maika-84 a meridiano laud
Ti 84° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto a bumallasiw iti Taaw Artiko, Amianan nga Amerika, ti Golpo ti Mehiko, ti Baybay Karibe, Sentral nga Amerika, ti Taaw Pasipiko, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-84 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-96 a meridiano daya.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-84 a meridiano laud ket lumabas iti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Jones Sound ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lancaster Sound ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Fury ken Hecla ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Labneng Foxe ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Fisher ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Hudson ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Danaw Huron ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo iti Mehiko ! scope="row" | 🇨🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Karibe ! scope="row" | 🇭🇳 ! scope="row" | 🇳🇮 ! scope="row" | 🇨🇷 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Maika-64 a paralelo abagatan
Likmut iti lubong
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 64° a paralelo abagatan ket lumabas iti:
! scope="col" width="140" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw
Bad Cat
Ti Bad Cat ket maysa nga animado a pelikula ti Turkia idi 2016 a pinataud babaen dagiti Produksion ti Anima Istanbul. Daytoy a pelikula ket naibatay manipud iti Kötü Kedi Şerafettin ti maysa a pirgis ti komiks ni Bülent Üstün idi 1996.
Opercularia
Ti Opercularia ket ti henero dagiti perenial ken bassit-usit a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Adda dagiti agarup a 15 a sebbangan, amin ket endemiko iti Australia. Adu kadagiti sebbangan ket addaan iti naangot nga ayamuom.
Dagiti sebbangan ket mairaman dagiti sumaganad:
President Roxas
Ti President Roxas ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
Tristaniopsis decorticata
Ti Tristaniopsis decorticata ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae. Daytoy ket endemiko iti Filipinas. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.
Libertad
Ti Libertad ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
Balete
Ti Balete ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
Miconia grayana
Ti Miconia grayana ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay.
Tristaniopsis lucida
Ti Tristaniopsis lucida ket ti sebbanagn ti mula iti pamilia ti Myrtaceae. Daytoy ket endemiko iti Baro a Caledonia.
Lemery
Ti Lemery ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
Cotylelobium melanoxylon
Ti Cotylelobium melanoxylon ket ti kayo iti katuduan a bakir a mabirukan iti [Maritimo nga Abagatan a daya nga Asia]]. Ti nagan a melanoxylon ket naala manipud iti Griego (melanos = nangisit ken xylon = kayo) ken mangibagbaga iti nangisit a puso-kayo. Daytoy ket nasayaat ti kalidadna a tarikayo, gapu ta natangken unay, nadagsen ken nalagda a kayo. Ti C. melanoxylon ket ti maysa natayag a rumrummuar a kayo, aginggana iti 60 m, iti katayag a mabirukan kadagiti aglalaok a dipterokarpo a bakir kadagiti duyaw a nadarat a daga. Agtubo pay daytoy kas basbassit a langit-langit a kayo kadagiti bakir ti kerangas kadagiti podsol. Mabirukan ti kayo iti saan a basbassit ngem tallo a nasalakniuban a lugar (Nailian a Parke ti Lambir, Nailian a Parke ti Gunung Mulu ken Reserba ti Bakir ti Kabilli-Sepilok). Dagiti lokal a nagan ket mairaman ti Resak tembaga iti Malayo ken Khiam (เคี่ยม) iti Tailandes.
Ti kayo ket probinsial a simbolo a kayo ti Probinsia ti Surat Thani, Tailandia.
Miconia gonioclada
Ti Miconia gonioclada ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay wenno dagiti subtropikal wenno tropikal a namaga a pagtubuan ti babassit a mula.
Tristaniopsis macphersonii
Ti Tristaniopsis macphersonii ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae. Daytoy ket endemiko iti Baro a Caledonia.
Valencia (panangilawlawag)
Ti Valencia ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
Miconia guayaquilensis
Ti Miconia guayaquilensis ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a namaga a bakir wenno dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a tanap a bakir.