cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gabriela Mistral
Ni Gabriela Mistral (1889–1957) ket isuidi ti parbo a nagan ni Lucila Godoy Alcayaga, ti taga- Chile a mannaniw, manursuro, diplomata, ken peminista nga isu idi ti immuna a Latin nga Amerikana (ken isu pay laeng ti is-isu a Latin nga Amerikana) a nangungunaan ti Premio Nobel iti Literatura, isi 1945. Dagiti kapanggepan dagiti daniwna ket mairaman ti katutubo, liputan, ayat, ayat ti ina, ladingit ken panagpia, panagbanniaga, ken identidad ti Latin nga Amerika a kas naporma manipud ti panaglalaok dagiti impluensia iti Patneng nga Amerikano ken Europeano.
Rabindranath Tagore
Nasapa a biag: 1861–1878
Ti kaubingan kadagiti sangapulo ket tallo a nabibiag nga annak, ni Tagore ket naipasngay idi diiay mansion ti Jorasanko idiay Calcutta, India kadagiti nagannak a ni Debendranath Tagore (1817–1905) kenn ni Sarada Devi (1830–1875). Ti pamilia a Tagore ket naindayegan idi las-ud ti Bengal a Renasimiento a nangrugi idi panawen ni Hussein Shah (1493–1519). Ti kasisigud a nagan ti idi ti pamilia a Tagore ket Banerjee. Gaputa isu idi ket dagiti Brahmin,dagidi kaputotanda ket naibagbaga idi a kas ‘Thakurmashai’ wenno ‘Nasantuan nga Apo’. Idi las-ud ti Britaniko a panagturay, nagtaltalinaed daytoy a nagan ket narugrugian a nabigbig a kas Thakur ken dimtengan ti pannaka-anglisado ti nagan ti pamilia iti Tagore. Dagiti pariarka ti pamilia a Tagore ket dagiti Brahmoa nangbangon ti Adi Dharm a pammati. Ti loyalista a "Prinsipe" Dwarkanath Tagore, a nagpatpatrabaho kadagiti mangimaton ti estado a Europeano ken nangbisbisita kenni Victoria ken dagiti dadduma pay a kaarian, ket isu idi ti apongna iti bangir ti amana. Ni Debendranath ket nangiyannurot kadagiti Brahmoista a pilosopia nga intaktakderan babaen ti gayyemna a ni Ram Mohan Roy, ken nagbalin a nakaipatengngaan ti isip iti Brahmo a kagimongan kalpasan ti ipupusay ni Roy.
1910
Ti 1910 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Sabado iti kalendario a Gregoriano.
Rabindranath Tagore
Dagiti akinruar a silpo
Dagiti panagusig Audiobooks Dagiti pannakisinnarita Dagiti teksto
1910
Septiembre
thumb|140px|[[Arturo Tolentino]] thumb|140px|Diosdado Macapagal
1930
Ti 1930 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Mierkoles iti kalendario a Gregoriano.
Enero
thumb|140px|[[Gene Hackman]]
Pebrero
thumb|140px|[[Joanne Woodward]]
Agosto
thumb|140px|[[Sean Connery]]
Disiembre
thumb|140px|[[Maximilian Schell]]
Pangasinan
Dagiti ili
• Bayambang
• Binalonan
• Binmaley
Bahrain
Ti Bahrain ket maysa a purpuro kadagiti 33 nga is-isla, a ti kadakkelan ket ti Isla ti Bahrain, iti kaatiddog a 55 km ken 18 km a kalawa. Ti Saudi Arabia naisanglad iti laud ken naisilpo iti Bahrain babaen ti Ari Fahd a Nangato a kalsada. Ti Qatar ket addaan iti abagatan a daya ti ballasiw ti Golpo iti Bahrain. Ti naplano a Qatar Bahrain a nagato a kalsada ket isilpona ti Bahrain ken Qatar ken agbalinto a ti kaatiddogan a nagato a kalsada ti baybay iti lubong.
Naamammoan daytoy kadgiti lana ken perlas, ti Bahrain ket balay pay dagiti dadakkel a patakder, a mairaman ti Sentro ti Komersio ti Lubong ti Bahrain ken ti Bahrain a Puerto ti Busbos, nga addaan ti naipaltiing a panagipatakder ti 1022 m a kangato ti Murjan a Torre. Ti Qal’at al-Bahrain (ti puerto ken kapitolio iti taga-ugma a daga iti Dilmun) ket nairangarang idi a kas maysa a UNESCO a Tinawtawid a Pagsaadan iti Lubong idi 2005. Ti Umuna a Pagannurotan ti Grand Prix ti Bahrain a maipabuya idiay Bahrain nga Internasional a Law-law.
Pangasinan
Dagiti ili
• Bolinao
• Bugallon
Bahrain
Etimolohia
Iti Arabiko, ti bahrayn ket isu ti dua a porma iti bahr ("baybay"), a ti al-Bahrayn ket kayatna a saoen a ti "dagiti Dua a Baybay". Nupay kasta, no ania dagiti naitudo a kasisigud a dua a baybay ket naisuppitan. Daytoy a balikas ket agparang iti maminlima idiay Korán, ngem saan a mangitudo iti moderno nga isla—a naamammoan dagiti Arabo a kas ti "Awal"—ngem ti oasis iti al-Katif ken Hadjar (moderno nga al-Hasa). Saan a nalawag no kaano idi a nangrugi ti balikas a mangitudo ti is-isla ti Awal, ngem daytoy ket baka idi maika-15 a siglo.
Pangasinan
Dagiti ili
• Burgos
Bahrain
Etimolohia
Tatta nga aldaw, ti al-Hasa ket tagikua ti Saudi Arabia ken ti "dua a baybay" ti Bahrain ket sapasap a naala dagitoy iti luek a daya a laud iti isla, ti baybay anga amianan ken abagatan iti isla, wenno ti naapgad a danum ken di-naapgad a danum nga adda iti ngato ken sirok ti daga. Iti panakainayon pay dagiti bubon, adda dagiti luglugar iti amianan a baybay iti Bahrain a dagiti labutab ket agpangato idiay tengnga iti naapgad a danum, a napalpaliiw dagiti agbisbisita manipud idi taga-ugma a panawen.
Ti sabali pay a teoria ket naidaton babaen a ni al-Ahsa a dagidi dua a baybay ket tie Nalatak a Berde a Taaw ken ti maysa a nakappia a danaw idiay kangrunaan a daga; ken ti pay pay maysa babaen ni al-Jawahari a daytoy ket adadu a pormal a nagan a ti Bahri (lit. "tagikua ti baybay") a daytoy ket nakaallilaw ken ket saan a naala.
Pangasinan
Dagiti ili
• Calasiao
• Dasol
• Infanta
• Labrador
• Lingayen
• Mabini
• Malasiqui
• Manaoag
• Mangaldan
• Mangatarem
• Mapandan
• Pozzorubio
• Rosales
• San Fabian
• San Jacinto
• San Manuel
• San Nicolas
• San Quintin
• Santa Maria
• Santo Tomas
• Sison
• Sual
• Umingan
• Urbiztondo
• Villasis
V. S. Naipaul
Ni Vidiadhar Surajprasad "V. S." Naipaul ( wenno ; 17 Agosto 1932 – 11 Agosto 2018) ket maysa a taga- Trinidad-Britaniko a mannurat iti Indo-Trinidadiano a tawidan iti Bhumihar Brahmin nga ammo para kadagiti nobelana a nangipatengnga iti isip iti legado iti kolonialismo iti Britaniko nga Imperio. Isu ket nagsurat pay kadagiti obra a saan a piksion, a kas dagiti panagsursurat ti panagbanniaga ken dagiti salaysay.
Sasao a Gum
Ti sasao a Gum ket ti bassit agrupo ti asideg nga agkakabagian a pagsasao idiay Baro a Guinea. Iti panangidasig idi 2005 ni Malcolm Ross ti TNG ket inbatina ida iti pamilia ti Mabuso, ngem pinanawan daytoy iti Ethnologue 16, ken dagusda nga inkabil babaen ti Croisilles.
Dagiti pagsasao ket ti Amele, Bau, Gumalu, Isebe–Panim, Sihan.
Kabacan
Ti Kabacan ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Cotabato iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Kabacan ket nabingbingay a politikal iti 24 a barbaranggay.
• Aringay
• Bangilan
• Bannawag
• Buluan
Rognac
Ti Rognac ket maysa a komuna ti Bouches-du-Rhône a departmento idiay akin-abagatan a Pransia.
Kabacan
Dagiti baranggay
• Cuyapon
• Dagupan
• Katidtuan
• Kayaga
• Kilagasan
• Magatos
• Malamote
• Malanduague
• Nanga-an
• Osias
• Paatan Lower
• Paatan Upper
• Pedtad
• Pisan
• Poblacion
• Salapungan
• Sanggadong
• Simbuhay
• Simone
Lakan
250px|thumb|right|Mabalin a dagiti patneng ti sakbay ti kolonia a Pagarian ti Luzon, nga itan ket ammo a kas [[Pampanga|Probinsia ti Pampamnga, daytoy a retrato ket masansan a maiyallilaw para kadagiti sakbay ti kolonia a Tagalog.]]
Ti lakan ken kasisigud a naibagbaga iti ranggo iti sakbay ti Espaniol a nobilidas a Filipino iti isla ti Luzon, a ti kayatna a sawen ket "kangatuan nga agturay." Naisingsingasing daytoy a daytoy a ranggo ket kapada ti Raha, ken dagiti nadumaduma a grupo ti etniko ket nagus-usarda iti maysa a termino wenno iti sabali, wenno agsisinnublat nga inus-usarda dagiti dua a balikas. Idiay Visayas ken Mindanao, daytoy a ranggo ket "datu". Inus-usar pay idi ti "sultan" kadagiti narangrang-ay ken narikut nga Islamisado a prinsipalidad ti Mindanao.
Ita nga aldaw, ti termino ket manmano pay laeng a maus-usar a ti kayatna sawen ket "natakneng a tao", ngem kaaduanen a naampon kadagiti sabali a panagusar. Iti Ar-arte ti Pannakilaban ti Filipino, mangibaga iti Lakan a kas maysa a kapada iti ranggo ti nangisit a barikes. Ken dagiti pay binglayan ti kapintas iti Filipinas ket kinunkunada dagiti nangabaken a kas "Lakambini", ti babai kapada ti Lakan. Kadagiti kasta a kaso, dagiti naited nga eskorte dagiti makibingbinglay ket makunkunada a kas Lakan. Iti pay masansan, ti lalaki a nangabak iti pagpinnintasan ket managanan iti Lakan.
Panagusar
Ti titulo ti Lakan ket mabalin a sabali a mailetra manipud iti nagan ti tao (kas ti "Lakan Dula"), wenno mabalin nga inayon iti maymaysa a nailetra a balikas (kas ti "Lakandula").
Ti Raha ken Lakan. Daytoy ket sagpaminsan a maisupsuppiat a gapu ta dagiti balikas a Raha ken Lakan ket agpada iti kaibuksilanda, dagiti dua ket nasken koma nga agkuyogda a mausar. isu a, ti popular a reperensia kenni Raha Lakan Dula ket makunkuna a resulta ti panagkamali a ni Lakan Dula ket ti husto a napno a nagan ti historiko nga ari.
Dagiti prominente a Lakan
Dagiti agus-usar iti titulo ti Lakan kadagiti pakalagipan ti kolonia ti Espania iti pakasaritaan ti Filipinas iti maika-16 ken maika-17 a siglo ket mairaman ni:
Iti popular a kultura
Ti nagan ti Palasio Malakaniang, ti opisial a pagtaengan ti Presidente ti Repubika ti Filipinas, ket tradisional a naigupit iti insasao a may lakan diyan, wenno ti "ayan a pagtaengan ti ari [wenno daulo]".
Sasao a Hanseman
Ti sasao a Hanseman ket ti grupo dagiti asideg nga agkakabagian a pagsasao idiay Baro a Guinea.
Pagsasao a Girawa
Ti pagsasao a Girawa, ammo pay a kas Bagasin (Begasin, Begesin), ket ti pagsasao a Papuano ti Probinsia ti Madang, Papua Baro a Guinea.
Sasao a Hanseman
Ti "asideg nga agkakabagian" ket raltibo iti kasasaad iti Baro a Guinea. Ibagbaga ti Ethnologue a ti Wagi, kas pagarigan, ket mabalin a ti kaasitgan a kabagian iti Nobonob, ngem isuda laeng ket 30% nga agpada iti leksiko.
Almendras
Ti Almendras (Prunus dulcis, kapadpada a nagan Prunus amygdalus Batsch., Amygdalus communis L., Amygdalus dulcis Mill.), ket maysa a sebbangan iti patneng a kayo idiay Tengnga a Daya ken Abagatan nga Asia. Ti Almendras ket isu pay ti nagan ti makan ken kaaduan a naitalonan a bukel iti daytoy a kayo. Iti daytoy a henero ti Prunus, daytoy ket naidasig iti melokoton ti sirok ti henero nga Amygdalus, daytoy ket nailasin manipud ti sabsabali a sirok dagiti henero babaen ti korrugado a kontsa a nakapalikmut ti bukelna.
Sasao a Hanseman
Iti panangidasig ni Malcolm Ross idi 2005 ti TNG ket nangusar kadagitoy tapno makatulong a mangkonstrukto dagiti pangsandi ti pamilia a Mabuso, ken nagibagbaga a "ti integridad ti grupo ti Mabuso ket nasayaat a nalawag", ken nangisingasing a ti Mabuso ket kaudian a panagdur-as.
Sasao a Mabuso
Ti sasao a Mabuso ket tibassit a pamilia dagiti asideg nga agkakabagian a pagsasao idiay Baro a Guinea. Naisilpoda iti sasao nga Aplaya a Rai idi 1951 babaen ni Arthur Capell iti pamiliana iti Madang, nga innayon ni Wurm (1975) iti pilona iti Trans–Baro a Guinea (TNG). Inbati ni Malcolm Ross ti panangidasigna idi 2005 ti TNG a saan a nangbalbaliw ti internal a panangidasig ti Mabuso, malaksid iti panangikabil ti pagsasao a Kare iti bukodna a sanga. Kinonstruktona manen dagiti pangsandi ti proto-Mabuso ken nagibagbaga "ti integridad ti grupo ti Mabuso ket nasayaat a nalawag", ken nagisingasing a daytoy ket kaudian a panagdur-as. Nupay kasta, pinanawan ti Ethnologue 16 ti pamilia, ken ndagus a nangikabil kadagiti uppat a sangana iti Croisilles.
Abra
Ti Abra ket maysa a probinsia iti Rehion Administratibo ti Kordiliera iti Luzon. Ti Bangued iti kapitoliona ket naparikusan daytoy iti dagdaga dagiti probinsia ti Ilocos Norte iti amianan, Apayao amianan-daya, Kalinga iti daya, Mountain Province iti abagatan, ken Ilocos Sur iti abagatan a laud. thumb|279x279px|[[Karayan Abra, maikanem a kadakkelan a sistema ti karayan iti Filipinas]] thumb|279x279px|Simbaan ti Santa Catalina de Alejandria idiay Tayum, Abra
Heograpia
Ti probinsia ti Abra ket nabingbingay kadagiti 27 nga ili.
Dagiti ili
• Bangued
• Boliney
• Bucay
• Bucloc
• Dolores
• La Paz
• Lacub
• Lagangilang
• Lagayan
• Licuan-Baay (Licuan)
• Luba
• Malibcong
• Manabo
• Peñarrubia
• Pilar
• Sallapadan
• San Isidro
• San Juan
• San Quintin
• Tayum
• Tineg
• Tubo
• Villaviciosa
Romain Rolland
Ni Romain Rolland (29 Enero 1866 – 30 Disiembre 1944) ket maysa a Pranses a dramatista, nobelista, manalaysay, agisarsarita ti arte ken mistiko a nagunggunaan ti Premio Nobel iti Literatura idi 1915.
Biograpia
Ni Rolland ket naipasngay idiay Clamecy, Nièvre iti pamilia a nabaknang ken agtaltalon. Nagisursurat kadagiti bukodna a kapadasan iti Kaunegan a panagbanbaniaga (1942), isu mismo ti nakakita nga isu ket pannakabagi iti "taga-ugma a sebbangan." Inpakatna dagitoy a tinaudan iti Colas Breugnon idi (1919).
Naala isuna idiay École normale supérieure idi 1886, immuna a nagadal iti philosopia, ngen ti kinawaya ti kararuana ket puonan ti panagbaybay-anna iti daytoy tapno isuna ket saan a mangitulok iti mangituray nga ideolohia. Naalana ti grado ti pakasaritaan iti 1889 ken nagtaeng ti dua a tawen idiay Roma, a ti panakaamammona kenni Malwida von Meysenbug nga isu ket gayyem ni Nietzsche kenni Wagner ken ti panakaduktalna ti Italiano nga obra maestra ket nangikeddeng para iti panagrangrang-ay ti kapanunutanna. Idi nagsubli idiay Pransia idi 1895, naalana ti doktorado a grado babaen ti bukodna a tesis iti Dagiti nagtaudan iti moderno a liriko a teatro ken ti doktoradona a disertasion, Pakasaritaan iti Opera idiay Europa sakbay ni Lully ken Scarlatti.
Ti immuna a librona ket naipablaak idi 1902, idi isu ket agatwen iti 36. Babaen ti panagipatakderna ti 'teatro dagiti tatttao', nakaited isuna kadagiti nagruna a parawad para iti demokratisasion iti teatro. A kas maysa a humanista, inarakupna dagiti obra dagiti pilosopo iti India ("Panakisarsarita kenni Rabindranath Tagore" ken Mohandas Gandhi). Ni Rolland napigsa a naimpluensian babaen ti Vedanta a pilosopia iti India, a naipangpangruna kadagiti obra ni Swami Vivekananda.
Marie Curie
Ni Marie Salomea Skłodowska-Curie (7 Nobiembre 1867 – 4 Hulio 1934) ket maysa idi a Pranses-Polako a pisiko ken kimiko, a naindayegan para iti pionero a panagsukimat iti radioaktibidad. Isu ti immuna a babai a nangabak ti Premio Nobel, is-isu ti babai a nangabak ti dua a pag-obraan, ken is-isu ti nangabak iti ad-adu ngem maysa a siensia. Isu pay idi ti immuna a babai a propesor idiay Unibersidad ti Paris (La Sorbonne), ken idi 1995 isu ti nagbalin nga immuna a babai a naipunpon kadagiti bukodna a pammadayaw iti Panthéon idiay Paris.
Libungan
Ti Libungan ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Cotabato iti Filipinas.
Marie Curie
Paammo
a. Ti Polonia ket nabingbingay idi maika-18 a siglo iti Rusia, Prusia ken Austria, ken ti panagnamnama idi ni Marie Skłodowska–Curie a ti panagnagan ti elemento iti patneng a pagilianna ket mangiyeg ti panangikaskaso  ti kaawan ti panakawayana. Ti Polonio ket mabalin nga isu ti immuna a kimiko nga elemento a nainaganan tapno mangipakita ti politikal a saludsod.
Libungan
Dagiti baranggay
Ti Libungan ket nabingbingay a politikal iti 20 a barbaranggay.
Marie Curie
Paammo
b.  Dagiti taudan ket agdumaduma unay ti kapanggepan ti paset ti maikadua a gradona. Ni Tadeusz Estreicher idiay panangikabilna idi 1938 iti Diksionario ti Polako a Biograpiko ket nagsursurat a bayat nga adu kadagiti taudan ket mangibagbaga nga isu ket nakagun-od ti grado ti matematika, daytoy ket saan a husto, ken ti maikadua gradona idi ket iti kimika.
Libungan
Dagiti baranggay
• Baguer
• Barongis
• Batiocan
• Cabaruyan
• Cabpangi
• Demapaco
• Grebona
• Gumaga
• Kapayawi
• Kiloyao
• Kitubod
• Montay
• Nica-an
• Palao
• Poblacion
• Sinawingan
• Ulamian
Pagsasao a Nāti
Ti pagsasao a Nāti (Naati, Nahati) ket ti gangani nga awanen a pagsasao nga Oceaniko iti abagatan a laud ti Malekula, Vanuatu.
Dagiti lehislatibo a distrito iti Negros Occidental
Dagiti Lehislatibo a Distrito iti Negros Occidental, ket isu dagiti umuna, maikadua, maikatlo, maikapat, maikalima ken maikanem a distrito, ken isu dagiti pannakabagi ti Probinsia ti Negros Occidental iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas. Ti Negros Occidental ket nabingbingay idi kadagiti tallo a lehislatibo a distrito manipud idi 1907 aginggana idi 1972, daytoy ket naidistrito manen idi kadagiti innem a lehislatibo a distrito idi 1986. Daytoy ket paset idi ti pannakabagi ti Rehion VI manipud idi 1978 aginggana idi 1984, ken manipud idi 1984 aginggana idi 1986 idi nagbutos kadagiti 7 a sapasap a pannakabagi. Aginggana idi 1986, ti Siudad ti Bacolod ket paset idi ti daytoy a pannakabagi.
1900
Ti 1900 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Lunes iti kalendario a Gregoriano.
Marso
thumb|right|140px|[[Spencer Tracy]]
Oktubre
thumb|140px|[[Helen Hayes]]
Marso
thumb|140px|[[Delfina Herbosa de Natividad]]
Concepcion, Iloilo
Ti Concepcion ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Iloilo iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Concepcion ket politikal a nabingbingay iti 25 a barbaranggay.
• Aglosong
Karayan Agno
Ti Karayan Agno  ket karayan ti Filipinas idiay isla ti Luzon, ti probinsia ti Pangasinan. Daytoy ket isu ti naikalima a kadakkelan a sistema ti karayan iti pagilian nga addaan iti pagayusan a lugar iti of 5,952 km². Daytoy ket agtaud manipud iti Banbantay ti Kordiliera ken maibusan idiay Baybay Abagatan Tsina babaen ti Golpo ti Lingayen. Ti karayan ket 206 km iti kaatiddogna. Aganay a 2 riwriw a tattao ti agtataeng iti Ginget ti Karayan Agno ken buklen daytoy ti kadakkelan a rimpuok ti populasion iti Filipinas.
Heograpia
Ti Karayan Agno ket isu ti kangrunaan a sistema ti panagayus iti lugar ken addaan iti pagayusan a labneng iti 5,952 kudrado kilometro. Daytoy ti maikatlo a kadakkelan a karayan iti Luzon (kalpasan ti Karayan Cagayan ken Karayan Pampanga) ken ti maikalima a kadakkelan a karayan idiay Filipinas.
Concepcion, Iloilo
Dagiti baranggay
• Agnaga
Karayan Agno
Heograpia
Ti Agno ket isu ti kadakkelan a karayan iti Filipinas iti termino ti panagayus ti danum, nga agayus ti aganay a 6.6 kubiko kilometro iti nasadiwa a danum idiay Golpo ti Lingayen, wenno gangani iti 70% iti dagup ti nasadiwa a danum a mapan iti golpo.
Concepcion, Iloilo
Dagiti baranggay
• Bacjawan Norte
Karayan Agno
Heograpia
Dagiti kangrunaan a tributario ti Agno ket mairaman dagiti Karayan ti Pila, Camiling, Tarlac ken Ambayoan. Ti kangrunaan a sanga ti Karayan Agno ket ti Karayan Tarlac nga agtaud manipud idiay Bantay Pinatubo (kangato iti 1,745 m) idiay Tarlac ken tumipon iti Karayan Agno idiay Kalugnakan ti Poponto idiay asideg ti Bayambang. Ti kalugnakan ket addaan iti kalawa iti agarup a 25 kuadrado kilometro ken temporario mangitalinaay kadagiti danum manipud iti Karayan Tarlac.
Kalpasan ti ilalabasna kadagiti bantay iti natimbeng a kangato iti 2,000 kadapan (600 m) ASL, ti Karayan Agno ket agporma ti nawatiwat a sukog ti paid a sedimento ken delta a tinawtawagan ti Tanap Pangasinan, ti naipakasaritaan a sentro ti ekonomia idiay Isla ti Luzon.
Adda met dagiti bilang dagiti tukki iti lokal ken rehional a kinapangruna a mangballasiw ti karayan. Mabirukan pay dita a lugar dagiti pagsisilpuan a sistema. Dagiti tukki ken dagiti pagsisilpuan ket mangpabassit ti kapigsa ken katibker ti bato a mabalin a lumabasan ti danum wenno mabalin a mapasamak ti panagkaglis.
Concepcion, Iloilo
Dagiti baranggay
• Bacjawan Sur
Karayan Agno
Heograpia
Ti Sistema ti Tukki ti Filipinas, a mairaman ti Tukki ti Digdig, a narepason nga isu ti gapuanan ti tukki iti gingined ti Luzon ti 1990 idi Hulio 16 , ken ti Tukki ti San Manuel, Tukki ti Bulangit ken ti Tukki ti San Roque ket isu dagitoy dagiti nangruna a linia ti tukki a mangballasiw ti karayan. 200px|right|thumb|Ti Karayan Agno idiay [[Pangasinan]]
Concepcion, Iloilo
Dagiti baranggay
• Bagongon
Bifuka, Hokkaido
Ti Bifuka (美深町) ket ti maysa nga ili iti Subprepektura ti Kamikawa, Hokkaido, Hapon. Manipud idi Marso 31, 2018, ti ili ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 4,417 ken ti densidad ti populasion iti 6.6 a tattao tunggal maysa a per km². Ti dagup a kalawa ket.
Concepcion, Iloilo
Dagiti baranggay
• Batiti
Karayan Agno
Dagiti mula ken ayup
Dagiti Kastila nga eksplorador a nangdokumento ti pagayusan a lugar ti karayan idi maika-16 a siglo ket kinunkunada a ti sabangan ti Agno ket dakkel idi a lutulot nga addaan iti nalames a sedimento ti daga. Daytoy ket napuskol a naabongotan iti manglar ken dagiti nipa nga agserbi a kas pagtaengan dagiti adu a sebbangan ti kaatapan a biag iti lutulot.
Bifuka, Hokkaido
Heograpia
Mabirukan ti Bifuka iti maysa a tanap iti tengnga a rehion ti isla ti Hokkaido. Ti ili ket napalikmutan kadagiti bantay. Agayus ti Karayan Teshio iti agarup nga amianan a laud iti uneg ti Bifuka.
Concepcion, Iloilo
Dagiti baranggay
• Calamigan
Karayan Agno
Dagiti mula ken ayup
Ngem ti pagayusan a lugar ket nakaron a napukpukan dagiti kayo. Dagiti nangruna kabakiran ket ganganidan a napukpukawen malaksid laengen dagiti bassit a lugar iti ngato ti 800 m ASL. Dagiti kabakiran ket nasukatanen kadagiti karuotan ken iti taltalon ti bagas.
Concepcion, Iloilo
Dagiti baranggay
• Dungon
Karayan Agno
Panaglayus
Gaputa ti Karayan Agno ket nailaslasin babaen ti kabanbantayan a topograpia, ti dakkel a pagidulinan ti danum ti Ambuklao ket naipatakder tapno saan nga agpababa nga agpusuak ken gapuanan ti makadadael a pagbanagan kadagiti akin-baba a paset ti karayan, ti ayus ti layus ket nakarkulo ti tinawen iti agarup a 6,654 riwriw kubiko metro ti makaabot iti tanap kadagiti adu nga oras iti sabangan ti karayan iti agarup a maysa nga aldaw. Ti natimbeng a tinawen a panagtudtudo ket agdumaduma iti 2,000 mm idiay kaarrubaan ti Tarlac aginggana ti 4,000 mm kadagiti kangatuan a gay-at ti Karayan Agno.
Concepcion, Iloilo
Dagiti baranggay
• Igbon
Taaw Pasipiko
thumb|right|250px|Mapa ti Taaw Pasipiko
Bifuka, Hokkaido
Dagiti kaarruba nga ili
Beddengan ti Bifuka dagiti sabali nga innem nga ili, a mangsakop dagiti subprepektura ti Kamikawa, Okhotsk, ken Sōya:
Karayan Agno
Panaglayus
Ti opisina ti nailian a klima ti PAGASA, ket nangipatakder kadagiti panagsisiim ti layus ken sentro ti pagballaagan idiay Pangasinan.
Concepcion, Iloilo
Dagiti baranggay
• Jamul-awon
Karayan Agno
Tattao
Ti Agno ket lasatenna dagiti adu nga ili idiay probinsia ti Benguet a pagtaengan dagiti aganay a 35,000 a patneng a tattao ti Ibaloi, Kankanaey ken Kalanguya. Ti tattao nga Ibaloi ti Benguet ket inkedkeddengda ti karayan ket sagrado gapu ta mangited iti biag.
Daytoy ket sagrado met iti tattao idiay baranggay Dalupirip, Itogon idiay probinsia ti Benguet. Dagiti paset ti daga ket agserbi a pakaitabunan a lugar dagiti tinaudanda. Ti lugar ket naipakasaritaan met a napateg ken naikedkeddeng a maysa kadagiti nabatbati a tugaw ti kultura ti Ibaloi.
Taaw Pasipiko
Ti Taaw Pasipiko ket isu ti kadakkelan a pannakabingbingay dagiti taaw iti Daga. Daytoy ket gumay-at manipud iti Taaw Artiko iti amianan aginggana ti Akin-abagatan a Taaw (wenno, depende iti panangipalawag, aginggana iti Antartika) iti abagatan ken bineddengan babaen ti Asia ken Australia iti laud ken ti Kaamerikaan iti daya.
Concepcion, Iloilo
Dagiti baranggay
• Macalbang
• Macatunao
• Malangabang
• Maliogliog
• Nińo
• Nipa
• Plandico
• Poblacion
• Polopińa
• Salvacion
Bifuka, Hokkaido
Edukasion
Mabirukan iti ili ti Hokkaido Bifuka High School.
Concepcion, Iloilo
Dagiti baranggay
• Tambaliza
Taaw Pasipiko
Kadagiti 165.25 riwriw a kuadrado kilometro (63.8 riwriw a kuadrado milmilia) iti kalawa, daytoy ti kadakkelan a pannakabingbingay ti Taaw ti Lubong – ken, ken iti dayta a gapu, ti hidrospera – ket sakupenna ti agarup a 46% iti rabaw ti danum ti Daga ken agarup a a maysa a pagkatlo iti dagupna a kalawa iti rabaw, a mangaramid daytoy a dakdakkel ngem no maitiptipon amin dagup ti kalawa ti daga iti lubong. Ti ekuador ket bingayenna pay daytoy iti Amianan a Taaw Pasipiko ken Abagatan a Taaw Pasipiko, nga addaan dagiti dua mailaksid: ti Galápagos ken ti Is-isla Gilbert, a bayat nga agas-askaw iti ekuador, dagitoy ket sibubukelda nga adda iti uneg ti Abagatan a Pasipiko. Ti Trinsera ti Marianas idiay akinlaud nga Amianan a Pasipiko ket isu ti kaadaleman a punto iti lubong, nga umabot daytoy iti kaadalem iti.
Concepcion, Iloilo
Dagiti baranggay
• Tamis-ac
Taaw Pasipiko
Ti akindaya a Taaw Pasipiko ket isu idi ti immuna a nakita babaen dagiti Europeano idi nasapa a maika-16 a siglo idi ti Espaniol nga eksplorador a ni Vasco Núñez de Balboa ket binallasiwna ti Ismo ti Panama idi 1513 ken naduktalanna ti nalatak nga "akin-abagatan a baybay" a ninagananna iti Mar del Sur. Ti agdama a nagan ti taaw ket inaramid babaen ni Ferdinand Magellan ti Portugues nga eksplorador idi las-ud ti Espaniol a sirkumnabigasion iti lubong idi 1521, idi nakasarak kadagiti nasayaat nga angin iti panangabotna ti taaw. isu a tinawaganna idi daytoy ti Mar Pacifico iti Portuges, a kayatna a sawen ket "nalinak a baybay".
Bifuka, Hokkaido
Museo
Ti Bifuka ket ayan ti Bifuka Sturgeon Museum, ti bassit a pasilidad a mangtaripato kadagiti walo a sebbangan ti sturgeon. Mabirukan idi ti sturgeon iti Karayan Teshio itikaadayo akas ti Bifuka aginggana idi Paset ti Panawen ti Meiji.
Taaw Pasipiko
Dagiti nasapa migrasion
right|thumb|Ti [[Maris Pacifici babaen ni Ortelius (1589). Maysa kadagiti immuna a naiprenta a mapa tapno maipakita ti Taaw Pasipiko; kitaen pay ti mapa Waldseemüller (1507). ]] thumb|Ti USS [[USS Lexington (CV-2)|Lexington a naat-atake idi 8 Mayo 1942 idi las-ud ti Gubat ti Baybay Coral]]
Bifuka, Hokkaido
Pagluganan
Ti Bifuka ketsrbian babaen ti Linia ti JR Hokkaido Sōya.
Taaw Pasipiko
Dagiti nasapa migrasion
Dagiti nangruna a migrasion ket napasamak idiay Pasipiko kadagiti prehistoriko a panawen. Idi agarup a 3000 BC, dagiti tattao nga Austronesio idiay isla ti Taiwan ket nalainganda iti arte adayo a distansia a panagbanniaga iti canoe ken inwarwarisda ti bagbagida ken dagiti pagsasaoda iti abagatan ti Filipinas, Indonesia, ken ti maritimo nga Abagatan a daya nga Asia; ti laud a mapan idiay Madagascar; ti abagatan a daya a mapan idiay Baro a Guinea ken Melanesia (nakiinnasawa kadagiti patneng a Papua); ken ti daya a mapan kadagiti isla ti Mikronesia, Oceania ken Polinesia.
Ti adayo ti distansia a panagtagilako ket napadur-as iti amin nga igid ti aplaya manipud idiay Mozambique aginggana idiay Hapon. Ti panagtagilako, ken isu ti nagresultaan ti pannakaammo, ken naisakup kadagiti isla ti Indonesia ngem saan nga idiay Australia. Idi saan a naladladaw ngem 878 idi adda iti adu a pagtaengan ti Islamiko idiay Kanton kaaduan daytoy a panagtagilako ket tinengngel idi babaen dagiti Arabo wenno dagiti Muslim. Idi 219 BC ni Xu Fu ket naglayag idiay Pasipiko a nagbirbiruk para iti engkanto ti immortalidad. Manipud idi 1404 aginggana idi 1433 ni Zheng He ket nangidaulo kadagiti ekspedision idiay Taaw Indiano.
Bifuka, Hokkaido
Pagluganan
Ti ili ket masilpo iti Rota 40 a mangisilpo iti Wakkanai ken ti akin-abagatan a Hokkaido. Ti sabali pay a rota a maisilpo ket ti Rota 275.
Taaw Pasipiko
Eksplorasion ti Europeano
thumb|Mapa ti Taaw Pasipiko idi las-ud ti Eksplorasion ti Europeano, circa 1702–1707. thumb|Mapa ti Taaw Pasipiko idi las-ud ti Eksplorasion ti Europeano, circa 1754.
Ti immuna nga iyaasideg dagiti Europeano a nabigador iti akinlaud nga igid ti Taaw Pasipiko ket inaramid babaen ti Portuges nga ekspedision ni António de Abreu ken ni Francisco Serrão idiay Is-isla Maluku idi 1512, ken iti ekspedision ni Jorge Álvares iti abagatan a Tsina idi 1513, ken dagitoy a dua ket inbilin babaen ni Afonso de Albuquerque.
Ti daya a bangir ti taaw ket naduktalan babaen ti Espaniol nga eksplorador a ni Vasco Núñez de Balboa idi 1513 kalpasan ti ekspedisionna a nangballasiw ti Ismo ti Panama ken nakaabot iti baro a taaw. Ninagananna daytoy iti Mar del Sur (literal a, "Baybay iti Abagatan" wenno "Baybay Abagatan") gapu ta ti taaw ket adda iti abagatan ti aplaya ti ismo nga idiay ti immuna a nagpaliiwanna ti Pasipiko.
Idi 1564, dagiti lima nga Espaniol a barko a naglaon kadagiti 379 nga eksplorador ket binallasiwda ti taaw manipud idiay Mehiko nga indauluan babaen ni Miguel López de Legazpi ken naglayagda idiay Filipinas ken Is-isla Mariana. Para kadagiti nabati a paset ti maika-16 a siglo, adu dagiti impluensia dagiti Espaniol, nga addaan kadagiti barko a naglaylayag manipud idiay Mehiko ken Peru iti ballasiw ti Taaw Pasipiko a mapan idiay Filipinas, babaen ti Guam, ken ti panangipatakder Dagiti Espaniol a Daya nga India. Dagiti galeon ti Manila ket nagtartaray kadagiti dua ken gudua a sigsiglo ken nangisilpo ti Manila ken Acapulco, iti maysa kadagiti kaatiddogan a dalan ti panagtagilako iti pakasaritaan. Dagiti ekspedision ti Espaniol ket nakaduktal pay ti Tuvalu, ti Marquesas, ti Is-isla ti Solomon,ken Baro a Guinea idiay Abagatan a Pasipiko.
Kalpasanna, iti panagbiruk ti Terra Australis (kas "ti [nalatak] nga Akin-abagatan a Daga"), dagiti Espaniol nga eksplorador iti maika-17 a siglo ket naduktalanda dagiti purpuro ti Pitcairn ken Vanuatu, ken naglayag iti Lingsat Torres iti baetan ti Australia ken Baro a Guinea, a nanaganan iti nabigador a ni Luís Vaz de Torres. Dagiti Olandes nga eksplorador, ket naglaylayag iti likmut ti akin-abagatan nga Aprika, ket nakibinglayda met ti panagduktal ken panagtagilako; ni Abel Janszoon Tasman ket naduktalanna ti Tasmania ken Baro a Selanda idi 1642. Ti maika-18 a siglo ket mangmarka ti rugi ti nangruna nga eksplorasion babaen dagiti Ruso idiay Alaska ken ti Is-isla Aleutiana. Nangipatulod pay ti Espña kadagiti ekspedision idiay Amianan a laud a Pasipiko ken nakaabot iti Isla Vancouver idiay akin-abagatan a Kanada, ken Alaska. Dagiti Pranses ket sinukimatda ken tinaenganda ti Polinesia, ken dagiti Britaniko ket naglayag kadagiti tallo ken ni James Cook idiay Abagatan a Pasipiko ken Australia, Hawaii, ken ti Amianan a laud ti Pasipiko ti Amianan nga Amerika. Idi 1768, ni Pierre-Antoine Véron, ti ubing nga astronomo a kinykuyogna ni Louis Antoine de Bougainville iti panagbanniagana iti eksplorasion, ket nagipundar ti umiso a kaakaba ti Pasipiko ti umuna iti pakasaritaan. Maysa kadagiti kasapaan a panagbanniaga iti sientipiko nga eksplorasion ket inurnos idi babaen ti Espania iti Ekspedision Malaspina ti 1789–1794. Daytoy ket naglayag iti nawatiwat a luglugar iti Pasipiko, manipud idiay Rawis ti Sara aginggana idiay Alaska, Guam ken ti Filipinas, Baro a Selanda, Australia, ken ti Abagatan a Pasipiko.
Idi maika-16 ken maika-17 a siglo ti Espania ket inkeddengna ti Taaw Pasipiko a Mare clausum – ti baybay a narikpan kadagiti dadduma a bileg ti marina. Ti ammo laeng a sumrekan manipud iti Atlantiko, ti Lingsat ti Magallanes ket sagpaminsan a napatpatruliaan idi babaen dagiti plota a naipatulod a mangpawil ti panaserrek dagiti saan nga Espaniol a barko. Idiay akinlaud a patingga ti Taaw Pasipiko ti Olandes ket nagpangta iti Espaniol a Filipinas.
Baro nga Imperialismo
thumb|Ti [[Bathyscaphe Trieste, sakbay ti rekord a panagbatokna iti sirok ti Trinsera Mariana, 23 Enero 1960]] Ti umad-adu nga imperialismo idi las-ud ti maika-19 a siglo ket nagresultaan iti pannakasakop iti kaaduan ti Oceania babaen dagiti bileg ti Europa, ken kalpasanna, ti Hapon ken ti Estados Unidos. Dagiti adu a kontribusion ti oseanograpiko a pannakaammo ket naaramid kadagitoy a panagbanniaga ti HMS Beagle kadagiti tawen ti 1830, a nakalugan ni Charles Darwin; ti HMS Challenger idi las-ud dagiti tawen ti 1870; ti USS Tuscarora (1873–76); ken ti Aleman a Gazelle (1874–76).
Idiay Oceania, Ti Pransia ket naakala iti pangyuna a puesto a kas imperial a bileg kalpasan iti panagramidna a protektorado ti Tahiti ken ti Baro a Caledonia idi 1842 ken 1853. Kalpasan idi binisita ti marima ti Isla ti Paskua ti Panagungar idi 1875 ken 1887, ti Chileno nga opisial ti marina a ni Policarpo Toro ket nakabael a nakitulag ti maysa nga inkorporasion ti isla iti Chile iti natibo a ni Rapanui idi 1888. Babaen ti panagsakup ti Isla ti Paskua ti Panangungar, ti Chile ket timmipon kadagiti imperial a pagilian. Babaen idi 1900 ganggani amin nga is-isla ti Pasipiko ket tinengngel babaen ti Britania, Pransia, Estados Unidos, Alemania, Hapon, ken Chile.
Urayno ti Estados Unidos ket nakagun-od iti panagtengngel iti Guam ken ti Filipinas manipud iti Espania idi 1898, ti Hapon ket isu tikaaduan a nagtengngel ti akinlaud a Pasipiko babaen idi 1914 ken sinakopna dagiti adu nga isla idi las-ud ti Sangalubongan a Gubat II. Nupay kasta, idi nagpatingga dayta a gubat, ti Hapon ket naabak ken ti Plota ti Pasipiko ti Estados Unidos ket isu idi ti birtual a master ti taaw. Manipud idi patingga ti Sangalubongan a Gubat II, adu kadagiti dati a kolonia idiay Pasipiko ket nagbalinday kadagiti nawaya nga estado.
Heograpia
thumb|Ilelennek ti init idiay Taaw Pasipiko a kas nakitkita ti [[International Space Station.]] Ti pasipiko ket isinana ti Asia ken Australia manipud iti Kaamerikaan. Daytoy ket mabalinpay nga ad-adu a mabingbingay babaen ti ekuador kadagiti paset ti akin-amianan (Amianan a Pasipiko) ken akin-abagatan (Abagatan a Pasipiko). Daytoy ket gumay-at iti rehion ti Antartika iti abagatan aginggana idiay Artiko iti amianan. Ti Taaw Pasipiko ket sakupenna ti agarup a mays a pagkatlo ti rabaw ti Daga, ken addaan iti kalawa iti 165.2 ririw kuadrado kilkilometro (63.8 riwriw a kuadrado milmilia) —ken ad-adu a dakdakkel ngem ti intero a masa ti Daga iti agarup a 150 riwriw kuadrado kilkilometro (58 a riwriw kuadrado milmilia).
Karayan Agno
Tattao
Dagiti arkeolohiko a sitio ket naduktalan idiay Sitio Camanggaan, Baranggay San Roque idiay San Manuel, Pangasinan ken dagiti kaarrubayanna a lugar. Dagiti nakalkali ket dagiti panagtagilako a banbanag dagiti tidda ti bangbanag ken Palelitiko ken Neolitiko a ramramit iti bato.
Kinapangruna iti ekonomia
Ti karayan ket addaan kadagiti tallo nga estasion ti hidroelektriko: ti Binga Dam idiay Itogon, Benguet (29 km iti ngato); Penned Ambuklao idiay Bokod, Benguet (37 km iti ngato) ken ti Penned San Roque idiay San Manuel, Pangasinan. Ti Binga ket napatpatarayen manipud idi 1960 ken ti Ambuklao ket manipud idi 1956.
Adda met dagiti nadumaduma a konsesion ti panagmina kadagiti kangatuan a gay-at ti karayan.
Ti gobierno ket mangipatakder pay iti sistema ti panagsinog ti Karayan Agno tapno makaited ti danum a panagsibog kadagiti 60 aginggana ti 100 kuadrado kilometro a taltalon ti bagas idiay Pangasinan.
Taaw Pasipiko
Heograpia
Daytoy ket gumay-at iti agarup a 15,500 kilkilometro (9,600 mi) manipud idiay Baybay Bering idiay Artiko aginggana idiay akin-amianan a patingga ti sirkumpolar ti Akin-abagatan a Taaw iti 60°S (dagiti nadadaan a panangipalawag ket igay-atna daytoy aginggana idiay Baybay Ross ti Antartika), ti Pasipiko ket umabot iti kalatakanna iti daya-laud a kaakaba iti agarup ti 5°N latitud, nga idiay ket maigay-at iti agarup a 19,800 kilkilometro (12,300 mi) manipud idiay Indonesia aginggana idiay aplaya ti Colombia – kagudua daytoy iti likmut ti lubong, ken ad-adu a mamin lima a beses ti diametro iti Bulan. Ti ammo a kababaan a punto iti Daga—ti Trinsera ti Marianas—ket mabirukan iti 10,911 metmetro (35,797 ft wenno dagiti 5,966 a kadeppa) iti baba ti pantar ti baybay. Ti agtengnga a kaadalemna ket 4,280 metmetro (14,040 ft weno dagiti 2,333 a kadeppa), a mangikabil ti dagup a tomo ti danum iti 710,000,000 kubiko kilkilometro.
Gapu kadagiti epekto ti plata tektoniko, ti Taaw Pasipiko ket agdama a bumasbassit babaen ti agarup a maysa a pulgada iti tunggal maysa a tawen (2–3 cm/yr) kadagiti tallo a bangir, agarup nga agtengnga iti iti tinawen. Babaen iti pannakaigiddiat, ti Taaw Atlantiko ket dumakdakkel.
Iti igid ti saan a regular nga akinlaud a pagbeddenagn ti Taaw Pasipiko ket mabieukan dagiti adu a bayaby, ti kadakkelan kadagitoy ket ti Baybay Celebes, Baybay Coral, Baybay Daya Tsina, Baybay Filipinas, Baybay ti Hapon, Baybay Abagatan Tsina, Baybay Sulu, Baybay Tasman, ken ti Baybay Duyaw. Ti Lingsat ti Malacca ket tumipon iti Pasipiko ken ti Taaw Indiano iti laud, ken ti Pasahe Drake ken ti Lingsat ti Magallanes ket isilpona ti Pasipiko iti Taaw Atlantiko iti daya. Iti amianan, ti Lingsat Bering ket isilpona ti Pasipiko iti Taaw Artiko. thumb|Ti [[bagio idiay Pacifica, California]]
Iti panagsaksakaw ti Pasipiko ti maika-180 a meridiano, ti Laud a Pasipiko (wenno akinlaud a Pasipiko, idiay asideg ti Asia) ket adda iti Akindaya a Hemisperio, bayat a ti Daya Pasipiko (wenno akindaya a pasipiko, idiay asideg ti Kaamerikaan) ket adda iti Akinlaud a Hemisperio.
Para kadagiti kaaduan a panagbanniaga ni Magalanes manipud iti Lingsat ti Magallanes idiay Filipinas, ti eksplorador ket agpayso a naduktalanna a nalinak ti taaw. Nupay kasta, ti Pasipiko ket saan a kankanayon a nalinak. Adu dagiti tropikal a bagio ti mangsumpeg kadagiti isla ti Pasipiko. Dagiti daga ti likmut ti Ngarab ti Pasipiko ket napno kadagiti bulkan ken masansan a maapektaran babaen dagiti gingined. Dagiti tsunami, a pinataud babaen dagiti adda iti sirok ti baybay a gingined, ket nakadadael kadagiti adu nga isla ken kadagiti dadduma kaso ket nagdadael kadagiti intero nga ili.
Dagiti naturay a pagilian
''1 Naisuppiatan ti kasasaad ti Taiwan. Para iti adu pay a pakaammo, kitaen ti politikal a kasasaad ti Taiwan.''
Dagiti masa ti daga ken is-isla
thumb|Ti Mikronesia, Melanesia, ken Polinesia thumb|Ti bassit nga isla ti Tahuna maru, [[Pranses a Polinesia]]
Dagiti isla iti intero nga uneg ti Taaw Pasipiko ket mabalin a mabingbingay kadagiti tallo a nangruna a grupo nga ammo a kas ti Mikronesia, Melanesia ken Polinesia. Ti Mikronesia, a mabirukan iti amianan ti ekuador ken laud ti Internasional a Linia ti Petsa, ket mairaman ti Is-isla Mariana iti amianan a laud, ti Is-isla Caroline iti tengnga, ti Is-isla ti Marshall iti laud ken ti is-isla ti Kiribati iti abagatan a laud.
Ti Melanesia, iti abagatan a laud, ket mairaman ti Baro a Guinea, ti maikadua a kadakkelan nga isla iti lubong kalpasan ti Greenland ken isu ti kadakkelan kadagiti isla ti Pasipiko. Dagiti sabali pay a nangruna a grupo ti Melanesia manipud iti amianan aginggana iti abagatan ket ti Purpuro Bismarck, ti is-isla ti Solomon, Santa Cruz, Vanuatu, Fiji ken Baro a Caledonia.
Ti kadakkelan a lugar, ti Polinesia, a gunay-at manipud idiay Hawaii iti amianan aginggana ti Baro a Selanda iti abagatan, ken sakupenna pay ti Tuvalu, Tokelau, Samoa, Tonga ken ti Is-isla Kermadec iti laud, ti Is-ila Cook, Is-isla Society ken ti is-isla Austral iti tengnga, ken ti is-isla Marquesas, Tuamotu, Is-isla Mangareva ken ti Isla ti Paskua ti Panagungar iti daya.
thumb|right|Ti [[Los Molinos, Chile|Los Molinos idiay aplaya ti Akin-abagatan a Chile]]
Dagiti isla idiay Taaw Pasipiko ket addaan kadagiti uppat a batayan a kita: kontinental nga is-isla, nangato nga is-isla, rawraw-ang ti korales, ken dagiti naisalto a plataporma ti korales. Dagiti kontinetal nga isla ket mabirukan iti ruar ti linia ti andesita ken mairaman ti Baro a Guinea, dagiti isla ti Baro a Selanda, ken ti Filipinas. Adda dagitoy nga isla ket estruktura a mainaig kadagiti asideg a kontinente. Dagiti nangato nga isla ket bulkaniko iti taudan, ken adu kadagitoy ket aglaon kadagiti bulkan. Dagiti kastoy ket ti Bougainville, Hawaii, ken ti Is-isla ti Solomon.
Dagiti raw-ang ti korales iti Pasipiko ket dagiti ababa nga estruktura a dimmakkel iti balsatiko nga ayus ti lava iti sirok ti rabaw ti taaw. Maysa a kas pagarigan iti daytoy ket ti Nalatak a Bangen ti Raw-ang idiay akin-amianan a daya ti Australia nga addaan kadagiti kawar ti takop ti raw-ang. Ti maikadua a kita ti isla a naporma iti korales ket ti naisalto a plataporma ti korales, a daytoy ket kadawyan a dakdakkel bassit ngem dagiti ababa nga isla ti korales. Dagiti pagarigan ket mairaman ti Banaba (dati nga Isla Taaw) ken ti Makatea iti grupo ti Tuamotu ti Pranses a Polinesia.
Dingle
Dagiti baranggay
Ti Dingle ket politikal a nabingbingay iti 33 a barbaranggay.
• Abangay
• Agsalanan
• Agtatacay
• Alegria
• Bongloy
• Buenavista
• Calicuang
• Camambugan
• Dawis
• Ginalinan Nuevo
• Ginalinan Viejo
• Gutao
• Ilajas
• Libo-o
• Lincud
• Matangharon
• Moroboro
• Namatay
• Nazuni
• Pandan
• Poblacion
• Potolan
• San Jose
• San Matias
• Siniba-an
• Tabugon
• Tambunac
• Tanghawan
• Tiguib
• Tinocuan
• Tulatula-an
Felipe II ti Espania
Ni Felipe II ti Espania (Felipe II; 21 Mayo 1527 – 13 Septiembre 1598), tinawtawag iti "ti Prudente" (el Prudente), ket isu idi ti Ari ti Espania (1556–98), Ari ti Portugal (1581–98, kas Felipe I, Filipe I), Ari ti Napoles ken Sicilia (isuda a dua manipud idi 1554), ken idi las-ud ti pannakiasawana kenni Reina Maria I (1554–58) Ari ti Inglatera ken Irlanda. Isu pay idi ti Duke ti Milan. Manipud idi 1555, isuna ti apo ti Sangapulo ket pito a Probprobinsia ti Olanda.
Ammo idiay Espania kas "Felipe el Prudente" ('"Felipe ti Prudente'"), ti imperiona ket mairaman dagiti teritorio iti tunggal kontinente nga ammo idi dagiti Europeano, mairaman ti nakainaganan kaniana iti Is-isla ti Filipinas. Idi las-ud ti turayna, ti Espania ket addaan iti kasayaat iti kapigsa ti impluensia ken bilegna. Daytoy ket sagpaminsan a makunkuna iti Nabalitokan a Panawen. Ti insasao a, "ti saan a lenneken ti init nga imperio," ket naaramid idi panawen ni Felipe tapno maipaltiing ti kadakkel ti pagturayanna.
Pagsasao a Munit
Ti pagsasao a Munit ket ti pagsasao a Papuano ti Probinsia ti Madang, Papua Baro a Guinea.
Pagsasao a Kein
Ti pagsasao a Kein, ammo pay a kas Bemal, ket ti pagsasao a Papuano ti Probinsia ti Madang, Papua Baro a Guinea.
Alemania
Ti Alemania (Federal Republic of Germany); (Aleman: Bundesrepublik Deutschland), a ti pannakaibalikas ket [bun·des·re·pu·blík dóych·land]) ket maysa a parlamentario a republika a tiponan ti muyong idiay Europa. Daytoy a pagilian ket addan dagiti 16 nga estado nga ti kapitoliona ken kadakkelan a siudad ket ti Berlin. Naisakupan ti Alemania iti kalawa nga 357,021 km2 ken addaan iti kaaduan a kalalainganna a kasasaad ti panawen. Nga addaan daytoy iti 81.8 a riwriw a nagtaeng, isu daytoy ti kaaduan dagiti bilang ti umili a kameng ti estado ken isu ti kadakkelan nga ekonomia iti Kappon ti Europa. Maysa daytoy a nagruna a nabileg a politika iti kontinente iti Europa ken daulo ti teknolohikal kadagiti ad-adu pay a paset.
Ti maysa a rehion a nanaganan iti Hermania, a tinaengan dagiti nadumaduma a Hermaniko a tattao, nga idi ket nadokukomento sakbay idi AD 100. Iti las-ud ti Panag-akar a Paset ti panawen, dagiti Hermaniko a tribu ket nagpaabagatanda a nagpadakkel ken nangipatakder kadagiti agsasaruno a pagarian iti amin a Europa. Idi rugi ti maika-10 a siglo, dagiti Aleman a teritorio ket nagporma ti sentro a paset ti Nasantuan nga Imperio a Romano. Idi las-ud ti maika-16 a siglo, dagiti akin-amianan a rehion ti Alemania ket nagbalin a sentro ti Protestante a Repormasion bayat a dagiti akin-abagatan ken akin-laud a paset ket nabati a tinurayan babaen dagiti Romano Katoliko a denominasion, a dagitoy dua a sangkatiponan ket nakilaban idiay Tallopulo a Gubat, a daytoy ti nagmarka ti rugi ti Katoliko–Protestante a panakabingbingay a nakaidasig ti Aleman a kagimongan manipud idin. Nasakupan idi las-ud ti Napoleoniko a Gubgubat, ti itattakder ti Pan-Hermanismo idiay uneg ti Aleman a Konpederasion a nagbanagan idi 1871 iti panagkaykaysa dagiti kaaduan nga estado ti Alemania iti Alemania nga Imperio, a kaaduan a tinurayan ti Prusia. Kalpasan ti Aleman a Rebolusion iti 1918–1919 ken ti simmaruno a panagsuko ti milisia iti Umuna a Sangalubongan a Gubat, ti Imperio ket sinukatan babaen ti Weimar a Republilka idi 1918, ken nabingbingay babaen ti Tulag iti Versailles. Iti tengnga ti Nalatak a Panagsagsagaba, ti Maikatlo a Reich ket nairangarang idi 1933. Dayta a naudi a paset ti panawen ket namarkaan babaen ti Passmo ken Maikadua a Sangalubongan a Gubat. Kalpasan ti 1945, ti Alemania ket nabingbingay idi babaen ti simmakup a kumaduaan, ken nagbalin daytoy a dua nga estado, ti Daya nga Alemania ken Laud nga Alemania. Idi 1990 ti pagilian ket naipagkaykaysa.
Daytoy ket adda ti maikapat a kadakkelan nga ekonomia babaen ti nominal GDP iti Lubong ken ti maikalima a kadakkelan babaen ti pagpadaan ti kapigsa ti panag-gatang. Ti Alemania ket isu ti maikadua a kadakkelan ti komersio iti ruar ken maikatlo a kadakkelan nga agimimportar kadagiti tagilako. Ti pagilian ket nakaparang-ay ti maysa a nangato unay a pagalagadan ti panagbiag ken maysa a komprehensibo a sistema ti sosial sekuridad. Ti Alemania ket pagtaengan pay dagiti adu a makaseknan a pilosopo, dagiti sientista ken agin-inbento, ken naamammoan pay para iti bukodna a kultura ken politiko a pakasaritaan.