cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Maikadua a Sangalubongan a Gubat
Panagraut ti Hapon iti Tsina
thumb|Ti Insik nga umok ti masinggan idiay [[Gubat iti Shanghai, 1937.]] Idi Hulio 1937, ti hapon ket tiniliwna ti dati nag imperial nga Insik a kapitolio iti Beijing kalpasan a nagidurog ti Rangtay Marco Polo a Pasamak, a nagpatinggaan ti Hapon a kampania a mangraut ti amin a Tsina. Dagiti Sobiet ket pinardasanda apinirmaan ti maysa a di-naranggas atulag iti Tsina tapno mangipabulod ti suporta a materiales, a nagpataud ti pannakapalpas ti dati a pagtitinnulongan ti Alemania ken Tsina. Ni Heneralissimo Chiang Kai-shek nangibaniaga dagii bukodna a kalaingan a buyot tapno agsalaknib ti Shanghai, ngem kalpasan ti tallo a bulan a panakilablaban, ti Shanghai ket natnag. Dagiti Hapon ket nagtultuloyda a nagidurduron kadagiti puersa ti Insik, ti panakatiliw ti kapitolio ti Nanking idi Disiembre 1937 ket nagitalek ti Nanking a Nadawen apanagpapatay.
Idi Hunio 1938, dagiti puersa ti Insik pinasardengda dagiti panagiduron ti Hapon babaen ti panaglayos ti Duyaw a Karayan; daytoy a namayan ket nakaited ti panawen para iti panagisagana dagiti Insik kadagiti panagsalaknibda idiay Wuhan, ngem ti siudad ket natiliw idi Oktubre. Dagiti panagballigi ti milisia ti Hapon ket saan a nagyeg ti panakarebba iti Insika resitansia a ninamnama a magun-od ti Hapon, embes ket ti gobierno ti Tsina ket immalis idiay kaunegan ti Chongqing ken nagtultuloy a nakigubat.
San Isidro, Surigao del Norte
Ti San Isidro ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Surigao del Norte iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti San Isidro ket nabingbingay a politikal kadagiti 12 a barbaranggay.
• Buhing Calipay
Johannes Gutenberg
thumb|Ni Johannes Gutenberg
San Isidro, Surigao del Norte
Dagiti baranggay
• Del Carmen (Pob.)
• Del Pilar
• Macapagal
• Pacifico
Johannes Gutenberg
Ni Johannes Gensfleisch zur Laden zum Gutenberg ( c. 1398 – Pebrero 3, 1468) ket maysa idi nga Aleman mammanday, mammanday ti balitok, agimalmaldit, ken agipabpablaak a nangipangyuna ti panagimaldit diay Europa. Ti inbensionna ti of mekaniko a magunay a kita a panagimaldit ket nagirugi ti Rebolusion ti Panagimaldit ket kaaduana naipanpanunotan a kas ti kangrunaan a pasamak ti moderno a paset ti panawen. Daytoy ket nagtignay ti papapel iti panagrang-ay ti Renasimiento, Reformation, ti Panawen ti Panangilawlawag ken ti Sientipiko a Rebolusion ken nangiyuna ti batayan para iti moderno a naibatay ti pammakaammo nga ekonomia ken ti panakaiwarwaran ti panagadadal kadagiti masa.
San Isidro, Surigao del Norte
Dagiti baranggay
• Roxas
• San Miguel
• Santo Niño
• Tambacan
• Tigasao
Mountain Province
Ti Mountain Province ket maysa a probinsia iti kabambantayan ti Filipinas iti Rehion Administratibo ti Kordiliera iti Luzon. Kapitoliona ti ili ti Bontoc ken kaabayna dagiti probinsia ti Ifugao, Benguet, Ilocos Sur, Abra, Kalinga, ken Isabela.
Heograpia
thumb|281x281px|left|Panpantok Bauko, Mountain Province Ti Mountain Province ket nabingbingay a politikal kadagiti 10 nga ili.
Dagiti ili
• Barlig
• Bauko
• Besao
• Bontoc
• Natonin
• Paracelis
• Sabangan
• Sadanga
• Sagada
• Tadian
Tsina
Ti Tsina (kitaen pay ti Nagnagan ti Tsina), opisial a ti Republika ti Tattao iti Tsina (PRC), ket maysa a naturay nga estado a mabirukan idiay Daya nga Asia. Daytoy ti kaaduan ti populasion a pagilian, nga adda ti populasion ti sumurok a 1.3 bilion. Ti PRC ket maysa nga agmaymaysa a partido nga estado a tinurturayan babaen ti Partido Komunista, a ti tugaw iti gobierno ket adda idiay kapitolio a siudad ti Beijing. Daytoy ket nagsansanay to panagturay kadagiti sumurok a 22 a probinsia, dagiti lima nga autonomo a rehion, dagiti uppat a dagus a natengtengngel a munisipalidad (Beijing, Tianjin, Shanghai, ken Chongqing), ken dagiti dua a bukod a nagturturay nga espesial nga administratibo a rehion (Hong Kong ken Macau). Ti PRC ket mangtuton pay ti Taiwan – a tinengtengngel baban ti Republika ti Tsina (ROC), ti sabali nga entidad ti politika – a kas bukodna a maika-23 a probinsia, ti maysa a kontrobersial a pangtunton gapu ti narikut a politikal a kasasaad ti Taiwan ken ti saan pay a nabanagan a Sibil a Gubat ti Insik.
Daytoy ket sumakop ti agarup a 9.6 riwriw a kuadrado kilometro, ti Tsina ket isu ti maikadua a kadakkelan a pagilian babaen ti kalawa ti daga, ken ti maiaktlo wenno maikapat a kadakkelan babaen ti dagup a kalawa, depende iti panangilawlawag iti dagup a kalawa. Ti langa ti daga ti Tsina ket nawatiwat ken agdumaduma, nga adda dagiti estepa a kabakiran ken dagiti desierto ti Gobi ken ti Taklamakan a mangsaksakop kadagiti namaga nga amianan ken amianan a laud nga asideg ti Mongolia ken Tengnga nga Asia, ken dagiti subtropiko a kabakiran nga ad-adu kadagiti nabasbasa nga amianan idiay asideg ti Abagatan a daya nga Asia. Ti langa ti daga ti akinlaud a Tsina ket nagubsang ken agpangato, nga adda ti Himalaya, Karakoram, Pamir ken kabambantayan ti Tian Shan a mangsina ti Tsina iti Abagatan ken Tengnga nga Asia. Dagiti karayan ti Yangtze ken Duyaw, ket isu dagitoy ti maikatlo ken maikainnem a kaatiddogan iti lubong, ken adda dagiti taudanda idiay Tibetano a Banak ken agtultuloy idiay napusek a nataengan iti akindaya nga aplaya. Ti pantar ti Tsina iti igid ti Taaw Pasipiko ket ti kaatiddogna ken nabeddengan babaen dagiti baybay ti Bohai, Duyaw, Daya ken Baybay Abagatan Tsina.
Pagsasao a Walio
Ti pagsasao a Walio ket ti pagsasao a Sepik a naisasao idiay Probinsia ti Daya a Sepik, Papua Baro a Guinea.
Pagsasao a Yawiyo
Ti pagsasao a Yawiyo (Yabio) ket ti pagsasao a Sepik a naisasao idiay Probinsia ti Sandaun, Papua Baro a Guinea.
Submarino
thumb|upright=1.35|Ti [[Japan Maritime Self-Defense Force|Maritimo a Puersa ti Kabukodan a Panagsalaknib ti Hapon nga Oyashio-a klase ti submarino idi 2006]]
Ti submarino ket maysa a pagluganan iti danum a makapabael ti nawaya a panaglangoy ti kaadaleman. Daytoy ket maigiddiat manipud ti sumerhible, nga adda ti limitado a kapabilida iti kaadaleman. Ti termino a submaríno ket kaaduan amaitudtudo iti dakkel a naitripulate ng autonomo a bahina. Nupay kasta, ti naipakasaritaan wenno ti panagisasao, ti submaríno ket mabalin pay a mangitudo kadagiti kalalainganna a kadakkel wenno bassit a bahina (dagiti battit a submarino, dagiti basaan a submarino), dagiti lugan a naipatpattiway a napaandar wenno dagiti Autonomo a Lugan ti Kaadaleman.
Agoo, La Union
Ti Agoo ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti La Union iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Agoo ket nabingbingay iti 49 a barbaranggay.
• Ambitacay
• Balawarte
• Capas
• Consolacion (Pob.)
• Macalva Central
• Macalva Norte
• Macalva Sur
• Nazareno
• Purok
• San Agustin Norte
• San Antonino
Pagsasao a Karawa
Ti pagsasao a Karawa (Bulawa) ket ti naisagmak a pagsasao a naisasao idiay Probinsia ti Sandaun, Papua Baro a Guinea.
Agoo, La Union
Dagiti baranggay
• San Francisco
• San Isidro
• San Joaquin Norte
• San Joaquin Sur
• San Jose Norte
• San Jose Sur
• San Juan
• San Julian Central
• San Julian East
• San Julian Norte
• San Manuel Sur
• San Marcos
• San Miguel
• San Nicolas Central (Pob.)
• San Nicolas East
• San Nicolas Norte (Pob.)
• San Nicolas West
• San Pedro
• San Roque West
• San Roque East
• San Vicente Norte
• San Vicente Sur
• Santa Ana
• Santa Barbara (Pob.)
Baggao
Ti Baggao ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Cagayan iti Filipinas.
Agoo, La Union
Dagiti baranggay
• Santa Maria
Baggao
Dagiti baranggay
Ti ili ti Baggao ket nabingbingay a politikal iti 48 a barbaranggay.
Agoo, La Union
Dagiti baranggay
• Santa Rita (Nalinac)
Baggao
Dagiti baranggay
• Agaman (Proper)
Genghis Khan
Ni Genghis Khan ( or, ; ; 1162? – Agosto 1227), ket naipasngay idi a kas ni Temujin, ket isiu idi ti nangibangon ti Nalatak a Khan (emperador) iti Mongol nga Imperio, a daytoy ket isu ti nagbalin a kadakkelan a nagtultuloy nga imperio iti pakasaritaan kalpasan ti ipupusayna.
Taaw Indiano
thumb|330px|Ti Taaw Indiano, a saan a mairaman ti [[Antartika a rehion.]]
Martin Van Buren
Ni Van Buren ket maysa kadagiti nangruna a nagurnos iti Partido Demokratiko, maysa a naturay a pigura iti Maikadua a Partido a Sistema, ken isu ti immuna a presidente a saan a Britaniko wenno Irlandes a kaputotan—ti pamiliana ket Olanda. Isu ti immuna a presidente a naipasngay nga Amerikano nga umili, ken dagiti sinarunona a naipasngay a suheto ti Britaniko sakbay ti Amerikano a Rebolusion. Is-su laeng ti presidente a ti Ingles ket saan nga isu ti immuna a pagsasaona, nga isu ket dimmakkel a nagsasao iti Olandes, ken ti immuna a presidente manipud idiay New York.
Agoo, La Union
Dagiti baranggay
• Santa Rita Norte
Ballesteros, Cagayan
Ti Ballesteros ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Cagayan iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti ili ti Ballesteros ket nabingbingay a politikal iti 19 a barbaranggay.
• Ammubuan
• Baran
• Cabaritan East
Agoo, La Union
Dagiti baranggay
• Santa Rita Sur
Ballesteros, Cagayan
Dagiti baranggay
• Cabaritan West
Agoo, La Union
Dagiti baranggay
• Santa Rita West
Martin Van Buren
Kas Sekretario iti Estado ken idi pay a kas Bise Presidente ni Andrew Jackson, ni Van Buren ket maysa idi a nangruna a pigura iti panagpatakder ti organisasional a  patakder para iti Jacksoniano a demokrasia, a naisangsangayan idiay Estado ti New York. A kas presidente, saanna idi a kinayat ti pannakaikabit ti Estados Unidos ti Texas, a daytoy a maysa a tignay ket nagun-od ni John Tyler kalpasan ti walo a tawen a pinalikudan ni Van Buren. Iti nagbaeten ti awan ti nadangran a Gubat ti Aroostook ken ti Carolina a Panakibiang, dagiti pannakibiangna ti Britaniko ken dagiti koloniana idiay Kanada ket napaneknekan a nasasagsagaba dagitoy
Ballesteros, Cagayan
Dagiti baranggay
• Cabayu
Martin Van Buren
Ti administrasionna naidakkelan a naidasig babaen ti panagrigat ti ekonomia iti dayata a panawenna, ti Derraaw iti 1837. Isu ket nangipangpulotan para iti depresion ken nakunkuna a ti "Martin Van Ruin" babaen dagiti politiko a kasuppiatna. Ni Van Buren ket nabutosan a maikkat iti opisina kalpasan ti uppat a tawen, a naabak babaen ti Whig a kandidato a ni William Henry Harrison.
Baggao
Dagiti baranggay
• Alba
Martin Van Buren
Idi 1848 ni Van Buren napaay a timmaray para iti presidente iti maysa a maikatlo a partido nga etiketa, ti Partido ti Nawaya a Daga.
Taaw Indiano
Kas maysa a komponente ti Taaw ti Lubong, ti Taaw Indiano ket namarkaan manipud iti Taaw Atlantiko babaen ti 20° daya meridiano nga agpa-abagatan manipud iti Rawis Agulhas, ken manipud iti Taaw Pasipiko babaen ti meridiano ti 146°55' a daya. Ti akin-amianan unay a gayatan ti Taaw Indiano ket agarup a 30° ti amianan idiay Golpo Persiano. Daytoy a Taaw ket gangani 10,000km (6,200mi) ti kalawana kadagiti akinabagatan nga ungto ti Aprika ken Australia, ken ti kalawana ket 73,556,000km² (28,350,000mi²), a mairaman ti Baybay Nalabbasit ken ti Golpo Persiano.
Ti tomo ti taaw ket nakarkulo iti 292,131,000km³ (70,086,000mi³). dda dagiti babassit nga Is-isl a a naiwarwaras kadagiti barakus ti kontinente. Dagiti isla a pagilian iti kaunegan ti taaw ket ti Madagascar (ti maikapat a kadakkelan nga isla ti lubong), Komoros, Seychelles, Maldibas, Maurisio, ken Sri Lanka. Ti purpuro ti Indonesia ket pagbeddengan ti taaw iti daya.
Avril Lavigne
Ni Avril Ramona Lavigne ket Kanadiana kumakanta ken aktres. Isu ket naiyanak idiay Belleville, Ontario, ken dimmakel idiay ili ti Greater Napanee.
Baggao
Dagiti baranggay
• Annayatan
• Asassi
• Asinga-Via
• Awallan
Ballesteros, Cagayan
Dagiti baranggay
• Cabuluan East
Baggao
Dagiti baranggay
• Bacagan
• Bagunot
• Barsat East
Ballesteros, Cagayan
Dagiti baranggay
• Cabuluan West
Baggao
Dagiti baranggay
• Barsat West
Ballesteros, Cagayan
Dagiti baranggay
• Centro East (Poblacion)
Baggao
Dagiti baranggay
• Bitag Grande
• Bitag Pequeño
Ballesteros, Cagayan
Dagiti baranggay
• Centro West (Poblacion)
Baggao
Dagiti baranggay
• Canagatan
• Carupian
• Catugay
• Poblacion (Centro)
• Dabbac Grande Boss Jerwin Tumaneng
• Dalin
• Dalla
• Hacienda Intal
Pagsasao nga Awtuw
Ti pagsasao nga Awtuw (Autu), ammo pay a kas Kamnum, ket ti naisagmak a pagsasao naisasao idiay Probinsia ti Sandaun, Papua Baro a Guinea. Daytoy ket maysa a pagsasao a polisintetiko nga asideg a kabagian ti Karawa ken Pouye.
Ballesteros, Cagayan
Dagiti baranggay
• Mabuttal West
• Nararagan
• Palloc
• Payagan East
• Payagan West
• San Juan
• Santa Cruz
• Zitanga
Baggao
Dagiti baranggay
• J. Pallagao
• Lasilat
• Masical
• Mocag
• Nangalinan
• Remus
• San Francisco
• San Isidro
• San Jose
• San Miguel
• San Vicente
• Santa Margarita
• Santor
• Taguing
• Taguntungan
• Tallang
• Temblique
• Taytay
• Tueg
• Tungal
• Mabini
• Agaman Norte
• C. Verzosa (Valley Cove)
Eraño Manalo
Ni Eraño de Guzman Manalo (Enero 2, 1925 - Agosto 31, 2009 ), a namammuan pay a kas ni Ka Erdy, ket isu idi ti maikadua a Ehekutibo a Ministro iti Iglesia ni Cristo, a nagserbi manipud idi 1963 aginggana idi 2009.
Henri Bergson
Ni Henri-Louis Bergson ( 18 Oktubre 1859 – 4 Enero 1941) ket maysa a kangrunaan a Pranses a pilosopo, a kangrunaan a nakaimpluensia iti immuna a kagudua iti maika-20 a siglo.
Damdamag
Ti damdamag (news) ket isu ti komunikasion ti napili a pakaammo kadagiti agdama a paspasamak nga inrangarang babaen ti maimaldit, maiwaragawag, Internet, wenno ti maibaga ti maikatlo a partido wenno makabuybuya a masa.
Etimolohia
Adda maysa a tao a nagitunton a ti Ingles a balikas a "news" (baro) ket naparang-ay idi maika-14 a siglo a kas ti naipangpangruna a panagusar ti ad-adu ngem maysa a porma ti "new". Iti Tengnga nga Ingles, ti kapadpada ti balikas idi ket ti newes, a kasla ti Pranses a nouvelles ken ti Aleman a neues. Adda pay dagiti maipadpada a nagrang-ay a mabirukan iti sasao nga Eslabo – ti Tseko ken ti Eslobako a noviny (manipud ti nový, "baro"), ti kognato a Polako ti nowiny ken Ruso a novosti – ken ti sasao a Keltiko:  ti Gales newyddion (manipud ti newydd) ken ti Korniko nowodhow (manipud ti nowydh).
Godod
Ti Godod ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Zamboanga del Norte iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Godod ket nabennebenneg iti 17 a barbaranggay.
• Baluno
• Banuangan
• Bunawan
• Dilucot
• Dipopor
• Guisapong
• Limbonga (Limboangan)
• Lomogom
• Mauswagon
• Miampic
• Poblacion
• Raba
• Rambon
• San Pedro
• Sarawagan
• Sianan
• Sioran
Pagsasao a Pouye
Ti pagsasao a Pouye (Bouye) ket ti pagsasao a naisasao idiay Probinsia ti Sandaun, Papua Baro a Guinea.
James Prescott Joule
Ni James Prescott Joule FRS (24 Disiembre 1818 – 11 Oktubre 1889) ket maysa idi nga Ingles a pisiko ken agar-aramid iti serbesa, a naipasngay idiay Salford, Lancashire. Ni Joule ket inadalna ti kasasaad ti pudot, ken nakaduktal ti pannakaikabagianna ti mekaniko nga obra (kitaen ti enerhia). Daytoy ti nakaiturongan ti teoria ti panagin-inut ti enerhia, a nakaiturongan ti panagrang-ay ti umuna a linteg ti termodinamiko. Ti naibatay ti SI a paset ti enerhia, ti joule, ket nainaganan kaniana. Isu ket kimmadua a nag-obra kenni Lord Kelvin tapno mangirang-ay ti naipatingnga a gatad ti temperatura, nagar-aramid kadagiti panagpalpaliiw ti magnetostriksion, ken nabirukanna ti pannakaikabagian a nagbaetan ti ayus babaen ti resistansia ken ti pudot ket agwara, nga itan ket maysa kadagiti dua a linteg a tinawtawagan ti Linteg ni Joule.
Intramuros
right|thumb|Intramuros right|thumb|244px|Intramuros
Tito Sotto
Ni Vicente "Tito" Sotto III ket maysa nga aktor, komediante, kumakanta, mannurat ti kanta, mangsangsangaili iti telebision, agiwarwarnak, ken politiko iti Filipinas. Ni Sotto sket nagserbi a kas Bise Mayor ti Siudad ti Quezon, ti kaaduan ti populasion a siudad iti Filipinas, manipud idi 1988 aginggana idi 1992. Isu ket nagserbi kadagiti dua a termino iti Senado, manipud idi 1992 aginggana idi 2004; isu ket naburosan manen iti Senado idi 2010.
Intramuros
Ti Intramuros ket maysa a maikalima a distrito idiay Manila, Filipinas.
Latukan
Ti Bulkan Latukan ket mabalin nga aktibo nga estratobulkan iti tengnga ti kawar ti ubing pay nga agturturong ti daya-laud nga estratobulkan idiay amianan a laud ti Mindanao, iti abagatan a laud ti Danaw Lanao, iti probinsia ti Lanao del Sur, ili ti Mindanao, iti Agwaywayas a Rehion ti Bangsamoro iti Muslim a Mindanao.
Ti Global a Programa ti Bulkanismo ket nangirehistro ti kangatona iti 2338 metro (7,671 kadapan) iti latitud ti 7.65°N (7°39'0"N) ken ti longitud ti 124.45°E (124°27'0"E).
Ti Latukan ket naaripingan iti laud babaen ti bulkan Makaturing ken iti amianan a daya babaen ti naipakasaritaan nga aktibo a bulkan Ragang.
Ti Latukan ket nailista idi a kas aktibo a bulkan iti Katologo dagiti Aktibo a Bulkan iti Lubong (Neumann van Padang, 1953), ngem ti panawen ti kinaudi a panagbettakna ket di ammo.
Ti Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia (PHIVOLCS) ket ilistana ti Latukan a kas maysa a saan nga aktibo a bulkan, ngem awan met ti panangipalawag no apay a naibagbaga ti Latukan ket di aktibo.
Kasla met dagiti kaaduan a bulkan iti akin-abagatan a Filipinas, ti Latukan ket saan unay nga inad-adal.
Buguey
Ti Buguey ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Cagayan iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti ili ti Buguey ket nabingbingay a politikal iti 30 a barbaranggay.
• Ballang
• Cabaritan
• Calamegatan
• Centro (Poblacion)
• Centro West
• Dalaya
• Fula
• Leron
• Antiporda
• Maddalero
• Mala Este
Nueva Segovia
Ti Arkidiosesis ti Nueva Segovia ket maysa nga arkidiosesis iti Romano Katoliko a Simbaan idiay Filipinas. Daytoy ket sakupenna ti probinsia ti Ilocos Sur, iti isla ti Luzon. Ti sede ti arkidiosesis ket ti siudad ti Vigan.
Buguey
Dagiti baranggay
• Mala Weste
• Minanga Este
Nueva Segovia
Ti arkidiosesis ket ammo para iti pastoral a panangiyaddang iti ebanghelio nga obra, a nangruna ti pannakapundar ti SISA (akronimo iti "Simbaan Sangkakarrubaan"), ken ti panagbangon ti naibatay ti baranggay a katekismo para iti ubbing, agtutubo, dagiti manakman ken dagiti pamilia. Ni Padre Albert Rabe ket addaan pay ti bukodna a programa iti BEC a tinawtawagan iti "Gimong."
Buguey
Dagiti baranggay
• Paddaya Este
• Pattao
Nueva Segovia
Ti arkidiosesis ket mangpataray pay ti bukodna nga estasion ti radio, ti dzNS (ti kaibuksilan ti "NS" ket "New Sound" (Baro a Timek) ken "Nueva Segovia"). Daytoy ket ammo para iti kina-agpaysona iti neutral a panirigan. Daytoy ket kameng ti Network ti Media a Katoliko.
Buguey
Dagiti baranggay
• Quinawegan
Nueva Segovia
Ti akidiosesis ket agipabpablaak pay ti linawas a warnakan, ti "Timek ti Amianan".
Buguey
Dagiti baranggay
• Remebella
Nueva Segovia
Manipud idi 2013 ti arsobispo ken ni Ernesto Salgado.
Buguey
Dagiti baranggay
• San Isidro
Nueva Segovia
Naiwarakiwaken ti bukel
Ti Mitra ti Nueva Segovia ket kakuyogna a nabangon idi ti Cebu ken Nueva Caceres babaen ni Papa Clemente VIII iti Agosto 14, 1595 babaen ti Bula ti Papa, ti Super Specula Militantis Ecclesia babaen ti patronado ti Immakulada Konsepsion. Ti immuna nga Obispona idi ket Ni Padi Miguel de Benavides, OP. Ti eklesiatiko a turay ket naipadakkel kadagiti probinsia ti Ilocos Norte, Ilocos Sur, Abra, La Union, Pangasinan, Cagayan, Isabela, Nueva Vizcaya, Batanes, Mountain Province ken dagiti lima nga akin-amianan nga ili ti Tarlac.
Buguey
Dagiti baranggay
• Santa Isabel
• Santa Maria
• Tabbac
Nueva Segovia
Naiwarakiwaken ti bukel
Urayno ti Vigan ket isu idi ti kaduogan a napartuat nga ili iti amianan babaen dagiti Kastila, daytoy ket saan a naaramid a tugaw ti Mitra a napartuat idi para iti Akin-amianan a Luzon gapu ta ti kinaykayat a lokasion ket ti Nueva Segovia, ti siudad iti sabangan ti Karayan Ibanag idiay Cagayan, nga idin ket nagrangrang-ay pagtaengan ti Kastila bayat a ti Vigan idi ket maysa laeng a pueblo wenno ili. Nupay kasta iti kanungpalan, ti siudad ti Nueva Segovia ket nagin-inut idi a nabanagan dagiti layus ti Rio Grande, ken ti tugaw ket naawat iti dayta a panawen a maiyalis idiay asideg nga ili ti Lal-lo, Cagayan. Idi Sptiembre 7, 1758, ti tugaw ket permanente a naiyalis idiay Vigan, ken nagtagtaginayon ti dati a naganna, aginggana iti agdama. Ti pannakaiyalis ket kiniddaw idi ni Obispo Juan de la Fuente Yepes idi las-ud ti pontipikado ni Benedicto XIV. Ti tawen ti 2008 ket nangmarka ti maika-250 a tawen manipud iti pannakaiyalisna.
Buguey
Dagiti baranggay
• Villa Cielo
• Alucao Weste (San Lorenzo)
Nueva Segovia
Naiwarakiwaken ti bukel
Ti Nueva Segovia ket naipangato idi iti maysa nga arkidiosesis, ken naisina manipud iti Manila iti Hunio 29, 1951, babaen ti Bula ti Papa ni Papa Pio XII, ti Quo iti Philippina Republica. Idi nagangnayen dagiti lokal a Simbaan, dagitoy ket nain-inutda a naisina manipud iti arkidiosesis. Iti agdama, daytoy ket sakupenna ti sibil a Probinsia ti Ilocos Sur, ken kakuyogna ti Mitra ti Laoag, Bangued ken Baguio, ken ti Bikario ti Bontoc-Lagawe a kas dagiti supragano. Ni Apo Santiago C. Sancho ket isu idi ti immuna nga arsobispo iti baro a naipangato a metropolitano a simbaan. Manipud idi ni Arsobispo Sancho, adda metten dagiti lima a sabali nga Ordinario ti Nueva Segovia – ni Arsobispo Juan C. Sison, Jose T. Sanchez, Orlando B. Quevedo, Edmundo M. Abaya ken iti agdama, ni rnesto A. Salgado nga isu ket ti maika-36 nga obispo ken ti maika-6 nga arsobispo.
Buguey
Dagiti baranggay
• Minanga Weste
• Paddaya Weste
Nueva Segovia
Naiwarakiwaken ti bukel
Ti sibil a probinsia ti Ilocos Sur, ti naisangayan a lokasion ti Arkidiosesis, ket mabirukan ti abagatan a laud nga aplaya ti Luzon, ken nabeddengan iti laud babaen ti Baybay Abagatan Tsina, iti daya babaen dagiti Banbantay ti Kordiliera, iti amianan babaen ti Probinsia ti Ilocos Norte, ken ti abagatan babaen ti Probinsia ti La Union. Ti Vigan, ti kapitolio ti Ilocos Sur, ketagarup a 408 kilometto iti amianan ti Manila ken 80 a kilometro iti abagatan ti Laoag, ket isu daytoy ti tugaw ti Arkidiosesisis. Ti kalawa ti daga ti probinsia ket 2,647 kudrado kilometro iti kadaratab, kabatbatuan ken nalames met a daga. Iti lumaud a bangir, adda met ti agtultuloy a tanap ti aplaya a kaaduan a pakabirukan dagiti ili ken parokia. Ii akin-daya a bangir ket dagiti paset ti kabanbantayan ken narigat met ti dagiti panagbanniaga ken komunikasion. Idiay, dagiti kalsada ket saan met a nasayaat, ken saan unay nga adu dagitoy. Walo kadagiti ili iti akin-daya a paset ket masansan a naisinsina kadagiti tanap no nakaro nga agtudo, ken mangaramid daytoy ti narigat a panaglasat kadagiti kalsada.
Buguey
Dagiti baranggay
• San Juan
• San Vicente
Nueva Segovia
Naiwarakiwaken ti bukel
Ti probinsia ti Ilocos Sur ket pagbalayan dagiti 626,912 nga agtataeng, ken 513,186 kadagita ket Katoliko. Ti populasion a nabati ket dadduma a denominasion ti Kristiano ken dagiti dadduma pay a relihion. Ti tattao ket kaaduanna iti away. Ti kultural ken dagiti etniko a grupo ken kapututan ket mairaman ti Kankana-ey, Bag-o, Itneg, Tingguian ken ti kaaduan ket dagiti Ilokano. Ti kaaduan a pagsasao ket ti Ilokano. Ti matgedan ket mairaman ti panagtaltalon, akua-agrikultura, panagkalap, panagallawagi ti alikamen ken ti negosio ti panagtagilako ken dagiti pay dadduma nga industria kas ti panagdamdamili ken seramiko, panagabel ken dagiti maar-aramid ti kawayan ken dadduma pay. Dagiti talon ket kadawyan a matagkua kadagiti bassit a kadakkel ket narigat a maarado para iti pagay no saan a panawen ti panagtudtudo gapu ti kaawan ti sistema ti panagsibog. Iti las-ud ti kalgaw, adda met dagiti dadduma a mapmapan iti panagmula ti tabako, mais, bawang, lasona ken natnateng.
Papa Adriano V
Ni Papa Adriano V (c. 1210/20 – 18 Agosto 1276), ket naipasngay idi a kas ni Ottobuono de' Fieschi, ket isu idi ti Papa iti nabiit laeng a panawen idi tawen ti 1276.
Nueva Segovia
Naiwarakiwaken ti bukel
Ti arkidiosesis ket nabingbingay kadagiti lima a bikario a buklen dagiti 40 a parokia ken amin dagitoy ket addaan iti agtataeng a pastor. Adda metten dagiti estruktura ti pannakibinglay ken pannakaibilegan – dagiti Konsehal ti Pastoral ken Pinansia kadagiti amin a parokia.
Buguey
Dagiti baranggay
• Villa Gracia
Nueva Segovia
Naiwarakiwaken ti bukel
Adda met dagiti nadumaduma a sentro ti pagadalan a mangited ti Pundar ti Kristiano dagiti agtutubo. Adda met dagiti dua a Katoliko a KOlehio ken dagiti walo a Parokia nga Eskuela ken dagiti dadduma pay a pinatpataray dagiti Relihioso.
Nadine Samonte
Ni Nadine Samonte (naiyanak a kas ni Nadine Burgos Eidloth idi idiay Rosenheim, Babiera, Alemania) ket maysa a Filipina nga aktres ken modelo ti patalastas.
Sison, Surigao del Norte
Ti Sison ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Surigao del Norte iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Sison ket nabingbingay a politikal kadagiti 12 a barbaranggay.
Nueva Segovia
Naiwarakiwaken ti bukel
Ti arkidiosesis ket mangtartaripato kadagiti komunikasion ti masa a midia – ti maysa nga estasion ti AM radio, ti DzNS (963 kHz) a napundar idi 1968; ti linawas a warnakan, ti Timek ti Amianan a napundar idi 1983; ken ti maysa pagmalditan, ti Imprenta Nueva Segovia a napundar idi 1995.
Sison, Surigao del Norte
Dagiti baranggay
• Biyabid
Nueva Segovia
Naiwarakiwaken ti bukel
Ti Nueva Segovia ket naikkan kadagiti empleado babaen ti arsobispo ken adda met dagiti 74 a padi ken dagiti ministro ti arkidiosesis ken kakuyogna dagiti ginasut a madre ken dagiti kadawyan a katulongan. Adda dagiti dua a seminario iti kaunegan ti arkidiosesis – ti Menor a Seminario ti Immakulada Konsepsion, ti seminario ti nangato nga eskuela, ken ti Eskuela ti Telogo ti Immakulada Konsepsion, ti Seminario ti Rehional a Teologo para iti Akin-amianan a Luzon.
Sison, Surigao del Norte
Dagiti baranggay
• Gacepan
Nueva Segovia
Pannagibi ti idadakkel: panagbalin nga agpayso a lokal a simbaan
Tilokal a Simbaan ti Nueva Segovia ket mangigandat a kas nangruna a katulon ti Pagarian idi bukodna a kaarrubayan – ti Probinsia ti Ilocos Sur, ken ti ekklesiastiko a realidad ti Nueva Segovia.
Sison, Surigao del Norte
Dagiti baranggay
• Ima
Nueva Segovia
Pannagibi ti idadakkel: panagbalin nga agpayso a lokal a simbaan
T pamilia, relihion ken edukasion ket isu dagitoy ti kangrunaan kadagiti pateg para iti tattao ti Ilocos Sur. Dagitoy nupay kasta ket kankanayon a nakarkarit. Natagtaginayon dagiti asideg a pamilia, ngem adu met dagiti kameng a napilitan a pumanaw iti probinsia ken iti pay pagilian iti nabayag a panawen tapno agbiruk kadagiti sabali a lugar ti nasaysayaat nga opurtunidad ti panagtrabaho. Ti tattao ket agtultuloyda a relihioso, ngem ti kumarkaray-am a sekuarisasion ket magit-ited ti bumasbassit a panagdar-ay kadagiti misa ti Dominggo, ken dagiti dadduma pay a nangrumna apaset ti ti pannakibinglay ti biag iti Simbaan. Adu met kadagiti pamilia ket agipatulodda kadagiti annakada tapno makaaldalda, ngem adu met dagiti saan nga agtuloy iti kolehio gapu ti kinapanglaw. Dagiti pakadadaelan ti probinsia ket ti saan a natimbeng a kultura ti politika a mangited ti agnanayon a kinapanglaw ken ti saan unay a nasayaat a panagrang-ay.
Sison, Surigao del Norte
Dagiti baranggay
• Lower Patag
Buguey
Dagiti baranggay
• Villa Leonora
Nueva Segovia
Pannagibi ti idadakkel: panagbalin nga agpayso a lokal a simbaan
Dagitoy a karit a supsuppiaten ti Nueva Segovia iti panagbalinna a Simbaan. Dagiti immuna a misionario ket isuda ti nangiwarakiwak kadagiti bukel iti pammati. Dagiti simmaruno kaniada ket intuloyda daytoy nga obra tapno mangsibog ken mangpasayata kaniada. A kas pastoral a pagtalkan, ti Arkodiosesis ket ket agurnong kadagiti ganetget ke dagiti rekurso tapno mangipatakder, mangtalinaay ken mangitaraon kadagiti lokal a Komunidad ti Batayan nga Eklesia a tinawtawagan ti Simbaan Sangkakaarrubaan (SISA).
Papa Inocencio V
Ti Nasantuan a Papa Inocencio V (c. 1225 – 22 Hunio 1276), ket naipasngay idi a kas ni Pierre de Tarentaise, ket isu idi ti Papa manipud idi 21 Enero 1276 aginggana idi pimmusay.
Pagsasao a Kalou
Ti pagsasao a Kalou, wenno Yawa, ket ti pagsasao a Papuano ti Papua Baro a Guinea.
Nueva Segovia
Pannagibi ti idadakkel: panagbalin nga agpayso a lokal a simbaan
Ti Eukaristiko a Kongreso ken dagiti addang a pakaipanan ti Pagtalkan Pastoral ti Arkidiosesis. Idi 1987, idi ti Arkidiosesis, babaen ti panangidaulo ni Arsobispo Archbishop Quevedo ket nagnamnama kadagiti pastoral a pannakagun-od dagiti sinarunona, ket napan iti maysa a Eukaristiko a Kongreso ti Arkidiosesis. Dagiti nakibinglay ti daytoy a Kongreso ket nakakita ti pudno a situasion ti Arkidiosesis ken nakakita ti nakaap-aprang a panagsina ti baetan ti pammati ken biag. Ti kaawan ti komunidad, ti saan a panangikaskaso kadagiti napanglaw, ti kaawan ti holistiko a pammati a nasken koma nga adad iti sosial a dimension, ti kaawan ti holistiko a pastoral a panagaywan a nasken koma nga addaan iti naipangruna a panangikaskaso para kadagiti napanglaw kadagiti purok ket isu dagitoy dagiti pastoral a karit a nainaganan. Isu idin a naipalawag ti pastoral a pagtalkan – ti Panagbangon kadagiti Eukaristiko a Komunidad.
Pagsasao nga Ayi
Ti pagsasao nga Ayi ket tipagsasao nga insasao babaen dagiti agarup a 400 a tattao idiay abagatan a daya ti Probinsia ti Sandaun, Papua Baro a Guinea.
Nueva Segovia
Pannagibi ti idadakkel: panagbalin nga agpayso a lokal a simbaan
Ti nasirmata ti Panagbangon kadagiti Eukaristiko a Komunidad ket nasayaat a pannakaipadas para iti arkidiosesis. Dagitoy kano koma ket komunidad a naipatengnga kenni Kristo, aktibo iti panagsalaknib ken panangiragpat iti dignidad ti tunggal maysa a tao ken naipangpangruna kadagiti napanglaw ken dagiti nairurumen, nakasagana ken makabael a eukaristiko a mangited kaniada kadagiti dadduma, kakuyogda nga agsagsabali dagiti sabali iti panagipatakder ti nalinteg, nakappia ken manag-ayat a kagimongan, ken kankanayon nga agregget a senial ti sumangpetto a pagarian a komunidad, ken isunto ti sibibiag a pammalagip kenni Jesus ken ti komunidad a nagyaman iti Ama ken nangkuyog kaniana a nangipisi ti tinapay.
Naaramid dagiti narikut ngem nasken ng addang – ti panagpabaro ti klero, panagporma kadagiti kadawyan a daulo, panagpabaro ti turong kadagiti programa, panagsubok iti nabaliwan a sistema ti kaasi, ken ti panagaywan ti pinansia ken ti nasayaat a pakaibilangan iti arkidiosesis nga agpang.
Dagiti diosesis ti Supragano
== Dagiti parokia ==
Antique
Ti Antique ket maysa a probinsia iti Filipinas a masarakan iti rehion ti Lumaud a Visayas iti akin-laud a paset ti Isla ti Panay. Ti kapitoliona ket ti ili ti San Jose de Buenavista. Kabeddengna dagiti probinsia ti Aklan, Capiz, ken Iloilo iti banda't daya, ken ti met Baybay Sulu iti laud.
Heograpia
Addaan ti Antique iti 18 nga ili.
Gottfried Wilhelm Leibniz
thumb|Ni Gottfried Wilhelm Leibniz
Ni Gottfried Wilhelm Leibniz (ammopay a kas nivon Leibniz wenno Leibnitz) ( wenno  )  (Hulio 1, 1646 – Nobiembre 14, 1716) ket maysa idi nga Aleman a matematiko ken pilosopo.
Sison, Surigao del Norte
Dagiti baranggay
• Mabuhay
• Mayag
• Poblacion (San Pedro)
• San Isidro
• San Pablo
• Tagbayani
Antique
Dagiti ili
• Barbaza
Sasao a Tengnga a Tai
Ti sasao a Tengnga a Tai ket mairaman dagiti akin-abagatan a dialekto ti Zhuang, ken dagiti nadumaduma a dialekto ti Nung ken Tày ti akin-amianan a Bietnam.
Antique
Dagiti ili
• Belison
Sasao a Tengnga a Tai
Maigiddiat ti sasao a Tengnga a Tai manipud iti sasao nga Akin-amianan a Tai gapu ta ti Tengnga a Tai maigiddiat dagiti panankaibaga ti saan a maaspirado ken maaspirado, bayat a ti Akin-amianan a Tai ket kadawyan a saan (Li 1977). Mangiparang pay ti Akin-abagatan a laud a Tai iti daytoy a kita ti kontrasto ti aspirasion.
Pannakaidasig
Inkeddeng ni William Gedney ti Tengnga a Tai nga as-asideg a kabagian ti Akin-abagatan a laud a Tai ngem ti Akin-amianan a Tai, bayat nga insuppiat ni André-Georges Haudricourt para iti as-asideg a pannakaikabagian iti Akin-amianan a Tai. Ti tentatibo apuon ni Pittayaporn (2009) iti sanga a Tai, nupay kasta, ket ikeddengna a parapiletiko ti Tengnga a Tai.
Antique
Dagiti ili
• Caluya
Sasao a Tengnga a Tai
Pannakaidasig
Adda dagiti nadumaduma a pagsasao iti kadagiti lugar a kaaduan nga agsasao iti Tengnga a Tai, a kas ti Caolan ken Nùng An iti akin-amianan a Bietnam, ket mangiparang pay kadagiti langa ti Akin-amianan a Tai. Dagitoy ket agparangda a kas aglalaok a pagsasao a saan a napno a Tengnga a Tai wenno Akin-amianan a Tai. Tawtawagan ni Jerold A. Edmondson ti Caolan a kas maysa a "tertium quid."
Ti komputasional a pilohenetiko a panagusig ni Jerold Edmondson (2014) iti sasao a Tai ket mangipakita ti Tay ken Nung a dagiti agsinnaranay a sanga iti baba ti Tengnga a Tai.
Dagiti pagsasao
Adu kadagiti sasao a Tengnga a Tai ket ammo a kas Nong 侬 (Nùng iti Bietamis) wenno Dai 岱 (Tày iti Bietamis).
Malate, Manila
right|thumb|Ti burayok ti Parke Rajah Sulayman idiay Malate, Manila right|thumb|244px|Malate
Antique
Dagiti ili
• Hamtic
Sison, Surigao del Norte
Dagiti baranggay
• Tinogpahan
• Upper Patag
Antique
Dagiti ili
• Laua-an
• Patnongon
• San Jose de Buenavista
• Sebaste
• Sibalom
• Tibiao
• Tobias Fornier (Dao)
• Valderrama
Pagsasao a Nung (Tai)
Kadagiti senso idi 1999, daytoy ket addaan iti agarup a 856,000 nga agsasao. Daytoy ket addaan iti agarup a 968,800 nga agsasao kadagiti senso idi 2009.
Dagiti karuay
Aglaon ti Nung kadagiti nadumaduma a karuay, adda kadagitoy ket nailista dita baba.
Ti Nùng Vên (En), ti maysa pagsasao a dati a saan a mailasin manipud kadagiti kaarruba a dialekto ti Tengnga a Tai (Nùng), ket naduktalan a kas pagsasao a Kra babaen da Hoàng Văn Ma ken Jerold A. Edmondson idi 1998. Dagiti mangisasao ket naidasigda a kas Nùng babaen ti gobierno ti Bietnam.
Dapitan
Ti Siudad ti Dapitan ket maysa a maika-3 a klase a siudad iti probinsia ti Zamboanga del Norte iti Filipinas.
Jose Dalman
Ti Jose Dalman ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Zamboanga del Norte iti Filipinas.
Dapitan
Dagiti baranggay
Ti Siudad ti Dapitan ket nabingbingay a politikal kadagiti 50 a barbaranggay.
Jose Dalman
Dagiti baranggay
Ti Jose Dalman ket nabennebenneg iti 18 a barbaranggay.
Bantay Ragang
Lokasion
Ti Bantay Ragang ket mabirukan idiay pagbeddengan dagiti probinsia ti Lanao del Sur ken Cotabato iti Agwaywayas a Rehion iti Muslim a Mindanao.
Dapitan
Dagiti baranggay
• Antipolo
• Aseniero
• Ba-ao
• Bagting (Pob.)
• Banonong (Pob.)
• Barcelona
• Baylimango
• Burgos
• Canlucani
• Carang
• Cawa-cawa (Pob.)
• Dampalan
• Daro
Jose Dalman
Dagiti baranggay
• Balatakan
Dapitan
Dagiti baranggay
• Dawo (Pob.)
Jose Dalman
Dagiti baranggay
• Bitoon
• Dinasan
• Labakid
• Lipay
Dapitan
Dagiti baranggay
• Diwa-an
• Guimputlan
• Hilltop
• Ilaya
Jose Dalman
Dagiti baranggay
• Lopero
Kalawit
Ti Kalawit ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Zamboanga del Norte iti Filipinas.
Bantay Ragang
Dagiti pisikal a langa
Ti Banatay Ragang agtayag iti 2815 m ken addaan ti diametro iti baba iti 32 km.
Jose Dalman
Dagiti baranggay
• Lumanping
Golpo Lingayen
Heograpia
thumb|left|Parke ti Ginasut nga Is-isla Ti golpo ket addaan kadagiti nadumaduma nga isla, ti kadayegan ket adda idiay Parke ti Ginasut nga Is-isla. Daytoy a pagpaspasiaran dagiti turista ket pakakitaan kadagiti 123 nga isla, ti kaaduan kadagitoy ket babassit. Ti kadakkelan nga isla ket ti Isla ti Cabarruyan, ket mangbukel daytoy ti ili ti Anda, Pangasinan, ken sarunuen met daytoy babaen ti Isla ti Santiago iti sabangan ti Golpo.
Ti aplaya a manipud iti Labrador aginggana idiay San Fabian ket nailaslasin babaen ti atiddog a kolor dapo a kadaratan nga aplaya. Adda pay dagiti nadayeg pay nga aplaya a mabirukan idiay Bolinao ken Siudad ti San Fernando. Ti dandanum ti Golpo ti Lingayen ket nalibog gapu ti kadaratan a sirokna. Dagiti bangen ti raw-ang kaaduan kadagitoyen ket nadadael gapu ti panagkalap ti dinamita, ngem adda met dagiti ganetget a naar-aramid a mangipasubli kadagitoy, a naipangpangruna iti kaunegan ti Parke ti Ginasut nga Is-isla.
Bantay Ragang
Dagiti pisikal a langa
Daytoy ket isu ti ka-aktibuan a bulkan iti Mindanao, ken paset daytoy dagiti estratobulkan a tinawtawagan dagiti bulkanologo iti Arko ti Sentral Mindanao.
Golpo Lingayen
Heograpia
Adda met dagiti adu a bilang ti siudad a mabirukan iti igid ti aplaya ti golpo a kas ti Siudad ti Dagupan ken ti Siudad ti Alaminod iti Pangasinan, ken ti Siudad ti San Fernando iti La Union. Ti Lingayen, ket isu ti kapitolio ti Pangasinan, ken daytoy pay ket mabirukan iti aplaya ti golpo.
Pakasaritaan
Idi las-ud ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, ti Golpo Lingayen ket naipaneknekan ti kinapangruna iti teatro ti gubat a baetan dagiti puersa ti Amerikano ken Hapon. Idi 22 Disiembre 1941, ti Maika-14 a Buyot ti Hapon babaen ni Teniente Heneral Masaharu Homma ket simmanglad idi Daya a paset ti golpo idiay Agoo, Caba, Santiago ken Bauang, nga idiay ket naggiginnubat met bassit kadagiti mangisalsalaknib, a binukel idi dagiti grupo ti saan a nasayaat a naaruatan ti kaaduan a tropa ti Pilipino ken Amerikano, ken nagballigida a nangraut ken nangsakup ti golpo. Kalpasan ti pannakaabak, ti simmaruno nga aldaw ni Heneral MacArthur ket nangited ti bilin nga agsanud manipud idiay Luzon ken pumanaw idiay Bataan. Para kadagiti napalabas a tallo a tawen, ti golpo ti natagtaginayon idi nga adda iti turay ti sakup ti Hapon sakbay kadagiti Panagsanglad ti Golpo ti Lingayen.
Jose Dalman
Dagiti baranggay
• Manawan
Santa Monica, Surigao del Norte
Ti Santa Monica ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Surigao del Norte iti Filipinas.
Bantay Ragang
Dagiti panagbetta
Adda pay met dagiti pannaka-allilaw no mano a bese a bimmtaken ti Bulkan Ragang. Ti Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia ket mangilista kadagiti walo a panagbetta a ti kinaudi ket napasamak idi Hulio 1916. Ngem ti Global a Programa ti Bulkanolohia ti Instituto ti Smithsonia, a nagidakamat ti Katologo dagiti Aktibo a Bulkan iti Lubong (Neumann van Padang, 1953), ket nangisingasing nga adda met dagiti panagbettak a naigupit iti asideg a Bantay Makaturing ket mabalin met a dagidi panagbettak ti Bulkan Ragang.
Bac Lieu
Ti Probinsia ti Bac Lieu ket maysa a probinsia iti Bietnam. Daytoy ket maysa a nga aplaya probinsia, ken mabirukan idiay rehion ti Delta Mekong iti akin abagatan a paset ti pagilian.
Nagan
Daytoy ket dati a teritorio ti Cambodia, ti nagan a Bac Lieu ket naipagpagarup a naala manipud ti Pagsasao a Khmer. Ti Khmer a nagan para iti probinsia ket Pol Leav.
Santa Monica, Surigao del Norte
Dagiti baranggay
• Alegria
Espaniol
Ti Espaniol wenno Kastila ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
Bac Lieu
Administrasion
Ti probinsia ket nabingbingay kadagiti innem a distrito:
Jose Dalman
Dagiti baranggay
• Marupay
Dapitan
Dagiti baranggay
• Larayan
Santa Monica, Surigao del Norte
Dagiti baranggay
• Garcia
• Libertad
Pagsasao nga Arop
Ti pagsasao nga Arop, wenno Arop-Sissano, ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio iti igid ti baybay ti Probinsia ti Sandaun, Papua Baro a Guinea.
Santa Monica, Surigao del Norte
Dagiti baranggay
• Mabini
Golpo Lingayen
Pakasaritaan
Idi 09:30 ti Enero 9, 1945, ti Maikanem a Buyot ti Estados Unidos ket nangikukuada ti maipapan ti baybay a panagsanglad iti golpo, kalpasan ti nakaro a panagbomba, nga adda idi dagiti 68,000 a tropa a simmanglad iti immuna nga aldaw, ken iti kadagupan iti 203,608 kadagiti simmaruno a panagsanglad kadagiti ng aplaya, a sumakop manipud idiay Sual, Lingayen, ken Dagupan (Kuerpo XIV ) iti laud, ken San Fabian (Kuerpo I) iti daya.
Pagsasao a Pahi
Ti pagsasao a Pahi, wenno Lugitama ket ti pagsasao a Sepik a naisasao idiay Probinsia ti Sandaun, Papua Baro a Guinea.
Dapitan
Dagiti baranggay
• Linabo (Pob.)
Butuan
Ti Siudad ti Butuan ket maysa a primera klase a klase a siudad ken isu ti kapitolio iti probinsia ti Agusan del Norte iti Filipinas.
Jose Dalman
Dagiti baranggay
• Poblacion (Ponot)
Bantay Ragang
Dagiti panagbetta
Ti Ragang ket maysa kadagiti aktibo a bulkan ti Filipinas, nga amin dagitoy ket paset ti Singsing ti apuy ti Pasipiko.
Santa Monica, Surigao del Norte
Dagiti baranggay
• Mabuhay (Pob.)
Butuan
Dagiti baranggay
Ti Siudad ti Butuan ket nabingbingay a politikal kadagiti 86 a barbaranggay.
Golpo Lingayen
Pakasaritaan
Uray no ti panagballigi dagiti Amerikano a a nangpapanaw ti kamp ti Hapon iti Golpo, dagiti Amerikano ket ket nagsagsagabada kadagiti adu a pannakapukaw ti biag, a naisangsangayan kadagiti grupoda gapu ti kamikaze a panagpakamatay a panagatake dagiti Hapon. Manipud idi 4 aginggana idi 12 Enero, ti dagup a 24 a barbarko ti limlimned ken 67 ti dinadael dagiti kamikaze nga eroplano.
Bac Lieu
Administrasion
Ti kapitolio ti probinsia ket naamammuan pay a kas ti Bac Lieu, ken daytoy ket sabali a munisipalidad.
Kalawit
Dagiti baranggay
Ti Kalawit ket nabennebenneg iti 14 a barbaranggay.
Santa Monica, Surigao del Norte
Dagiti baranggay
• Magsaysay
Jose Dalman
Dagiti baranggay
• Sigamok
Kalawit
Dagiti baranggay
• Botong
• Concepcion
Bac Lieu
Heograpia
Ti Bac Lieu ket sapasap a naipagpagarupan nga adda idiay Delta Mekong, ngem daytoy ket pudno a mabirukan idiay abagatan kadagiti kangrunaan a pagayusan ti ruar ti Mekong. Ti Bac Lieu ket agarup a 100 km iti abagatn ti Cần Thơ, ti kadakkelan a siudad idiay Delta ti Mekong.
Jose Dalman
Dagiti baranggay
• Siparok
Butuan
Dagiti baranggay
• Agao Poblacion (Brgy. 3)
Santa Monica, Surigao del Norte
Dagiti baranggay
• Rizal
Kalawit
Dagiti baranggay
• Daniel Maing (Dominolog)
• Fatima (Lacsutan)
• Gatas
Jose Dalman
Dagiti baranggay
• Tabon
Butuan
Dagiti baranggay
• Agusan Pequeño
Golpo Lingayen
Pakalaglagipan
right|thumb|Ti Pangilaglagipan a Lugar ti [[Maikadua a Sangalubongan a Gubat, Parke ti Ili ken Parangan ti Kapitolio (Lingayen, Pangasinan).]] Idi Enero 9, 2008, ni Gobernador Amado Espino, Jr. ken ni Bise Gobernador Marlyn Primicias-Agabas ket nangipundarda ti tinawen a pangilaglapgipan a pammadayaw kadagiti beterano ti gubat. Ti resolusion ket nanginagan ti Enero 9 a kas ti Aldaw ti Beterano ti Pangasinan. Idi maika-63 nga anibersario dagiti panagsanglad ti Golpo ti Lingayen, ni Presidente Fidel Ramos ket nagkiddaw idi iti Presidente ti Estados Unidos a ni George W. Bush para kadagiti 24,000 a sisibiag a beterano ti gubat, tapno mangipasa kadagiti lehislatibo manipud payen idi 1968 iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Estados Unidos — ti Tignay a Panagpapada dagiti Beterano a Pilipno iti 2006 ke ti Panagpapada dagiti Beterano a Filipno ti 2005 nga inyaddang babaen ni Senador Daniel Inouye.
Bac Lieu
Ekonomia
Dagiti kangrunaan apaset ti ekonomia ti Bac Lieu ket ti panagtaltalon ti bagas, panagkalap, panagproseso ti makmakan, ken panagaramid kadagiti kawwes.
Pakasaritaan
Kalpasan ti Pannakatnag ti Saigon, idi 30 Abril 1975, ti Probinsia ti Bac Lieu ken ti Probinsia ti Cà Mau ket naitipon dagitoy iti agmaymaysa nga entidad a tinawtawagan ti Probinsia ti Minh Hai. Urayno daytoy ket mabirukan idiay Bietnam, kadagiti adu a napalabas a panawen daytoy a daga ket paset idi ti Khmer nga Imperio a nagturturay ti kaaduan iti Indotsina kadagiti napalpalabas a siglo. Daytoy ket isu pay laeng ti pagnanaedan dagiti adu nga etniko ti Tattao a Khmer. Idi 1996, ti Probinsia ti Minh Hai ket nabingay iti dua, a ti amianan a daya ket isu ti nagbalinan ti Probinsia ti Bac Lieu ken ti abagatan a laud ket isu ti nagbalinan ti Probinsia ti Ca Mau.
Kultura
Ti Vọng cổ, ti maysa a nangruna akanta iti tradisional a kanta ti akin-abagatan a Bietnam, ket naisurat idiay Bac Lieu idi agarup a 1918 wenno 1919.
Butuan
Dagiti baranggay
• Ambago
Jose Dalman
Dagiti baranggay
• Tamarok
Butuan
Dagiti baranggay
• Amparo
Jose Dalman
Dagiti baranggay
• Tamil
Butuan
Dagiti baranggay
• Ampayon
• Anticala
Santa Monica, Surigao del Norte
Dagiti baranggay
• T. Arlan (Pob.)
Butuan
Dagiti baranggay
• Antongalon
Kalawit
Dagiti baranggay
• Kalawit (Poblacion)
Butuan
Dagiti baranggay
• Baan KM 3
Gutalac
Ti Gutalac ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Zamboanga del Norte iti Filipinas.