cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Haldina
Ti Haldina cordifolia, sin. Adina cordifolia, ket ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae, ti bugbugtong a sebbangan ti henero ket ti Haldina. Daytoy ket patneng iti akin-abagatan nga Asia, manipud iti India iti daya aginggana iti Yunnan ken Bietnam ken iti abagatan aginggana iti Malaysia Peninsular. Daytoy ket ammo a kas Kadam wenno Kadamba iti Hindi ken Gáo trò iti Bietnamis.
Ti Haldina cordifolia ket ti matmatnag-bulong a kayo a mablin nga agtubo iti sumurok a 20 metro iti katayag. Dagiti sabong ket mabalinda a di madlaw a bugbugtong ngem mabalinda met a napintas no agkukuyoda nga agsabong kadagiti inploressensia iti sirkumperensia iti 20–30 mm. Kadawyan dagitoy a duyaw a mamarisan bassit iti derosas. Ti H. cordifolia ket kaadwyan nga agsabong kadagiti bulan ti panaglalam-ek (namaga a tiempo). Ti ukis ti kayo ket agtignay a kas maysa nga antiseptiko.
815
Ti tawen idi 815 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Lunes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
816
Ti tawen idi 816 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Martes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Isla Romblon
Pakasaritaan
Dagiti immuna a nangtagtagitao iti Romblon ket dagiti tribu ti Negrito ti Panay ken dagiti tribu ti Mangyan ti Mindoro. Ti pannakaduktal dagiti agbitbitin a lungon ken artistiko a material kadagiti kueba iti isla ti Banton ket mangipakita ti kaadda iti nabaknang ken ugma a sibiisasion ken Aborihinal a kultura.
Idi 1582, inrehistro ni Miguel de Loarca ti nagan ti isla a kas "Lomlon" wenno "Doblon". Iti lokal a dialekto ti Visaya, ti kayat a sawen ti balikas ket ti agup-upa a billit iti umuokna. Daytoy ket ammo pay idi a kas Domblon sakbay idi naampon ti agdama a naganna.
Idi 1635, naibanghelisado ti isla ti Romblon babaen dagiti padi ti Rekolekto nga Espaniol ken nagbalin a dependensia ti Kaptania Heneral ti Filipinas. Ti naportipikado a simbaanda ket isu itan ti agdama a katedral ti Romblon. Dua a pagsammakedan ti binagonda, ti San Andrés ken Santiago, ken dagitoy itan ket narebbadan.
812
Ti tawen idi 812 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Huebes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Sersalisia
Ti Sersalisia ket ti henero dagiti kayo iti pamilia ti Sapotaceae a naipalawag a kas maysa a henero idi 1810.
Iti napalabas, ti Sersalisia ket dakdakekl idi ken ad-adu a naiwarwaras ngem iti agdama. Kaaduan kadagiti dati a kameng ket naiyakar kadagiti sabali a henero. Dua laeng ti nabati a sebbangan, isuda a dua ket endemiko iti Australia.
Kohautia socotrana
Ti Kohautia socotrana ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket endemiko iti isla ti Socotra ti Yemen iti pantar ti Aprika. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a namaga a bakir ken subtropikal wenno tropikal a namaga a pagtubuan ti babassit a mula.
819
Ti tawen idi 819 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Sabado (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
817
Ti tawen idi 817 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Huebes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Makkari, Hokkaido
Ti Makkari (真狩村) ket ti maysa a purok a mabirukan idiay Subprepektura ti Shiribeshi, Hokkaido, Hapon.
Manipud idi Septiembre 2016, ti purok ket addaan iti nakarkulo a populason iti 2,081. Ti dagup a kalawa ket 114.43 km².
Heograpia
Ti Makkari ket mabirukan iti akin-abagatan a sakaanan ti Bantay Yōtei. Ti nagan ket naala manipud iti Ainu a balikas iti "mak-kari-pet", a ti kayatn a a sawe ket "Karayan nga agayus iti likmut ti Bantay Yōtei".
Blakea acostae
Ti Blakea acostae ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay.
Pouteria
Ti Pouteria ket ti henero dagiti agsabsabong a kayo iti pamilia ti gutta-percha iti Sapotaceae. Ti henero ket adu a maiwarwaras kadagiti amin a paset ti tropikal a rehion iti lubong. Daytoy ket mairaman ti canistel (P. campechiana), ti Mamey sapote (P. sapota), ken ti lucuma (P. lucuma). Iti kadawyan, daytoy a henero ket ammo iti Ingles a kas ti pouteria trees, wenno iti dadduma a kaso, eggfruits.
Ti Pouteria ket maikabagian iti Manilkara, ti sabali pay a henero nga agpataud kadagiti natangken ken nadagsen a kayo (kas ti balatá, M. bidentata) a kaaduan a maus-usar iti nadagsen wenno konstruksion iti ruar, ken ti pay makan a bunga (kas ti sapodilla, M. zapota).
Dagiti usar
Ti sebbangan ti Pouteria ket addaan kadagiti natangken, nadagsen, naandur a kayo a maus-usar a kas sungrod ken tabla, ngem naipangpangruna iti konstruksion iti ruar ket marina, a kas ti adigi ti sangladan, dagiti datar ti barko, kdpy. Adda met dagiti sebbangan, a kas ti abiu (P. caimito), a naikeddeng a makaandur iti shipworm; nupay kasta, depende daytoy iti linaon a silica, a mabalin nga agdumaduma manipud iti 0.0-0.9%. Ti dagsen babaen ti tomo (iti 12% iti linaon a dam-eg) ti kayo ti Pouteria ket mabalin nga agsurok iti 1140 kg/m3 (71 lb/ft3; isu a, ti kayo ket lumned iti danum. Ti kayo ti sebbangan ti Pouteria ket makasanay iti nakaro a panaggunay ken panagkillo no mamagaan, ngem iti kangrunaan nga usarna, iti konstruksion ti marina, daytoy ket saan a problema, gapu ta saan met a mamagaan ti kayo.
Sistematika ken taksonomia
Ti Pouteria ket makunkuna iti Ingles a kas "wastebasket taxon", ken ti kadakkelan ket agtultuloy a maipadpadakkel wenno maipabpabassit. Ti segregado a Labatia, nga impalawag babaen ni Olof Swartz idi 1788 ken naipanagan iti Pranses a botaniko a ni Jean-Baptiste Labat, ket nataripato idi a kas naiduma nga entidad aginggana kadagiti tawen ti 1930, idi daytoy ket naisinonimo iti Pouteria. Kaaduan kadagiti naisegregado a henero ket kanungpalan a naitipon manen iti Pouteria ket intakder idi babaen da Henri Ernest Baillon ken Jean Baptiste Louis Pierre.
Dagiti sinonimo
Gapu ti di masigurado a maipanggep iti pudno a linaon, ti bilang dagiti sinonimo ti Pouteria ket dakkel unay – no ti henero ket maipalawag iti naipadakkel a kapanunotan:
Iti pay maipatinayon, dagiti sumaganad a henero ket sagpaminsan a mairaman pay iti Pouteria:
Stemonoporus oblongifolius
Ti Stemonoporus oblongifolius ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy ket endemiko iti Sri Lanka.
Nakasatsunai, Hokkaido
Ti Nakasatsunai (中札内村) ket ti maysa a purok a mabirukan idiay Subprepektura ti Tokachi, Hokkaido, Hapon.
Manipud idi Septiembre 2016, ti purok ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 3,980. Ti dagup a kalawa ket 292.69 km².
820
Ti tawen idi 820 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Domingo (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Sasao a Gogodala–Suki
Ti sasao a Gogodala–Suki ket ti pamilia ti sasao a Trans–Baro a Guinea iti panangidasig ni Malcolm Ross. Nalawag nga agkakabagian dagiti uppat a pagsasao.
Dagiti pangsandi ket:
! !!sg!!pl !1 !2
821
Ti tawen idi 821 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Martes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Blakea attenboroughii
Ti Blakea attenboroughii ket ti sebbangan ti mula iti henero ti Blakea. Daytoy ket endemiko iti Ecuador ken naipanagan ken ni David Attenborough ti maysa a naturalista ken presentador iti telebision.
Naduktalan ti sebbangan babaen ni Lou Jost, ti maysa nga Amerikano a botaniko, idi 2007.
UTC+13:00
Ti UTC+13:00 ket panagilasin para iti timbengan ti oras manipud ti UTC iti +13.
Pakasaritaan
Ti sentral a Pasipiko a Republika ti Kiribati ket nagipaammo ti panagbaliw ti petsa para iti akindaya a guduana idi Enero 1995, manipud kadagiti sona ti oras iti −11 ken −10 aginggana ti +13 ken +14, tapno maliklikan a mabingbingay ti pagilian babaen ti linia ti petsa.
Leptopetalum
Ti Leptopetalum ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Ti henero ket adu a naiwarwaras iti tropikal ken subtropikal nga Asia ken ti Pasipiko.
Nishiokoppe, Hokkaido
Ti Nishiokoppe (西興部村) ket ti maysa a purok a mabirukan idiay Subprepektura ti Okhotsk, Hokkaido, Hapon.
Manipud idi Septiembre 2016, ti purok ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 1,120. Ti dagup a kalawa ket 308.12 km².
Listaan dagiti botaniko babaen ti pangyababaan ti mannurat (M)
A–L
Ti agbiruk kadagiti naikabil para iti A–L, usaren ti tabla dagiti linaon dita ngato.
N–Z
Ti agbiruk kadagiti naikabil para iti N–Z, usaren ti tabla dagiti linaon dita ngato.
Danaw Danao (Negros)
Ti Danaw Danao ket ti basbassit kadagiti dua a danaw a mabirukan iti Masna a Parke ti Singin a Dandanaw ti Balinsasayao iti akin-abagatan a parte ti Negros Oriental iti Filipinas; ti sabali ket ti Danaw Balinsasayao. Dagiti danaw ken ti likmutna ket naikeddeng a kas maysa a nasalakniban a lugar babaen ti ''Proklamasion Blng. 414'' idi Nobiembre 21, 2000 a naikategoria a kas Masna a Parke a mangsakop iti agarup a. Ti danaw ket agarup a iti kalawa ti rabaw.
Flora ken fauna
Ti danaw ket mangsuporta iti nabaknang a fauna ti ikan, a mairaman iti bilang dagiti naipayammo a sebbangan. Ti mangpalikmut a dipterokarpo a bakir ket nabaknang iti biag ti billit.
823
Ti tawen idi 823 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Huebes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Dialypetalanthus
Ti Dialypetalanthus ket ti henero dagiti kayo iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket aglaon laeng iti maysa a sebbangan, ti Dialypetalanthus fuscescens, a mabirukan iti Bolivia, Brasil ken Peru.
Dagiti siudad ti Hapon
thumb|Dagiti siudad ti Hapon
Ti siudad (市) ket ti lokal nga administratibo a yunit idiay Hapon. Nairanggo dagiti siudad iti isu met laeng nga agpang a kas dagiti ili (町) ken dagiti purok (村), nga addaan iti pagiddiatan a saanda a komponente ti dagiti distrito (郡). Kasla met dagiti sabali kontemporario nga administratibo a yunit, naipalawagda babaen ti Linteg ti Lokal nga Autonomia ti 1947.
Kasasaad ti siudad
Ti Artikulo 8 iti Linteg ti LOkal nga Autonomia ket mangisaad kadagiti sumaganad a kasasaad tapno maidesignado ti munisipalidad a kas siudad:
Maika-79 a paralelo amianan
Ti maika-79 a paralelo amianan ket ti sirkulo ti latitud a 79 gradgrado iti amianan ti ekuador a plano ti Daga, idiay Artiko. Daytoy ket ballasiwenna ti Taaw Atlantiko, Europa, Asia, ti Taaw Artiko ken Amianan nga Amerika.
Dagiti siudad ti Hapon
Kasasaad ti siudad
Ti maysa a siudad ket mabalin a teoretiko a maipababa iti maysa nga ili wenno purok no mapaay a mangsabat kadagiti ania man a kasasaad, ngem ti kasta a pannakaipababa ket saan pay a napasamak. Ti kabassitan iti populasion a siudad, ti Utashinai, Hokkaido, ket addaan iti populasion iti innem a ribu, bayat a ti maysa nga ili iti isu met laeng a prepektura, ti Otofuke, Hokkaido, ket addaan iti gangani nga uppat a pulo a ribu.
Babaen ti Tignay kadagiti Probision a maipanggep iti Panangikaykaysa kadagiti Ili (市町村の合併の特例等に関する法律), ti pagalagadan a 50,000 nga agtataeng para iti siudad ket napalakan iti 30,000 no ti kasta a populasion ket mangin-od a kas resulta ti panangikaykaysa dagiti ili ken/wenno dagiti purok, tapno mapalaka dagiti kasta a panangikaykaysa tapno maipabassit dagiti administratibo a bayad. Adu kadagiti ili ket nakagun-odda iti kasasaad a siudad babaen ti daytoy a napalaka a pagalagadan. Iti met sabali, dagiti ili ket puro a nakagun-odda iti kasaad a kas siudad a kas resulta iti iya-adu iti populasion nga awanan iti panagpadakkel iti lugar ket limitado kadagiti nailista iti Listaan dagiti dati nga ili wenno dagiti purok a nagmaymaysa a nakagun-od iti kasasad iti siudad idiay Hapon.
Maika-79 a paralelo amianan
Likmut iti lubong
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 79° a paralelo amianan ket lumabas iti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇳🇴 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Barents ! scope="row" | 🇳🇴 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Barents ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Kara ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Laptev ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Laptev ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Kanal Peary ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Nares ! scope="row" | 🇬🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇬🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko
Dagiti siudad ti Hapon
Pannakaidasig para kadagiti dakkel a siudad
Ti Gabinete ti Hapon keyt mabalin a mangikeddeng kadagiti siudad iti saan a basbassit ngem 200,000 nga agtataeng iti kasasaad iti espesial a siudad, bugas a siudad, wenno naidesignado a siudad. Dagitoy a linteg ket mangipalawa ti sakup ti administratibo a turay a naidelegado manipud iti prepektural a gobierno iti gobierno ti siudad.
Metadina trichotoma
Ti Metadina trichotoma ket ti bugbugtonga sebbangan ti monotipiko a henero ti Metadina iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket immuna nga impalawag babaen da Heinrich Zollinger ken Alexandre Moritzi, iti agdama a naganna babaen ni Reinier Cornelis Bakhuizen van den Brink; awan ti nailista a subsebbangan iti Catalogue of Life.
Mabirukan ti kayo iti amin a paset ti Indotsina: matawtawagan daytoy iti Vàng vé iti Bietnamis (sagpaminsan a Gáo long).
825
Ti tawen idi 825 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Domingo (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Stemonoporus petiolaris
Ti Stemonoporus petiolaris ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy ket endemiko iti Sri Lanka.
Maika-110 a meridiano laud
thumb|Idiay [[Kanada, ti maika-110 a meridiano laud ket mangipalawag ti paset ti pagbeddengan a nagabetan ti Amianan a laud a Terteritorio ken Nunavut, ken daytoy ket agarup a mangipalawag ti pagbeddengan a nagabetan ti Alberta ken Saskatchewan.]] Ti 110° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, Amianan nga Amerika, ti Taaw Pasipiko, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-110 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna iti maika-70 a meridiano daya.
Idiay Estados Unidos, ti meridiano ket mangporma ti pagbeddengan iti historiko ken ekstralegado a Teritorio ti Jefferson.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artikon ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Wilkins ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Saan a nanaganan a bagi ti danum ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Eldridge ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Sabine ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Kanal Parry ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo Koronasio ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" | 🇲🇽 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo ti California ! scope="row" | 🇲🇽 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Blakea brunnea
Ti Blakea brunnea ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket mabirukan iti Honduras ken Panama.
Blakea
Ti Blakea ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Melastomataceae. Adda dagiti agarup a 100 a sebbangan a naiwarwaras manipu diti Mehiko aginggana iti Bolivia ken ti Antilles. Dagitoy ket agkalatkat, babassit a mula, ken kaykayo, ken sumagmamano ket epipitiko.
Dagiti sebbangan ket mairaman dagiti sumaganad:
822
Ti tawen idi 822 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Mierkoles (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Maika-109 a meridiano laud
Ti 109° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, Amianan nga Amerika, ti Taaw Pasipiko, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-109 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna iti maika-71 a meridiano daya.
Idiay Estados Unidos, dagiti akinlaud a pagbeddengan ti Colorado ken New Mexico ken dagiti akindaya pagbeddengan ti Utah ken Arizona ket mabirukan iti maika-32 a meridiano laud manipud iti Washington, ken agarup daytoy a 3 minminuto iti longitud iti laud ti maika-109 a meridiano laud ti Greenwich, wenno agarup a 2.5 milmilia wenno 4.0 km.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-109 a meridiano laud ket lumabas babaen ti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Sabine ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Kanal Parry ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Dease ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Bathurst Inlet ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" | 🇲🇽 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Dolichodelphys
Ti Dolichodelphys ket ti maysa a monotipiko a henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Ti henero ket aglaon laeng iti maysa a sebbangan, viz. Dolichodelphys chlorocrater, a mabirukan iti Venezuela, Colombia, Ecuador, aken Peru.
Dioicodendron
Ti Dioicodendron ket ti maysa a monotipiko a henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Ti henero ket aglaon laeng iti maysa a sebbangan, viz. Dioicodendron dioicum, a mabirukan manipud iti akinlaud nga Abagatan nga Amerika aginggana iti amianan akinlaud a Venezuela.
Adda dagiti mannurat a mangbigbig iti maikadua a sebbangan, ti Dioicodendron cuatrecasasii.
Akaigawa, Hokkaido
Ti Akaigawa (赤井川村) ket maysa a purok a mabirukan idiay Subprepektura ti Shiribeshi, Hokkaido, Hapon.
Stemonoporus revolutus
Ti Stemonoporus revolutus ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy ket endemiko iti Sri Lanka.
Akaigawa, Hokkaido
Manipud idi Septiembre 2016, ti purok ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 1,157. Ti dagup a kalawa ket 280.11 km².
827
Ti tawen idi 827 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Martes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Akaigawa, Hokkaido
Heograpia
Ti sentro ti Akaigawa ket mabirukan iti kaldera ken napalikmutan kadagiti bantay iti amin a bangir.
Sanga-Sanga
Ti Sanga-Sanga ket ti maysa nga isla idiay akin-abagatan a laud ti Filipinas, iti parte ti Purpuro Sulu iti pagbaetan ti Baybay Sulu ken Baybay Celebes. Daytoy ket naibaet iti Isla Tawi-Tawi iti daya ken Isla Bangao iti abagatan.
Akaigawa, Hokkaido
Heograpia
Ti Paglinglingayan ti Kiroro ket mabirukan iti akindaya aparte ti purok.
Sanga-Sanga
Ti isla ket nabingbingay kadagiti 11 a baranggay (Karungdong, Lakit-Lakit, Lato-Lato, Luuk Pandan, Malassa, Mandulan, Pagasinan, Pakias, Paniongan, Sanga-Sanga, ken Tubig Basag), amin ket tagikua ti ili ti Bongao iti probinsia ti Tawi-Tawi.
Akaigawa, Hokkaido
Pakasaritaan
Ti nagan ket naala manipud iti Ainu a baliaks iti "hure-pet", a ti kayatna a sawen ket "nalabbasit a karayan".
Sanga-Sanga
Pakasaritaan
Idi las-ud ti Sangalubongan a Gubat II ti isla ket maysa idi a nangruna pagsardengan para iti Marina ti Hapon. Daytoy ket winayaan dagiti puersa ti Amerikano idi Abril 2, 1945, ken inusar idi babaen dagiti puersa ti Amerikano ken Australiano.
826
Ti tawen idi 826 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Lunes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Tridesmostemon
Ti Tridesmostemon ket tihenero dagiti mula iti pamilia ti Sapotaceae a naipalawag a kas maysa a henero idi 1905.
828
Ti tawen idi 828 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Mierkoles (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Neolamarckia
Ti Neolamarckia ket ti henero dagiti sebbangan ti kayo a patneng iti tropiko a Daan a Lubong. Daytoy ket masansan a maiyallilaw kadagiti sabali a henero, a naipangpangruna ti Nauclea ken Neonauclea.
Deskripsion
Nagtimbukel dagiti inploressensia ken aglaon kadagiti adu a babassit a sabong. Ti bunga ket drupa a sagpaminsan a maisina kadagiti uppat a paset.
Dolicholobium
Ti Dolicholobium ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Mabirukan daytoy a henero manipud iti tengnga a Malesia aginggana iti abagatan akinlaud a Pasipiko.
Neolamarckia
Nomenklatura
Napartuat ti henero a mangsukat iti Anthocephalus, a naibatay idi kadagiti dua a di mainaig nga espesimen iti herbario, ti maysa ket saan a nasayaat a namarkaan. Iti gapu dayta, ti agpaysao nga Anthocephalus ket sinonimo ti henero ti Breonia, ken nasapul ti baro a nagan para kadagiti kayo a kadawyan nga ammo babaen ti saan a husto a nagan.
Shosanbetsu, Hokkaido
Ti Shosanbetsu (初山別村) ket ti maysa a purok a mabirukan idiay Subprepektura ti Rumoi, Hokkaido, Hapon.
Manipud idi Septiembre 2016, ti purok ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 1,249 ken ti densidad ti populasion iti 4.5 a tattao tunggal maysa a km². Ti dagup a kalawa ket 280.04 km². Shosanbetsu has a planetarium-cum-astronomical observatory which is a popular entertainment in this region.
829
Ti tawen idi 829 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Biernes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Blakea eriocalyx
Ti Blakea eriocalyx ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay.
830
Ti tawen idi 830 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Sabado (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Ochreinauclea
Ti Ochreinauclea ket ti henero ti mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket aglaon kadagiti sumaganad a sebbangan (nge mabalin a saan a kompleto ti listaan):
Umuna a paralelo amianan
Ti paralelo ket mangipalawag ti paset ti pagbeddengan a nagbaetan ti Guinea Ekuatorial ken Gabon.
Likmut iti lubong
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 1° a paralelo amianan ket lumabas iti:
! scope="col" width="140" | Nagsasabtan ! scope="col" |Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇬🇶 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇬🇦 ! scope="row" | 🇬🇶 ! scope="row" | Pagbeddengan ti 🇬🇶 / 🇬🇦 ! scope="row" | 🇬🇦 ! scope="row" | 🇨🇬 ! scope="row" | 🇨🇩 ! scope="row" | 🇺🇬 ! scope="row" | 🇰🇪 ! scope="row" | 🇸🇴 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat ti Malacca ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Singapur ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Abagatan Tsina ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Abagatan Tsina ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" | 🇲🇾 ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" | 🇲🇾 ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" | 🇲🇾 ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" | 🇲🇾 ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Makassar ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Celebes ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Molucca ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Kao ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇰🇮 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇪🇨 ! scope="row" | 🇨🇴 ! scope="row" | 🇧🇷 ! scope="row" | 🇻🇪 ! scope="row" | 🇧🇷 ! scope="row" | 🇻🇪 ! scope="row" | 🇧🇷 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko
Kohautia
Ti Kohautia ket ninaganan babaen da Adelbert von Chamisso ken Diederich von Schlechtendal idi 1829. Daytoy a kadawyan a nagan ket pammadayaw ken ni Franz Kohaut (d. 1822), ti maysa a manggurnong iti mula a nagtrabaho iti Laud nga Aprika para ken ni botaniko Franz Sieber (1789–1844).
Ti Kohautia is dipiletiko a buklen dagiti dua a klado a saan nga agkakabsat a takson. Ti klado nga aglaon iti sebbangan-kita ket kabagian ti Pentanopsis. Ti sabali a klado ket buklen dagiti seksion ti Kohautia.Daytoy ket kabsat ti Oldenlandia ken managananto iti baro a henero.
824
Ti tawen idi 824 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Biernes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Pagsasao a Gogodala
Ti pagsasao a Gogodala ket ti pagsasao a Papuano ti Papua Baro a Guinea. Ti kaasitgan a kabagianna ket ti Pagsasao nga Ari.
Akin-abagatan a Tagalog
Ti Akin-abagatan a Tagalog, naikeddeng a kas Rehion IV, (Timog Katagalugan) ket maysa idi a administratibo a rehion idiay Filipinas a nangbukel kadagiti agdama a rehion ti Calabarzon ken Mimaropa, ken maipatinayon ti Aurora ti Tengnga a Luzon.
Blakea glandulosa
Ti Blakea glandulosa ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a tanap a bakir ken dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay.
Akin-abagatan a Tagalog
Daytoy ket nabingbingay kadagiti dua a rehion idi Mayo 17, 2002.
Sakbay a pakasaritaan
Ti Akin-abagatan a Tagalog ket su idi ti kadakkelan a rehion iti Filipinas kadagiti termino ti kalawa ken populasion. Ti Senso ti Populasion ken Sangkabalayan idi 2000  ket nangipakpakita nga addaan ti rehion iti dagup iti 11,793,655 a tattao, a nangbukel iti 15.42 a porsiento ti 76.5 a riwriw a populasion ti pagilian iti dayta a panawen.
Naikeddeng idi ti Siudad ti Quezon a kas ti rehional a sentro ti Akin-abagatan a Tagalog.
Ti dati a rehion ket sinakupna ti pagtaengan a lugar nga ayan dagiti adu nga agsasao iti Tagalog; dagiti dua a kaaduan ti agsasao iti Tagalog a rehion ket ti Nailian a Kapitolio a Rehion ken Tengnga a Luzon.
833
Ti tawen idi 833 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Mierkoles (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Akin-abagatan a Tagalog
Panagbingbingay
Nabingbingay idi ti Rehion IV iti Calabarzon ken Mimaropa babaen ti ''Bilin ehekutibo  Blng. 103'', idi Mayo 17, 2002, babaen ni Presidente Gloria Macapagal-Arroyo. Iti pay maipatinayon, ti probinsia ti Aurora ket naiyakar idi iti Rehion III (Tengnga a Luzon).
Pannakaiyakar ti Palawan
Naiyakar idi ti Palawan iti Rehion VI (Akinlaud a Visayas) idi Mayo 23, 2005 baaen ti Bilin Ehekutibo 429. Nupay kasta, dinillaw dagiti nagtataeng idiay Palawan ti panangiyakar nga indakamatda iti kaawan iti konsultasion ti publiko. Kaaduan dagiti agtataeng iti Puerto Princesa ken amin malaksid iti maysa kadagiti ili ti probinsia ket kinaykayatda ti agyan iti Mimaropa.
Stemonoporus reticulatus
Ti Stemonoporus reticulatus ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy ket endemiko iti Sri Lanka.
831
Ti tawen idi 831 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Domingo (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Ochreinauclea missionis
Ti Ochreinauclea missionis ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket endemiko iyi India. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan ti habitat.
Emmenopterys
Ti Emmenopterys ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Mabirukan ti henero iti Tsina, Burma, Tailandia, ken Bietnam.
Blakea campii
Ti Blakea campii ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay.
Van-royena
Ti Van-royena ket ti henero ti mula iti pamilia ti Sapotaceae a naipalawag a kas maysa a henero idi 1963.
Adda laeng maysanga ammo a sebbangan, ti Van-royena castanosperma, nga endemiko iti rehion ti Cook iti akin-amianan a Queensland.
Des Moines, Iowa
Ti Des Moines ket isu ti kapitolio ken ti kaaduan ti populasion a siudad iti Estado ti Iowa. Daytoy ket isu pay ti tugaw ti kondado ti Kondado ti Polk. Ti bassit a paset ti siudad ket maigay-at iti Kondado ti Warren,. Daytoy ket nainkorporado idi Septiembre 22, 1851, a kas Puerto Des Moines ken naipayababa met iti "Des Moines" idi 1857. Daytoy ket nainagana manipud iti Karayan Des Moines ken mabalin a naampon manipud iti Pranses ti Rivière des Moines, a ti kaibuksilanna ket "Karayan dagiti Monghe." Ti populasion ti siudad ket 203,433 manipud iti senso ti Estados Unidos idi 2010. Ti lima a kondado a metropolitano a lugar ket nairanggo a kas maika-88 kadagiti termino iti populasion ti Estados Unidos nga addaan kadagiti 594,600 nga agnanaed segun ti karkulo ti Opisina ti Senso ti Estados Unidos idi 2014.
Laud a Papua (probinsia)
Ti Laud a Papua (Papua Barat) ket ti probinsia ti Indonesia. Daytoy ket sakupenna dagiti dua nga akinlaud a peninsula ti isla ti Baro a Guinea. Ti kapitoliona ket ti Manokwari, ngem ti kadakkelan a siudad ket ti Sorong, ken inrehistro ti senso idi 2010 ti populasion iti 760,855; ti kaudian nga opisial a karkulo (manipud iti Enero 2014) ket 877,437.
Tsebona
Ti Tsebona ketti henero ti mula iti pamilia ti Sapotaceae a naipalawag a kas maysa a henero idi 1962.
Adda laeng maysa nga ammo a sebbangan, ti Tsebona macrantha, nga endemiko iti Madagascar.
Elaeagia
Ti Elaeagia ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Mabirukan ti henero manipud iti Mehiko aginggana iti tropikal nga Amerika.
835
Ti tawen idi 835 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Biernes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Listaan dagiti baranggay idiay Ilocos Sur
Ti probinsia ti Ilocos Sur ket addaan kadagiti 768 a baranggay a mangbukel kadagiti 32 nga ilina ken dagiti 2 a siudadna.
Blakea granatensis
Ti Blakea granatensis ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Colombia.
Neolamarckia cadamba
thumb|Sabong ti Neolamarckia cadamba Ti Neolamarckia cadamba, dagiti kadawyan a nagan iti Ingles ket mairaman ti burflower-tree, laran, ken Leichhardt pine, ket lokal a matawtawagan iti kadam, ket ti kankanayon a berde a tropikal a kayo a patneng iti Abagatan ken Abagatan a daya nga Asia. Nanaganan ti henero a kas pammadayaw ken ni Pranses a botaniko Jean-Baptiste Lamarck. Daytoy ket addaan kadagiti ayamuom ti narangha a sabong kadagiti nasamek sukog-globo a rimpuok. Naus-usar dagiti sabong a kas bangbanglo. Naimulmula daytoy a kas maysa nga ornamental a mula ken para iti kayona ken panagaramid iti papel.
834
Ti tawen idi 834 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Huebes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Listaan dagiti botaniko babaen ti pangyababaan ti mannurat (N–O)
A–M
Ti agbiruk kadagiti naikabil para iti A–M, usaren ti tabla dagiti linaon dita ngato.
837
Ti tawen idi 837 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Lunes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Listaan dagiti botaniko babaen ti pangyababaan ti mannurat (N–O)
P–Z
Ti agbiruk kadagiti naikabil para iti P–Z, usaren ti tabla dagiti linaon dita ngato.
836
Ti tawen idi 836 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Sabado (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Andrew Pawley
Ni Andrew Kenneth Pawley (naiyanak idi 1941), MA, PhD (Auckland), FRSNZ, FAHA, ket Propesor Emeritus iti Eskuela ti Kultura, Pakasaritaan ken Pagsasao iti Kolohio ti Asia ken ti Pasipiko iti Nailian nga Unibersidad ti Australia. Naiyanak ni Pawley idiay Sydney ngem immalis idiay Baro a Selanda idi agtawen iti 12.
Maika-78 a paralelo amianan
Ti maika-78 a paralelo amianan ket ti sirkulo ti latitud a 78 gradgrado iti amianan ti ekuador a plano ti Daga, idiay Artiko. Daytoy ket ballasiwenna ti Taaw Atlantiko, Europa, Asia, ti Taaw Artiko ken Amianan nga Amerika. Daytoy ti akin-abagatan unay nga integral a paralelo a saan a lumabas babaen ti ania man a kontinental a nangruna a daga (adda bassit iti amianan ti Kabo Chelyuskin).
Likmut iti lubong
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 78° a paralelo amianan ket lumabas iti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇳🇴 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Storfjorden ! scope="row" | 🇳🇴 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Barents ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Kara ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Kara ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Laptev ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Wilkins ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Prinsipe Gustav Adolf ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Maclean ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Danes ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Hassel Sound ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Norwego ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Piordo Baumann ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Nares ! scope="row" | 🇬🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko
Pausinystalia
Ti Pausinystalia ket ti kaaduan nga Aprikano a henero ti mula iti pamilia ti Rubiaceae. Iti agdama (Mayo 2014) ti Pausinystalia ket aglaon kadagiti sumaganad a 5 a sebbangan:
Stemonoporus scaphifolius
Ti Stemonoporus scaphifolius ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy ket endemiko iti Sri Lanka.
Niño Canaleta
NI Rommel Niño T. Cañaleta ( idiay Tarlac, Filipinas) ket Filipino a propesional a basketbolista nga agdama nga agay-ay-ayam para iti Mahindra Enforcer iti Philippine Basketball Association.
Karayan San Cristobal
Ti Karayan San Cristobal (Ilog ng San Cristobal) kadawyan nga ammo a kas Karayan Matang Tubig ket ti sistema ti karayan kadagiti siudad ti Calamba ken Cabuyao, Laguna, Filipinas. Ti karayan ket mangbukel a kas ti akin-amianan a pagbeddengan ti Calamba iti Cabuyao. Ti karayan ket maysa kadagiti 21 a nangruna a tributario ti Laguna de Bay.
Hidrolohia
Ti nangruna a taudan ti Karayan San Cristobal ket ti Bantay Sungay, ti kangatuan a bantay ti probinsia ti Cavite, a ti nangruna a sanga ken dagiti tributariona ket atiananna dagiti akin-amianan ken akindaya a sikig ti bantay. Ti lugar ti pagayusan a labnengna ket sakupenna ti Siudad ti Calamba ken Siudad ti Cabuyao iti Laguna, Siudad ti Tagaytay ken ti ili ti Silang iti Cavite. Ti sistema ti karayan ti San Cristobal manipud iti Bantay Sungay, ket maikapet iti Matang Tubig a mabirukan iti Casile ken Canlubang.
Kalidad ti danum
No maikuyog iti Karayan San Juan, agtignay dagiti dua a karayan a kas dagiti masna a sistema ti pagayusan babaen ti panagawat ken panagala (ken ti Cabuyao para iti San Cristobal) dagiti likido a rugit ken dagiti danum ti bagio ti Calamaba iti kaarrubayanna a Laguna de Bay. Dagiti dua a karayan ket nakaro ti rugitda a kas resulta, isu a mangapekto pay ti kalidad ti danum ti danaw.
Uray no adda maysa a panagadal idi 1991 a nangdakamat a ti Karayan San Pedro ken Karayan Morong a kas dagiti taudan dagiti mineral a gapuanan ti eutropikasion iti Laguna de Bay, inbagbaga ti Laguna Lake Development Authority (LLDA) a ti kaudian a pannakapakapuy ti Karayan San Cristobal iti Calamba ket nangaramid daytoy iti maysa kadagiti nangruna a taudan iti panagkarga iti taraon iti danaw. Dagiti ganetget ti konsebasion ti LLDA para kadagiti nangruna a tributario ken dagiti pagayusan a labneng ti Laguna de Bay ket nakaiturongan ti pannakapartuat ti Laguna de Bay River Basin Councils, a ti San Cristobal River Enhancement Defenders (SACRED) ket naigandat iti konserbasion ti San Cristobal.
Hopea wyatt-smithii
Ti Hopea wyatt-smithii ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy ket endemiko iti Borneo.
Topeka, Kansas
Ti Topeka (Kansa: Tó Pee Kuh) ket isu ti kapitolio a siudad ti Estado ti Kansas ken ti tugaw ti kondado ti Kondado ti Shawnee. Daytoy ket mabirukan idiay igid ti Karayan Kansas idiay tengnga a paset ti Kondado ti Shawnee, a mabirukan idiay amianan a daya ti Kansas, idiay tengnga ti Estados Unidos. Manipud iti senso ti Estados Unidos idi 2010, ti sudad ket addaan iti populasion iti 127,473. Ti Topeka Estadistika a Metropolitano a Lugar, a mangiraman kadagiti kondado ti Shawnee, Jackson, Jefferson, Osage, ken Wabaunsee, ket addaan iti populasion iti 233,870 manipud iti senso idi 2010.
838
Ti tawen idi 838 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Martes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Blakea harlingii
Ti Blakea harlingii ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemikoiti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay.
Sasao a Doso–Turumsa
Ti sasao a Doso–Turumsa ket ti paris dagiti asideg nga agkabagian ngem saan a naidasig a pagsasao ti Baro a Guinea.
Micropholis rugosa
Ti Micropholis rugosa ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Hamaika.
Masna a Parke ti Singin a Dandanaw ti Balinsasayao
Ti Masna a Parke ti Singin a Dandanaw ti Balinsasayao ket ti maysa a masna a parke iti Filipinas a mangpalikmut iti Danaw Balinsasayao ken Danaw Danao iti probinsia ti Negros Oriental, iti laud ti Dumaguete. Daytoy ket sakupenna ti kalawa iti, nga addaan kadagiti kangato a sumakop manipud iti. Ti parke ket mabirukan idiay kabambantayan ti Bantay Talinis, nga ammo pay a kas Cuernos de Negros, iti akin-abagatan a paset ti Isla ti Negros, ken gumay-at iti ballasiw dagiti ili ti Valencia, Sibulan ken San Jose. Daytoy ket nairangarang a kas nasalakniban a lugar idi 2000.
Deskripsion
Ti Danaw Balinsasayao ken Danaw Danao ket dagiti dua a bassit nga abut ti bulkan a danaw nga insina babaen ti maysa a pantok iti maysa nga abut a napalikmutan babaen ti Bantay Guintabon iti laud, ti Bantay Balinsasayao iti daya, ti Bantay Kalbasaan iti amianan, ken ti Bnatay Mahungot iti abagatan. Mabirukan dagitoy iti akindaya a bakras ti kabambantayan ti Talinis iti bulkaniko a tinaudan. Ti Danaw Balinsasayao ket addaan iti kalawa iti rabaw iti ken ti kaadalem iti agarup a. Ti basbassit a Danaw Danao ket addaan iti kalawa iti rabaw iti ken ti kaadalem iti agarup a.
Dagiti agsingin a danaw ken dagiti mangpalikmut a nangruna ken sekondario a dipterokarpo a bakir ket agserbi a kas pagbibingayan iti danum para iti akin-abagatan a Negros Oriental. Daytoy ket aglaon kadagiti taudana ti danum kadagiti lima a nangruna a sisitema ti karayan ti Amlan, Ayuquitan, Hinotongan, Okoy ken Cauitan a mangited kadagiti kasapulan iti danum iti panagsibog kadagiti komunidad ti tanap.
Aglaon pay ti parke iti paset iti a Resrbasion ti Heotermal ti Negros iti Philippine National Oil Company (itan ket ti Energy Development Corporation) a mangipaay kadagiti kasapulan nga enerhia para iti Dumaguete ken ti akin-abagatan a Negros.
Flora ken fauna
thumb|left|Ti [[Danaw Balinsasayao]] thumb| left|Ti Danaw Balinsasayao Ti masna a parke ti Balinsasayao ket maysa nangruna a nangruna a lugar ti billit a mangsuporta kadagiti saan abasbassit ngem 114 a sebbangan ti avifauna a mairaman ti nakaro a nadangran a Negros bleeding-heart ken Visayan wrinkled hornbill, ken dagiti pay sabali a nadangran a billit a kas ti Negros striped babbler, flame-templed babbler, Japanese night heron ken white-throated jungle flycatcher. Daytoy ket mangsuporta pay iti adu a populasion ti pato ti Filipinas, spotted imperial-pigeon, rufous-lored kingfisher, Visayan hornbill, white-winged cuckooshrike, celestial monarch, streaked reed-warbler, ashy-breasted flycatcher, Visayan flowerpecker ken Philippine cockatoo.
Adda dagiti saan a basbassit a 27 a sebbangan ti mamalia ti nadokumentuan iti daytoy a lugar a kas ti nadangran ken endemiko a Philippine spotted deer, Visayan warty pig, Visayan leopard cat, Negros shrew ken dagiti dakkel apaniki a kas ti Philippine naked-backed fruit bat, Philippine tube-nosed fruit bat, giant golden-crowned flying fox ken ti little golden-mantled flying fox.
839
Ti tawen idi 839 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Mierkoles (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
841
Ti tawen idi 841 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Sabado (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Synsepalum
Ti Synsepalum ket ti henero dagiti kayo ken dagiti bassit a mula iti pamilia ti chicle iti Sapotaceae a naipalawag a kas maysa a henero idi 1852.
Ti Synsepalum ket patneng iti tropikal a tantanap ti Aprika.
Pagsasao a Waruna
Ti pagsasao a Waruna ket ti pagsasao a Papuano ti Baro a Guinea a naisasao idiay tikor ti Karayan Fly. Daytoy ket addaan iti 50% a pannakaipada iti leksiko iti Ari, ti kaasitgan a kabagianna.
Synsepalum
• # Synsepalum aubrevillei – Côte d'Ivoire
• # Synsepalum batesii – Kamerun
• # Synsepalum bequaertii – Zaïre
• # Synsepalum brenanii – Kamerun
• # Synsepalum brevipes – Tropikal nga Aprika
• # Synsepalum carrieanum – Kongo
• # Synsepalum cerasiferum – Tropikal nga Aprika
• # Synsepalum congolense – Kongo, Gabon
• # Synsepalum dulcificum – Laud ken Tengnga nga Aprika
• # Synsepalum fleuryanum – Gabon
• # Synsepalum gabonense – Gabon
• # Synsepalum kassneri – Kenya, Mozambique, Tanzania, Zimbabwe
• # Synsepalum laurentii – Zaïre, Republika ti Tengnga nga Aprika
• # Synsepalum le-testui – Kongo, Gabon, Republika ti Tengnga nga Aprika
• # Synsepalum letouzei – Kamerunn, Republika ti Tengnga nga Aprika
• # Synsepalum msolo – Laud ken Tengnga nga Aprika
• # Synsepalum muelleri – Malawi, Mozambique
• # Synsepalum nyangense – Gabon
• # Synsepalum ovatostipulatum – Zaïre
• # Synsepalum oyemense – Kongo, Gabon
• # Synsepalum passargei – Tropikal nga Aprika
• # Synsepalum pobeguinianum – Laud nga Aprika
• # Synsepalum revolutum – Laud ken Tengnga nga Aprika
• # Synsepalum seretii – Kongo, Gabon, Zaïre
• # Synsepalum stipulatum – Tengnga nga Aprika
• # Synsepalum subcordatum – Tengnga nga Aprika
• # Synsepalum subverticillatum – Kenya
• # Synsepalum tomentosum – Gabon
• # Synsepalum tsounkpe – Côte d'Ivoire
• # Synsepalum ulugurense – Tanzania
• # Synsepalum zenkeri – Kongo, Cameroon
Borneo
Ti Borneo (Kalimantan, Borneo) ket ti maikatlo a kadakkelan nga isla iti lubong ken ti kadakkelan nga isla idiay Asia. Iti heograpiko a sentro ti Maritimo nga Abagatan a daya nga Asia, no mainaig kadagiti kangrunaan nga isla ti Indonesia, daytoy ket mabirukan iti amianan ti Java, iti laud ti Sulawesi, ken iti daya ti Sumatra.
Ti isla ket nabingbingay kadagiti tallo a pagilian: ti Malaysia ken Brunei iti amianan, ken Indonesia iti abagatan. Sumurk-kumurang a 73% iti isla ket teritorio ti Indonesia. Iti amianan, dagiti estado ti Daya a Malaysia ti Sabah ken Sarawak ket mangbukel ti agarup a 26% iti isla. Iti pay maipatinayon, ti pederal a teritorio ti Malaysia iti Labuan ket mabirukan iti bassit nga isla idiay asideg ti aplaya ti Borneo. Ti naturay nga estado ti Brunei, a mabirukan idiay amianan nga aplaya, ket buklen ti agarup a 1% iti kalawa ti daga. Kasumbangir daytoy iti maysa a lugar iti Katuduan a bakir ti Amasona, ti Borneo ket pagtaengan ti maysa kadagiti kaduogan a katuduan a bakir iti lubong.
Etimolohia
Ti isla ket ammo kadagiti adu a nagan; iti sangalubongan daytoy ket ammo a kas Borneo, manipud iti Brunei, a naala manipud iti Europeano a historikal a pannkaiyasideg iti pagarian idi maika-16 a siglo idi las-ud ti Panawen ti Eksplorasion. Ti nagan a Brunei ket mabalin nga immuna a naala manipud iti Sanskrito a balikas ti "varuṇ" (वरुण), a ti kayatna a sawen ket "taaw" wenno ti mitolohiko a Varuna, ti "dios ti taaw." Dagiti patneng a taga-Indonesia ket tinawtawagnda daytoy iti Kalimantan, a naala idi manipud iti Sanskrito a balikas ti Kalamanthana, a ti kayatna a sawen ket "isla ti makauram a klima" (tapno maipalawag ti napudot ket naangep a tropikal a klima).
Sakbay iti dayta, ti isla ket ammo kadagiti sabali a nagan. Idi 977, dagiti rehistro ti Insik ket nagrugrugida a nagus-usar iti termino ti Po-ni tapno maibaga ti Borneo wenno Imperio ti Brunei. Idi 1225n daytoy ket naibaga pay babaen ti Insik nga opisial a ni Chau Ju-Kua(趙汝适). Ti manuskrito ti Habanes iti Nagarakretagama, nga insurat babaen ti mannaniw ti korte ti Majapahit a ni Mpu Prapanca idi 1365, ket inbagbagana ti isla a kas ti Nusa Tanjungnagara, a ti kayatna a sawen ket ti isla ti Pagarian ti Tanjungpura.
Heograpia
thumb|left|[[Bantay Kinabalu]]
Ti Borneo ket napalikmutan babaen ti Baybay Abagatan Tsina iti amianan ket amianan a laud, ti Baybay Sulu iti amianan a daya, ti Baybay Celebes ken ti Lingsat Makassar iti daya, ken ti Baybay Java ken ti Lingsat Karimata iti abagatan. Iti laud ti Borneo ket ti Peninsula Malaya ken Sumatra. Iti abagatan ken iti daya ket dagiti isla ti Indonesia: ti Java ken Sulawesi. Iti abagatan a daya ket ti is-isla ti Filipinas.
Addaan daytoy iti kalawa iti, daytoy ti maikatlo a kadakkelan nga isla iti lubong, ken ti kadakkelan nga isla idiay Asia (ti kadakkelan iti kontinente). Ti kangatuan a puntona ket ti Bantay Kinabalu idiay Sabah, Malaysia, ket addaan daytoy iti kangato iti.
Ti kadakkelan a sistema ti karayan ket ti Kapuas idiay Laud a Kalimantan, ken addaan daytoy iti kaatiddog iti. Dagiti dadduma a nangruna a karayan ket mairaman ti Mahakam idiay Daya a Kalimantan, ti Barito idiay Abagatan a Kalimantan , ken Rajang idiay Sarawak.
Sakbay a ngimmato dagiti pantar ti baybay iti naudi a Panawen ti Yelo, ti Borneo ket paset idi ti nangruna a daga ti Asia, a nagporma nga agraman iti Java ken Sumatra, kadagiti nangato a rehion a gimmay-at iti daya manipud iti agdam nga aldaw nga Indotsina. Ti Baybay Abagatan Tsina ken ti Golpo ti Tailandia ket nagilenned itan ti dati nga ababaw a luglugar iti peninsula. Dagiti ad-adalem a danum a mangisina ti Borneo manipud kadagiti kaarruba a Sulawesi ket nagpawil iti daga a pannakaikapet ti isla, ken nangpartuat daytoy ti pananakaisina dagiti biolohikal a rehion a pagbaetan ti Asia ken Australia-New Guinea, nga ammo akas ti Linia ni Wallace.
Blakea hispida
Ti Blakea hispida ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a tanap a bakir wenno dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay.
840
Ti tawen idi 840 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Huebes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.