cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Julius Caesar
Nasapa a biag ken karrer
thumb|180px|[[Lucius Cornelius Sulla.]] Ni Caesar ket naipasngay idi iti maysa a aristokrato a pamilia, ti gens Hulia, a timmunton ti nagtaudan a manipud ti Iulus, nga anak a lalaki ti naisaritaan a Trohano a prinsipe a ni Aeneas, a baka kano nga ti anak a lalaki iti diosa a ni Benus. Ti maikatlo a nagan a nataudan ti "Caesar", segun kenni Pliny ti Laklakay, nga adda ti kaputotan a naipangay babaen ti sesarea (manipud ti Latin berbo a mangputed, caedere, caes-). Ti Historia Augusta ket agipaltiing ti tallo a sabsabali a panagipalpalawagan: a ti immuna a Caesar ket adda ti napuskol a buok (Latin ti caesaries); nga isu ket adda ti naraniag a kolordapo a mata (Latin ti oculis caesiis); wenno isu ket pimmatay ti maysa nga elepante (caesai iti Moorish) iti gubat.
Buenavista, Agusan del Norte
Dagiti baranggay
• Poblacion 5
Tulunan
Dagiti baranggay
Ti Tulunan ket nabingbingay a politikal iti 29 a barbaranggay.
Pandan, Antique
Dagiti baranggay
• Candari
1892
Ti 1892 ket maysa a bisiesto a tawen a nangrugi iti aldaw ti Biernes iti kalendario a Gregoriano.
President Roxas, Cotabato
Dagiti baranggay
• La Esperanza
Tulunan
Dagiti baranggay
• Bagumbayan
• Banayal
• Batang
President Roxas, Cotabato
Dagiti baranggay
• Labu-o
1892
Naipasngay
right|thumb|140px|[[Manuel Roxas]] thumb|right|140px|[[Mary Pickford]] right|thumb|140px|[[Ivo Andrić]]
Carly Rae Jepsen
Ni Carly Rae Jepsen ket maysa a Kanadiano ng agiplakplaka nga artista ken kumakanta-mannurat ti kanta manipud idiay Mission, Britanika Kolumbia. Idi 2007, isu ket maikatlo iti maikalima a tiempo ti Kanadiano nga Idolo,ket isu ket kameng ti konsierto a panagbanbaniaga dagiti Kalaingan a 3 a Kanadiano nga Idolo. Kalpasan ti panakibinglayan iti Kanadiano nga Idolo, isu ket nagpirma iti Fontana ken MapleMusic, ken nangipablaak ti immuna nga album, Ay-ayam a Ginnuyodan iti Tali, iti Septiembre 30, 2008. Kalpasan ti Tallo a Tawen, isu ket nangipablaak ti baro nga agmaymaysa, a naitituluan ti "Tawagannak Ngata", a daytoy ket inpablaak babaen ti 604 Records, ken sinarunuan daytoy babaen ti panakaipablaak ti imumuna a naipaatiddog a panagtokar, Kuriosidad, idi Pebrero 14, 2012.
Sasao nga Austronesio
Segun kenni Robert Blust (1999), ti Austronesio ket nabingbingay kadagiti nadumaduma a nangruna a sangsanga, amin malaksid iti maysa kadagitoy ket eksklusibo a mabirukan idiay Taiwan. Ti sasao a Formosano ti Taiwan ket naigrupoda kadagiti ad-adu ngem siam nga umuna nga urnos dagiti subgrupo ti Austronesio. Amin dagiti pagsasao nga Austronesio ket naisasao iti ruar ti Taiwan (mairaman iti pagsasao a Yami) ket tagikua ti sanga ti Malayo-Polinesio, a sagpaminsan a tinawtawagan iti Ektra-Formosano.
Pandan, Antique
Dagiti baranggay
• Carmen
Buenavista, Agusan del Norte
Dagiti baranggay
• Poblacion 6
Sasao nga Austronesio
Pannakaidasig
Narikut ti akin-uneg nga estruktura ti sasao nga Austronesio. Ti pamilia ket buklen dagiti adu nga agpapada ken asideg nga agkakabagian a pagsasao nga adu a dagiti bilang ti lugar ti dialekto, isu a narigat daytoy a mabigbig dagiti pagbeddengan a pagbaetan dagiti sanga. Nupay kasta, nalawag daytoy a ti kalatakan a dibersidad ti henelohia ket mabirukan kadagiti sasao a Formosano ti Taiwan, ken ti kabassitan ti dibersidad ket kadagiti is-isla ti Pasipiko, a mangsuporta ti pannakaiwarwars ti pamilia manipud iti Taiwan wenno Tsina. Ti immuna a komprehensibo a panangidasig a mangipaltiing iti daytoy ket ni.
Ti seminal nga artikulo ti panangidasig ti Formosano—ken, babaen ti pagpaatiddog, ti kangatuan nga agpang nga estruktura ti Austronesio—ket idi. Dagiti prominente a Formosanista dagiti lingguista nga espesialista iti pagsasao a Formosano) ket adda problemada kadagiti dadduma a salaysayna, ngem agtultuoloy a ti punto ti reperensia para kadagiti agdama a panagusig iti lingguistika, ken kas ti naipakita dita baba. Ti sasao a Malayo-Polinesio ket kankanayon a mairaman iti sanga nga Akindaya a Formosano n ni Blust gapu ti panagtalinaay a panagbibingay iti proto-Austronesio ti *t, *C aginggana iti /t/ ken *n, *N aginggana iti /n/, ti panangiyalisda iti *S aginggana iti /h/, ken dagiti bokabulario a kas ti *lima "lima" a saan a napasingkedan kadagiti sabali a sasao a Formosano.
Buenavista, Agusan del Norte
Dagiti baranggay
• Poblacion 7
Pandan, Antique
Dagiti baranggay
• Centro Norte
Buenavista, Agusan del Norte
Dagiti baranggay
• Poblacion 9
San Remigio, Antique
Dagiti baranggay
• Alegria
Buenavista, Agusan del Norte
Dagiti baranggay
• Poblacion 10
President Roxas, Cotabato
Dagiti baranggay
• Lamalama
Tulunan
Dagiti baranggay
• Bituan
San Remigio, Antique
Dagiti baranggay
• Aningalan
Buenavista, Agusan del Norte
Dagiti baranggay
• Rizal
San Remigio, Antique
Dagiti baranggay
• Atabay
Buenavista, Agusan del Norte
Dagiti baranggay
• Sacol
San Remigio, Antique
Dagiti baranggay
• Baladjay
President Roxas, Cotabato
Dagiti baranggay
• Lomonay
San Remigio, Antique
Dagiti baranggay
• Barangbang
President Roxas, Cotabato
Dagiti baranggay
• Poblacion
Patnongon
Dagiti baranggay
• Tobias Fornier
Carly Rae Jepsen
Dagiti akinruar a silpo
{{{Kabibiag|KATEGORIA|Jepsen, Carly Rae}}
Pandan, Antique
Dagiti baranggay
• Centro Sur
San Remigio, Antique
Dagiti baranggay
• Bawang
President Roxas, Cotabato
Dagiti baranggay
• Sagcungan
San Remigio, Antique
Dagiti baranggay
• Bugo
• Bulan-bulan
• Cabiawan
• Cabunga-an
• Cadolonan
• Poblacion (Calag-itan)
• Carawisan I
• Carawisan II
President Roxas, Cotabato
Dagiti baranggay
• Salat
Tulunan
Dagiti baranggay
• Bual
San Remigio, Antique
Dagiti baranggay
• Carmelo I
Sasao nga Austronesio
Pannakaidasig
Adda dagiti agparang a dua a nalatak a migrasion ti sasao nga Austronesio a napardas a nagsakop kadagiti dakkel a lugar, a nagresultaan dagiti nadumaduma a lokal a grupo nga addaan iti bassit a dakkel a gantingan nga estruktura. Ti immuna idi ket ti Malayo-Polinesio, a naiwarwaras idiay Filipinas, Indonesia, ken Melanesia. Ti sasao a Tengnga a Malayo-Polinesio ket agpapadada a saan a gapu iti kaasideg iti panagkakabagian iti henelohia, ngem imbes ket a gapu dagiti napigsa a sub-estrato manipud kadagiti saan nga Austronesio a pagsasao. Ti maikadua a migrasion ket iti sasao nga Oceaniko idiay Polinesia ken Mikronesia.
1893
Ti 1893 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Domingo iti kalendario a Gregoriano.
Naipasngay
thumb|110px|[[Lillian Gish]]
Patnongon
Dagiti baranggay
• Tamayoc
Tulunan
Dagiti baranggay
• Daig
President Roxas, Cotabato
Dagiti baranggay
• Sarayan
Patnongon
Dagiti baranggay
• Tigbalogo
Tulunan
Dagiti baranggay
• Damawato
Patnongon
Dagiti baranggay
• Villa Crespo
Tulunan
Dagiti baranggay
• Dungos
Patnongon
Dagiti baranggay
• Villa Cruz
Tulunan
Dagiti baranggay
• Kanibong
San Remigio, Antique
Dagiti baranggay
• Carmelo II
Sasao nga Austronesio
Pannakaidasig
Dagiti sabali pay a panagadal ket nangipresentada iti ponolohiko nga ebidensia para iti naipabassit a pamilia a Paiwaniko ti Paiwaniko, Puyuma, Bunun, Amis, ken Malayo-Polinesio, ngem daytoy ket saan a naipaltiing iti bokabulario. Ti tattao ti Akindaya a Formosano a Basay, Kavalan, ken Amis ket agbibingayda iti langa ti pagtaengan a nangibagbaga a nagtaudda manipud iti maysa nga isla a tinawtawagay iti Sinasay wenno Sanasay. Ti Amis, iti naipangpangruna, ket mangitaltalinaayda a nagtaudda manipud iti daya, ken natratoda idi babaen ti Puyuma, nga isu dagiti kaduada a nagtataeng, a kas agserserbi a grupo.
Pandan, Antique
Dagiti baranggay
• Fragante
1891
Ti 1891 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Huebes iti kalendario a Gregoriano ken ti kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Martes ti nabunbuntog iti 12 nga aldaw a kalendario a Huliano.
San Remigio, Antique
Dagiti baranggay
• General Fullon
Buenavista, Agusan del Norte
Dagiti baranggay
• Sangay
Patnongon
Dagiti baranggay
• Villa Flores
President Roxas, Cotabato
Dagiti baranggay
• Tuael
Patnongon
Dagiti baranggay
• Villa Laua-an
• Villa Sal
Pandan, Antique
Dagiti baranggay
• Guia
President Roxas, Cotabato
Dagiti baranggay
• Greenhill
San Remigio, Antique
Dagiti baranggay
• General Luna
President Roxas, Cotabato
Dagiti baranggay
• Cabangbangan
Buenavista, Agusan del Norte
Dagiti baranggay
• Talo-ao
President Roxas, Cotabato
Dagiti baranggay
• Datu Sandongan
Pandan, Antique
Dagiti baranggay
• Luhod Bayang
• Sta. Cruz
Buenavista, Agusan del Norte
Dagiti baranggay
• Lower Olave
President Roxas, Cotabato
Dagiti baranggay
• Mabuhay
Sasao nga Austronesio
Blust (1999)
thumb|300px|Dagiti pamilia ti sasao a Formosano sakbay ti kolonisasion ti Minnanes ti Taiwan, segun kenni Blust (1999). thumb|Pannakaiwarwaras ti sasao nga Austronesio, segun kenni Blust (1999). (agpakanawan manipud iti abagatan a laud) {{legend|#FFF9A5| Tsouiko (Formosano)}} {{legend|#FECCA0| Akinlaud a Tantanap (Formosano)}} {{legend|#FEA4A4| Amianan a laud a Formosano }} {{legend|#9FD8B3| Atayaliko (Formosano)}} {{legend|#CBA6CB| Daya a Formosano }} {{legend|#B7DF86| Pagsasao a Bunun (Formosano)}} {{legend|#E2E17F| Pagsasao a Rukai (Formosano)}} {{legend|#D3FE00| Pagsasao a Puyuma (Formosano)}} {{legend|#E1FEEB| Pagsasao a Paiwan (akin-abagatan nga ungto ti Formosa)}} {{legend|#DF7575| Malayo-Polinesio }}
Patnongon
Dagiti baranggay
• Villa Salomon
Nailian a Parke ti Ginasut nga Is-isla
Ti Nailian a Parke ti Ginasut nga Is-isla (Pangasinan: Kapulo-puloan wenno Taytay-Bakes) ket nailian a parke iti Filipinas. Ti nasalakniban a lugar ket mabirukan idiay siudad ti Alaminos, iti probinsia ti Pangasinan iti akin-amianan a Filipinas. Dagiti isla ket agdagup iti 124 iti ababa nga ugot ken 123 iti nangato nga ugot, ken dagitoy ket naiwarwaras idiay Golpo ti Lingayen a mangsakop ti kalawa iti. Tallo laeng kadagitoy ti napadur-as para iti turismo: ti Isla ti Gobernador, Isla ti Quezon, ken Isla ti Ubbing. Ti pantalan Lucap idiay Alaminos, ti sumrekan iti Nailian a Parke, ket agarup a iti amianan ti Manila, ti kapitolio ti Filipinas.
San Remigio, Antique
Dagiti baranggay
• Orquia (Igcatumbal)
Sasao nga Austronesio
Li (2008)
Daytoy a panangidasig ket mangitalinaay ti Akindaya a Formosano ni Blust, ken mangikaykaysa dagiti sabali nga akin-amianan a pagsasao. Insingasing ni Li ti tinaudan a Proto-Formosano (F0) ken ipadana daytoy iti Proto-Austronesio (PAN), ken surotenna iti modelo ti Starosta (1995). Ti Rukai ken Tsouiko ket nakitkitada a kas nakaro a managbaliw, uray no ti puesto ti Rukai ket nakaro a kontrobersial.
Patnongon
Dagiti baranggay
• Vista Alegre
Nailian a Parke ti Ginasut nga Is-isla
Heolohia
thumb|left|200px|Mapa ti Nailian a Parke ti Ginasut nga Is-isla Dagiti isla ket naipampamattian nga agtawen kadagiti dua a riwriw a tawtawen. Dagitoy ket pudno a dagiti korales ken adun a makagay-at iti kaunegan ti daga, iti lugar a dati nga uneg ti baybay iti maysa nga antigo a baybay. Ti panagpababa ti lessaad ti baybay ket mangipakpakita kaniada iti rabaw. Dagiti pekuliar a sukog a "kasla uong" kadagiti dadduma nga isla ket gapuanan babaen ti tignay ti nuronor dagiti allon ti taaw.
Pakasaritaan
Ti nailian a parke ket napartuat babaen ti Presidensial a Proklamasion Blng. 667, a mangsakop ti kalawa iti ken pinirmaan babaen ni Presidente Manuel L. Quezon idi Enero 18, 1940, para iti pagimbagan ken pagragsakan ti tattao iti Filipinas ken naamammuan a kas ti Nailian a Parke ti Ginasut nga Is-isla. Ti Republika Tignay Blng. 3655 a napirmaan idi Hunio 22, 1962, ket nagpartuat ti Konserbasion ti Ginasut nga Is-isla ken Turay ti Panagrang-ay (HICDA), para iti konserbasion, panagrang-ay ken panangimaton ti daytoy a parke. Ti parke a mairaman ti Luek Lucap ket naiyakar manipud iti HICDA iti Turay ti Turismo ti Filipinas (PTA) babaen ti Seksion 35 iti Bilin ti Presidente Blng. 564.
Luek Honda
Manipud idi 1953 aginggana idi 1976 ti kabangibang a Palawan Quicksilver Mine ket nagus-usar kadagiti rugit iti panagmina manipud kadagiti proseso iti panagiyaonda iti oro tapno mapataud iti maysa nga espigo iti Luek Honda. Naipatakder ti purok ti Sitio ti Luek Honda kadagitoy a rugit ti panagmina. Dagiti panagadal iti enbironmento ket nakaibagbaga nga adda dagiti agtataeng iti purok ken dagiti sabali a lugar nga asideg iti mina ket addanda kadagiti agpang ti sabidong iti merkurio iti darada.
Sasao nga Austronesio
Austronesian Basic Vocabulary Database (2008)
thumb|300px|Dagiti pamilia ti sasao a Formosano sakbay ti kolonisasion ti Minnanes, segun ti Austronesian Basic Vocabulary Database. Dagitoy a panagsukimat ket mangibati iti Akin-amianan a Formosano ni Li, ngem pagsisinaenna ti Daya a Formosano ni Blust, ken mangisingasin a ti Paiwan ket mabalin nga asi-asideg iti Malayo-Polinesio. Pagkaykaysaenna pay daytoy ti Tsouiko ken Rukai, dagiti dua a kaaduan a managbaliw a pagsasao iti Li. {{legend|#9FD8B3| Kavalaniko }} Daytoy ket maysa a nalawag, nga ababa nga agpang a pannakaigrupo {{legend|#FECCA0| Akin-amaianan a Formosano }} Dagitoy a grupo ket naisilpoda iti maysa a nakarkulo a 97% a probabilidad. {{legend|#CBA6CB| Ami }} Sabali pay nga ababa nga agpang a pannakaigrupo {{legend|#B7DF86| Bunun }} {{legend|#FFF9A5| Tsou–Rukai }} Ti Tsou ken Rukai ket naisilpoda iti kalalainganna a kompidensia, nakarkulo iti 85% a probabilidad. {{legend|#FEA4A4| Siraya }} {{legend|#D3FE00| Puyuma }} {{legend|#DF7575| Paiwaniko }} Naisilpo ti Malayo-Poliensio ken Paiwan iti ababa nga agpang a kompidensia (74%).
Buenavista, Agusan del Norte
Dagiti baranggay
• Simbalan
Nailian a Parke ti Ginasut nga Is-isla
Pakasaritaan
Idi Abril 27, 1982 babaen ti Proklamasion Blng. 2183, ti nailian a parke a mairaman ti Luek Lucap ken dagiti aplaya a lugarna, a mangrugi manipud idiay Sitio Telbang iti daya aginggana ti Sitio Recudo iti laud, ket nairangaranda a kas Sona ti Turismo ken Reserba ti Marina babaen ti panagtengngel ken administrasion ti PTA. Kanungpalan babaen ti Proklamasion ti Presidente Blng. 2237 a napartuat idi Nobiembre 6, 1982, dagiti sangkapaset ti reserba ti daga para iti Adu a Panggep ti Talon dagiti Panagkalap ti Marina (napartuat babaen ti Proklamasion Blng. 1282 idi Hunio 21, 1974) ket naikkatda ken naikabil babaen ti panagtengngel ken panangimaton iti uray ti Turismo para kadagit panggep ti panagdur-as.
Pagsasao a Nete
Ti pagsasao a Nete, ammo pay a kas Bisorio, Malamauda, wenno Iniai, ket maysa a pagsasao nga Engan iti Papua Baro a Guinea.
Nailian a Parke ti Ginasut nga Is-isla
Pakasaritaan
Ti Ehekutibo Bilin Blng. 436 ket pinirmaan babaen ni Presidente Gloria Macapagal-Arroyo iti Hunio 21, 2005 ket nangiyakar ti administrasion, panangimaton, panagtaripato ket operasion ti sibubukel a Nailian a Parke ti Ginasut nga Is-isla (HINP), a mairaman amin dagiti aktibidad, dagiti amin a pakultad ken dagiti amin a panagpasayaat kalpasan dayta, manipud iti Turay ti Turismo ti Filipinas (PTA) iti gobierno ti siudad ti Alaminos, Pangasinan iti panangikeddeng ti Republika Tignay Blng. 7160, nga ammo pay iti Kodigo ti Lokal a Gobierno iti 1991, a mangawis ti panangiyakar ti bileg ken turay manipud iti nailian a gobierno kadagiti yunit ti lokal a gobierno, a maitunos iti debolusion a programa ti gobierno nga inbilin babaen ti Batay-linteg.
Isla ti Cabarruyan
Ti Isla ti Cabarruyan, ket isu ti kadakkelan nga isla iti isla nga ili ti Anda, Pangasinan a mabirukan idiay amianan a laud ti Nailian a Parke, daytoy ket masansan a tinawtawagan ti "ina nga isla" dagiti Ginasut nga Is-isla. thumb|center|900px|Panoramiko a pannakaimatangan ti Ginasut nga Is-isla (kanawan) nga addaan iti Isla ti Cabarruyan (kanigid) a kas makitkita manipud idiay Lucap, Alaminos
San Remigio, Antique
Dagiti baranggay
• Iguirindon
Nailian a Parke ti Ginasut nga Is-isla
Fauna
thumb|Ti senial ti isasangbay ti Ginasut nga Is-isla thumb|Ti pantalan ti Alaminos a pagsibbetan dagiti bangka para iti Ginasut nga Is-isla Ti Gandat ti Glpo ti Lingayen ti Sagip ket ti panagadal a naaramid idi 2010, daytoy ket inkeddeng babaen ti Enbironmento ti Marina ken Pundasion dagiti Rekurso Inc. ken pinuonan baben ti gobierno ti Olánda, iti panagsungbat ti kaawan dagiti rekurso iti naindagaan a biag ti kaatapan dagiti isla. Ti panagadal ket nangusig ken nagpartuat ti maysa nga inbentoria ti flora ken fauna dagiti isla tapno mangtulong ti lokal a gobierno a mangpartuat ti maysa a programa ti panagsiim ti enbironmento tapno mangsalaknib ti biodibersidad ti isla. Adda met dagiti biag ti kaatapan a mabirukan nga agbibiag iti Nailian a Parke a mairaman dagiti:
San Remigio, Antique
Dagiti baranggay
• La Union
Nailian a Parke ti Ginasut nga Is-isla
Kasano ti mapan idiay
Ti Lucap wenno ti Pantalan ti Alaminos, ti pagserrekan ti Nailian a Parke, ket agarup a iti amianan manipud iti sero kilometro a marka iti  Parke Rizal idiay Manila wenno agarup a 3.75 nga oras a panagmaneho ti pribado a lugan. Babaen ti publiko a pagluganan manipud idiay Manila, ti panaglugan ti bus ket agarup a 5 aginggana ti 6 nga oras.
San Remigio, Antique
Dagiti baranggay
• Lapak
• Lumpatan
Tulunan
Dagiti baranggay
• La Esperanza
Sasao nga Austronesio
Ross (2009)
thumb|300px|Dagiti pamilia ti sasao a Formosano sakbay ti kolonisasion ti Minnanes, segun kenni Ross (2009). Idi 2009, insingasing ni Malcolm Ross ti baro a pannakaidasig ti pamilia ti pagsasao nga Austronesio a naibatay iti morpolohiko nga ebidensia manipud kadagiti nadumaduma a sasao a Formosano. Insingasing a dagiti agdama a panagkonstrukto manen para iti Proto-Austronesio ket pudno a maitunos iti maysa nga agpakatengnga nga agpang, nga iterminona iti "Proto-Nuklear nga Austronesio". Iti naipangpangruna, ti panangidasig ni Ross ket saan a mangsuporta ti panagkaykaysa ti sasao a Tsouiko, imbes ket nga inkeddengna a ti sasao nga Akin-abagatan a Tsouiko ti Kanakanavu ken Saaroa ket sabalida a sanga. Daytoy ket mangsuporta ti tunton ni Chang (2006) a ti Tsouiko ket saan nga umiso a grupo.
San Remigio, Antique
Dagiti baranggay
• Maragubdub
Pandan, Antique
Dagiti baranggay
• Sto. Rosario
Sasao nga Austronesio
Ross (2009)
{{legend|#9FD8B3| Rukai }} {{legend|#DF7575| Puyuma }} {{legend|#FFF9A5| Tsou }} {{legend|#FECCA0| Nuklear nga Austronesio }}
Pagsasao a Yerakai
Ti pagsasao a Yerakai (Yerekai) ket ti sasao a Sepik a naisasao idiay Probinsia ti Sandaun, Papua Baro a Guinea. Daytoy ket nakaro nga agbalbaliw manipud kadagiti sabali a sasao a Sepik, ken daytoy ket 6% laeng a kognado iti sasao a Tengnga a Sepik a sagpaminsan a nakaidasiganna. Ti Glottolog ket ibatina a kas di naidasig kas maysa a naisalumina.
Pandan, Antique
Dagiti baranggay
• Talisay
Sasao nga Austronesio
Tsart iti panangiyasping ti Austronesio
Dita baba ket ti tsart a mangiyasping ti listaan dagiti bilang ti 1-10 ken dagiti sangapulo ket tallo a balikas iti sasao nga Austronesio; a naisasao idiay Taiwan, ti Filipinas, ti Is-isla Marianas, Indonesia, Malaysia, Chams wenno Champa idiay Tailandia, Cambodia, ken Bietnam, Daya a Timor, Papua, Baro a Selanda, Hawaii, Madagascar, Borneo ken Tuvalu.
Pandan, Antique
Dagiti baranggay
• Aracay
San Remigio, Antique
Dagiti baranggay
• Nagbangi I (Amatong)
Pandan, Antique
Dagiti baranggay
• Badiangan
San Remigio, Antique
Dagiti baranggay
• Nagbangi II
• Nasuli
Tulunan
Dagiti baranggay
• Lampagang
Vaud
Ti Vaud ket maysa kadagiti 26 a kanton idiay Suisa, ken daytoy ket mabirukan idiay Romandy, ti agsasao iti Pranses nga abagatan a laud a paset ti pagilian. Ti kapitoliona ket ti Lausanne. Ti nagan ti Kanton kadagiti sabsabali a pagsasao ket Waadt iti Aleman, ken Vad iti Romansh, bayat a ti Italiano ket maus-usar ti Pranses a bersion.
San Remigio, Antique
Dagiti baranggay
• Osorio II
• Panpanan I
• Panpanan II
• Ramon Magsaysay
• Rizal
• Sinundolan
• Sumaray
• Trinidad
• Tubudan
• Vilvar
Tulunan
Dagiti baranggay
• Magbok
San Remigio, Antique
Dagiti baranggay
• Walker
Tulunan
Dagiti baranggay
• Maybula
• Minapan
• New Caridad
• New Culasi
• New Panay
• Paraiso
• Poblacion
Pandan, Antique
Dagiti baranggay
• Maadios
Tulunan
Dagiti baranggay
• Sibsib
Cabadbaran
Ti Siudad ti Cabadbaran ket maysa a komponente a siudad iti probinsia ti Agusan del Norte iti Filipinas.
Carmen, Agusan del Norte
Ti Carmen ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Agusan del Norte iti Filipinas.
Cabadbaran
Dagiti baranggay
Ti Siudad ti Cabadbaran ket nabingbingay a politikal kadagiti 31 a barbaranggay.
Carmen, Agusan del Norte
Dagiti baranggay
Ti Carmen ket nabingbingay a politikal kadagiti 8 a barbaranggay.
Nailian a Parke ti Banbantay Iglit-Baco
Ti Tamaraw
Ti parke ket pagtaengan ti endemiko a Tamaraw (Bubalus mindorensis), ti bassit, adda kukona a mamalia iti sebbangan ti Bovidae a naisangayan iti Filipinas. Daytoy ket maysa kadagiti kakaruan a madanar nga ayup iti lubong. Daytoy ti rason a nakaibangonan ti parke, immuna a nasalakniban a pagtaengan dagiti kaatapan ken santuario ti billit idi 1969 nga addaan iti immuna kalawa iti 8,956 nga ektaria, kalpasanna a kas nailian a parke a nakaipadakkelan iti kalawana kalpasan ti maysa a tawen.
Pandan, Antique
Dagiti baranggay
• Napuid
Tulunan
Dagiti baranggay
• Tambac
Nailian a Parke ti Banbantay Iglit-Baco
Daduma pay a flora ken fauna
Malaksid ti tamaraw, dagiti sabali pay a porma ti kaatapan a biag ket mabirukan pay iti kaunegan ti parke a mairaman ti Agkalkalay-ay a Bao ti Mindoro, ugsa ti Filipinas, ken naatap a baboy. Adda dagiti adu pay a bilang dagiti sebbangan ti billit nga agtataeng iti parke a kas ti Imperial a Pagaw ti Mindoro, Kullaaw ti Mindoro, Nangisit kuko a Coucal, Nagkuelio ti batingra a nalabbaga a tukkatok ti sabong ken Puso Pagaw.
Dagiti dadduma pay a nangruna nga indehenio a mulmula a mabirukan iti parke ket ti kayo ti Kalantase, Tindalo, Almaciga, Kamagong ken Jade nga agkalkalay-at a mula.
Cabadbaran
Dagiti baranggay
• Antonio Luna
Pandan, Antique
Dagiti baranggay
• Perfecta
Cabadbaran
Dagiti baranggay
• Bay-ang
Tulunan
Dagiti baranggay
• Tuburan
Pandan, Antique
Dagiti baranggay
• San Joaquin
Cabadbaran
Dagiti baranggay
• Bayabas
Tulunan
Dagiti baranggay
• F. Cajelo
Pandan, Antique
Dagiti baranggay
• Sta. Ana
Cabadbaran
Dagiti baranggay
• Caasinan
Solenn Heussaff
Ni Solenn Marie Adea Heussaff-Bolzico, , ket Filipino-Pranses a kumakanta, aktres, modelo, pintor, ken VJ.
Cabadbaran
Dagiti baranggay
• Cabinet
Tulunan
Dagiti baranggay
• Bacong
Cabadbaran
Dagiti baranggay
• Calamba
Tulunan
Dagiti baranggay
• Galidan
• Genoveva Baynosa
Cabadbaran
Dagiti baranggay
• Comagascas
Pagsasao a Hewa
Ti pagsasao a Hewa, ammo pay a kas Sisimin ken Lagaip ket ti pagsasao nga insasao babaen ti tattao a Hewa. Daytoy ket pagsasao a Sepik iti akin-amianan a Papua Baro a Guinea.
Cabadbaran
Dagiti baranggay
• Concepcion
• Del Pilar
• Kauswagan
• La Union
• Mabini
• Poblacion 1
• Poblacion 11
• Poblacion 12
• Poblacion 2
• Poblacion 3
• Poblacion 4
• Poblacion 5
• Poblacion 6
• Poblacion 7
Tulunan
Dagiti baranggay
• Nabundasan
Cabadbaran
Dagiti baranggay
• Poblacion 9
• Puting Bato
• Sanghan
1888
Ti 1888 ket maysa a bisiesto a tawen a nangrugi iti aldaw ti Domingo iti kalendario a Gregoriano.
Cabadbaran
Dagiti baranggay
• Mahaba
Ticino
Ti Kanton ti Ticino wenno Ticino (Tessin ; kitaen pay iti sabali a pagsasao) ket isu ti akin-abagatan unay a kanton idiay Suisa. Daytoy ket nanaganan manipud ti Karayan Ticino, daytoy ti is-isu laeng a kanton a ti Italiano ket isu laeng ti opisial a pagsasao. Ti Ticino ket pagbeddenganna ti Kanton ti Uri iti amianan, ti Valais iti laud (babaen ti Paso Novena), ti Graubünden iti amianan a daya, dagiti rehion ti Italia a Piedmont ken Lombardy iti abagatan ken palpalikmutenna ti bassit a Italiano nga exclave ti Campione d'Italia. No mairaman dagiti luglugar ti kanto iti Graubünden (Grigioni) daytoy ket mangbukel ti makunkuna nga Italiano a Suisa.
Tibiao
Ti Tibiao ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Antique iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Tibiao ket politikal a nabingbingay iti 21 a barbaranggay.
• Alegre (Nong Hinong)
• Amar (Durog)
• Bandoja (Lupa-an)
• Castillo
• Esparagoza
• Importante
• La Paz (Langawon)
• Malabor
• Pitac
• Poblacion
• Salazar
• San Francisco Norte (Tumangtang)
• San Francisco Sur  (Butarog)
• San Isidro  (Aguingay)
• Santa Ana
• Santo Rosario (Karapunan)
• Tuno
1887
Ti 1887 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Sabado iti kalendario a Gregoriano.
Naipasngay
150px|thumb|[[Le Corbusier]]
1889
Ti 1889 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Martes iti kalendario a Gregoriano ken ti kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Domingo iti nabunbuntog iti 12 nga aldaw a kalendario a Huliano.
Luek Dumanquilas
Ti Luek Dumanquilas (mailetra pay a kas Dumanguilas Bay) ket ti maysa nga ima ti Golpo Moro iti akin-abagatan a bangir ti Peninsula ti Zamboanga iti akinlaud nga isla ti Mindanao iti Filipinas. Daytoy ket bingayan dagiti probinsia ti Zamboanga del Sur iti akindaya ken akin-amianan nga aplaya, ken ti Zamboanga Sibugay iti akinlaud nga aplaya. Ti maysa a di kadawyan a sukog a peninsula a gumay-at iti Punto Flecha ket mangisina daytoy manipud iti Luek Pagadian iti daya, bayat nga iti laud, maikapet ti luek iti Luek Sibuguey babaen ti Lingsat Canalizo a mangisina iti isla ti Olutanga manipud iti nangruna a daga ti Zamboanga. Iti politika, daytoy ket nabingbingay iti pagbaetan dagiti ili ti Zamboanga del Sur iti Margosatubig, Vincenzo Sagun, Lapuyan ken Kumalarang, ken dagiti ili ti Zamboangay Sibugay iti Buug, Malangas ken Alicia.
Ti luek ket ayan ti pakabirukan ti Pantalan ti Malangas, ti punto a paglayagan para iti Malangas Coal Reservation. Daytoy ket ammo para kadagiti adu a parakad iti igid ti baybay ken nabaknang iti dibersidad iti korales ken ikan. Daytoy ket nairangarangen a kas maysa a nasalakniban a lugar ti baybay nga ammo a kas ti Nasalakniban a Ladawan ti daga ken Ladawan ti baybay ti Luek Dumanquilas idi 1999.
Taft, Daya a Samar
Ti Taft ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Daya a Samar iti Filipinas.
Luek Dumanquilas
Heograpia
Sakupen ti kalawa ti Luek Dumanquilas iti agarup a nga addaan kadagiti kaadalem iti pagbaetan ti. Daytoy ket agarup a iti kalawa iti sumrekanna iti pagabetan ti Punto Lapat, ti akindaya unay a punto ti Isla Olutanga, ken ti Punto Dumanquilas iti Vincenzo Sagun, ke gumay-at iti agarup a  iti uneg ti daga.
Taft, Daya a Samar
Dagiti baranggay
Ti Taft ket politikal a nabingbingay iti 24 a barbaranggay.
Luek Dumanquilas
Heograpia
Aglaon ti luek kadagiti nadumaduma a bassit nga isla, ti kadakkelan ket ti Isla Igat a mabirukan iti akindaya a bangir iti ili ti Margosatubig a mangbukel iti akin-laud a pagbeddengan iti bassit a sabangan a tinawtawagan iti Luek Igat. Iti asideg iti sumrekan ti luek, adda dagiti tallo nga isla a kolektibo nga ammo a kas ti Is-isla Cherif nga agtayag iti pagbaetan ti iti ngato ti pantar ti baybay ken mangbingay ti kanal kadagiti dua a paglasatan. Iti ulo ti luek iti ili ti Kumalarang ket dagiti dua a bassit nga isla nga ammo a kas ti Is-isla Fatima. Iti bangir ti Zamboanga Sibugay ket ti is-isla ti Muda, Dacula ken Paya. Dagiti sabali pay nga isla ket mairaman ti Cabo, Putili, Dayana ken Isla Triton, iti akindaya bangir ti Vincenzo Sagun.
Taft, Daya a Samar
Dagiti baranggay
• Batiawan
Luek Dumanquilas
Heograpia
Ti Luek Dumanquilas ket makaawat iti panagayus manipud kadagiti nadumaduma a karayan ken dagiti waig a mairaman ti Karayan Lapuyan, Karayan Kumal ken Karayan Muduing. Daytoy ket makasango kadagiti pangta manipud iti saan a legado a panagkalap ket panagibus iti parakad.
Taft, Daya a Samar
Dagiti baranggay
• Beto
• Binaloan
• Bongdo
• Dacul
• Danao
• Del Remedios
• Gayam
• Mabuhay
• Malinao
• Mantang
• Pangabutan
• Poblacion Baranggay 1
• Poblacion Baranggay 2
• Poblacion Baranggay 3
• Poblacion Baranggay 4
• Poblacion Baranggay 5
• Poblacion Baranggay 6 (Bliss)
• Polangi
• San Luis
• San Pablo
• San Rafael
Kanal Suez
Ti Kanal Suez (قناة السويس Qanāt al-Sūwais), amo pay babaen ti sabali a nagan ti "Ti Kalsada idiay India"', ket maysa nga artipisial a lessaad ti baybay a danum a pagdalanan idiay Ehipto, a mangikapet ti Baybay Mediteraneo ken ti Baybay Nalabbasit. Daytoy ket nalukatan idi Nobiembre 1869 kalpasan ti 10 a tawtawen a panagipatakder, daytoy ket mangpalubos a pagluganan babaen ti danum idiay baetan ti Europa ken Asia nga awan ti panagdaliasat ti lawlaw ti Aprika. Ti akin-amianan a sangladan ket ti Puerto Said ken ti akin-abagatan a sangladan ket ti Puerto Tawfiq idiay siudad ti Suez. Ti Ismailia ket naisanglad idiay laud nga igidna, iti nga amianan ti tengnga a puntos.
Idi immuna a naipatakder, ti kanal ket ti kaatiddogna ken  ti kaadalemna. Kalpasan kadagiti adu a panagpadpadakkel, ti kanal ket a katiddogen,  a kaadalem ken  iti kalawa manipud idi 2010. Daytoy ket buklen ti akin-amianan a sumrekan a kana iti, ti kanal ket ken ti akin-abagatan a sumrekan a kanal ti.
Ti kanal ket maymaysa a dalan nga adda dagiti paglabsan a luglugar idiay "Ballah a Paglabsan" ken ti Danaw Nalatak a Napait. Daytoy ket aglaon dagiti kandado; ti danum ti baybaya= ket nawaya nga agayus iti uneg ti kanal. Iti sapasap, ti kanal iti amianan ti Napait a Dandanaw ket agpaamianan nga agayus iti panaglalam-ek ken abagatan iti kalgaw. Ti ayus ti abagatan ti dandanaw ket agbalbaliw iti ugot idiay Suez.
Ti kanal ket tagikua ket tinartarapato babaen ti Turay ti Kanal Suez (SCA) ti Ehipto. Babaen ti sangalubongan a tulagan, daytoy ket mabalin a mausar "iti panawen ti gubat ken iti panawen ti kappia, babaen ti amin a barko ti komersio wenno ti gubat, nga awan ti panakailasin ti wagayway."
Sasao nga Ungto a Papuano
Ti sasao nga Ungto a Papuano ket dagiti sanga ti sasao nga Akinlaud nga Oceaniko a mangbukel kadagiti 60 a pagsasao. Amin dagiti sasao nga Ungto a Papuano, malaksid ti pagsasao a Nimoa, Sudest, ken ti Kilivila (amin ket naisasao kadagiti isla iti aplaya ti nangruna a daga ti Papua Baro a Guinea), ket addaan iti urnos ti balikas iti SOV gapu kadagiti impluensia manipud iti asideg a sasao a Papuano (Lynch, Ross, & Crowley 2002:104). Iti unibersal, daytoy ket naikeddeng a tipolohiko a karkaran a panagbaliwe.
Dagiti pagsasao
Segun da Lynch, Ross, & Crowley (2002), ti estruktura ti pamilia ket kas dagiti sumaganad:
1886
Ti 1886 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Biernes iti kalendario a Gregoriano.
Lindsaeaceae
Ti Lindsaeaceae ket ti pantropikal a pamilia dagiti pako iti urnos ti Polypodiales. Daytoy ket aglaon kadagiti innem wenno pito a henero iti agarup a 220 nga ammo a sebbangan, a sumagmamano a maigay-at pay kadagiti ad-adu a kalalainganna a rehion iti akindaya nga Asia, Baro a Selanda, ken Abagatan nga Amerika.
Deskripsion
Dagiti pannakailasin ket mairaman dagiti sumaganad: dagiti risoma ket ababa aginggana iti atiddog a dumalapdap; dagiti risoma nga agraman kadagiti di nalaga a siksik wenno di nasangaan a dutdot; dagiti bulong iti 1-3 a pinado wenno ad-adu a nabingbingay; kadawyan nga awan urat; dagiti marginal a sorus wenno submarginal; nawaya nga indusia a mapan iti paraigid, sagpaminsan a naikapet kadagiti igid, wenno dagiti sorus a naabbongan babaen ti agpababa nga umadayo a paraigid.
Taksonomia
Iti ad-adu ngem maysa a siglo, dagitoy a pako ket naikeddeng a parte ti Davalliaceae. Nangrugi idi tengnga ti maikaduapulo a siglo nangrugrugidan a naiyakar iti Dennstaedtiaceae. Sinuportaran ti molekular a datos ti pannakaisina ti Lindsaeaceae iti bukodna a pamilia, a naikeddeng idi 1970. Naikeddeng ti Lindsaeaceae a kaaduan a basalo kadagiti pamilia iti urnos ti Polypodiales. Ti maysa a hipotesis para iti pannakaikabagian iti kaunegan ti urnos ket maipakita iti sumaganad a kladograma:
Ti henero ti Lonchitis ket addaan kadagiti adu a pannakailasin a maipada iti Dennstaedtiaceae, ngem bassit laeng dagiti pannakailasin ti espora a maipada kadagiti henero ti lindsaeoid, ken ti molekular a datos ket ikabilna daytoy a henero iti Lindsaeaceae. Naikabil itan daytoy iti kabagian a pamilia ti Lonchitidaceae.
Dagiti henero
Ti Pteridophyte Phylogeny Group a panangidasig ti 2016 (PPG I) ket mangbigbig kadagiti pito a henero. Italinaay dagiti sabali a taudan ti Xyropteris iti Lindsaea, ken ikabilda amin dagiti tallo a sebbangan ti Sphenomeris iti Odontosoria.
Dagiti sabali a henero a naikabilen iti Lindsaeaceae ket:
1885
Ti 1885 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Huebes iti kalendario a Gregoriano.
Ernest Hemingway
Inawat ni Hemingway ti Premio Nobel iti Literatura idi 1954, pito a tawen kasakbayan ti panangkettelna iti bukodna a biag idi 1961.
1884
Ti 1884 ket maysa a bisiesto a tawen a nangrugi iti aldaw ti Martes iti kalendario a Gregoriano.
Donald Trump
Ni Donald John Trump ket maysa nga Amerikano a negosiante, personalidad ti telebision, politiko, ken ti Maika-45 a Presidente ti Estados Unidos.
Kalibo
Ti Kalibo ket maysa a primera klase nga ili ken isu ti kapitolio iti probinsia ti Aklan iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Kalibo ket politikal a nabingbingay iti 16 a barbaranggay.
• Bachaw Norte
• Bachaw Sur
• Briones
• Buswang, New
• Buswang, Old
• Caano
• Linabuan Norte
• Mabilo
• Mobo
• Poblacion
• Pook
• Tigayon
• Tinigao
Jabonga
Ti Jabonga ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Agusan del Norte iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Jabonga ket nabingbingay a politikal kadagiti 15 a barbaranggay.
• Bangonay
• A. Beltran (Camalig)
• Colorado
• Cuyago
• Libas
• Magdagooc
• Magsaysay
• Poblacion (Jabonga)
• San Jose
• San Pablo
• San Vicente
• Santo Niño
Valderrama
Ti Valderrama ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Antique iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Valderrama ket politikal a nabingbingay iti 22 a barbaranggay.
• Bakiang
• Binanogan
• Borocboroc
• Bugnay
• Buluangan I
• Buluangan II
• Bunsod
• Busog
• Cananghan
• Cansilayan
• Culyat
• Iglinab
• Igmasandig
• Lublub
• Manlacbo
• Pandanan
• San Agustin
• Takas (Pob.)
• Tigmamale
• Ubos (Pob.)
• Alon
Côte d'Ivoire
Ti Côte d'Ivoire,, opisial a ti Republika ti Côte d'Ivoire, ket ti maysa a pagilian a mabirukan iti abagatan nga aplaya ti Laud nga Aprika. Ti politikal a kapitolio ti Côte d'Ivoire ket ti Yamoussoukro iti tengnga ti pagilian, bayat a ti kapitolio ti ekonomia ket ti puerto a siudad ti Abidjan. Daytoy ket beddengan ti Guinea iti amianan a laud, ti Liberia iti laud, ti Mali iti amianan a laud, ti Burkina Faso iti amianan a daya, ti Ghana iti daya, ken ti Golpo ti Guinea (Taaw Atlantiko) iti abagatan. Ti opisial a pagsasao ti republika ket Pranses, ken ti pagsasao nga adu nga us-usaren dagiti lokal nga indihenio ket mairaman ti Baoulé, Dioula, Dan, Anyin, ken Cebaara Senufo. Iti dagup, adda dagiti agarup a 78 a sabali a a pagsasao a naisasao iti Côte d'Ivoire. Ti pagilian ket addaan iti dakkel a populasion nga agraraem iti Kristianidad, Islam ken dagiti nadumaduma nga indihenio a relihion.
Sakbay ti panagsakup dagiti Europeano, ti Côte d'Ivoire ket ayan idi dagiti nadumaduma nga estado, a mairaman ti Gyaaman, ti Imperio a Kong ken Baoulé. Ti lugar ket nagbalin a maysa a protektorado ti Pransia idi 1843 ken naitiptipon a kas maysa a kolonia ti Pransia idi 1893 iti panawen ti Europeano nga eskrambulo ti Aprikaa. Nakagun-od daytoy iti wayawaya idi 1960, nga indauluan babaen ni Félix Houphouët-Boigny, nga isu ti nagturay iti pagilian aginggana idi 1993. Relatibo a natalinay kadagiti pagalgadan ti rehion, nagpundar ti Côte d'Ivoire iti asideg a pannakikadua iti politika ken ekonomia kadagiti kaarrubana iti Laud nga Aprika bayat nga isu met ket nagtalinaay iti asideg a relasion iti Laud, a naipangpangruna iti Pransia. Naririo ti kappiana babaen ti maysa a kudeta idi 1999 ken dagiti dua a sibil a gubat, ti immuna ket idi baetan ti 2002 ken 2007 ken manen idi las-ud ti 2010–2011. Idi 2000, nangampon ti pagilian iti baro a batay-linteg.
Ti Côte d'Ivoire ket maysa a republika nga addaan iti napigsa nga ehukitibo a bileg a nairebbeng iti presidente. Babaen ti produksion ti kape ken kakaw, nabileg ti ekonomia ti pagilian iti Laud nga Aprika iti las-ud dagiti tawen ti 1960 ken 1970, ngem napan met daytoy iti didigra ti ekonomia kadagiti tawen ti 1980, a nagtaudan dagiti riro ti politika ken sosial. Idi laeng agarup a 2014 a ti dagup ti domestiko a produkto ket nakaabot manen iti kangato kadagiti tawen ti 1970. Idi 2020, ti Côte d'Ivoire ket isu idi ti kadakkelan nga agiluluas iti bukel ti kakaw iti lubong ken addaan iti nangato nga agpang iti matgedan para iti rehionna. Idi maika-21 a siglo, ti ekonomia ti Côte d'Ivoire ket kaaduan a naibatay iti panagtagilako, ken nakaro pay laeng nga agkamkammatalek iti agrikultura, ken kaaduan dagiti panagpataud kadagiti nasayaat a malako nga apit babaen dagiti bassit a talon.
Kanton ti Neuchâtel
Ti Neuchâtel (Canton de Neuchâtel, ; Kanton Neuenburg) ket maysa a kanton ti agsasao iti Pranses a paset ti akinlaud a Suisa. Idi 2007, ti populasionna ket 169,782 nga adda dagiti 39,654 (wenno 23.4%) a ganganaet. Ti kapitoliona ket ti Neuchâtel.
Sasao a Golpo Huon
Dagiti tallopulo a sasao a Golpo Huon ti Papua Baro a Guinea ket mabalin a mangporma ti grupo ti sasao nga Amianan a Baro a Guinea, mabalin nga iti kaunegan ti sanga ti Ngero–Vitiaz iti dayta a pamilia.
Pannakaidasig
Segun da Lynch, Ross, & Crowley (2002), thi estruktura ti pamilia ket kas dagiti sumaganad:
Sasao a Schouten
Ti sasao a Schouten ket dagiti pannakaisilpo ti sasao nga Austronesio iti akin-amianan a Papua Baro a Guinea.
Dagiti pagsasao
Inayon ti Ethnologue ti Malol iti Siau.
Luek Ormoc
Ti Luek Ormoc ket ti dakkel a luek iti isla ti Leyte iti Filipinas. Ti luek ket maysa pagpaatiddog ti Baybay Camotes. Mabirukan ti Siudad ti Ormoc iti ulo ti luek ken ageksport iti bagas, copra ken asukar.
Napasamak ti Gubat ti Luek Ormoc ti Gubat ti Sangalubongan II manipud iti Nobiembre 11 aginggana idi tengnga ti Disiembre idiay Luek ti Ormoc idi las-ud ti naladaw a 1944. Daytoy ket binukel dagiti serye ti gangani nga inaldaw panagbabakal dagiti "destroyer" ken dagiti gubat iti tangatang. Daytoy idi ti mangipatingga a nakaikeddengan ti kanungpalan a nagbanagan ti Gubat ti Golpo Leyte. Kaaduan a nadadael ti siudad ti Ormoc idi las-ud ti gubat ken ti agdama a siudad ket nabangon kadagiti tiddana.
Bantay Arayat
thumb|right|270px|Pakaimatangan manipud iti [[Bantay Samat idiay Luek Manila aginggana ti Bantay Arayat]] thumb|Pakaimatangan ti Bantay Arayat manipud iti NNW: ti kaadayo iti ≈ 8 km, (panagtayab) altitude ≈ 120m
Ti Bantay Arayat ket maysa a natayen nga estratobulkan iti Isla ti Luzon, Filipinas, nga agtayag iti. Awan ti nairehistro a panagbettak iti bulkan, ken ti kinaudi a nga aktibidadna ket napetsaan iti panawen ti Holoseno.
Ti bulkan ket mabirukan idi nadalumpinas nga agrikultural a rehion iti 15.2°N, 120.75°W. Ti akin-abagatan a gudua ti bantay ket naisanglad iti kaunegan ti ili ti Arayat, Pampanga, bayat a ti amianan a gudua ken ti pantok ti bantay ket naisanglad iti kaunegan ti Magalang. Sangapulo ket siam a milia iti laud ti Bantay Arayat ket ti Siudad ti Angeles ken ti dati a Clark Air Base. Ti Bantay Pinatubo ket mabirukan iti ad-adayo a iti laud. Ti bulkan ket nadayeg a papanan dagiti turista para iti tattao nga agbisbisita dagiti tengnga tanap. Iti agarup a iti amianan a laud ket ti "timpuyog ti pagpatayaban ti Siudad ti Angeles" a mangited ti pagadalan dagiti piloto ken agpatayab a panagbuya iti Bantay Arayat kadagiti nalag-an unay nga eroplano. Ti teritorio ket tinawtawagan iti "Woodland Air Park" ken daytoy ket tagikua ti siudad ti Magalang.
Ti bantay ket naikedkeddeng a mistiko, ti naisalaysayan a pagtaengan ni Aung/Aring Sinukuan/Sinkuan/Suku wenno ti Duende a naam-ammuan a kas diwata Mariang Sinukuan depende ti kaykayat a bersion ti sarita dagiti agbasbasa wenno agdengdengngeg, ngem iti duog a sarsarita ti Kapampangan ken ti pay panagsukisok nga innala babaen dagiti Kapampangan nga estudiante ni Henry Otley Beyer, daytoy idi ket ken pagtaengan ni Apung/Aring Sinukuan, kasuppiat ni Namalyari iti Bantay Pinatubo, nga isu kadagiti agdumaduma a bersion, ti anak a lalaki ni Cargon-Cargon nga isu ket nakaro idi a nasugatan iti pannakilabanna iti higante manipud iti Banbantay ti Zambales a naibagbaga a balay ni Apu Namalyari.
Heograpia
Ti Bantay Arayat ket nakatakder iti tengnga ti nadalumpinas a Tanap ti Tengnga ti Luzon, a buklen ti talon ti pagay ken ti kadawyan a kangato iti agarup a 15 aginggana iti 35 a metro MSL. Ti bantay ket napungtuan babaen ti nagtimbukel nga abut ti bulkan iti agarup a 1.2 km iti diametro, a kaaduan daytoy ket narebba iti lumaud a paset ti akin-amianan a ngarab gapu ti nurunor. Daytoy ket nagresultaan ti nasawangen nga abut a malukatan iti turong iti laud-amianan a laud. Daytoy a lugar ket taudan nangruna a deposito ti adu ti rugitna a guedday a mangporma iti immindayon a langa ti daga kadagiti labes ti laud ken amianan a laud a bangir ti bulkan. Ti 1026-metro a pantok ket nakatakder iti amianan a daya a bangir ti nasangawen nga abut, a naam-ammuan iti Amianna a Pantok, bayat a ti 984-metro a Pantok Pinnacle ket mabirukan it iabagatan a daya a ngarab ti abut. Ti aktibidad ti kasakbayan a pannakarebba ket nangporma ti andesitiko a simborio a naam-ammuan iti Puraw a Bato iti narebba nga ampiteatro.
Dagiti panagbettak
Awan dagiti kultural a rehistro kadagiti naipakasaritaan a panagbettak. Nupay kasta, adda met ti nakapsot a waig kadagiti makaro a nuronor iti sumngawan idiay Amianan a Lumaud a bangir ti pantok. Dagiti duog a panagbettak ket naibagbaga a gapuanan ti pormasion ti Simborio ti Lava kadagiti Akinlaud a Bakras ti bantay a naam-ammuan iti Puraw a Bato a nasayaat a papanan dagiti turista ken kadawyan a papanan dagiti estudiante ti Agrikultural a Koleho ti Pampanga. Ti ampiteatro ti Arayat ket naibagbaga a gapuanan babaen ti pannakarebba ti pantok iti lumaud a bangir ngem adda pay naun-uneg nga abut iti akin-daya a bangir, naibagbaga a ti bantay idi ket maysa a bulkaniko nga isla, aginggana idi dagiti panagbettak ket inabbonganna ti daga ti kaarrubayan a lugar, dagiti panagbettak ket naibagbaga a mabalin a gapuanan ti nai-teoria a pannaka-itikor manen ti Karayan Pampanga a naibagbaga a limmabas idi iti akinlaud a bangir imbes nga iti agdama a dalanna iti akindaya a bangir.
Bacuag
Ti Bacuag ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Surigao del Norte iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Bacuag ket nabingbingay a politikal kadagiti 9 a barbaranggay.
Luek Macajalar
Ti Luek Macajalar ket ti adalem a danum a luek ti Baybay Bohol a mabirukan iti amianan ti probinsia ti Misamis Oriental iti Isla ti Mindanao, iti akin-abagatan a parte ti Filipinas. Ti Siudad ti Cagayan de Oro ket isu ti rehional a sentro ti Akin-amianan a Mindanao (Rehion X) ken mabirukan daytoy iti maysa kadagiti naadalem ti danum a pagsangladanna. Dua pulo ket dua kadagiti ili ti Misamis Oriental ket agbibingayda iti igid ti baybay iti luek.
Pannakadadael ti enbironmento
Kadagiti tawen ti tengnga a 1980, ti Akin-amianan a Mindanao ket limtaw a nagbalin a maysa kadagiti tallo a nangruna sentro ti irarang-ay iti akin-abagatan a Filipinas, a ti Siudad ti Cagayan de Oro a kas ti sentro ti komersio ken industria. Ti igid tibaybay a siudad ti Cagayan de Oro, a mangisango iti Luek Macajalar, ket nagbalin a nangruna nga industrial a puerto ken ti maysa a pagserrekan a punto para kadagiti baro nga umak-akar ken dagiti mangitataeng. Manipud iti maika-3 a Klase a Siudad kadagiti tawen ti 1970, ti populasion ti Cagayan de Oro ket immado iti gangani a gudua riwriw babaen dagiti tawen ti naladaw a 1990. Ngem ti napardas nga irarang-ay ti ekonomia ket gapuanan pay ti immadu a panagpatta iti daga, di-legado a panagtarikayo, panagpirata iti baybay, dagiti sanay ti makadadael a panagkalap ken panagmina, panagrugit iti panaglauag ken industria.
Ita nga aldaw, ti kaadda dagiti adu a proyekto ti industria idiay ken iti likmut ti Siudad ti Cagayan de Oro, ket agtultuloy a mangiyasngaw kadagiti adu a gatad iti rugit iti luek.
1883
Ti 1883 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Lunes iti kalendario a Gregoriano.
Vincent van Gogh
Ni Vincent Willem van Gogh (Marso 30, 1853 – Hulio 29, 1890) ket maysa a pintor nga Olandes, a kaaduan a mabigbigbig kas maysa kadagiti kalalaingan a pintor iti pakasaritaan ti arte iti Europa. Pinutarna dagiti obrana (mapattapatta nga aganay a 900 a pinintaan ken 1,100 a drowing) iti uneg laeng ti sangapulo a tawen sakbay a nagsagaba iti sakit ti isip (a maatap a gapu iti a bipolar disorder) sa nagpakamatay. Saan unay a nagballigi kas pintor idi sibibiag pay, ngem kalpasan ti ipapatayna napartak ti panaglatakna, nangruna idi maipabuya ti 71 a pinturana idiay Paris idi Marso 17, 1901 (11 a tawen kalpasan ti ipupusayna).
Alegria, Surigao del Norte
Ti Alegria ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Surigao del Norte iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Alegria ket nabingbingay a politikal kadagiti 12 a barbaranggay.
• Poblacion (Alegria)