cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wagayway ti Filipinas
Daremdem
Dagiti kolor iti daytoy a wagayway ket nainaganan babaen ti Linteg ti Republika 8491 iti banag idiay sagayad a numero iti sistema a naaramid babaen ti Gunglo ti Kolor iti Estados Unidos. Ti opisial a kolor ken dagiti surmurok ken kumurang a dagiti sabsabali a kolor a lugar wenno luglugar ket nailista dita baba:
Honolulu (panangilawlawag)
Ti Honolulu ket isu ti kapitolio ken ti kapusekan ti populasion a komunidad iti Estado iti Hawaii idiay Estados Unidos.
Wagayway ti Filipinas
Panagusar ti wagayway iti gubat
Ti Filipinas ket saan nga agus-usar iti sabali a Wagayway ti gubat: imbes ket, ti nailian a wagayway ket inus-usar iti daytoy a panggep. Daytoy a wagayway ket napuot a naisangsangayan ngamin ket makainaganan ti kasasaad ti gubat no ti nalabbaga a paset naiparang iti rabaw, wenno ti kannigid ti kumitkita no naiparangay daytoy nga agpangato (a ti puraw a trianggulo ket adda ti rabaw).
Datu Paglas
Dagiti baranggay
• Poblacion
Honolulu (panangilawlawag)
Ti Honolulu ket mabalin pay a dumakamat kadagiti sumaganad:
Datu Paglas
Dagiti baranggay
• Puya
Wagayway ti Filipinas
Panagusar ti wagayway iti gubat
Iti panawen ti kappia, nupay kasta, ti asul a paset ket ti kangatuan a paset (a kas dita ngato a naipakita). Dagiti pakasaritaan a kas pagarigan iti daytoy a panawen ti gubat a pannaka-iyallatiw ti panangidaya idi nagdama ti Rebulosion iti 1896, Maikadua a Sangalubongan a Gubat, ken addaan dagiti wagayway nga inaw-awit dagiti demostrador a nagraut iti Palasio Malacañng iti Rebolusion ti EDSA idi 1986.
Imperio nga Otomano
Ti Imperio nga Otomano ket isu kadagiti kadakkelan ken kapautan nga imperio iti pakasaritaan; a daytoy nga Estado ti Otomano, ti politikana, supsupiat, ken kultura a tinawtawid ken ti maysa a nawatiwat a heograpia ket nagited daytoy ti maysa kadagiti kabayagan nga agnanayon a pannakasarita. Idi las-ud ti maika-16 ken maika-17 a siglo, iti kabilegan a panagsakupna babaen ti panagturay ni Suleiman ti Nadaeg, daytoy nga imperio ket isu kadagiti kabilegan nga estado iti lubong – maysa nga adu ti panaka-umili, adu ti pagsasao nga imperio a naibistrad manipud iti akin-abagatan a nagbedbeddengan iti Nasantuan a Romano nga Imperio aginggana kadagiti wayawaya iti Vienna, Naarian a Hungaria (moderno Eslobakia) ken ti Polako–Lituano a Mankomunidad iti amianan aginggana idiay Yemen ken Eritrea iti abagatan; manipud iti Arhelia iti laud aginggana ti Azerbaijan iti daya; nga agtengtengngel ti kaaduan iti Abagatan a daya nga Europa, Akinlaud nga Asia ken Amianan nga Aprika. Daytoy nga imperio ket naglaon kadagiti 32 probinsia ken dagiti dadduma pay a basalo nga estado, nga adda kadagitoy ket nasagepsepan iti dayta nga imperio, a dagiti dadduma ket naikkanda ti sabsabali a kita nga autonomia kadagiti sumaganad a sigsiglo.
Wagayway ti Filipinas
Tan-tanda
Ti nailian a wagayway ti Filipinas ket addaan ti rektanggulo a tabas nga addaan ti agpapada a rukud ti trianggulo, a tanda iti panagpapada ken pagkakabsatan; ti maysa a nagilad a raya nga asul ket para iti kappia, kinapudno ken hustisia; ken ti maysa a nakailad a raya a nalabbaga ket para iti panagayat iti ili ken kinatured. Iti tengnga ti puraw a trianggulo ket ti maysa a nabalitokan nga init nga addan ti walo a raya a nagtanda iti panagkaykaysa, kawayaan, demokrasia ti tattao ken katurayan. Tunggal maysa kadagiti raya ti init ket naitakderan kadagiti immuna a walo a probinsia a nangrugi ti Rebulosion ti Filipinas idi 1896 a panagsupiat ti Espania. Ni Ambrosio Rianzares Bautista, a nangisurat ti Deklarasion ti Wayawaya ti Filipinas ken ti nagbasbasa a patinayon idi naiwaragawag idi Hunio 12, 1898, ket nailista na dagiti walo a probinsia a kas Manila, Cavite, Pampanga, Nueva Ecija, Tarlac, Laguna, ken Batangas. Dagiti tallo a nagmurdong ti lima a bit-bituen, maysa iti tunggal maysa a suli ti trianggulo, ket naitakderan para kadagiti tallo nga is-isla a makaaramid ti Filipinas: Luzon, Visayas, Mindanao.
Imperio nga Otomano
A ti Konstantinopla a kas ti kapitoliona ken ti nawatiwat a panagtengngel kadagiti daga ti lawlaw ti Mediteraneo a labneng, ti imperio ket adda idi ti sentro kadagiti panagtigtignay a nagbaetan ti Akindaya ken Akinlaud a lublubong para kadagiti sumurok nga innem a siglo.
Wagayway ti Filipinas
Tan-tanda
Daytoy a simbolo a naited iti Deklarasion ti Wayawaya ti Filipinas idi 1898 ket addaan ti paggiddiatan iti agdama nga opisial a panangipalpalawag. Ti kunanna ket ti puraw a trianggulo ket kayat na a sawen ti kayarigan ti Katipunan, ti nalimed a kagimingan a nagsupiat ti panagturay dagiti Kastila. Ti kunanan ket, dagiti kolor ti wagayway ket parubaen na ti wagayway ti Estados Unidos a kas pannakaipakita ti panagyaman ti panangsalaknib ti Amerika iti panagsupiat kadagiti Kastila idi Rebolusion ti Filipinas. Ti kunana pay a ti maysa kadagiti tallo a bituen ket itakderanna ti isla ti Panay, nga ad-adda ngem ti sibubukel nga is-isla ti Visayas. Ti warragawag ket nairawagawagna pay a ti init a naitakderanna dagiti nalayog nga addang a naaramid dagiti annak ti pagilian nga agpatuloy iti Rang-ay ken Sibilisasion, ken inlistana ti Bataan a maysa kadagiti walo a probinsia a naitandaan babaen ti ray-raya ti init.
Listaan dagiti kadakkelan a siudad ti Estados Unidos
Daytoy ket listaan dagiti lima a kadakkelan a siudad ti estado iti Estados Unidos babaen ti kaaudu ti umili iti senso iti 2010. Dagiti kapitolio ti estado ke naitudo iti in nakairig letra. Dagiti sabali ngem ti Hawaii, ti sensu ti naibaga a lugar ket saan a naikabil.
Datu Paglas
Dagiti baranggay
• Salendab
Listaan dagiti kadakkelan a siudad ti Estados Unidos
<cite id="fn_1">Paammo 1: Ti laeng naikappon a lugar idiay Hawaii ket ti siudad ken probinsia ti Honolulu. Ti maysa a paset, ti distrito ti Honolulu, ket makunkuna a siudad para iti panagusar nga estadistika, uray no awanan ti gobierno a sumina iti siudad ken probinsia a sibubukel. Ti Opisina ti Senso ti Estados Unidos naipalpalawag na a ti Honolulu ket naibaga a senso ti lugar a mairaman ti distrito ti Honolulu. Kasta met ti Hawaii, ti kadakkelan a senso ti lugar ket nairanggo.
Guarne
Pakasaritaan
Dagiti immuna a nagtataeng iti Guarne ket dagidi Indiano a Tahamíesa nagtaud manipud iti Karayan Nare. Idi 1541, simrek ni Alvaro Mendoza iti lugar ti Guarne, ngem saan a nakabiruk iti balitok ken nagsubli idiay Ginget ti Aburrá. Idi 1640, nagbirbiruk iti balitok, da Kapitan Fernando del Toro Zapata ken Diego Beltran del Castillo ket simmangpetda idiay Guarne. Dagiti immuna a nagtataeng a saan nga Amerindiano iti Guarne ket dagidi aadipen. Idi 1757, ti Guarne ket nagbalin a parte ti Rionegro, ken idi 1814, pinartuat ni Juan del Corral ti Ili ti Guarne.
Imperio nga Otomano
Kalpasan ti pannakabigbig iti baro a Turko a parlamento (Nalatak a Nailian nga Asenblia iti Turkia) a naikuartel idiay Ankara, babaen ti Tulag iti Lausanne a napirmaan idi 24 Hulio 1923, ti Turko a parlamento ket nagirangarang idi 29 Oktubre 1923 ti pannakabangon ti Republika ti Turkia a kas ti baro a Turko nga Estado a simmukat ken pormal a napatinggaan ti awanen nga Otomano nga Imperio, a nailinia iti tulag. Ti Otomano a Kalipato ket naikkat idi 3 Marso 1924; dagiti turay ken tagikua ti Kalipato ket naiyalis idiay Nalatak a Nailian nga Asemblia iti Turkia.
Ibabangon ti Otomano nga Imperio (1299–1453)
thumb|left|300px Ti panakapaay ti Seljuk a Sultanato iti Rum (c. 1300), ti Anatolia ket nabingbingay idi kadagiti nadumaduma a nawaya nga estado, dagiti nakunkuna a Ghazi nga emirato. Babaen idi 1300, ti napakapsot nga Imperio a Bisantino ket kaaduan a napukawna dagiti Anatolia a probinsiana kadagiti sangapulo a Ghazi a prinsipalidad. Maysa kadagiti Ghazi nga emirato ket ndauloan babaen ni Osman I (nga isu ti nakaalaan ti nagan nga Otomano), anak ni Ertuğrul, ti asideg ti Eskişehir idiay lumaud nga Anatolia. Iti pundasion a mito a naiyebkas iti mediebal a Turko a sarita a naam-ammuan a kas ti "Tagtagainep ni Osman", ti ubing nga Osman ket naparegget idi nga agparukma babaen ti panagsirmata iti imperio (segun ti tagtagainepna, ti imperio ket maysa a dakkel a kayo a dagiti ramutna ket nagsaknap kadagiti tallo a kontinente ken dagiti sangana ket kinalubanna ti langit). Segun ti tagtagainepna ti kayo, nga isu idi ti Imperio ti Osman, ket nagited ti uppat a karayan manipud kadagiti ramutna, ti Tigris, ti Euprates, ti Nilo ken ti Danubio. Ti maipatinayon, ti kayo ket lininonganna ti uppat a kabanbantayan, ti Kaukaso, ti Tauro, ti Atlas ken ti Balkan. Iti las-ud ti panagturayna a kas ti Sultan, ni Osman I ket inpaatiddogna ti prontera ti Turko a pagtaengan idiay igid ti Imperio a Bisantino.
Iti daytoy a paset ti panawen, ti pormal a Otomano a gobierno ket napartuat idi a ken nadaras a nagbalbaliw dagiti patakderna kadagiti sumaganad a kabibiag ti imperio. Ti gobierno ket nagus-usar ti legado nga entidad a nakunkuna a kas ti miho sa sistema, babaen dagiti relihioso ken etniko a minoridad ket napakabaelanda a mangimaton dagiti bukodda a pannakibiang nga adda dagiti adu a pannakawaya manipud iti sentro a panagtengngel.
Iti siglo kalpasan ti ipupusay ni Osman I, ti Otomano a turay ket nangrugi nga immatiddog idiay Mediteraneo ken Balkanes. Ti anak a lalaki ni Osman, a ni Orhan, ket natiliwna ti siudad ti Bursa idi 1324 ken inaramidna daytoy ti baro a kapitolio ti estado nga Otomano. Ti panakatnag ti Bursa ket nagbanagan daytoy ti panakapukaw ti Bisantino a panagtengngel ti Amianan a laud nga Anatolia. Ti nangruna a siudad ti Thessaloniki ket natiliw idi manipud kadagiti Benisiano idi 1387. Ti panagballigi ti Otomano idiay Kosovo idi 1389 ket epektibo a nagmarka ti gibus ti Serbio a bileg iti daytoy a rehion, a nagidalan daytoy para iti Otomano a panagpadakkel idiay Europa. Ti Gubat iti Nicopolis idi 1396, a kaaduan a naipanunotan a kas ti naudi a dakkel a krusada iti Tengnga a Panawen, ket napaay a nagpasardeng ti panag-abanse dagiti nagballigi nga Otomano a Turko. Ti pannakaatiddog ti Turko a pagturayan idiay Balkanes, ti estratihiko a panagrukma iti Konstantinopla ket nagbalin a nagruna a gandat. Ti Imperio ket nagtengngel ti gangani kadagiti amin a dati a dagdaga ti Bisantino a nagpalikmut ti siudad, ngem dagiti Bisantino ket temporarioda a nabang-aranda idi rinaut ti Timur ti Anatolia idiay Gubat iti Ankara idi 1402. Isu ket nangala ken ni Sultan Bayezid I a kas maysa a binaludan. Ti pannakatiliw ni Bayezid I ket nagkirokiro kadagiti Turko. Ti estado ket natnag iti maysa a sibil a gubat a nagpaut manipud idi 1402 aginggana idi 1413, a ti anak a lalaki ni Bayezid ket nakilablaban ti panakisinnarunona. Daytoy ket nagpatingga idi ni Mehmed I ket nagbalin a kas ti sultan ken nagipasubli ti Otomano a bileg, a nagiyeg daytoy ti gibus ti Interregno.
Dagiti paset ti Otomano a teritorio idiay Balkan (a kas ti Thessaloniki, Masedonia ken Kosovo) ket temporario a napukaw kalpasan ti 1402, ngem dagitoy ket naipasubli met laeng babaen ni Murad II idi baetan ti 1430 ken 1450. Idi 10 Nobiembre 1444, ni Murad II ket inabakna dagiti buyot ti Hungaro, ti Polako ken Wallachia babaen ni Władysław III iti Polonia (ken ari pay ti Hungaria) ken János Hunyadi idiay Gubat iti Varna, nga isu daytoy ti naudi a Krusada iti Varna. Kalpasan ti uppat a tawen, ni János Hunyadi ket nangisagana ti sabali pay a buyot (dagiti puersa ti Hungaro ken Wallachian ) tapno rautenna dagiti Turko, ngem isu ket inabak manen babaen ni Murad II idiay Maikadua a Gubat iti Kosovo idi 1448.
Ti anak a lalaki ni Murad II, ni Mehmed ti Agrukrukma, inurnosna manen ti estado ken ti militar, ken nagipakita ti militar a kalaingna babaen ti panagtiliwna ti Kontantinopla idi 29 Mayo 1453, iti edad a 21.
Militar
thumb|left|upright|Ti maysa nga Otomano a [[Janissary|Hanisaro]] thumb|left|upright|Ti maysa a [[Sipahi. Ti Otomano a Sipahis ket isu ti mangporma ti naisangsangayan nga Otomano a kabaliero.]] Ti immuna a militar a yunit ti estado nga Otomano ket maysa idi a buyot nga inurnos babaen ni Osman I manipud kadagiti tribu ti lallaki nga agtataeng kadagiti turod ti akinlaud nga Anatolia idi naladaw a maika-13 a siglo. Ti militar a sistema ket nagbalin a maysa a narikut nga organisasion idi rimmang-ay ti imperio. Ti Otomano a militar ket maysa a narikut a sistema ti panagkintos ken panagtengngel kadagiti suppiat. Ti kangrunaan a kuerpo ti Buyot mga Otomano ket mairaman ti Hanisaro, Sipahi, Akıncı ken Mehterân. Ti Otomano a buyot ket maysa idi kadagiti kalaingan a makilablaban a puersa ti lubong, nga isuda ti immuna a nagus-usar kadagiti muskete ken kanion. Dagiti Otomano a Turko ket nangrugrugida a nagus-usar kadagiti palkonete, a dagitoy ket ababa ngem nalawa a kanion, iti las-ud ti Sillong iti Konstantinopla (1422). Ti Otomano a kabaliero ket nagtaltalek iti kinapardas ken ti panaggungunay embes a ti nadagsen a kalasag, a nagususar kadagiti pana ket ababa nga espada nga agsaksakay kadagiti napardas a Turkoman ken Arabiano a kabalio (nagtaudan dagiti Puro a pakilumba a kabalio),  ken kankanayon nga agipakpakat kadagiti taktika a kapadpada kadagiti Mongol nga Imperio, a kas ti aginkukuna nga agsanod bayat nga agpalpalikmut ti puersa ti kabusor iti uneg ti immindayon a sukog a pormasion ken idi kuan ket pudnoda nga agraut. Ti panakapaay ti kalaing ti buyot ket nagbalin a nalawag manipud idi maika-17 a siglo ken kalpasan ti Nalatak a Turko a Gubat. Ti maika-18 a siglo ket nakakita ti bassit a panagballigi idiay Benisia, ngem idiay amianan ti Europeano a naestiluan buyot ti Rusia ket nagpilit kadagiti Otomano nga agibbet kadagiti daga.
Ti pannakamoderno ti Otomano nga Imperio idi maika-19 a siglo ket nangrugi iti militar. Idi 1826 ni Sultan Mahmud II ket inikkatna dagiti kuerpo ti Hanisaro ken nangbangon ti moderno a buyot ti Otomano. NInagananna dagitoy a kas ti Nizam-ı Cedid (Baro nga Urnos). Ti Otomano a buyot ket isu pay ti immuna nga instituto a nangabang kadagiti gangganaet nga esperto ken nagipatulod kadgiti opisialna para iti panagsanay kadagiti Europeano a pagilian. Ti nagbanagan daytoy, ti tignay ti Katutubo a Turko ket nangrugi idi dagitoy a ubbing pay laeng ken baro a nasanay a lalaki ket nagsublida manipud kadagiti panagad-adalda.
thumb|Ti Aleman a postcard a mangipakpakita ti [[Otomano a Marina, nga indauloan babaen ni Yavuz (ex-Goeben). iti ngato a kanigid ket maysa a ladawan ni Sultan Mehmed V.]]
Ti Otomano a Marina ket nawatiwat a nagparparawad ti panagpadakkel kadagiti teritorio ti Imperio idiay kontinente ti Europa. Isu ti nangirugi ti panagrukma ti Amianan nga Aprika, a nainayon ti Alheria ken Ehipto iti Otomano nga Imperio idi 1517. Iti rugi ti panakapukaw ti Alheria(1830) ken Gresia (1821), ti bileg ti Otomano a marina ken ti panagtengngel kadagiti adayo a ballasiw taaw a teritorio ket nagrugi a naapday. Sultan Abdülaziz (nagturay idi 1861–1876) ket nangpadas a nangibangon manen ti napigsa nga Otomano a marina, a nangipatakder ti kadakkelan a plota a dagiti dakdakkel laeng ket dagiti plota ti Britania ken Pransia. Ti pagaramidan ti barko idiay Barrow, Inglatera, ket isu ti immuna a nagaramid ti bukodna a submarina idi 1886 para iti Otomano nga Imperio.
Nupay kasta, ti agrebreba nga ekonomia ti Otomano ket saan a napaut a nakasaranay ti pigsa ti plota. Ni Sultan Abdülhamid II ket saan a nagtaltalek kadagiti almirante a kimmappon iti repormista a ni Midhat Pasha, ken nangitunton a ti dakkel ken nangina a plota ket awan banagna a mausar ti panagsuppiat kadagiti Ruso iti las-ud ti Ruso-Turko a Gubat (1877–1878). Kaaduan a indulinna ti plota idiay uneg ti Nabalitokan a Sara, nga idiay dagitoy a barko ket nalungsotda para kadagiti sumaganad a 30 a tawen. Kalpasan ti Katutubo a Turko Rebolusion idi 1908, ti Komite iti Kappon ken Rang-ay ket nagsukisok nga agparang-ay ti maysa a napigsa a puersa ti marina ti Otomano. Ti Pundasion ti Otomano a Marina ket nabangon idi 1910 tapno makagatang kadagiti baro a barko babaen kadagiti donasion ti publiko.
thumb|[[Otomano nga Aero Puersa|Dagiti piloto ti Otomano idi las-ud ti Gubgubat ti Balkan ti 1912–1913.]]
Ti pakasaritaan ti Otomano militar a panagpatayab ket napetsaan manipud idi 1909 ti nagbaetan ti Hunio 1909 ken Hulio 1911. Ti Otomano nga Imperio ket nangrugrugi a nangisagana dagiti immuna a pilotona ken eroplano, ken ti pannakabangon ti Pagadalan ti Panagpatayab (Tayyare Mektebi) idiay Yeşilköy idi 3 Hulio 1912, ti Imperio ket nagrugrugi a nagisursuro kadagiti bukodna nga agpatpatayab nga opisial. Ti pannakabangon ti Pagadalan ti Panagpatayab ket nangipardas ti panagra-ay ti programa ti militar a panagpatayab, ken nagpaadu kadagiti bilang dagiti alistado, ken nagited kadagiti baro a piloto ti aktibo a papel iti Otomano a Buyot ken ti Marina. Idi Mayo 1913 ti immuna a naipangpangruna a Panagsanay ti Rekonosimiento a Programa ti lubong ket inrugi ti Pagadalan ti Panagpatayab ken ti immuna a sabalia rekonosimiento  a dibision ket naipatakder. Idi Hunio 1914 ti maysa a baro nga akademia, ti Marina a Pagadalan ti Panagpatayab (Bahriye Tayyare Mektebi) ket nabangon idi. Ti irurugi ti Umuna a Sangalubongan a Gubat, ti modernisasion a pamay-ay ket kellaat a napasardeng. Dagiti eskuadron ti Otomano a panagpatayab ket nakilabanda kadagiti adu a sanguanan idi las-ud ti Umuna a Sangalubongan a Gubat, manipud idiay Galicia idiay laud aginggana idiay Kaukaso idiay daya ken Yemen idiay abagatan.
James S. Sherman
Ni James Schoolcraft Sherman (Oktubre 24, 1855 – Oktubre 30, 1912) ket maysa idi a Pannakabagi ti Estados Unidos manipud idiay New York ken ti maika-27 a Bise Presidente iti Estados Unidos, 1909-1912 babaen ni William Howard Taft. Isu ket kameng idi dagiti agkakabagian pamilia ti Baldwin, Hoar, ken Sherman, dagiti prominente nga abogado ken politiko iti New England (saan a kabagian ni Heneral William T. Sherman ken Senador John Sherman).
Urayno saan a nabileg nga administrador, isu ket nagbalin a maysa a masna mangipagulo ti komite, ken ti nasayat a personalidadna nagpalaka kadagiti panag-obrana idiay Kamara, isu nga naamamoan iti amin a kabibiagna a kas 'Sunny Jim'. Isu ti immuna a Bise Presidente naglugan iti eroplano (New York, 1911), ken isu pay ti immuna a nangipalladaw ti seremonial a panagipalladaw ti ay-ayam a beisbol.
Anacna a Bugbugtong
Anakna a Bugbugtong wenno Juan 3:16 (kapitulo 3, berso 16 iti Enbanghelio ni Juan) ket maysa kadagii kaaduan a naisasa a berso manipud ti Kristiano a Biblia.
Dagiti patarus
Ti pannkaipatarus ti Juan 3:16:
1620
Ti tawen idi 1620 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Mierkoles iti kalendario a Gregoriano ken ti bisiesto a tawen a nangrugi iti Sabado iti nabunbuntog iti 10 nga aldaw a Kalendario a Huliano.
1619
Ti tawen idi 1619 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Martes iti kalendario a Gregoriano ken ti kadawyan a tawen a nangrugi iti Biernes iti nabunbuntog iti 10 nga aldaw a Kalendario a Huliano.
Kondado ti Honolulu, Hawaii
Ti Kondado ti Honolulu (opisial a naamammoan a ti Siudad ken Kondado iti Honolulu) ket maysa a pinagtitipon a siudad–probinsia a mabirukan idiay estado iti Hawaii. Ti munisipalidad ken kondado ket iramanna ti urbano a distrito iti Honolulu (ti kadakkelan a siudad ti estado a kapitolio) ken dagiti dadduma nga is-isla iti Oahu, ken dagiti dadduma pay a basbassit nga is-isla, a mairaman amin dagiti Akin-amainan a laud nga is-isla ti Hawaiia (ii-sla ti labes ti Niihau) a malaksid ti Midway Atoll.
Papa Juan IX
Ni Papa Juan IX ket isu ti Papa ti Katoliko a Simbaan manipud idi 898 aginggana idi 900.
1622
Ti tawen idi 1622 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Sabado iti kalendario a Gregoriano ken ti kadawyan a tawen a nangrugi iti Martes iti nabunbuntog iti 10 nga aldaw a Kalendario a Huliano.
Cordova, Cebu
Ti Cordova ket maysa a maika-6 a klase nga ili iti probinsia ti Cebu iti Filipinas. Ti Cordova ket paset ti metropolitan a lugar a maw-awagan iti Metro Cebu.
Dagiti baranggay
Ti Cordova ket nabingbingay a politikal kadagiti 13 a barbaranggay.
• Alegria
• Bangbang
• Buagsong
• Catarman
• Dapitan
• Day-as
• Gabi
• Gilutongan
• Ibabao
• Pilipog
• Poblacion
• San Miguel
Retiro, Antioquia
Ti Retiro ket ti maysa nga ili ken munisipalidad iti Departamento ti Antioquia, Colombia. Parte ti subrehion ti Akindaya nga Antioquia.
Ti Lycée Français de Medellin, ti maysa nga internasional nga eskuela ti Pranses, ket addaan iti kampus idiay El Retiro.
1624
Ti tawen idi 1624 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Lunes iti kalendario a Gregoriano ken ti bisiesto a tawen a nangrugi iti Huebes iti nabunbuntog iti 10 nga aldaw a Kalendario a Huliano.
Ilocos
Kadagiti 330 a panid ti libro nga Ingles iti “The Ilocos Heritage” (ti maika-27 a libro a sinurat babaen ni Visitacion de la Torre), the boy legacy and the life of the Ilocano – ket naipalawagda a kas – "ti nakaro a namalo, nagaget, nalingay, simple a parsua a nakaipakita iti naisangayan a nginabras a kinatured ken naesman a managbanniaga." Ti pakasaritaan ni Ilokano ket mangipakita iti panagsagsagabana ken dagiti balligina – kadagiti bakalan iti kolnial a wayawaya manipud iti Espania ken Amerika, aginggana iti pannagidaulo iti Filipino. Ni baro nga Ilokano ken nagbirbiruk kadagiti nasaysayaat a pastura kadagiti baro a daga iti lokal ken gangganaet – ti Palawan, Mindanao, Hawaii, ti Estados Unidos ken Gresia. Ti Ilokano a kultura ti material ken espiritualidad ket mabalin a makita iti napalabas – dagiti ladawan ti santo nga Espaniol, antigo ngem intrikado a tarikayo nga alikamen ken ti nasayaat ti kababalinna a lokal a sagut. Ni patneng nga Ilokano ket mangngabel, agkitkitikit iti kayo ken eksperto iti damdamili. Ti luto nga Ilokano ket sumakop manipud iti eksotiko nga "abu-os" (itlog ti kuton) aginggana iti "dinengdeng," ti nadekket a "tinubong" aginggana iti "poqui-poqui" (ensalada a tarong). Ti Kailokuan ket napunno kadagiti kolonial a simbaan, ti legado ti Katolisismo ti Espaniol.
1625
Ti tawen idi 1625 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Mierkoles iti kalendario a Gregoriano ken ti kadawyan a tawen a nangrugi iti Sabado iti nabunbuntog iti 10 nga aldaw a Kalendario a Huliano.
Birus
T birus ket ti bassit a makaalis nga ahente a makapataud laeng iti uneg dagiti sibibiag a selula iti maysa nga organismo. Dagiti birus ket mabalinda nga alisan dagiti nadumaduma kita ti organismo, manipud kadagiti ayup ken dagiti mula aginggana ti bakteria ken archaea.
Neuötting
Langa ti ili
Ti Neuötting ket adda ti maysa a kuadrado ti ili ti naisangsangayan nga estilo nga Inn-Salzach, a mairaman dagiti dua a torre ti tunggal maysa a gibus. Idi las-ud ti Tengnga aPanawen daytoy ket maysa idi a nagruna a pagkomersion nga ili para iti asin ken bukbukel, ken adda ti bukodna a menta. Daytoy ket kuartel pay ti milisia para kadgiti puersa ti Bavaria tapno matengngelda ti Mühldorf am Inn, ti maysa kasuppiatan nga ili a tinurayan ti Obispo iti Salzburg. Dagiti lugar a bisitaen ket ti dakkel a Gotiko a simbaan ni Santo Nikolas, ti museuo ti ili, ken ti kinaudi a napasaysayaat a kuadrado ti ili, a mabalin a paggatangan ken panganan ti ruar.
Metropolitan iti Estados Unidos
Idiay Estados Unidos ti metropolitan nga estadistika a lugar (Ingles:metropolitan statistical area) wenno (MSA) ket maysa a heograpikal a rehion nga addaan ti kaaduan a bilang kadagiti umili iti kinabukel na ken asideg ti pinakasiglot ti ekonomia na iti amin a lugar. Dagiti kasta a rehion ket saan da a nailintegan a naikappon a kas siudad wenno ili, wenno nailintegan nga administribo a sebbangan a kas probinsia wenno naturay a nakabuklan a kasla dagiti estado. Ti pinakaipalpalawag iti maysa a metropolita a lugar ket sabsabali no ania man ti nagtaudan na. Ti maysa a kayarigan a metropolitan a lugar ket naipa-tengnga iti law-law ti maysa a dakkel a siudad nga addaan ti adu a naraman a sumayen na iti rehion. Nupay kasta, adda met dagiti metropolitan a lug-lugar nga addaan kadagiti ad-adu ngem maysa a siudad nga awan ti maysa laeng nga ili nga ag-iggem ti naraman a mangituray a takder.
2007
Pimmusay
thumb|140px|[[Luciano Pavarotti]] 140px|thumb|[[Jane Wyman]]
1623
Ti tawen idi 1623 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Domingo iti kalendario a Gregoriano ken ti kadawyan a tawen a nangrugi iti Mierkoles iti nabunbuntog iti 10 nga aldaw a Kalendario a Huliano.
1621
Ti tawen idi 1621 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Biernes iti kalendario a Gregoriano ken ti kadawyan a tawen a nangrugi iti Lunes iti nabunbuntog iti 10 nga aldaw a Kalendario a Huliano.
Hormona
right|thumb|180px|Ti [[adrenalina, ti katekolamina a tipo ti hormona]] Ti hormona (manipud iti Griego ὁρμή, "impetus") ket kimiko nga ibbatan babaen ti selula, glandula, wenno ti maysa nga organo iti maysa a paset ti bagi a makabanag kadagiti selula kadagiti sabali a parte dagiti organismo. Iti sapasap, bassit laeng a pateg ti hormona ti nasken tapno mabaliwan ti metabolismo ti selula. Daytoy ket kasla ti kimiko a mensahero a mangipatulod kadagiti senial manipud iti maysa a selulua iti sabali a selula. Amin a multiselular nga organismo ket agpataud kadagiti hormona; dagiti hormona ti mula ket makunkuna pay a dagiti pitohormona. Dagiti hormona ti ay-ayup ket masansan a maipatulod iti dara. Dagiti selula ket sumungbatda iti hormona no dagitoy ket agiyebkas ti naisangayan a pangawatan para iti dayta a hormona. Ti hormona ket maibedbed iti pangawatan a protina, ken pagbanagan ti pannakaitignay ti mekanismo ti transduksion ti senial a kanungpalang a mangiturong kadagiti sungbat ti naisangayan a tipo ti selula.
Dagiti molekula ti endokrina a hormona ket dagus a maibbatan iti dara, ken kadawyan kadagiti kapilario. Dagiti hormona nga addaan iti parakrino nga annong ket maiwaras babaen kadagiti espasio ti kompartamento ti likido kadagiti kaarrubayan a puntaan a kulanit.
Dagiti nadumaduma nga eksohenia a kompuesto a kimiko, urayno masna wenno sintetiko, ket addaan iti kasla hormona a pagbanagan iti tao wenno kaatapan. Ti bukodda a panagsinga kadagiti sintesis, pabagtubbog, panangitulod, panagbedbed, tignay, wenno panangikkat kadagiti masna a hormona iti bagi ket mabalin a mangbaliw ti homeostasis, reproduksion, panagrang-ay, ken/wenno panagkukua, a kasla met dagiti hormona a napataud babaen ti endohenia.
Salun-at
Ti salun-at ket isu ti agpang iti pangaramid wenno, metaboliko a kinasayaat iti maysa a sibibiag a parsua. Kadagiti tao, daytoy ti sapasap a kondison iti isip ken bagi ti maysa a tao, a ti kadawyan a kaibuksilanna ket ti kinawaya manipud kadagiti sakit, dunor wenno ut-ot (a kas iti "nasalun-at"). Ti Gunglo ti Salun-at ti Lubong (WHO) ket inpalplawagna ti salun-at iti nalawlawa a kapanunotan idi 1946 a kas ti "kasasaad iti kompleto a pisikal, isip, ken sosial a pannakaparsua ken saan laeng a ti kaawan ti sakit wenno inpirmidad" Urayno daytoy a panagipalplawag ket suheto idin iti kontrobersia, iti pannkaisangayan a kaawan ti operasional a pateg ken gapu iti problema a napartuat babaen ti panag-usar ti balikas a "kompleto," daytoy ti agtultuloynga agbaybayag. Adda pay dagiti sabali a naisingsingan a panangipalawag, dagiti kinaudi ket ti panankainaig ti salun-at iti personala pannakapnek.
Pagsasao a Tsat
Ti pagsasao a Tsat, ammo pay a kas Utsat, Utset, Hainan Cham, wenno Huíhuī, ket ti pagsasao nga insasao babaen ti 4,500 a tattao nga Utsul kadagiti purok ti Yanglan ken Huixin  iti asideg ti Sanya, Hainan, Tsina. Ti Tsat ket kameng ti grupo ti Malayo-Polinesio iti kaunegan ti pamilia ti pagsasao nga Austronesio, ken maysa kadagiti sasao a Chamiko a nagtaud manipud iti aplaya ti agdama nga aldaw a Bietnam.
Plano ti panangibilang ti telepono
Ti plano ti panangibilang ti telepono ket maysa a kita iti pamay-an ti panangibilang nga inus-usar iti telekomunikasion tapno maikkan dagiti numero ti telepono kadagiti agsuskribir ken ti panagidalan dagiti panagtawag ti maysa a reddek ti telepono. Ti maysa a nametmet a plano ti panagibilang, a kasla ti mabirukan idiay Amianan nga Amerika, ket pasirukan na ti maysa a agtatalinaed a dagup ti kaatiddog dagiti numero. Ti maysa a naluktan a panggep a panggep ti panag-numero ket addaan ti langa a sabsabali iti kaatiddog dagiti numero ti telepono.
Ti maysa a plano ti pang-dial ket bangonenna ti manamnama a numero ken ti pagtuladan kadagiti digit para kadagiti numero ti telepono. Daytoy ket agiraman kadagiti kodigo ti pagilian, kodkodigo a panagserrek, kodkodigo ti lugar ken dagiti kombinasion dagiti dihitos a nai-dial.
Malaybalay
Ti Siudad ti Malaybalay ket maysa a primera klase a siudad iti probinsia ti Bukidnon iti Filipinas.
Sakbay a nagbalin ti Bukidnon a kas ili ti probinsia ti Misamis idi 1850, ti sibubukel a lugar ket maaw-awagan iti Malaybalay (manmano a balbalay) ket am-ammo met dagiti tattao idi a kas Bukidnons (tattao iti bantay). Idi Oktubre 19, 1907, nabukel ti ili a Malaybalay, ken idi 1910, nagbalin ti Malaybalay a kas sub-probinsia ti Agusan. Idi kuan, napagbalin nga agwaywayas a probinsia a napanaganan iti Bukidnon ket ti Malaybalay ti kapitoliona.
Dagiti baranggay
Ti Siudad ti Malaybalay ket nabingbingay a politikal iti 46 a barbaranggay.
• Aglayan
• Bangcud
• Busdi
• Cabangahan
• Caburacanan
• Canayan
• Capitan Angel
• Casisang
• Dalwangan
• Imbayao
• Indalaza
• Kalasungay
• Kabalabag
• Kulaman
• Laguitas
• Patpat (Lapu-lapu)
• Linabo
• Apo Macote
• Miglamin
• Magsaysay
• Maligaya
• Manalog
• Mapayag
• Mapulo
• Baranggay 2 (Poblacion)
Diplazium melanochlamys
TI Diplazium melanochlamys ket ti pako a mabirukan laeng iti Isla Lord Howe iti relatibo nga adayo a Taaw Pasipiko iti pagbaetan ti Australia ken Baro a Selanda. Daytoy ket kadawyan a mula nga agtubtubo iti bakir. Kaaduan a masansan a mabirukan iti akin-abagatan a kagudua iti isla. Mabirukan daytoy iti pagbaetan ti pantar ti baybay ken dagiti pantok ti Bantay Gower ken Bantay Lidgbird.
Malaybalay
Dagiti baranggay
• Baranggay 3 (Poblacion)
Diplazium melanochlamys
Dagiti saringit ket umatiddog aginggana iti maysa a metro, ken 60 cm iti kaakaba. Daytoy ket mabalin a makaparang-ay iti puon aginggana iti 50 cm iti katayag. Ti pannakaabbong dagiti soro ket nasilap a nangisit a kayumanggi ken gangani a nangisit.
Dipolog
Ti Siudad ti Dipolog ket maysa a maika-3 a klase a siudad ken isu ti kapitolio iti probinsia ti Zamboanga del Norte iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Siudad ti Dipolog ket nabingbingay a politikal kadagiti 21 a barbaranggay.
Malaybalay
Dagiti baranggay
• Baranggay 4 (Poblacion)
Dipolog
Dagiti baranggay
• Barra (Pob.)
Malaybalay
Dagiti baranggay
• Baranggay 5 (Poblacion)
Dipolog
Dagiti baranggay
• Biasong (Pob.)
• Central (Pob.)
Malaybalay
Dagiti baranggay
• Baranggay 6 (Poblacion)
• Baranggay 7 (Poblacion)
Dipolog
Dagiti baranggay
• Dicayas(Pob.)
• Diwan
Malaybalay
Dagiti baranggay
• Baranggay 8 (Poblacion)
Dipolog
Dagiti baranggay
• Estaka (Pob.)
Malaybalay
Dagiti baranggay
• Baranggay 9 (Poblacion)
Dipolog
Dagiti baranggay
• Galas (Pob)
• Gulayon (Pob.)
Malaybalay
Dagiti baranggay
• Baranggay 10 (Poblacion)
Dipolog
Dagiti baranggay
• Lugdungan
Malaybalay
Dagiti baranggay
• Baranggay 11 (Poblacion)
Dipolog
Dagiti baranggay
• Minaog(Pob.)
• Miputak (Pob.)
Malaybalay
Dagiti baranggay
• Saint Peter
Dipolog
Dagiti baranggay
• Olingan(Pob.)
• Punta
Malaybalay
Dagiti baranggay
• San Martin
Dipolog
Dagiti baranggay
• San Jose
Malaybalay
Dagiti baranggay
• Silae
Dipolog
Dagiti baranggay
• Sangkol
Malaybalay
Dagiti baranggay
• Simaya
Dipolog
Dagiti baranggay
• Santa Filomena
• Santa Isabel
Malaybalay
Dagiti baranggay
• Sinanglanan
Dipolog
Dagiti baranggay
• Sicayab
Malaybalay
Dagiti baranggay
• Sumpong
Dipolog
Dagiti baranggay
• Sinaman
Malaybalay
Dagiti baranggay
• Violeta
Dipolog
Dagiti baranggay
• Turno
Malaybalay
Dagiti baranggay
• Zamboanguita
Pagsasao a Bit
Nagnagan
Ilista da Yan & Zhou (2012:157) dagiti sumaganad a nagan para iti Khabit.
1626
Ti tawen idi 1626 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Huebes iti kalendario a Gregoriano ken ti kadawyan a tawen a nangrugi iti Domingo iti nabunbuntog iti 10 nga aldaw a Kalendario a Huliano.
Pagsasao a Bit
Pannakaidasig
Indasig da Paul Sidwell (2014) ken Svantesson (1990) ti Bit a kas Palaungiko. Daytoy ket as-asideg a kabagian ti Kháng ken Quang Lam.
Laos
Idiay Laos, ti Bit ket insasao babaen dagiti 2,000 a tattao kadagiti sumaganad a purok (Gao 2004). Tawtawagan dagiti agsasao ti bagbagida iti "Laubit."
Moalboal
Ti Moalboal ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Cebu iti Filipinas.
Pagsasao a Bit
Laos
Sakupen ti Kingsada (1999) ti pagsasao a Khabit (khaa bet) ti Purok ti Nale, Distrito ti Bun Neua, Probinsia ti Phongsaly, Laos.
Tsina
Idiay Kondado ti Mengla, Yunnan, Tsina, ti Bit (Buxing) ket insasao babaen dagiti 539 a tattao manipud idi 2000, kadagiti sumaganad a purok (Gao 2004).
Moalboal
Dagiti baranggay
Ti Moalboal ket nabingbingay a politikal kadagiti 15 a barbaranggay.
• Bala
Burghausen, Altötting
Ti Burghausen ket isu ti kadakkelan a siudad idiay Altötting a distrito ti Oberbayern idiay Alemania. Daytoy ket naisanglad idiay karayan Salzach, idiay asideg a pagbeddengan ti Austria. Ti kastilona, idiay tuktok ti bantay, ket isu ti kaatiddogan a kastilio idiay Europa (1,043 m).
Moalboal
Dagiti baranggay
• Balabagon
Burghausen, Altötting
Pakasaritaan
thumb|left|200px|Panoramiko a panakaimatangan iti rabii
Moalboal
Dagiti baranggay
• Basdiot
Burghausen, Altötting
Pakasaritaan
Ti kadaanan a panakaibaga iti Burghausen ket nadokumentuan idi 1025 a kas imperial a daga a tagikua. Ni Emperador Conrad II ket nagidutok kadagiti Konte iti Burghausen a kas dagiti mangtaripatu ti busbos ti daytoy a lugar. Ngem, kas ti naipakpakita dagiti kinaudi a nakalkali, ti lugar ti lawlaw ti kangrunaan a korte ti kastilio ti Burghausen ket nataenganen manipud idi Sauer a Panawen. Ken dagiti arkeologo ket nakabirukda kadagiti tidda iti Landok a Panawen, ti Keltiko ken Romano a Panawen, ngem narigat a makita ti pudno a petsa ti "panakabangon". Ti ili ket naparang-ay kadagiti rinibo a napalabas a tawtawen, ngem narigat a maibaga no adda dagiti nagtaltalinaay a nagnaed ditoy.
Moalboal
Dagiti baranggay
• Batadbatad
• Bugho
Burghausen, Altötting
Pakasaritaan
Idi 1164, ni Duke Henry ti Leon ket nagitagikua ti kastilio. Dagiti Wittelsbach ket nangitagikua ti kastilio idi 1180 ken dagiti naipalawlaw a pagtaengan a tanap idi 1229. Ti panakaidakamat ti kasasaad ti ili ket naipagarup nga isu met laeng a punto, ngem saan a masursuportaran dagiti nagtaudan. Idi rugi ti 1255, kalpasan ti immuna a panakabingbingay ti Bavaria, ti Burghausen ket nakagun-od ti pagdayegan ti politika ken ekonomia a kas ti maikadua a pagtaengan dagiti duke ti Akin-baba a Bavaria.
Moalboal
Dagiti baranggay
• Buguil
• Busay
Burghausen, Altötting
Pakasaritaan
Ti kangrunaan a idi taudan ti matgedan ti Burghausen ket ti komersio ti asin manipud idiay Hallein, (tatta nga aldawen nga Austria). Ti asin ket naiyeg idiay aplaya ti Burghausen ken naipatulod kadagiti nadumaduma a luglugar. Ti pagsangladan a lugar idi ket idiay kastilio ti Mautner, a tatta nga aldawen ket ibalayanna ti edukasion ken kultural a sentro ti siudad, a mangsangsangaili ti panagadal ti klase a potograpia dagiti nataengan ken jazz kendagiti pay sabsabali a maaramid ken jazz a paspasamak.
Moalboal
Dagiti baranggay
• Lanao
Burghausen, Altötting
Pakasaritaan
Idi 1307, ti dati a lokal a linteg ket naipakodigo idi a kas ti munisipal a linteg, kenidi umuna a gudua ti maika-14 a siglo, ni Emperador Louis IV ket nangited pay kadagiti nagruna a pribilihio ti ili. Babaen ti gibus ti maika-14 a siglo, ti Burghausen ket nagbalin nga administratibo a sentro ken pakabirukan ti opisina ti rentas.
Moalboal
Dagiti baranggay
• Poblacion East
Burghausen, Altötting
Dagiti ladawan ti kastilio
thumb|none|800px|Panoramiko a panakaimatangan ti [[Kastilio ti Burghausen|kastilio (panakaimatangan manipud iti daya)]] thumb|none|800px|Panoramiko a panakaimatangan ti [[Kastilio ti Burghausen|kastilio (panakaimatangan manipud iti laud)]]
Moalboal
Dagiti baranggay
• Saavedra
• Tomonoy
• Tuble
• Tunga
Garret Hobart
Ni Garret Augustus Hobart (Hunio 3, 1844 – Nobiembre 21, 1899) ket isu iditi maiak-24 a Bise Presidente iti Estados Unidos (1897–1899), a nagserbi babaen ni Presidente William McKinley. Isu ti maikanem a bise presidente a natay bayat nga adda ti opisina.
Ni Hobart ket naipasnagay idi idiay Long Branch, New Jersey, idiay Aplaya ti Jersey, ken dimmakkel idiay asideg ti Marlboro. Kalpasan ti panakturposna idiay Kolehio ti Rutgers College, ni Hobart ket nagbasa ti linteg babaen ti taga- Paterson a nalatak nga abogado a ni Socrates Tuttle. Ni Hobart ket nagadal kenni Tuttle, ken inasawana ti anak a babai ni Tuttle. Urayno saan unay a nagginian ti korte, ni Hobart ket nagbalin a nabaknang nga abogado ti korporado.
Suisa
Palawlawan ti daga ti pagilian a Suisa. Maibingay ti heograpia daytoy iti Alpes, iti Banak ti Suisa ken iti Jura ket 41,285 km2 ti kalawa daytoy. Kaaduan iti 7.9 a riwriw a populasion ti Suisa ket agnaed iti Banak ket ditoy a masarakan dagiti kadaklan a siudad, idinto a buklen ti Alpes ti kalawaan a paset ti teritorio daytoy. Kadagiti kadaklan a siudad ket ti dua siudad sangalubongan ken sentro ti ekonomia a Zúrich ken Ginebra.
Napaut ti pakasaritaan ti neutralidad ti Suisa ket saan pay a nakigubat daytoy iti tukad internasional sipud idi 1815 ken nagkameng laeng daytoy iti Sikakaysa a Papagilian idi 2002. Iti laksid dayta, adda activo a panggannaet a polisía daytoy ket masansan a makipaset kadagiti panagpakappia iti agduduma a paset ti lubong. Ti Suisa ti nagtaudan ti Nalabaga a Krus ket naibatay daytoyy ti adu nga organisasión internacional pakaramanan ti maikadua a kadaklan nga opisina ti Sikakaysa a Papagilian. Maysa daytoy kadagiti nagipasdek a kameng ti Asosiasión ti Nawaya a Komersio ti Europa ken paset pay ti Purok Schengen. Iti laksid dayta, saan daytoy a kameng ti Kappon ti Europa wenno ti Purok nga Ekonómiko ti Europa.
Ti nominal a pakabuklan a produkto doméstiko ti Suisa ket $75,835, ket basar iti daytoy maysa kadagiti kabaknangan a pagilian iti lubong. Adda iti Suiso ti kadaklan a kabaknang tunggal nataengan iti lubong idi 2010 ($372,692 tunggal maysa a tao). Kasta met nga adda iti Suisa ti maysa kadagiti kadaklan a balance ti kuento kas porsiento ti pakabuklan a produkto doméstiko iti lubong, ket sarunuen laeng daytoy ti sumagmamano a pagilian a productor iti lana. Agtultuloy met ti pannakaibilang ti Zúrich ken Ginebra kas maikadua ken maikatlo kadagiti siudad nga addaan iti kasayaatan a kalidad ti panagbiag iti lubong. Inkeddeng ti Sangalubongan a Forum nga Ekonomiko ti Suisa a kas maysa nga umartakan a pagilian iti lubong idi 2010, ket inkeddeng met ti Kappon ti Europa a daytoy ti kainnovativuan a pagilian.
Ti Suisa ket buklen ti tallo a kangrunaan a rehion linguistiko ken kultural. Dagitoy ti Aleman, Pranses, ken Italiano, ket mainayon pay dagiti tanap nga agsasao iti Romanse. Iti kasta a saad, ti Suia ket saan a pagilian a sibabasar iti kadawian nga etnisidad wenno pagsasao. Ti pakakaysaan ti Suisa ket sibabasar iti kadawian a pakasaritaan, iti paglalaeman a panaggatad (pederalismo, dagus a demokrasia, neutralidad) ken iti simbolismo ti Alpes. Según iti kannawidan naipasdek ti Suiso a Konpederasion idi Agosto 1 1291 ket tinawen a marambakan ti Nailian nga Aldaw ti Suisa iti dayta nga aldaw.
Datu Anggal Midtimbang
Ti Datu Anggal Midtimbang ket maysa nga ili iti probinsia ti Maguindanao iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Datu Anggal Midtimbang ket nabingbingay a politikal kadagiti 7 a barbaranggay.
1628
Ti tawen idi 1628 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Sabado iti kalendario a Gregoriano ken ti bisiesto a tawen a nangrugi iti Martes iti nabunbuntog iti 10 nga aldaw a Kalendario a Huliano.
Diplazium sibiricum
Ti Diplazium sibiricum ket ti sebbangan ti pako. Mabirukan daytoy idiay Siberia, iti ballasiw ti Rusia, Pinlandia, ken iti akin-amianan nga Asia.
Pagsasao a Quang Lam
Ti pagsasao a Quảng Lâm ket ti maysa a saan a naidasig, saan unay a nakedngan a pagsasao nga Austroasiatiko a naisasao idiay komuna ti Quảng Lâm, Distrito ti Mường Nhé, Probinsia ti Điện Biên, iti akin-amiana a laud a Bietnam. Ni laeng Nguyễn Văn Huy (1975) ti addaan iti dokumentasion iti Quang Lam. Ilista ti Ethnologue ti Quang Lam a kas alternatibo a nagan para iti Kháng.
Pannakaidasig
Ipagpagarup ni Nguyen (1975) a ti Quang Lam a mabalin nga asideg a kabagian ti Kháng (agdumaduma a naidasig a kas pagsasao a Palaungiko wenno Khmuiko), ngem daytoy ket nasken pay a mapasingkedan. Bassit ti datos ken naipresenta laeng iti ortograpia a Bietnamis (Quốc Ngữ). Dagiti agsasao iti Quang Lam ket agtuntonda nga awananda iti maysa nga autonimo, ken simple laeng a tawtawaganda ti bagbagida iti "Brển Quảng Lâm." Ti Balikasda iti 'tao' ket p'xinh ken isu pay ti nagan para iti Bit (Psing).
1627
Ti tawen idi 1627 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Biernes iti kalendario a Gregoriano ken ti kadawyan a tawen a nangrugi iti Lunes iti nabunbuntog iti 10 nga aldaw a Kalendario a Huliano.
Baybay Kaspio
Ti Baybay Kaspio (Xəzər dənizi,, Каспийское море, Каспий теңізі, Hazar deňizi) ket isu ti kadakkelan a naikulong ti a bagi ti danum iti Daga babaen ti kalawa, naidumadumaan a naiklase a kas ti kadakkelan a danaw iti lubong wenno maysa a agpayso a baybay. Ti baybay ket adda kalawa ti rabaw iti (a saan a mairaman ti Garabogazköl Aylagy) ken ti tomo iti. Daytoy ket adda ti maysa a endoreika a labneng (awan ti rummuaranna) ken nabeddengan iti amianan a laud babaen ti Rusia, iti laud baben ti Azerbaijan, ti abagatan babaen ti Iran, iti abagatan a laud babaen ti Turkmenistan, ken iti amianan a daya babaen ti Kazakhstan.
Etimolohia
Ti balikas a Kaspio ket naal amaniud ti nagan a Caspi, ti taga-ugma a tattao a nagtataeng idiay abagatan a laud a baybaya idiay Transkaukasia. Ni Strabo ket insuratna a "iti pagilian dagiti Albanes ket tagikua pay ti teritorio a makunkuna iti Caspiane, a nainaganan manipud iti Kaspio a tribu, a kas met laeng iti baybay; ngem daytoy a tribu ket awanen". Iti pay maipatinayon, dagiti Kaspio a Rungan, nga isu daytoy ti nagan ti rehion idiay probinsia ti Tehran iti Iran, ket maysa pay daytoy a mabalin a pirgis ti ebidensia nga immakarda idiay abagatan ti baybay. Ti Irani a siudad ti Qazvin ket makibinningay ti ramut ti naganna iti nagan ti baybay. Iti kinapudno, ti tinawtawid nga Arabiko a nagan para iti baybay ket, Bahr al-Qazwin (Baybaya ti Qazvin).
Iti klasiko a kinaugma kadagiti Griego ken dagiti Persiano daytoy ket tinawtawagan ti Taaw Hyrcania. Iti Persiano a kinaugma, ken ti pay moderno nga Iran, daytoy ket makunkuna a ti baybay Mazandaran. Idiay Iran, daytoy ket sagpamisan pay a makunkuna a kas ti Daryā-i Xazar sometimes. Kadagiti Indiano daytoy ket tinawtawagan idi ti Kashyap Sagar. Kadagiti agsasao ti Turko a pagpagilian daytoy ket naamammuan iti Baybay Khazar. Dagiti daan a Ruso a taudan ket tinawtawaganda iti Khvalyn wenno Baybay Khvalis (Хвалынское море / Хвалисское море) manipud iti nagan a Khwarezmia. Dagiti Taga-ugma nga Arabiko a taudan ket tinawtawaganda a kas ti Baḥr Gīlān (بحر جیلان) a kaibuksilanna a kas "ti Baybay Gilan".
Dagiti Turko a pagsasao ket agus-usar ti agpapada a nomenklatura a maigiddiat kadagiti Indo-Europeano a pagsasao dita ngato. Kas pagarigan, iti Turkmenistan, ti nagan ket Hazar deňizi, iti Azeri, daytoy ket Xəzər dənizi, ken iti moderno a Turko, daytoy ket Hazar denizi. Iti amin kadagitoy a kaso, ti maikadua abalikas ket kaibuksilan ti "baybay", ken ti umuna  balikas ket mangitudtudo ti naipakasaritaan a Hasaro nga adda idi ti dakkel nga imperio a naikuartel idiay Amiananti Baybay Kaspio idi baetan ti maika-7 ken maika-10 a siglo.
Pannakaporma
thumb|left|215px|Ti Baybay akaspio (Bahr ul-Khazar). Ibn Hawqal
Kasla ti Baybay Nangisit, ti Baybay Kaspio ket tidda ti taga-ugma a Baybay Paratethys. Ti Baybay Kaspio ket nagbalin a napalikmutan ti daga idi agarup a 5.5 a riwriw a tawtawen gapu ti tektoniko a panakaibagkat ken ti panakaibaba ti lessad ti baybay. Iti las-ud kadagiti napudot ken namaga a paset ti panawen ti klima, ti napalikmutan ti daga a baybay ket kaaduan daytoy ket namagaan, a nakadeposito kadagiti ebaporitiko a sedimento a kas ti halito a nagbalin a naabbongan babaen kadagiti naiyangin a deposito ken sinerraan a kas maysa nga ebaporitiko a baniera no nalamiis, ti nabasa a klima ket punuenna ti baniera. Gapu ti agpauneg a panagayus ti nasadiwa a danum, ti Baybay Kaspio ket maysa a danaw ti nasadiwa a danum iti akin-amianan a pasetna. Daytoy ket naapapgad idiay Irani nga aplaya, nga idiay pagkargaan a labneng ket adda laeng ti bassit a panagayus. Iti agdama, ti katimbengan a kaapgad ti Baybay Kaspio ket maysa a pagkatlo kadagiti taaw ti Daga. Ti Garabogazköl nga ensenada, a nagmaga idi ti panagayus ti danum manipud iti nangruna a bagi ti Baybay Kaspio ket nalappedan idi tawtawen 1980 ngem daytoy ket naipasublin, ket kankanayon a malabsanna ti kaapgad ti pateg iti 10.
Heograpia
thumb|250px|Mapa ti Baybay Kaspio, ti duyaw a pannkamaris ket mangitudtudo ti pagatianan a labneng ti Kaspio. (Manipud idi nailadawan daytoy a mapa, ti kaaripingna a [[Baybay Aral ket immadu a napabassit ti kadakkelna)]] Ti Baybaya Kaspio ket isu ti kadakkelan nga adda ti uneg ti daga a bagi ti danum iti lubong ken pakaidagupan para iti 40 aginggana ti 44% iti dagup dagiti danum danaw iti lubong. Dagiti aplaya ti Kaspio ket biningbingayan babaen ti Azerbaijan, Iran, Kazakhstan, Rusia,ken Turkmenistan. Ti Kaspio ket nabingbingay kadagiti tallo a naisangsangayan a pisikal a rehion: ti Akin amianan, Tengnga, ken ti Akin abagatan a Kaspio. Ti Akin amianan ken Tengnga apagbeddengan ket ti Mangyshlak a Pangrugian, a gayatenna ti Isla Chechen ken Rawis Tiub-Karagan. Ti Tengnga ken Akinabagatan a pagbeddengan ket ti Apsheron a Pangrugian, timaysa apaldpad ti tektoniko a taudan a nagbaetan ti kontinente ti Eurasia ken maysa a naintaawan a tidda, a gumay-at babaen ti Isla Zhiloi ken Rawis Kuuli. Ti luek Garabogazköl ket isu ti naapgad nga akin daya a sumrekan ti Kaspio, a paset ti Turkmenistan ket sagpaminsan a maysa a danaw gapu ti istmo a mangudua daytoy manipud iti Kaspio.
Dagiti nagibasaran
Paammo
1629
Ti tawen idi 1629 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Lunes iti kalendario a Gregoriano ken ti kadawyan a tawen a nangrugi iti Huebes iti nabunbuntog iti 10 nga aldaw a Kalendario a Huliano.
Gobierno ti Hapon
Ti gobierno ti Hapon ket maysa a batay-linteg a monarkia a ti kabilegan ti Emperador ket awan patingnga. Kas maysa a seremonial a daulo, naipalpalawag isuna babaen ti 1947 a batay-linteg a kas "ti simbolo iti estado ken iti panagkaykaysa dagiti tattao". Ti bileg ket tengtenglen babaen ti Kangrunaan a Ministro iti Hapón ken dagiti dadduma paya a nabutosan a kam-kameng iti Dieta, a ti katurayan ket karbengan a naited kadagiti tattao a Hapon. Ti Emperador ket agtignay a kas ti daulo iti estado kadagiti diplomatiko nga okasion. Ni Akihito ket isu ti agdama nga emperador ti Hapon. Naruhito, Nabalangatan a Prinsipe ti Hapon, ket isu ti nailinia a sumurono iti trono.