cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Listaan dagiti timbengan ti oras ti UTC
UTC+10:00, K
Dagiti nangruna a siudad: Sydney, Melbourne, Yakutsk, Port Moresby
UTC+12:00, M
Dagiti nangruna a siudad: Auckland, Wellington, Suva, Anadyr
UTC+12:45, M†
Dagiti kangrunaan a siudad: Waitangi
UTC+13:00, M†
Dagiti kangrunaan a siudad: Apia, Nukualofa
UTC+14:00, M†
Kiritimati
Listaan dagiti napili a pagsasao ti estado ken territorio ti Estados Unidos
Amin dagiti 50 nga estado ti Estados Unidos nga addaan kadagiti napili a pagsasao, ken para iti Distrito ti Columbia ken dagiti tallo a teritorio ti Estados Unidos.
Dagiti pagsasao ti Estados Unidos
Ti Ingles ket isu ti nailian a pagsasao ti Estados Unidos, nga adda iti 82 a porciento a makunkunada nga isu ti patneng a pagsasao da, ken adda 96 a porciento nga agkunkuna a "nalaing da a makasao" wenno "nalaing da unay a makasao". Ngem awan ti makunkuna nga opisial a pagsasao iti gobierno.
Gangnam Style
right|thumb|250px|Dagiti ubbing ket agsalsalada ti kanta a tinawtawagan ti Gangnam Style, idiay Kadena a Sentro ti Agtutubo idiay Kadena a Kuartel ti Aero Puersa, Hapon, idi Nob. 2, 2012.
Ti "Gangnam Style" (Koreano: 강남스타일), ket maysa a kanta ti taga-Abagatan a Korea a musikero a ni PSY.
Burgos, Pangasinan
Ti Burgos ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Pangasinan iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Burgos ket nabingbingay a politikal kadagiti 14 a barbaranggay.
• Anapao (Bur Anapac)
• Cacayasen
• Concordia
• Ilio-ilio (Iliw-iliw)
• Papallasen
• Poblacion
• Pogoruac
• Don Matias
• San Miguel
• San Pascual
• San Vicente
• Sapa Grande
• Sapa Pequeña
• Tambacan
Lyndon B. Johnson
Ni Lyndon Baines Johnson (Agosto 27, 1908 –  Enero 22, 1973), kankanayon a naibagbagaan ani LBJ, ket isu idi ti maika-36 a Presidente iti Estados Unidos (1963–1969), ti maysa a puesto a tinakemna kalpasan ti panagserbisiona a kas ti maika-37 a Bise Presidente iti Estados Unidos (1961–1963). Isu ket maysa kadagiti uppat a tao a nagserbi kadagiti amin nga uppat a bnabutosan a pederal nga opisina iti Estados Unidos: Representatibo, Senador, Bise Presidente, ken Presidente. Ni Johnson, ket maysa a Texas Demokrata, a nagserbi a kas maysa a Pannakabagi ti Estados Unidos manipud idi 1937–1949 ken kas ti maysa a Senador manipud idi1949–1961, a maraman dagiti innem a tawwn a kas Kaaduan a Daulo ti Senado ti Estados Unidos, dua kasa Daulo tiMinoridad ti Senado ken dua a kas Kaaduan a Baut ti Senado. Kalpasan ti napaay a panaglampaniana para iti Demokratiko a nominasion idi 1960, ni Johnson ket dinamag babaen ni John F. Kennedy nga isu ti tumaray a kaduana par iti 1960 a pangbutos ti presidente.
Pagsasao a Bughotu
Ti pagsasao a Bughotu (mailetra pay a kas Bugotu) ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko nga insasao idiay Is-isla Solomon. Agtataeng dagiti agsasao idiay Isla Santa Isabel ken iti bassit a kaarruba nga Isla Furona.
Magallanes, Cavite
Ti Magallanes ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Cavite iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Magallanes ket nabingbingay kadagiti 16 a baranggay.
• Baliwag
• Bendita I
• Caluangan
• Medina
• Pacheco
• Baranggay 1 (Pob.)
• Baranggay 2 (Pob.)
Eudicotidae
Ti Eudicotidae ket dagiti monopiletiko a klade dagiti mula nga agsabsabong a tinawtawagan kadagiti tricolpate wenno dagiti saan a magnoliid a dicot babaen dagiti dati a mannurat. Ti botaniko a pannakaibaga ket naipayammo idi 1991 babaen ti ebolusionario a botaniko a ni James A. Doyle ken paleobotaniko a ni Carol L. Hotton tapno maiyunayunay ti kinaudi nga ebolusionario panagtitipon ti tricolpate a dicot manipud ti nasapsapa, dagiti saan unay a naipangruna, a dicot. Ti asideg a pannakaikabagian kadagiti mula nga agsabsabong iti bukbukel a mota ti tricolpate ket immuna idi a makitkita kadagiti morpolohiko a panagadal kadagiti nagbibingayan a tinawid a karakter. Dagitoy a mula ket addaan kadagiti naisangayan a ugali kadagiti bukodda a bukkel ti mota a mangipakpakita ti tallo a colpi wenno dagiti gurit a kaabay ti polar nga aksis. Ti kinaudi a molekular nga ebidensia ket nangpasingked ti henetiko a batayan para iti ebolusionario a pannakaikabagian dagiti mula nga agsabsabong iti bukbukel ti mota ken ti dicotyledon nga ugali ti tricolpate. Ti pnangibaga ket kaibuksilanna dagiti "agpayso a dicotyledon" gapu ta aglaon ti kaaduan kaadgiti mula a naikeddengen a dagiti dicot ken addaan ti panangilasin kadagiti dicot. Ti panangipaga ti "eudicotidae" ket kanungplanen a kaaduan a naampon iti botanika tapno mangibaga ti maysa kadagiti dua a kadakkelan a klade dagiti angiospermae (buklen tisumurok a 70% dagiti sebbanagn ti angiospermae), ti sabali pay ket dagiti dagiti monocot. Dagiti natidda nga angiospermae ket masansan a naibagbaga a kas dagiti basal nga angiospermae wenno dagiti paleodicot ngem dagitoy a panangibaga ket saan pay nga adu wenno kankanayon a naampon gapu ta saanda a mangitudo ti maysa agrupo ti monopiletiko.
Magallanes, Cavite
Dagiti baranggay
• Baranggay 3 (Pob.)
• Baranggay 4 (Pob.)
Eudicotidae
Adu kadagitinadayeg a mula ket dagiti eudicots, a mairaman kadagiti adu a masida a mulmula, kaykayo, ken dagiti ornamental. Adda met dagiti kadawyan ken pamiliar a eudicotidae ket mangiraman ti kamkameng ti pamilia ti mirasol kasla ti kadawyan a dandelion, ti forget-me-not, repolio ken dagiti sabali pay a kameng iti pamiliana, iti mansanas, buttercup, arse ken macadamia. Kaaduan kadagiti adu ti bulongna a kayo iti tengna a latitud ket tagikua pay dagiti eudicotidae, malaksid kadagiti kayo ti magnolia ken tulipa a tagikua ti magnoliids, ken Ginkgo biloba a saan daytoy nga angiospermae.
Magallanes, Cavite
Dagiti baranggay
• Baranggay 5 (Pob.)
• Ramirez
Eudicotidae
Ti nagan nga "eudicotidae" ket inus-usar iti sisitema APG, ti 1998, ken sistema APG II, ti 2003, para itipanangidasig kadagiti angiospermae. Daytoy ket maipakat ti klade, ti grupo ti monopiletiko, a mangiraman ti kaaduan kadagiti (dati) dicot.
Dagiti subdibision
Dagiti eudicotidae ket mabaln met a mabingbingay kadagiti dua a grupo: dagiti basal a eudicotidae ken dagiti bugas a eudicotidae. Dagiti basal nga eudicotidae ket maysa nga inpormal a nagan para kadagiti grupo ti parapiletiko. Dagiti bugas nga eudicotidae ket dagiti grupo ti monopiletiko.
Magallanes, Cavite
Dagiti baranggay
• Tua
• Urdaneta
Eudicotidae
Dagiti subdibision
Ti maikadu apanagadal ket nangisingasing idi a dagiti buagas nga eudicotidae ket mabalinda met a mabingbingay kadagiti dua a klade- Pentapetalae - a mangbukel kadagiti amina a eudicotidae malaksid kadagiti Gunnerales - ken Gunnerales.
Magallanes, Cavite
Dagiti baranggay
• Kabulusan
Eudicotidae
Dagiti subdibision
Ti Pentapetalae ket mabalin met a mabingbingay kadagiti tallo a klades:
Magallanes, Cavite
Dagiti baranggay
• Bendita II
Eudicotidae
Dagiti subdibision
Iti kaunegan dagiti bugas nga eudicotidae, dagiti kadakkelan a grupo ket dagiti "rosids" (bugas a grupo nga addaan ti prefix nga "eu−") ken dagiti "asterids" (bugas a grupo nga addaan ti prefix nga "eu−").
Iti ad-adu pay a salaysay, iti kaunegan ti tunggal amaysa a klade adda met dagiti saan a naipuesto a pamilia ken dagiti urnos (dagiti saan a naipuesto a henero ket saan a naibagbaga):
Nota : “ + ....” = pagpilian, a kas maysa a nailasin kadagiti dati a pamilia.
Romanisasion ti Insik
thumb|right|200px|"Nailian a pagsasao" (國語; Guóyǔ) naisurat kadagiti karakter ti Tradisional ken Napalaka nga Insik, a sinaruno babaen dagiti romanisasion ti Hanyu Pinyin, Gwoyeu Romatzyh, Wade-Giles, ken Yale.
Ti Romanisasion ti Insik ket ti panagusar ti alpabeto a Latin tapno maisurat ti Insik. Ti Insik ket agus-usar iti sinuratan a logograpik, ken dagiti karakterna ket saan a dagus a mangirepresenta kadagiti ponema. Adda metten dagiti adu a sistema nga agus-usar kadagiti karakter ti Romano tapno mangirepresenta ti Insik iti amin a paset ti pakasaritaan. Linaglagip ni lingguista Daniel Kane, "Naibagbaga idi a ti sinologo ket nasken a kasla dagiti musikero, a mabalin nga agsurat iti maysa a tekla ken sisasagana a mangisurat kadagiti sabali a tekla." Nupay kasta, ti Hanyu Pinyin ket nagbalinen a ti internasional a pagalagadan manipud idi 1982. Dagiti adu pay nga ammo a sistema ket mairaman ti Wade-Giles ken ti Yale a Romanisasion.
Adu dagiti usar para iti Romanisasion ti Insik. Daytoy ket agserbi iti naserbi a ramit para kadagiti gangganaet nga agad-adal iti Insik babaen ti panangibaga ti pannakabalikas kadagiti saan a pamiliar a karakter. Daytoy ket makatulong pay para iti panangipalawag ti panangibalikas — ti panangibalikas ti Insik ket parikut kadagiti dadduma nga agsasao iti sabali a saan nga agsinnaranay a maawatan a karkaruay ti Insik a saan a nalaing a makasao iti Mandarin. Dagiti pagalagadan a tekla a kas ti QWERTY ket naidesinio dagitoy para iti alpabeto a Latin, a masansan a mangaramid a narigat iti panangikabil kadagiti karakter iti insik iti kompiuter. Dagiti diksionario ti Insik ket addaanda iti narikut nga alagaden iti panagurnos para kadagiti karakter, ken dagiti sistema ti romanisasion ket mabalin a mangpalaka ti problema babaen ti panangilista kadagiti karakter babaen ti alpabetiko a pormada iti Latin.
Subpilo
Iti sientipiko a pannakaidasig ti biota, ti subpilo ket maysa a taksonomiko a ranggo iti soolohiko a nomenklatura.
Ti taksonomiko a ranggo ti 'subdibision' dagiti fungus ken taksonomia ti mula ket kapada ti 'subpilo' iti soolohiko a taksonomia.
Taksonomiko a ranggo
Ti Subpilo ket:
Kas pagarigan
Saan amin a dagiti pilo ti fauna ket nabingbingay kadagiti subpilo.
Charlene Gonzales
Ni Charlene Gonzáles Muhlach ket maysa a personalidad ti telebision ken pelikula ken sigud a reina ti kapintasan manipud idiay Filipinas.
Tribu (biolohia)
Iti biolohia, ti tribu ket isu ti taksonomiko a ranngo a nagbaetan ti pamilia ken ti henero. Daytoy ket maburikan iti baba dagiti ranngo iti pamilia nga addaan kadagiti nagan a naala manipud iti pamilia, a kas ti subpamilia. Daytoy ket masansan a nabingbingay kadagiti subtribu.
Pagsasao a Bontok
Ti Bontok (wenno Bontoc) ket maysa a patneng a pagsasao dagiti patneng a Tattao a Bontok iti Mountain Province, idiay akin-amaianan a paset iti Filipinas.
Pagsasao a Nancowry
Ti pagsasao a Nancowry (Nancoury, Nankwari) ket ti pagsasao a Nicobares a naisasao idiay Tengnga nga Is-isla Nicobar. Daytoy ket saan nga agsinnaranay a maawatan kadagiti sabali a sasao a Tengnga Nicobares.
Ernest Lawrence
Ni Ernest Orlando Lawrence (Agosto 8, 1901 – Agosto 27, 1958) ket pionero nga Amerikano a sientista ti nuklear ken nangabak iti Premio Nobel iti Pisika idi 1939 para kadagiti parnuayna iti siklotron. Isu ket ammo para iti obrana iti panangisina ti isotopo iti uranio para iti Manhattan Project, para iti panagpundar iti Lawrence Berkeley National Laboratory ken ti Lawrence Livermore National Laboratory.
Danaw Buluan
Ti Danaw Buluan ket ti maysa a danaw a mabirukan iti isla ti Mindanao iti Filipinas. Iti maysa a nakarkulo kalawa ti rabaw iti, daytoy ti maikatlo a kadakkelan a danaw iti Mindanao, kalpasan ti Danaw Lanao ken Danaw Mainit. Daytoy ket addaan iti agpakatengnga nga kangato iti.
Ti danaw ket binaetan dagiti probinsia ti Maguindanao ken Sultan Kudarat. Maipan ti danaw iti turay dagiti ili ti Buluan ti Maguindanao ken President Quirino aken Lutayan iti Sultan Kudarat.
Ti danaw ket pudno a buklen dagiti agdedenna a lutulot a labneng ti karayan Pulangi, Maanoy, Buluan, ken Alah, nga amin dagitoy ket tributario iti Karayan Mindanao.
Dagiti sebbangan ti ikan
Mabirukan iti danaw dagiti sumaganad a sebbangan ti ikan:
Dagiti pakadanagan ti enbironmento
Dagiti operasion ti panagmina kadagiti asideg a probinsia ti Abagatan a Cotabato ken Davao del Sur ken ti pay Sultan Kudarat ket makapataud iti pangta iti habitat ti danaw.
Jennica Garcia
Ni Jennica Alexis Maitim Garcia ( idiay Siudad ti Quezon, Filipinas) ket maysa a Filipina nga aktres.
Pagsasao a Dori'o
Ti pagsasao a Dori'o (ammo paya kas Kwarekwareo) ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko ti Is-isla Solomon.
Baybay Lazarev
Ti Baybay Lazarev ket nanaganan idi 1962 babaen ti Ekspedision ti Antartiko ti Sobiet a kas pammadayaw kenni Ruso almiral Mikhail Lazarev (1788–1851), nga isu ti nakaduktal ti nangruna a daga ti Antartika nga agraman ni Fabian Gottlieb von Bellingshausen idi 1820. Ti 2002 a burador ti IHO ket saan nga inaprobaran idi babaen ti IHO (wenno iti ania man a gunglo), ken ti 1953 a dokumento ti IHO (a saan nga aglaon iti daytoy a nagan) ket agdama nga agtultuloy nga isu ti maus-usar. Dagiti mangidaulo a turay ti heograpia ken dagiti atlas ket saanda nga agus-usar iti daytoy a nagan, a mairaman ti maika-10 nga edision ti World Atlas ti 2014 manipud iti National Geographic Society ti Estados Unidos ken ti maika-12 nga edision ti Britaniko nga Times Atlas of the World ti 2014. Ngem agus-usar dagiti mapa ti estado ti Sobiet ken Rusia.
Ti kaaduan a kaadalem dagiti danum ditoy ket 3000 a metmetro, ken ti kaadalem ket labsanna iti 4500 a metmetro. Daytoy ket gumay-at iti kalawa iti sumurok a 929,000 km².
Ti abagatan ti Baybay Lazarev ket mabirukan ti Aplaya Prinsesa Astrid iti Daga Reina Maud.
Periodiko a lamisaan dagiti elemento
thumb|right|350px|Ti pagalagadan a balabala iti periodiko a lamisaan. Dagiti maris ket iladawanda dagiti sabali a kategoria dagiti elemento.
Ti periodiko a lamisaan dagiti elemento ket listaan dagiti ammo nga atomo. Iti lamisaan (pakaammo) dagiti elemento ket maurnosda a maikabil babaen dagiti Atomiko a numero a mangrugi iti kababaan a numero. Ti atomiko a numero ti maysa nga elemento ket kapadana ti bilang dagiti elektron wenno dagiti proton iti dayta a maitudtudo nga atomo.
Iti lamisaan ti periodiko dagiti elemento ket naur-urnosda kadagiti punto ken grupo.
Ti maysa nga aray dagiti elemento iti labes ti lamisaan ket makunkuna a maus a punto. Ti tunggal maysa a punto ket addaan dagiti numero:manipud iti 1 aginggana ti 7. Ti umuna a punto ket addaan laeng iti 2 nga elemento dagitoy ket ti hidróheno ken helio. Ti maika-2 a punto ken maika-3 a punto ket addaan dagitoy a dua kadagiti 8 nga elemento. Dagiti dadduma ken sumaganad a punto ket atatiddog da.
Ti maysa a tukol dagiti elemento a pababa ti lamisaan ket makunkuna a grupo. Adaan dagiti 18 a grupo iti pagalagadan a periodiko a lamisaan. Ti tunggal maysa a grupo ket addaan iti maysa a numero manipud iti 1 aginggana ti 18. Dagiti elemento iti maysa a grupo ket addaanda kadagiti elektron nga agpapada a naurnos, a daytoy ket mangited kaniada ti agpapada a kimiko a tagikua. Kas pagarigan, ti grupo nga 18 ket naamamuan a kas ti natakneng nga alingasaw gapu ta dagitoy ket alingasaw da amin ken saanda a mabalin a mairaman kadagiti sabsabali nga atomo.
Ti periodiko a lamisaan ken mabalin nga usaren dagiti kimiko tapno mapaliiwanda dagiti pagtulada, ken dagiti mainaig a nagbaetan dagiti elemento. Kas pagarigan, dagiti elemento iti baba ken ti adayo a kanigid iti lamisaan ket kaaduan kadagitoy ket metaliko, ken dagiti elemento iti ngato a kanawan ket isuda ti kabassitan a metaliko.
Adda tallo a sistema dagiti grupo a numero; ti maysa ket agus-usar ti Arabiko a numero ken dagiti sabali a dua ket agus-usarda Romano a numero. Ti Romano a numero a nagnagan ket isu dagitoy ti immuna nga inus-usar ken dagitoy to tinawtawid a nagnagan; ti Arabiko a nagnagan ket isu dagitoy ti kabarbaro a nagnagan a nga ususaren ken inampon ti Internasional a Kappon iti Puro ken Naidangep a Kimika (International Union of Pure and Applied Chemistry ((IUPAC)). Ti IUPAC a nagnagan ket kinabuksilan a panagsukat ti dan a Romano a numero a sistema gapu ta dagitoy ket agus-usar da ti agpapada a nagnagan nga agipalpalawag ti sabsabali a banbanag a dagitoy ket kadawyanda a makaallilaw.
Ti periodoko a lamisaan ket pinarnuay ken inurnos babaen ti Ruso a kimiko a ni Dmitri Mendeleev idi 1869.
Pagsasao a Camorta
Ti pagsasao a Camorta (Kamorta) ket ti pagsasao a Nicobares a naisasao idiay tengnga nga Is-isla Nicobar. Daytoy ket saan nga agsinnaranay a maawatan kadagiti sabali a Tengnga a sasao a Nicobares.
Otto Stern
Ni Otto Stern (17 Pebrero 1888 – 17 Agosto1969) ket maysa idi nga Aleman a pisiko ken nagungunaan ti Premio Nobel iti Pisika idi 1943. Isu idi tikaaduan a nainomido a tao para iti Premio Nobel nga addaan kadagiti 82 a nominasion idi baetan ti 1925-1945, ken kanungpalan a nangabak idi 1943.
Guam
Ti Guam (Chamorro: Guåhån) ket maysa a naurnos, a saan a nainkorporado a teritorio iti Estados Unidos a mabirukan idiay akinlaud a Taaw Pasipiko. Maysa daytoy kadagiti lima a teritorio ti Estados Unidos nga addaan iti naipatakder a paisano a gobierno. Ti Guam ket nailista a kas maysa kadagiti sangapulo ket innem a Saan a Bukod a Naturayan a Teritorio babaen ti Naipangpangruna a Komite iti Dekolonisasion iti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Ti kapitolio iti daytoy nga isla ket ti Hagåtña (sigud idi nga Agaña). Ti Guam ket isu ti kadakelan ken akin-abagatan unay iti Is-isla ti Mariana.
Dagiti Chamorro, dagiti patneng a tattao ti Guam, ket immunada tinaengan ti isla idi agarup a 4,000 a tawtawen. Daytoy nga isla ket addan ti atiddog a pakasaritaan iti Europeano a kolonialismo. Nadutokan babaen ni Ferdinand Magellan idi agdama ti panagbanbaniaga dagiti Kastila idi Marso 6, 1521, ti immuna a kolonia ket naipatakder idi 1668 babaen ti Espania idi isasangpet dagiti agtalinaed a mairaman ni Padre San Vitores, maysa a Katoliko a misionero. Iti adadu ngen dua a siglo, ti Guam ket maysa a nangruna a pagsardengan para kadagiti Espaniol a Galeon ti Galeon a tinawen a nagbalballasiw iti Pasipiko. Daytoy nga isla ket tinengngel babaen ti Espania aginggana idi 1898, nga idi daytoy ket naisuko iti Estados Unidos idi panawen ti Gubat ti Espaniol-Amerikano ken ti kalpasan daytoy ket naited a kas paset iti Tulag ti Paris.
Kas ti kadakkelan nga isla idiay Mikronesia ken ti maymaysa laeng a tinengngel ti Estados Unidos nga isla iti dayta a rehion sakbay ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, ti Guam ket tiniliw ti Hapon idi Disiembre 8, 1941, kadagiti oras kalpasan ti panagbomba ti Pearl Harbor, ken nasakupan iti dua ken kagudua a tawtawen. Iti panawen daytoy a panagsakup, dagiti tattao iti Guam ket suheto kadagito aramid a mairaman ti tuok, putolan ken rames, ken napilitda nga umampon ti Hapon a kultura. Ti Guam ket suheto idi ti narungsot a panakilablaban idi natiliw met laeng ti isla babaen dagiti tropa ti Estados Unidos idi Hulio 21, 1944, ti petsa a tinawen a napammadayawan a kas ti Wayaan nga Aldaw.
Hungaria
Ti Hungaria (Magyarország ) ket maysa a naserraan ti daga a pagilian idiay Tengnga nga Europa. Daytoy ket mabirukan idiay Labneng Karpato ken nabeddengan babaen ti Eslonakia iti amianan, Ukrania, ken Romania iti daya, Serbia, ken Kroasia iti abagatan, Eslobenia iti abagatan a laud ken Austria iti laud. Ti kapitolio ti pagilian, ken ti kadakkelan a siudadna, ket ti Budapest. Ti Hungaria ket maysa a kameng ti Kappon ti Europa, NATO, ti OECD, ti Visegrád a Grupo, ken ti Schengen a Tulagan. Ti opisial a pagsasaona ket ti Hungaro, a naamammuan pay a kas ti Magyar, a paset daytoy Finno-Ugric a grupo ken isu daytoy ti kaaduan a naisasao ti saan nga Indo-Europeano a pagsasao idiay Kappon ti Europa.
Kalpasan dagiti paset ti panawen a nagsasaruno a panagtataeng dagiti Celta, Romano, Huns, Eslabo, Gepid, ke Avar, ti pundasion ti Hungaria ket naipundar idi naladaw a maika-19 a siglo babaen ti Hungaro a prinsipe a ni Árpád, a ti nalatak nga apona a ni San Esteban I ket naipangato iti trono idi 1000 AD iti balangat nga inpatulod babaen ni Papa Silvestre II manipud idiay Roma. Ti Pagarian ti Hungaria ket adda daytoyen manipud idi 946 a tawtawen, ken dagiti nadumaduma apuntos ket naikedkeddeng idi a kas maysa a nangruna a politikal a bileg idiay Europa, a maysa akadagiti kultural a sentro ti Lumaud a Lubong. Kalpasan ti agarup a 150 a tawtawen ti bassit a Otomano a panaturay (1541–1699), ti Hungaria ket naitiptipon iti Habsburg a Monarkiay, ken kalpasan daytoy ket naikeddeng a kas gudua ti dua a monarkai ti Austro-Hungaria (1867–1918).
Daytoy ket maysa a nalatak a bileg aginggana idi gibus ti Sangalubongan a Gubat I, ti Hungaria ket nannugpalan a nakapukaw kadagiti agarup a 70 porsiento ti teritoriona, maysa a pagkatlo ti etniko a Hungaro a populasion, ken amin dagiti sangladanna babaen ti Tulag ti Trianon, a dagiti termino ket ket naikedkeddeng a nakaro unay babaen kadagiti kaaduan ti Hungaria. Kalpasan ti nabagas nga ekonomiko ken politikal a pannakatalna, ti Hungaria ket nasakupan ti autoritario a turay, ken nagtengan ti pannakikaduana iti Nazi nga Alemania idi las-ud ti Sangalubongan a Gubat II. Kalpasan ti gubat, ti Hungaria ket tinurayan babaen dagiti Sobiet, a simsimrek iti panawen ti Komunista idi 1947 kalpasan ti pannakabangon ti Republika ti Tattao ti Hungaria. Iti las-ud ti daytoy a paset ti panawen, ti Hungaria ket nakagun-od ti nawatiwat a sangalubongan a pannakadlaw idi las-ud ti Rebolusion ti 1956, ti kadakkelan a yaalsa a rimsua iti kaunegan ti sakup ti Sobiet. Kalpasan ti paset tipanawen ti kadawyan a liberal a turay ti komunismo, idi 1989 ti Hungaria ket nangirugrugi ti naballigi a panaglukatna kadagiti pagbeddenganna iti Austria, a mangtulong daytoy ti panagpadaras ti panagrebba ti Dumaya a Panagkaykaysa.
Manipud idi 1989, ti Hungaria ket tinurturayanen babaen ti demokratiko a parlamentario a republika, ken tatta nga aldawen ket naikedkeddeng a kas maysa a narang-ay a pagilian nga adda ti nangato a matgedan nga ekonomia. Ti Hungaria ket maysa kadagiti tallopulo a kadayegan a papanan dagiti turista iti lubong, a mangawawis kadagiti 10.2 a riwriw a turista ti tunggal maysa a tawen (2011). Ti pagilian ket pagtaengan ti kadakkelan a sistema ti rukib ti napudot nga ubbog ken ti maikadua a kadakkelan a napudot a danaw iti lubong (Danaw Hévíz), ti kadakkelan a danaw iti Tengna nga Europa (Danaw Balaton), ken ti kadakkelan a masna a karuotan idiay Europa (Hortobágy).
Naurnong a nagnagan dagiti grupo iti agpapada nga elemento
Ti Naurnong a nagnagan dagiti grupo iti agpapada nga elemento ket isu ti termino nga inususar babaen ti IUPAC a panangipalpalawagan ti nomenklatura para iti panakaikategoria kadagiti kimiko nga elemento.
Dagiti sumaganad a nagnagan ket napasingkedan babaen ti IUPAC:
Ti ket agususar ti adda dita baba a hibrido a sistema iti periodiko a lamisaan- ken dagiti minaig nga artikulo ti kimiko nga elemento:
Adu pay dagiti dadduma a nagnagan para iti grupo dagiti elemento a kadawyan a maususar, ken dagiti dadduma pay a nausay kadagiti napalabas a pakasaritaan. Dagiti kas pagarigan a nairaman:
Ti aniaman a periodiko a lamisaan a grupo ken mabalin a mausar iti daytoy a kapanunutan. Sagpaminsan a ti numero ti grupo ket maus-usar, a kas ti grupo 14 nga elemento, ken sapaminsan a ti nagan iti umuna nga elemento iti grupo ket maus-usar, a kas ti karbon a grupo wenno karbon a pamilia.
Kimiko nga elemento
600px|thumb|Ti [[periodiko a lamisaan dagiti kimiko nga elemento]]
Ti maysa a kimiko nga elemento ket maysa a puro a kimiko a sustansia a buklen iti maysa a kita iti atomo a mailasin babaen ti bukodna nga atomiko a numero, a daytoy ket ti bilang dagiti proton iti katengngaanna. Dagiti am-ammo a kas pagarigan dagiti elemento ket mairaman ti karbon, Oksíheno, aluminio, landok, gambang, balitok, Merkúrio, ken buli.
Manipud idi Nobiembre 2011, adda dagiti nainagananen a 118 nga elemento, ti kinaudi ket ti ununseptio idi 2010. Kadagiti 118 a naamammoan nga elemento, dagiti 98 nga immuna laeng ti masna a rimsua iti Daga. Iti kadagitoy, 80 ket natalna, a dagiti dadduma ket radioaktibo, a malunglunsot kadagiti nalaglagaan nga elemento kadagiti nadumaduma a rukod ti oras manipud iti bassit a paset ti segundo aginggana ti bilion a tawtawen. Dagiti elemento a saan a masna a rumsua iti Daga ket parbo a naipataud a kas dagiti sintetiko a produkto dagiti inaramid ti tao a nuklear a panagsumamay.
Ti hidróheno ken helio ket isu dagitoy ti kaaduan nga elemento iti law-ang. Nupay kasta, ti landok ket isu ti kaaduan unay nga elemento (babaen ti masa) a mangbukel ti Daga, ken ti oksíheno ket isu ti sapasap a kaaduan iti ukis iti Daga. Nupay dagiti amin a naamammoan a kikmiko a banag ket binuklan kadagitoy nga elemento, ti kimiko a banag ket buklenna laeng ti agarup a 15% kadagiti banag iti law-ang. Dagiti nabati ket nasipnget a banag, ti maysa a palimed a sustansia a daytoy ket saan a buklaen dagiti kimiko nga elemento gapu ta awanan dadgiti proton, neutron wenno elektron.
Dagiti kimiko nga elemento ket naipanunutan idi a pinarsua babaen dagiti nadumaduma a kosmiko a panagaramid, a mairaman ti hidróheno, helio (ken ti bassit a kaadu ti litio, berilio ken boro) a naaramid manipud iti Big Bang ken kosmiko nga annaraar nga espalasion. Ti panagpataud kadagiti nadagsen nga elemento, manipud iti karnon aginggana kadagiti kadagsenan unay nga elemento, ket mairugi babaen ti estelar a nukleosintesis, ken dagitoy ket naaramid a magun-od para iti sumaganad a solar a sistema ken panagporma dagiti planeta babaen ti supernova, a daytoy ket nagiparuak kadagiti elemento iti law-ang. Ti kaadu unay ti oksiheno, siliko, ken landok iti Daga ket mangipakita kadagti sapasap a panakapataud manipud kadgiti kastoy a bituen, kalpasan dagiti nalaglagan nga alingasaw nga elemento ken dagiti bukodda a kompuesto ket naikkatanen. Bayat a kaaduan kadagiti elemento ket sapasap a makitkita a kas natalna, adda dagiti bassit a masna a panagbalbaliw iti maysa nga elemento iti sabali ket adda rumsua iti tatta a panawen, manipud iti panaglungsot dagiti radioaktibo nga elemento ken dagiti dadduma pay a masna a nuklear a panagaramid.
Dagiti relatibo a puro a wadan dagiti nailaslasin nga elemento ket saan unay a mabirbirukan iti katutuboe. Bayat nga amin dagiti 98 a masna a rumrumsua nga elemento ket nainaganandan kadagiti mineral a wadan ti ukis ti Daga, adda laeng dagiti bassit a minoridad kadagiti elemento a mabirbirukan a kas saan a mabigbigan, a relatibo a puro a minerales. Dagiti sapasap nga ad-adu a kastoy a "patneng nga elemento" ket ti gambang, pirak, balitok, karbon (a kas ti beggang, grapito, wenno diamante), asupre, ken merkurio. Amin ngem adda dagiti kaaduan nga nalpay nga elemento, a kas dagiti natakneng nga alingasaw ken dagiti natakneng a metal, ket kadawyan a mabirbirukan iti Daga iti naitiptipon ti kimika a porma, a kas dagiti kimiko a kompuesto. Bayat a 32 kadagiti kimiko nga elemento a rumrumsua iti Daga iti patneng a saan anaitiptipon a porma, kaaduan kadagityo ket rumrumsua a kas naglalaok. Ks pagarigan, ti angin ti tangatang ket kangrunaan a naglalaokan iti nitroheno, oksiheno, ken argon, ken dagiti patneng a natangken nga elemento ket rumsuada kadagiti naipagtitipon a metal, a kasla it landok ken nikel.
No dagiti dua a naisangsangayan nga elemento ket maipagtiptiponda babaen ti kimiko, nga adda dagiti atomo a nagtengtengngel kadagitoy babaen dagiti kimiko a piansa, ti pagbanagan ket makunkuna a kimiko a kompuesto. Dua apagkatlo kadagiti kimiko nga elemento a rumrumsua laeng iti Daga akas dagiti kompuesto, ken dagiti natidda a pagkatlo, ket kadawyan a kompuesto a porma dagiti elemento kadagitoy ti kaaduan. Dagiti kimiko a kompuesto ket mabalin a buklen dagiti elemento a naitiptipon ti apag-isu a sibubukel a bilang dagiti pannakaibagi dagiti atomo, a kas iti danum, asin, ken dagiti mineral a kas ti kuarso, kalsita, ken adda dagiti mena. Nupay kasta, ti kimiko a panagpiansa kadagiti adu a kita dagiti elemento ket maibanagan dagiti kristalina a natangken ken dagiti metalliko a naipagtitipon a metal a dagiti apa-isu a kimiko a pagannurotan ket saanda a rumsua.
Ti pakasaritaan ken ti panagusar kadagiti elemento ket nangrugi kadagiit primitibo a kagimongan ti tao a nakabiruk kadagiti patneng nga elemento a kas ti gambang ken balitok, ken nangiyaon (naglunag) ti landok ken dagiti sabsabali pay a metal manipud kadagiti bukodda a mena. Dagiti Alkimista ken kimiko ket dimtengda a nanginagan kadagiti adu pay, a gangani amian a masna a rimrimsua nga elemento ket naamammoanen babaen idi 1900. Dagiti tagikua dagiti kimiko nga elemento ket kadawyan a naipabuklan ti panagusar ti periodiko a lamisaan a mangur-urnos kadagiti elemento babaen ti ngumatngato a numero ti atomiko kadagiti aray (dagiti "punto") nga ayan dagiti teddek (dagiti "grupo") ket makibinningayda maululit a ("periodiko") maipapan iti bagi ken dagiti kimiko atagikua. No dagiti puro a pormana, wenno kadagiti nadumaduma a kimiko a kompuesto wenno naglalaokan, gangani nga amin nga elemento ket adda maysa a nangruna a panagusar ti tao. Malaksid kadagiti nababa a gudua ti biag a radiaktibo nga elemnto, amin nga elemento ket magun-od babaen ti industria, a kaaduan kadagitoy ket iti nangato a degrado ti kinapuro.
Agarup a sangadosena kadagitoy nga elemnto ket kammasapulan kadagiti nadumaduma a biolohiko a biag. Kaaduan kadagiti narasay nga lemento iti Daga ket saan amasapsapul babaen ti biag (malaksid dagiti selenio ken yodo), a bayat nga adda dagiti kadawyan a saan a maus-usar a kas ti(aluminio ken titanio). Kaaduan kadagiti organismo ket makibinningayda kadagiti kasapulanda nga elemento, nga adda dagiti bassit laeng a pagiddiatan. Kas pagarigan, ti algas ti taaw ket agus-usar ti bromo ngem dagiti naindagaan a mula ken dagiti ayup ket saanda a makasapsapul kadagitoy, ken amin nga ayup ket makasapul ti sodio, ngem adda dagiti mula a saan a makasapul. Innem laeng kadagiti elemento—karbon, hidroheno, nitroheno, oksiheno, kalsio, ken posporo—ket mangbukel ti gangani a 99% iti masa ti bagi ti tao (kitaen ti pakabuklan iti bagi ti tao para iti kompleto a listaant). Iti maipatinayon, innem kadagiti nangruna nga elemento a kaaduan a mangbukel ti bagi ti tao, ti tao ket makasapul a mangibus ti maysa a dosena pay kadagiti elemento iti porma dagiti dadduma pay a kimiko a kompuesto.
2006
Ti 2006 (MMVI) ket maysa a kadawyan a tawen a mangrugi iti aldaw ti Domingo iti kalendario a Gregoriano. Kapadpadna dagiti tawen a 5766-5767 iti kalendario a Hebreo ken 1426-1427 iti kalendario nga Islamiko. Ti met 2006 ti ket Tawen ti Aso iti kalendario nga Intsik.
Naituding ti 2006 kas:
Nobiembre
thumb|140px|[[Victoria Quirino-Gonzalez]]
Disiembre
thumb|140px|[[Gerald R. Ford]]
Pagsasao a Katchal
Ti pagsasao a Katchal (Katchall, Katchál, Kachel), wenno Tehnu (Tēhnyu), ket ti pagsasao a Nicobares a naisasao idiay tengnga nga Is-isla Nicobar. Malaksid iti dialekto a Trinket (Trinkat, Trinkut, or Lâfūl), daytoy ket saan nga agsinnaranay a maawatan kadagiti sabali a sasao a Tengnga a Nicobares.
Prepektura ti Gifu
Mabirukan idiay tennga ti Hapon, ti Prepektura ti Gifu ket napauten a nagpapel iti maysa a nangruna a parte kas pagsasabtan iti Hapon, mangisilpo daytoy ti daya iti laud babaen dagiti dalan a kas ti Nakasendō. Idi las-ud ti paset ti panawen ti Sengoku, adu a tattao ti mangibagbaga iti Gifu babaen ti panagkuna iti, "tenglen ti Gifu ken matengngelmo ti Hapon."
Pakasaritaan
Ti kalawa ti daga a mangbukel ti moderno nga aldaw a Gifu ket nagbalin a parte ti Korte Yamato idi agarup ti tengnga ti maikapat a siglo. Gapu ta adda daytoy iti tengnga ti isla ti Honshū, daytoy ket lugar idin dagiti adu a mangipatingga a gubat iti amin a paset ti pakasaritaan ti Hapon, ti nangruna a kaduogan ket ti Gubat ti Jinshin idi 672, ken daytoy ti nakaiturongan ti pannakabangon ti panagbalin ni Emperador Temmu a kas ti maika-40 nga emperador ti Hapon.
Pagsasao a Fagani
Ti pagsasao a Fagani ket ti kameng ti pamilia ti sasao a San Cristobal, a naisasao idiay amianan a laud a parte ti isla ti Makira, dati nga ammo a kas San Cristobal iti Is-isla Solomon.
Prepektura ti Gifu
Pakasaritaan
Ti lugar ti ti Prepektura ti Gifu ket buklen dagiti daan a probinsia ti Hida ken Mino, ken dagiti pay babbabassit a parte ti Echizen ken Shinano. Ti nagan ti prepektura ket naala manipud iti kapitoliona a siudad ti Gifu, a ninaganan met idi babaen ni Oda Nobunaga idi las-ud iti kampaniana a mangitipon iti amin a Hapon idi 1567. Ti umuna anausar a karakter ket nagtaud manipud iti Qishan (岐山), ti naisalaysayan a bantay manipud idi iti kaaduan a nakaikaykaysaan ti Tsina, ken ti met maikadua a karakter ket nagtaud manipud iti Qufu (曲阜), ti nakaiyanakan a lugar ni Confucius. Pinili ni Nobunaga dagita a karakter gapu ta kinayatna a maikaykaysa amin iti Hapon ket kinayatna nga isu ket maimatangan a nalatak nga isip.
Iti pakasaritaan, ti prepektura ket nagserbi a kas sentro iti panagparnuay ti espada iti amin a Hapon, a ni Seki idi ti ammo a kalaingan a nagar-aramid kadagiti espada iti Hapon. Iti agdama, ti pigsana ket iti moda (kangrunaan idiar siudad ti Gifu) ken inhenniero iti aerospace (Kakamigahara).
Idi Oktubre 28, 1891, ti agdama nga aldaw a siudad ti Motosu ket isu idi ti episentro para iti gingined Mino-Owari, ti maikadua a kapigsaan a gingined a napasamak idiay Hapon.
Heograpia
Maysa daytoy kadagiti bassit a napalikmutan ti daga a prepektura ti Hapon, ti Gifu ket makibinningay kadagiti pagbeddengan kadagiti pito a prepektura: Aichi, Fukui, Ishikawa, Mie, Nagano, Shiga ken Toyama. Dagiti kodigo ti koreo ti Hapon ket mangrugida amin kadagiti tallo a numero, manipud iti 001 aginggana iti 999. Ti paset ti Gifu ket addaa iti pasakbay iti 500, ken mangipaltiing daytoy iti lokasionna iti tengnga ti Hapon. Ti sentro ti populasion ti Hapon ket agdama a mabirukan idiay Siudad ti Seki, Prepektura ti Gifu. Ti sentro ti populasion ket ti naipagpagarup a punto a ti pagilian ket perpekto a nabalanse a ti tunggal a maysa a tao ket adada iti agpapada a katayagt. Ti lugar ket nakarkulo idi babaen ti panagusar ti senso idi 2005.
Dagiti rehion
Ti Gifu ket addaan kadagiti lima a saan nga opisial a rehion, ken mangpubos agtitinnulong dagiti lokal a munisipalidad a mangiragpat ti kaarrubayan a lugar. Dagiti lima a rehion ket ti Seinō, Gifu, Chūnō, Tōnō ken ti Hida. Dagiti pagbeddengan dagiti rehion ket saanda unay a nasayaat a naipalawag, ngem kadaywanda a namarkaan kadagiti nagruna a siudad.
Topograpia
Ti akin-amianan a rehion ti Hida ket kaaduanna dagiti natayag a bantay, a mairaman dagiti paset ti Alpes ti Hapon. Ti akin-abagatan a rehion ti Mino ket kaaduan a parte ti nalames a Tanap Nōbi, ti nalawa a lugar ti tantanap iti nalames a daga. Kaaduan iti populasion ti prepektura ket agtataengda iti akin-abagatan a parte ti prepektura, idiay asideg ti naidesgnado a siudad ti Nagoya.
Ti kabambantayan a rehion ti Hida ket aglaon iti Banbantay Hida, a naibagbaga met a kas ti "Akin-amianan nga Alpes," ken ti Banbantay Kiso, nga mmo met a kas ti "Tengnga nga Alpes" idiay Hapon. Ti Banbantay Ryōhaku ket adda met idiay rehion ti Hida. Dagiti dadduma a nangruna a kabambantayan ket mairaman ti Banbantay Ibuki ken ti Banbantay Yōrō.
Kaaduan ti rehion ti Mino ket buklen dagiti aluvial a tanap iti Tallo a Karkarayan Kiso, nga isu dagitoy ti Karayan Ibi, Karayan Kisor ken Karayan Nagara. Dagiti taudan dagiti amin a tallo a karayan ket idiay Prepektura ti Nagano ken kanungpalanda nga agayus iti uneg dagiti Prepektura ti Aichi ken Mie sakbay nga agayus idiay Luek Ise. Dagiti dadduma pay a nangruna a karayan ti prepektura ket mairaman dagiti karayan ti Jinzū, Takahara, Shō, Shōnai, Yahagi ken Itoshiro.
Klima
Ti klima ti Gifu ket agdumaduma manipud iti klima ti nadam-eg a subtropikal iti abagatan, ken kanungpalan a mapan iti klima ti nadam-eg a kontinental iti amianan.
Gapu ta ti rehion ti Mino ket napalikmutan kadagiti baba a bantay, ti temperatura ket agbaliwbaliw iti amin a paset ti tawen, manipud kadagiti napudot akalgaw aginggana kadagiti nalamiss a panaglalam-ek. Kas pagarigan, ti akindaya a siudad ti Tajimi, ket masansan a mangirehistro kadagiti kapudotan a temperatura idiay Hapon iti tinawen ken naikeddeng nga isu ti kapudotan a siudad iti uneg ti Honshū ken addaan daytoy iti pagtengngaan a kapudot iti aldaw iti 34.1 °C iti las-ud ti tengnga ti kalgaw. Idi Agosto 16, 2007, ti Tajimi ket nakairehistro iti rekord ti kapudotannga aldaw iti pakasaritaan ti Hapon iti—40.9 gradgrado Celsius. Napudpudot dagiti kalgaw, ken ti napalikmutan ti daga a lugar ket agbalin nga isla ti pudot, ken ti temperatura ket ngumatngato no napudot, no agpul-oy dagiti namaga nga angin ti fohen kadagiti tuktok ti Banbantay Ibuki manipud iti rehion ti Kansai. Ti rehion ti Hida, iti nagatngato nga elebasionna ken iti agpaamianan a latitud, ket nalamlamiis ngem ti rehion ti Mino, ngem sagpaminsan met nga adda dagiti napudot unay nga aldaw. Ti rehion ti Hida ket nadaydayeg kadagiti nakaro a panaglalam-ek, a maikaiyeg kadagiti nakaro a panagniebe, a naipangpangruna kadagiti akin-amiana a lugar. Ti Shōkawa-chō, parset ti siudad ti Takayama, ket adda iti kabambantayan, ken ti lokasionna ket nakaiturongan iti pannakakuna iti klamiisan a natagitaon a lugar iti Honshū.
Dagiti munisipalidad
thumb|Mapa ti Prepektura ti Gifu
Amin dagiti siudad, dagiti ili, dagiti purok ken dagiti distrito ti Prepektura ti Gifu ket nailista dita baba.
Dagiti siudad
Adda dagiti duapulo ket maysa a siudad a mabirukan idiay Prepektura ti Gifu: thumb|right|Ōgaki thumb|right|Takayama thumb|right|Minokamo
Dagiti ili ken dagiti purok
Dagitoy dagiti ili ken dagiti purok iti tunggal maysa a distrito:
Palestina (panangilawlawag)
Ti Palestina ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
Pagsasao a Mirandes
Ti pagsasao a Mirandes (autonimo: mirandés wenno lhéngua mirandesa; mirandês wenno língua mirandesa) ket pagsasao a Romanse a tagikua ti lingguistiko a grupo ti Astur-Leonesa, a manmano a naisasao iti bassit a lugar ti amianan a daya ti Portugal, kadagiti munisipalidad ti Miranda do Douro, Mogadouro ken Vimioso. Ti Parlamento ti Portugal ket inikkanna ti kimmadduaan nga opisial a pannakabigbig (kakuyogna ti pagsasao a Portuges) para kadagiti lokal a banag idi 17 Septiembre 1998 babaen ti linteg 7/99 iti 29 Enero 1999.
Sangalubongan a Pundo ti Panguartaan
Ti Sangalubongan a Pundo ti Panguartaan (International Monetary Fund wenno IMF) ket maysa a sangalunongan a gunglo a nairugi idi 1944 idiay Konperensia ti Bretton Woods ken pormal a napartuat idi 1945 babaen dagiti 29 a kameng ti pagpagilian. Ti naibagbaga a gandat ti IMF ket ti mamngtalinaay kadagiti pannakisinnukat a gatad ti pannakisinnukat ti kuarta ken tumulong iti pannangibangon manen ti kalpasan ti Sangalubongan a Gubat II a sistema ti sangalubongan a panagbayad iti luboong. Dagiti pagilian ket agkontibusionda kadagiti kuarta iti maysa a urnongan babaen ti maysa a naipabatang a sistema manipud kadagitipagilian nga adda dagiti saan a natimbeng a panagbayad ket temporarioda a makautangda kadagiti pundo. Babaen kadagitoy a tignay ken dagiti dadduma pay a a panagsipsiput kadagiti ekonomia ken annuroten dagiti kamengna, ti IMF ket agob-obra a manparang-ay dagiti naikameng a pagpagilianna.
Pagsasao a Mirandes
Ti Mirandes ket addaan iti naisangayan a ponolohia, morpolohia ken panangurnos, ken naisangayan daytoyen a saan a nabibiit ngem ti pannakaporma ti Portugal idi maika-12 a siglo. Daytoy ket addaan iti ramut iti naisasao a Latin iti amianan ti Peninsula ti Iberia.
Sangalubongan a Pundo ti Panguartaan
Dagiti nagibasaran
20. http://www.clarin.com/politica/gobierno/FMI-advirtio-sancion-Argentina-mostrar_0_349165280.html
Pagsasao a Mirandes
Daytoy ket putot ti taga-ugma a pagsasao nga Astur-Leonesa iti akin-amianan a Iberia, ti naudi a tidda ti antigo a pagsasao ti Pagarian iti León, ken asideg a kabagian dagiti moderno a pagsasao ti Astur-Leonesa idiay Espania. Nupay kasta, dagitoy a panagtitipon ti teritorio ti Kastila ket saan a nakaapektar iti Mirandes, a nakapreserba ti naisangayan a lingguistiko a paggiddiatan no mainaig kadagiti Portugues ken Espaniol. Daytoy ket makibinngay kadagiti adu a leksikon kadagiti rehional a dialekto ti Portugal.
Subhenero
Iti biolohia, ti subhenero ket taksonomiko a ranggo a dagus nga adda ti baba ti henero.
Iti soolohia, ti subheneriko a nagan ketmabalin a nawaya a mausar wenno mairaman iti maysa a nagan ti sebbanagn, iti pangserra, a naikabil iti nagbaetan ti kadawyan a nagan ken ti naisangyan nga epiteto: a kas ti Tiger Cowry iti Indo-Pasipiko, Cypraea (Cypraea) tigris Linnaeus, a tagikua ti subhenero Cypraea iti henero ti Cypraea. Nupay kasta, daytoy ket saan a nasken, wenno tradison, no agitited ti nagan ti maysa a sebbangan, tapno mamngiraman ti subheneriko a nagan.
Isidor Isaac Rabi
Ni Isidor Isaac Rabi (naiyanak a kas ni Israel Isaac Rabi, 29 Hulio 1898 – 11 Enero 1988) ket naiyanak idi idiay Polonia nga Amerikano a pisiko ken nagungunaan ti Premio Nobel iti Pisika idi 1944 para iti pannakaduktalna iti nuclear magnetic resonance, nga inus-usar iti magnetic resonance imaging. Isu ket nairaman pay para iti panagparang-ay ti cavity magnetron, nga inus-usar iti microwave radar ken kadagiti microwave oven.
Siudad ti Davao
Ti Siudad ti Davao ket maysa a primera klase a siudad iti probinsia ti Davao del Sur iti Filipinas. Maysa kadagiti kapatgan a siudad iti isla ti Mindanao ti Siudad ti Davao ken isu ti kadakkelan a siudad iti Filipinas babaen ti kinalawa. Maysa pay kadagiti kadadakkelan a siudad iti lubong segun iti kalawa, sakupen ti Siudad ti Davao ti nasurok a 2,400 a kuadrado a kilometro. Ti siudad ti rehional a sentro ti Rehion ti Davao (Rehion XI).
Dagiti baranggay ken lehislatibo a distrito
Ti Siudad ti Davao ket nabingbingay a politikal iti 182 a barbaranggay ken tallo a lehislatibo a distrito.
Maimbung
Ti Maimbung ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Sulu iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Maimbung ket nabingbingay a politikal kadagiti 27 a barbaranggay.
• Anak Jati
• Bato Ugis
• Bualo Lahi
• Bualo Lipid
• Bulabog
• Duhol Kabbon
• Gulangan
• Ipil
• Kandang
• Kapok-Punggol
• Kulasi
• Labah
Seksion (botanika)
Iti botanika, ti seksion (Sectio) ket ti taksonomiko a ranggo iti baba ti henero, ngem ngato ti sebbangan. Dagiti subhenero, no adda, ket nangatngato ngem ti seksion, ken ti ranggo ti serye, no adda, ket baba ti seksion. Dagiti seksion ket kadawyan nga inus-usar tapno makatulong a maka-urnos kadagiti dakkel unay a henero, a mabalin a dagitoy ket ginasut a sebbangan. Ti maysa a botaniko a managayat a mangisalumina dagiti grupo ti sebbangan ket makaisaguday a mangpartuat ti maysa a takson iti ranggo ti maysa a seksion wenno serye tapno maliklikan ti panagaramid kadagiti baro a kombinasion a nasken a mailista babaen ti Index Kewensis.
Maimbung
Dagiti baranggay
• Lagasan Asibih
• Lantong
• Lapa
• Laud Kulasi
• Laum Maimbung
• Lower Tambaking
• Lunggang
• Matatal
• Patao
• Poblacion (Maimbung)
• Tandu Patong
• Upper Tambaking
Asturias, Cebu
Dagiti baranggay
Ti Asturias ket nabingbingay a politikal kadagiti 27 a barbaranggay.
• Agbanga
• Agtugop
• Bago
• Bairan
• Baye
• Bog-o
• Kaluangan
• Lanao, Asturias
• Langub
• Looc Norte
• Lunas
• Magcalape
• Manguiao
• New Bago
• Poblacion
• Saksak
• San Isidro
• San Roque
• Santa Lucia
• Santa Rita
• Tagbubonga
• Tubod, Asturias
• Ubogon
Lingua franca
Ti lingua franca, ammo pay a kas rangtay a pagsasao, sapasap a pagsasao, pagsasao ti panagtagilako wenno behikular a pagsasao, ket ti pagsasao wenno dialekto a sistematiko nga inus-usar tapno mabalin nga agsao dagiti dua a tao a saan a makibinningay iti nakayanakan a pagsasao wenno dialekto, naisangayan daytoy no daytoy ket maikatlo a pagsasao, ken naisangayan manipud kadagiti dua a nakayanakan a pagsasao.
Naparang-ay ti Lingua francas iti lawlaw ti lubong iti amin a paset ti pakasaritaan ti tao, ken sagpaminsan para kadagiti rason ti komersio (dagiti makunkuna a "pagsasao ti panagtagilako") ngem para iti pay kultura, relihion, panagpalaka ti diplomasia ken administrasion, ken kas pamay-an iti panagsinnukat ti pakaammo dagiti sientista ken dagiti dadduma nga eskolar kadagiti nadumaduma a pakipagilian. Ti termino ket nagtaud manipud iti maysa a kasta a pagsasao, Lingua Franca ti Mediteraneo.
Dagiti pakaidumaan
Ti Lingua franca ket ti termino a naipalawag a maipapaan iti annong, ken nawaya iti pakasaritaan ti lingguistika wenno estruktura ti pagsasao: ngem dagiti met pidgin ken dagiti kreol ket masansanda nga agannong a kas dagiti lingua franca, ken adu met kadagiti kasta a pagsasao ket saanda a pidgin wenno kreol.
Iti met bernakular a pagsasao, daytoy ket naus-usar a kas nakayanakan a pagsasao iti komunidad, ti lingua franca ket naus-usar iti labes dagiti pagbeddengan iti kasisigud a komunidadna, ken naus-usar a kas maikadua a pagsasao para iti pannakisinnarita dagiti grupo. Kas pagarigan, ti Ingles ket bernakular idiay Nagkaykaysa a Pagarian, ngem naus-usar a behikular a pagsasao (kas lingua franca) idiay Filipinas ken India.
Dagiti Internasional a katakunaynay a pagsasao a kas ti Esperanto ket saan unay nga adu a naampon iti sangalubongan, isu a dagitoy ket saan a maibaga a kas dagiti global a lingua franca.
Etmolohia
Iti bukod met a pannakaibaga ti Lingua Franca, ti kayat a sawen ti lingua ket pagsasao (kas iti Portuges ken Italiano) – ti Franca ket mainaig iti Phrankoi iti Griego ken Faranji iti Arabiko, ken kas kapada pay iti Italiano: kadagiti amin a tallo a kaso tiliteral a kapanunotan ket "Franko", ngem daytoy a nagan ket pudno a naipakat kadagiti amin nga Akinlaud a Europeano iti las-ud ti naladaw a Paset ti Panawen ti Bisantino.