cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ti Lugar ti Metropolitano ti Ginget Aburrá
Heograpia
Ti Lugar ti Metropolitano ti Ginget Aburrá ket beddenganna dagiti munisipalidad ti Ebejico, Heliconia, Angelopolis ken Amagá iti laud, dagiti munisipalidad ti Santa Barbara ken Fredonia iti abagatan. Iti abagatan a laud daytoy ket makibeddeng ti iti rehion ti Akindaya nga Antioquia ken iti amianan dagiti munsipalidad ti San Jeronimo, San Pedro ken Don Matías ken sumakop iti kalawa iti 1,152 km². Ti kadakkelan ket ti teritorio ti munisipalidad ti Medellín nga aglawa iti 382 km² ken ti kabassitan ket ti Sabaneta nga aglawa iti 15 km².
Kaaduan ti Lugar ti Metropolitano ket mabirukan iti kaunegan ti Ginget ti Aburrá.
Rehion
Malaksid kadagiti rehion ti sangalubongan a kontinente, adda met dagiti rehion ti hidroespera ken dagiti atmospera a sumakup kadagiti taaw, ken dagiti mapagtalkan a klima iti ngato ti daga ken dagiti masa ti danum iti planeta. Dagiti global a rehion ti daga ken danum ket nabingbingay kadagiti subrehion a heograpiko a nabeddengan babaen dagiti dakkel a heolohiko a langa a mangimpluensia ti dakkel a gatad dagiti ekolohia, a kas dagiti tanap ken dagiti estepa, dagiti kabakiran a masif, dagiti desierto, wenno dagiti kabanbantayan a rehion. Dagiti subrehion ket mangipalawag kadagiti lugar iti kaunegan dagiti rehion a nalaka a mailasin iti heolohiko ken ekolohiko a mapalpaliiw a lang-langa.
A kas waya iti panangipalawag ti maipapan ti espasio a luglugar, ti konsepto dagiti rehion ket nangruna ken kaaduan a naus-usar kadagiti sanga iti heograpia, nga iti tunggal maysa ket mabalin a mangipalawag kadagiti lugar iti rehional a panangibagbaga. Kas pagarigan, ti ekorehion ket maysa a panangibagbaga nga inus-usar iti enbironmental a heograpia, ti kultural a rehion iti kultural a heograpia, ti biorehion iti bioheograpia, ken kdpy. Ti pagobraan ti heograpia nga agadal kadagiti rehion ket makunkuna iti rehional a heograpia.
Dagiti pagobraan iti pisikal a heograpia, ekolohia, bioheograpia, sooheograpia, ken enbironmental a heograpia, dagiti rehion nga imatonan a naibatay kadagiti masna a langa a kas dagiti ekosistema wenno dagiti biotopo, dagiti bioma, dagiti pagayusan a labneng, dagiti masna a rehion, dagiti kabambantayan, dagiti kita ti daga. No maipanggep ti heograpia ti tao, dagiti rehion ken dagiti subrehion ket naipalawag babaen ti didiplina ti etnograpia.
Siudad ti Cavite
Dagiti baranggay
• Baranggay 16 (Martines)
Rehion
Ti rehion ket addaan iti bukodna a katutubo a mabalin a maiyalis. Ti umuna a katutubo ket ti bukodna a masna nga enbironmento (porma ti daga, klima, kdpy.). Ti maikadua a katutubo ket ti bukodna a pisikal a patakder dagiti elemento a naaramid babaen ti tattao iti napalabas. Ti makatlo a katutubo ket ti bukodna a sosio-kultural a kontesto a mabalin a masukatan babaen dagiti baro nga imigrante.
Nanae, Hokkaido
Heograpia
Ti Nanae ket mabirukan iti akin-abagatan a patingga ti Peninsula ti Oshima, iti agarup a 16 km a kaadayo manipud iti Hakodate. Ti nagan a "Nanae" (七重) ket naala manipud kadagiti dua a dati a purok, ti Nanae (七重) ken Iida (飯田).
Siudad ti Cavite
Dagiti baranggay
• Baranggay 17 (Kalapati)
• Baranggay 18 (Maya)
• Baranggay 20 (Virgo)
• Baranggay 21 (Scorpio)
• Baranggay 22 (Leo)
• Baranggay 23 (Aquarius)
• Baranggay 25 (Capricorn)
• Baranggay 26 (Cancer)
• Baranggay 27 (Sagitarius)
• Baranggay 28 (Taurus)
• Baranggay 29 (Lao-lao)
• Baranggay 29-A (Lao-lao A)
• Baranggay 30 (Bid-bid)
• Baranggay 31 (Maya-maya)
• Baranggay 32 (Salay-salay)
• Baranggay 33 (Buwan-buwan)
• Baranggay 34 (Lapu-lapu)
• Baranggay 35 (Hasa-hasa)
Meka
Ti Meka (مكة, Makkah, ) ket maysa a siudad idiay Hejaz ken ti kapitolio ti probinsia ti Makkah idiay Saudi Arabia. Ti siudad ket mabirukan idiay idiay kaunegan ti Jeddah iti akikid a ginget iti kangato a  ti pantar ti baybay. Ti populasionna idi 2012 ket 2 a riwriw, ngem dagiti agbisbisita ket ad-adu a pagkatluenna dagiti bilang ti tunggal maysa a tawen iti las-ud ti Hajj a paset ti panawen a natengtengngel iti maika-sangapulo ket dua a lunar a bulan ti Muslim ti Dhu al-Hijjah.
Siudad ti Cavite
Dagiti baranggay
• Baranggay 36 (Sap-sap)
• Baranggay 36-A (Sap-sap A)
Gémenos
Ti Gémenos (Gèmas) ket maysa a komuna a mabirukan iti 20 kilometro a daya ti Marseille tie Bouches-du-Rhône a departamento idiay Provence-Alpes-Côte d'Azur a rehion idiay akin-abagatan a Pransia.
Siudad ti Cavite
Dagiti baranggay
• Baranggay 37 (Cadena De Amor)
• Baranggay 37-A (Cadena de Amor A)
Meka
Nga isu ti nakaipasngayan a lugar ni Mahoma ken ti lugar a nakaisuratan ti Koran, Ti Meka ket naipanpanunotan a kas ti kasantuan a siudad iti relihion ti Islam ken maysa a peregrino a naam-ammuan a kas ti Hajj ket obligatorio para kadagiti amin a makabael a Muslim. Ti Hijaz ket nabayagen nga inturayan dagiti kaputotan ni Mahoma, dagiti sharif, a nawaya nga agturturay wenno basalo kadagiti dakdakkel nga imperio. Daytoy ket sinagepsep ti Saudi Arabia idi 1925. Iti moderno a panawenna, ti Meka ket nakakitkita ti adu a panagpadakkel iti kadakkel ken inpraestruktura. Gapu ti daytoy, ti Meka ket nakapukaw kadagiti adu a rinibu nga agtawen a pasdek ken dagiti arkeolohiko a sitio. Tatta nga aldaw, adda dagiti agarup a 15 a riwriw a Muslim a mangbisbisita ti Meka, a mairaman dagiti adu a riwriw ti las-ud ti bassit nga aldaw ti Hajj. A kas ti nagbanagan, ti Meka ket nagbalinen a maysa kadagiti kaaduan a kosmopolitano ken dibersio a siudad iti Muslim a lubong, urayno dagiti saan a Muslim ket agtultuloyda a maiparit a sunrek ti siudad.
Siudad ti Cavite
Dagiti baranggay
• Baranggay 38-A (Sampaguita A)
• Baranggay 39 (Jasmin)
Meka
Etimolohia
Ti taga-ugma wenno nasapa a nagan para iti lugar ti Meka ket Bakkah (a naisurat pay iti Baca, Baka, Bakah, Bakka, Becca, Bekka, kdpy.). Ti Pagsasao nga Arabiko a balikas, ti bukodna nga etimolohia, a kasla iti Meka, ket saan a nalawag. Daytoy ket nawatiwat a namatmatian a sinonimo para iti Meka, daytoy ket naibagbaga a naisangsangayan a ti nasapa a nagan ti ginget a mabirukan idiay, bayat a dagiti Muslim nga eskolar ket sapasapda nga agus-usar a mangibaga ti sagrado a lugar ti siudad nga asideg a nakapalikmut ken mairaman ti Kaaba.
Siudad ti Cavite
Dagiti baranggay
• Baranggay 40 (Gumamela)
• Baranggay 41 (Rosal)
Meka
Etimolohia
Ti porma a Bakkah ket inus-usar para iti nagan ti Meka idiay Koran iti 3:96, bayat a ti porma a meka ket inus-usar iti 48:24. Iti abagatan nga Arabiko, ti pagsasao nga inus-usar idiay akin-abagatan a paset ti Arabiano a Peninsula iti panawen ni Mahoma, ti b ken m ket mabalin dagiti nga agsinnukat. Dagiti dadduma pay a nagibasaran ti Meka iti Koran (6:92, 42:5) ket tinawtawagan ti Umm al-Qura, a kayatna a sawen ket "ina ti amin a pagtaengan."
Siudad ti Cavite
Dagiti baranggay
• Baranggay 42 (Pinagbuklod)
Meka
Etimolohia
Ti sabali pay a nagan ti Meka, wenno ti kaatapan ken banbantay a a nangpalikmut ti daytoy, segun ti Arabo ken Islamiko a tawidan, ket Faran wenno Pharan, a mangibagbaga ti Desierto ti Paran a naibaga idiay Daan Testamento. Ti Arabo ken Islamiko a tawidan ket agtengtengngel a ti kaatapan ti Paran, iti nawatiwat a panagsasao, ket ti Hijaz ken ti lugar a nagtaengan ni Ishmael idi ket ti Meka. Ni Yaqut al-Hamawi, ti maika-12 a siglo a Siriano a heograpo, ket insuratna a ti Faran ken "ti naiyulog ti Arabo a balikas ti Hebreo. Maysa kadagiti nagan ti Meka a naibaga iti Torah." Adda ti maysa a Tal Faran ("Turod ti Faran") idiay ruar nga igid ti Meka.
Gobierno
Ti Meka ket tinurayan babaen ti Munisipalidad ti Meka, ti munisipal a konseho dagiti sangapulo ket uppat a lokal a nabutosan a kamkameng nga indauluan babaen ti mayor (tinawtawagan a kas maysa nga Al-Amin) nga indutok babaen ti gobierno ti Saudi. Ti agdama a mayor ti siudad ket ni Usama al-Bar.
Siudad ti Cavite
Dagiti baranggay
• Baranggay 42-A (Pinagbuklod A)
• Baranggay 42-B (Pinagbuklod B)
Meka
Gobierno
Ti Meka ket isu ti kapitolio ti Rehion ti Makkah, a mangiraman ti kaarruba ti Jeddah. Ti probinsial a gobernador idi ket ni Abdul Majeed bin Abdulaziz Al Saud manipud idi 2000 aginggana idi pimmusay idi 2007. Idi 16 Mayo 2007, ni prinsepe Khalid bin Faisal Al Saud ket naidutok idi a kas ti baro a gobernador.
Siudad ti Cavite
Dagiti baranggay
• Baranggay 42-C (Pinagbuklod C)
• Baranggay 43 (Pinagpala)
Meka
Nasapa a Pakasaritaan
thumb|left|Ti Makkah Al Mukarrammah a nakitkita manipud idiay [[Jabal al-Nour]] thumb|left|Ti 1787 a mapa ti Turkia ti Masjid al-Haram ken dagiti mainaig a relihioso a lugar(Jabal al-Nour) Ti Islamiko a tradison ket mangigupit ti rugi ti Meka kadagiti kaputotan ni Ishmael. Adu kadagiti Muslim ket mangitudo kapitulo almo 84:3–6 ti Daan a Testamento ti panangibaga ti perigrinasion idiay Ginget ti Baca, a nakitkita dagiti Muslim a kas ti panangibagbaga iti Meka a kas Bakkah iti Surah 3:96 ti Koran. Ti pay Griego a historiador a ni Diodorus Siculus a nagbiag idi baetan ti 60 BCE ken 30 BCE ket nangisurat ti maipanggep ti adayo a lugar idiay Arabia iti obrana iti Bibliotheca historica a nangipalpalawag ti nasantuan nga altar nga inbagbaga dagiti Muslim iti Kaaba idiay Meka "Ken ti templo ken nabangonen idiay, a nasatuan unay ken nakaro a rinaraeman babaen amin dagiti Arabiano". Ni Ptolomeo ket sagpaminsan pay idi a mamgibagbaga kano idi a tinawtawagana ti Meka iti "Macoraba", ngem daytoy a panangilasin ket kontrobersial.
Iti Sharḥ al- Asāṭīr, ti komentario iti Samaritano a kronolohia ti midrash dagiti Patriarka, iti di ammo a petsa a mabalin a naisurat idi maika-10 a siglo C.E., ket natunton a ti Meka Mecca ket inpatakder idi dagiti lallaki nga anak ni Nebaioth, ti kalakayan nga anak a lalaki ni Ishmael.
Siudad ti Cavite
Dagiti baranggay
• Baranggay 44 (Maligaya)
• Baranggay 45 (Kaunlaran)
• Baranggay 45-A (Kaunlaran A)
Meka
Nasapa a Pakasaritaan
Iti panawen idi maika-5 a siglo, ti Kaaba ket lugar idi a pagraraeman para kadagiti diosen ti pagano a tribu ti Arabia. Ti kangrunaan idi a pagano a diosen ti Meka ket ni Hubal, nga inabil idi idiay babaen ti nagturay a tribu ti Quraysh ken nabati idiay aginggana idi maiak-7 a siglo.
Siudad ti Cavite
Dagiti baranggay
• Baranggay 46 (Sinagtala)
Meka
Nasapa a Pakasaritaan
Idi maika-5 a siglo,ti Quraysh ket tinengngelna ti Meka, ken nagablinda a nalaing a nagtagtagilako ken komersiante. Idi maika-16 a siglo timmiponda pay iti lukratibo a komersio ti rekado, sgapu ta dagiti gubat kadagiti sabali aparte ti lubong ket agpatpataud a mangilingay ti dalan ti komersio manipud kadagiti napeggad a dalan iti baybay kadagiti nasaysayaat a dalan iti daga. Ti Bisantinonga Imperio ket dati idi a nagtengel iti Baybay Nalannasit, ngem immad-adun ti panagpirata. Ti sabali pay idi a dalan a mapan iti Golpo Persiano babaendagitikarayan ti Tigris ken Euprates, ket naipangpangta pay idi babaen dagiti ekspolitasion manipud iti Sasasanida nga Imperio, ken riniribo pay babaen dagiti Lakmida, ken dagiti Gasanida, ken ti Gubgubat ti Romano–Persiano. Ti kaprominensia ti Meka a kas sentro ti komersio ket inatiwna pay ti siudad ti Petra ken Palmyra. Nupay kasta, dagiti Sasanida ket saanda a kankanayon a nakaipangpangat iti Meka ken idi 575 CE isuda ket sinalaknibanda pay ti sudad ti Arabia manipud iti panagraut iti Pagarian ti Axum, nga indauluan ti Kristiano a daulona a ni Abraha. Dagiti tribu ti akin-abagatan nga Arabia, ket kimmidawda iti tulong manipud iti Persiano nga ari a ni Khosrau I, ken iti met sungbatna isu ket napan iti abagatan idiay Arabia nga addaan kadagiti soldado ken dagiti plota ti barko idiay Meka. Ti interbension ti Persiano ket nangatipa ti pannakaiwaras ti Kristianidad nga agpadaya idiay Arabia, ken ti Meka ken ti Islamiko a Propeta a ni Mahoma nga isu iti dayta a panawen ket agtawen iti innem idiay tribu ti Quraysh ket "saanto a dumakkel iti turay ti krus."
Babaen ti tengnga ti maika-6 a siglo, adda idin dagiti tallo a nangruna a pagtaengan idiay akin-amianan nga Arabia, iti amin nga igid ti abagatan-laud nga aplaya a mangbeddeng ti Baybay Nalabbasit, iti mataengan a rehion iti nagbaetan ti baybay ken dagiti nalatak a bantay iti daya. Urayno ti luagar iti likmut ti Meka ket saan a maapitan, daytoy idi ti kabaknangan kadagiti tallo a pagtaengan nga adu kadagiti danum babaen ti nalatak a Bubon Zamzam ken ti puesto kadagiti pagballasiwan dagiti nangruna a dalan ti karaban.
Dagiti narusanger a kondision ti langa ti daga ti Arabiano a peninsula ket tikankanyon a kasasaad iti suppiat a nagbaetan dagiti lokal a tribu, ngem iti tinawen mangideklarada iti kappia ken mapanda amin idiay Meka iti maysa a tinawen a peregrinasion. Aginggana idi maika-7 a siglo, daytoy a panagbanniaga ket naikeddeng idi para kadagiti relihioso a rason babaen dagiti pagano nga Arabo tapno agraemda iti bukodda nga altar, ken uminom iti Bubon Zamzaml. Nupay kasta, daytoy pay ti panawen iti tunggal maysa a tawen a makappiaan dagiti suppiat, masolbar dagiti utang, ken ti komersio ket mapasamak kadagiti banag ti Meka. Dagitoy a tinawen a pasamak ket nangited kadagiti tribu iti kapanunotan iti sapasap nga identidad ken nangaramid ti Meka a kas maysa a nangruna a pagtengngaan ti isip para iti peninsula.
Dagiti karaban ti kamelio, a nakunkuna nga immuna nga inusar babaen Magoma, ket paset idi ti agdurdur-as nga ekonomia ti Meka. Dagiti kumaduaan nagtitinnulagan babaen dagiti nagtagtagilako idiay Meka ken dagiti lokal a nomadiko a tribu, a mangiyeg kadagiti tagilako – lalat, dinguen, ken dagiti metal a namina kadagiti lokal a banbantay – idiay Meka tapno maikarga kadagiti karaban ken maawit kadagiti siudad idiay Siria Siria ken Irak. Dagiti historikal a panangilaglagip ket mangited pay kadagiti dadduma a banag a dagiti tagilako manipud kadagiti sabali a pagilian ket mabalin pay a napan babaen ti Meka. Dagiti tagilako manipud idiay Aprika ken ti Adayo a Daya ket limmabas a mapan idiay Siria ket mairaman dagiti rekado, lalat, medisina, kawes, ken dagiti aadipen; iti maisubli ti Meka ket makaawat iti kuarta, ar-armas, dagiti sereal ken bino, ken dagitoy met ket maiwaras iti amin a paset ti Arabia. Dagiti taga-Meka ket nagpirma kadagitoy a tulagan kadagiti Bisantino ken dagiti Beduino, ken nakitinnulag iti natalged nga ilalabas dagiti karaban, ken nagitedda iti danum ken dagiti karbengan ti pagaraban. Ti Meka ket nagbalin a sentro ti nalukay a konpederasion ti kliente dagiti tribu, a nagiraman kadagiti Banu Tamim. Dagiti sabali a rehional a bileg ket dagiti Abisinio, Ghassan, ken Lakhm ket kimmapsutda idin ken pinanawanda ti komersio ti Meka nga isu ti kangrunaan a nagikaykaysa apuersa idiay Arabia idi naladaw a maika-6 a siglo.
Heograpia
Ti Meka ket addaan iti kangato iti iti ngato ti pantar ti baybay, ken agarup a  iti uneg manipud iti Baybay Nalabbasit. Ti Sentral Meka ket mabirukan iti koridor a nagbaetan dagiti banbantay, a kankanayon a matawtawagan iti "Kalawakaw iti Mekaa." Ti lugar ket aglaon iti ginget ti Al Taneem, ti Ginget ti Bakkah ken ti ginget ti Abqar. Daytoy a lokasion ti kabanbantayan ket nangipalawag ti kontemporaneo a panagpadakkel ti siudad. Ti siudad ket maipatengnga idiay lugar ti Masjid al-Haram, a nababbaba ngem iti kaaduan ti siudad. Ti lugar iti likmut ti meskita ket buklen ti daan a siudad. Dagiti nangruna nga abenida ket ti Al-Mudda'ah ken Sūq al-Layl iti amianan ti meskita, ken ti As-Sūg Assaghīr iti abagatan. Idi nagpadpadakkel dagiti Saudi iti Nalatak a Meskita idiay sentro ti siudad, nga idiay idi ket adda dagiti ginasot a balbalay ken itan ket sinukatanen dagiti nalawa nga abenida ken dagiti kuadrado ti siudad. Dagiti tradisional a balay ket naipatakder iti lokal a bato ken kadawyan a dua wenno tallo a kadsaaran. Ti dagup a kalawa ti Meka tatta nga aldaw ket sumurok a.
Iti kasakbayan ti moderno a Meka, ti siudad ket nangpadpadas ti bassit a nangruna a taudan ti danum. Dagidi immuna ket dagiti lokal a bubon, a kas ti Bubon Zamzam, a nagpataud ti kadawyan a natabang a danum. Ti maikadua a taudan idi ket ti ubbog ti Ayn Zubayda. Dagiti taudan iti daytoy nga ubbog ket dagiti banaty ti J̲abal Saʿd (Jabal Sa'd) and Jabal Kabkāb, a mabirukan iti bassit a kilometro iti daya ti Jabal Arafa wenno agarup a iti abagatan a daya ti Meka. Ti danum ket nabunag manipud daytoy babaen ti panagusar kadagiti kanal iti sirok ti dagas. Ti maikatlo a manmano a pagtaudan idi ket ti tudo nga inpenpen babaen ti tattao kadagiti bassit a pagidulinan ti danum wenno dagiti sisterna. Ti tudo ket saan unay nga adu ken mangipresenta pay iti layus ken peggad daytoyen manipud idi un-unana nga aldaw. Segun kenni Al-Kurdī, adda idin dagiti 89 a historiko a layus aginggana idi 1965, a mairaman dagiti nadumaduma a paset ti panawen ti Saudi. Iti naudi a siglo ti maysa a kakaruan ket napasamak idi 1942. Manipud idin, nabangonen dagiti penned tapno mabanagan ti problema.
Dagiti kaarrubaan
• Ajyad
• Al Adl (2010-11-10)
• Al Faisaliyyah
• Al Gemmezah
• Al Ghassalah
• Al Hindawiyyah
• Al Iskan
• al-Khalidiya
Pagsasao a Momare
Ti pagsasao a Momare ket ti matmatayen a pagsasao a Papuano ti Probinsia ti Morobe, Papua Baro a Guinea.
Meka
Dagiti kaarrubaan
• Al Muaisem
• Al Nuzha
• Al Rasaifah
• Al Shoqiyah
• Al Shubaikah
• Al Sulaimaniyyah
• Al Tundobawi
Siudad ti Cavite
Dagiti baranggay
• Baranggay 47 (Pagkakaisa)
• Baranggay 47-A (Pagkakaisa A)
• Baranggay 47-B (Pagkakaisa B)
• Baranggay 48 (Narra)
• Baranggay 48-A (Narra A)
• Baranggay 49 (Akasya)
• Baranggay 49-A (Akasya A)
• Baranggay 50 (Kabalyero)
• Baranggay 51 (Kamagong)
• Baranggay 52 (Ipil)
• Baranggay 53 (Yakal)
1479
Ti tawen idi 1479 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Biernes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Siudad ti Cavite
Dagiti baranggay
• Baranggay 53-A (Yakal A)
• Baranggay 53-B (Yakal B)
• Baranggay 54 (Pechay)
• Baranggay 54-A (Pechay A)
• Baranggay 55 (Ampalaya)
• Baranggay 56 (Labanos)
• Baranggay 57 (Repolyo)
• Baranggay 58 (Patola)
• Baranggay 58-A (Patola A)
• Baranggay 59 (Sitaw)
• Baranggay 60 (Letsugas)
• Baranggay 61 (Talong)
Matungao
Ti Matungao ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Lanao del Norte iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Matungao ket nabingbingay a politikal iti 12 a barbaranggay.
• Bubong Radapan
• Bangco
• Batal
• Cadayonan
• Matampay
• Pangi
1478
Ti tawen idi 1478 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Huebes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Matungao
Dagiti baranggay
• Pasayanon
• Puntod
• Somiorang
Meka
Dagiti kaarrubaan
• Al Zahir
• Al Zahra
• Aziziyah
• Gazza
• Jabal Al Nour
• Jarwal
• Jurhum
• Mina
• Misfalah
• Shar Mansur
• Suq Al Lail
Siudad ti Cavite
Dagiti baranggay
• Baranggay 61-A (Talong A)
Meka
Ekonomia
thumb|Ti distrito ti Makkah Azizia iti tengnga ti aldaw Thi ekonomia ti Meka ket kaaduan nga agdepdepende iti tinawen a peregrinasion. A kas inbaga ti maysa nga akademiko, "Dagiti taga-Meka ket awan dagiti panggedanda ngem ti agserbi laeng dagiti hajji." Ti matgedan a mapataud manipud iti Hajj, ket saan laeng a mangpaandar ti ekonomia ti Meka ngem iti pakasaritaan daytoy ket adu ti apektona iti ekonomia ti intero nga Arabiano a Peninsula. Ti matgedan ket mapataud kadagiti nadumaduma a waya. Ti maysa a pamay-an ket ti panagbuis dagiti peregrino. Dagiti buis ket napangina idi las-ud ti Nalatak a Depresion, ken adu nga adda dagitoy a buis ket adda aginggana idi naladaw a 1972. Ti sabali a waya iti panagpataud ti matgedan ti Hajj ket babaen dagiti serbisio kadagiti peregrino. Kas pagarigan, ti nailian a kompania ti eroplano ti Saudi, ti Saudia, ket agpataud ti 12% iti matgedanna manipud iti peregrinasion. Dagiti plete a binayadan dagiti peregrino iti ipapanda idiay Meka babaen ti daga ket agpataud pay ti matgedan; kas met dagiti otel ken dagiti kompania ti pagdagusan a mangibalay kaniada.
Siudad ti Cavite
Dagiti baranggay
• Baranggay 62 (Kangkong)
Meka
Ekonomia
Ti siudad ket makaala iti ad-adu ngem $100 a riwriw, bayat a ti gobierno ti Saudi ket aggastos iti $50 a riwriw kadagiti serbisio para iti Hajj. Adda met dagiti dadduma nga industria ken dagiti paktoria iti siudad, ngem ti Meka ket awanen iti nangruna a papel iti ekonomia ti Saudi Arabia, a kangrunaan laeng a naibatay kadagiti eksport ti lana. Dagiti bassit nga industria nga agpatpataray idiay Meka ket mairaman ti abel, alikamen, ken dagiti gamigam. Ti kaaduan ti ekonomia ket naibatay iti serbisio.
Siudad ti Cavite
Dagiti baranggay
• Baranggay 62-A (Kangkong A)
Meka
Ekonomia
Ti siudad ket adun a dimmakkel kadagiti maika-20 ken maika-21 a siglo, gapu ti panagpasayaat ken kalaka ti panagbanniaga iti eroplano, ken nagpaadu daytoy kadagiti bilang dagiti peregrino a nakibingbinglay iti Hajj. Dagiti rinibu Saudi ket nagtrabtrabahoda iti amin a paset ti tawen tapno mangtaripato ti Hajj ken agtrabaho kadagiti otel ken dagiti paggatangan a mangserbi kadagiti peregrino;dagitoy nga agtrabtrabaho ket nagpaadu met ti kammasapulan para iti pagdagusan ken dagiti serbisio. Ti siudad ket addaan kadagiti adu a nawaya a dalan, ken aglaon kadagiti paggatangan ken dagiti natayag a pasdek.
Siudad ti Cavite
Dagiti baranggay
• Baranggay 62-B (Kangkong B) right|thumb|200px|Tiendaan idiay Siudad ti Cavite
1477
Ti tawen idi 1477 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Mierkoles (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Cancajanag
Ti Cancajanag ket mabalin nga aktibo a kompleks a bulkan a mabirukan idiay Dagami iti probinsia ti Leyte, iti isla ti Leyte, Rehion VIII, Filipinas.
Dagiti pisikal a langa
Ti Cancajanag ket indasig babaen ti Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia a kas maysa a mabalin nga aktibo a kompleks a bulkan nga addaan iti kangato iti 900 metro ken diametro ti baba iti 4 kilometro.
Daytoy ket addaan iti napudot nga ubbog, ti Ubbog ti Mainit (Anahawan) nga addaan iti sakup ti temperatura iti 63.4°C aginggana ti 63.9°C,
Iti asideg dagiti bulkaniko a sanguanan ket ti Pantok ti Alto nga agadayo ti 6.2 kadastral km amianan-amianan a laud ti Cancajanag, ken ti Lobi nga agadayo ti 6.6 kadastral km abagatan-abagatan a daya ti Cancajanag.
Ti kaaduan a kita ti bato ti Cancajanag ket andesita.
Gunglo ti Sangalubongan para iti Panagalagad
thumb|right|200px|Tatak ti ISO
Ti Gunglo ti Sangalubongan para iti Panagalagad (International Organization for Standardization, Organisation internationale de normalisation, Международная организация по стандартизации),ken naamammuan pay iti ISO, ket maysa a bagi a mangidisso ti sangalubongan a pagalagadan a buklen dagiti representatibo manipud kadagiti nadumaduma a nailian a gunglo ti pagalagadan.
Daytoy ket napundar idi Pebrero 23 1947, ti gunglo ket mangiragpat ti sangalubongan a panagtagikua, sangalubongan a pagalagadan ti industria ken komersio. Daytoy ket naikuartel idiay Geneva, Suisa.
Daytoy idi ket maysa kadagiti immuna a gunglo a naikkan ti sapasap a pannakiuman a kasasaad iti Konseho ti Ekonomia ken Sosial ti Nagkaykaysa a Pagpagilian.
Nagan ken pangyababaan
Dagiti tallo nga opisial a pagsasao ti ISO ket Ingles, Pranses ken Ruso. Ti nagan ti gunlo ket nagbalin koman a nadumaduma nga akronimo kadagiti sabali a pagsasao – a kas ti IOS iti Ingles, OIN iti Pranses – isunga nangampon ti ababa a nagan iti ISO, a naibatay iti Griego a balikas iti isos (ἴσος, a ti kaibuksilanna ket agpada).
Ti nagan nga ISO ken ti tatak ket dagiti nairehistro a marka ti pabrika, ken ti panag-usar kadagitoy ket maigawidan.
Pakasaritaan
Tatta nga aldaw ti gunglo ket naamammuan a kas ti ISO ken nangrugi idi 1926 a kas Sangalubongan a Pederasion dagiti Gunglo ti Panagalagad (ISA), nga idi ti nakaipatengngaan ti isipna ket ti mekanikal nga inhenieria. Daytoy ket nawaswas idi 1942 idi las-ud ti Sangalubongan a Gubat II ngem naurnos manen babaen ti agdama a nagan nga, ISO, idi 1946, idi dagiti delagado ti 25 a pagpagilian ket nagsasabatda iti Instituto dagiti Sibil nga Inhenniero idiay Londres; ti baro a gunglo ket opisial a nagrugi ti operasionna idi Pebrero 1947.
Ti ISO ket boluntario a gunglo a dagiti kamengna ket mabigbigan a turay kadagiti alagaden, ken ti tunggal maysa ket mangirepresenta ti maysa a pagilian. Ti kaaduan nga obra ti ISO ket inar-aramid babaen dagiti 2,700 a komite ti teknikal, dagiti subkomite, ken dagiti agob-obra a grupo. Ti tunggal maysa a komite ken subkomite ket idauluan ti Sekretariat manipud ti maysa kadagiti kameng ti gunglo.
Pinansia
Ti ISO ket bayadan babaen ti kombinasion iti:
Kamkameng
Ti ISO ket addaan kadagiti 162 a kameng, manipud kadagiti 205 a dagup ti pagpagilian iti lubong.
1482
Ti tawen idi 1482 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Martes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Gunglo ti Sangalubongan para iti Panagalagad
Kamkameng
Ti ISO ket addaan kadagiti tallo a kategoria ti pannakaikameng:
Dagiti makibinglay a kameng ket makunkuna a kamkameng ti "P" m, embes a dagiti agpalpaliiw a kamkameng, a makunkuna a kamkameng ti "O".
Prepektura ti Kagawa
Ti Prepektura ti Kagawa (香川県) ket maysa a prepektura iti Hapon a mabirukan idiay isla ti Shikoku. Ti kapitoliona ket ti Takamatsu.
Kalawa
Ti kalawa wenno lawa (area iti Inggles) ket fisikal a kantidad a mangipaduyakyak iti kadakkel wenno kabassit ti maysa a paset ti maysa a rabaw (surface). Ti kalawa ti rabaw (surface area) ket ti pakagupgupan dagiti lawa ti nakaparang a bakrang wenno igid ti maysa a banag.
Dagiti unidad
Dagiti unidad iti panangrukod iti kalawa ti rabaw:
Dagiti unidad nga tinuturay, a kas naituding nga agdinama a naikugnalan ti metro:
Kikonai, Hokkaido
Ti Kikonai (木古内町) ket ti maysa nga ili a mabirukan iti Subprepektura ti Oshima, Hokkaido, Hapon.
Lehislatibo a distrito iti Marinduque
Ti Lehislatibo a Distrito iti Marinduque ket isu ti agdama a pannakabagi ti Probinsia ti Marinduque iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas.
Kikonai, Hokkaido
Manipud idi Marso 2018, ti ili ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 4,243, ken ti densidad ti populasion iti 19 a tattao tunggal maysa a km². Ti dagup a kalawa ket 221.88 km².
Lehislatibo a distrito iti Marinduque
Ti Marinduque ket nairepresenta idi a kas paset ti maikadua a distrito ti Tayabas idi 1907, kalpasan ti pannakaitiponna a kas sub probinsia. Kalpasan tipannakabangonna a kas kadawyan aprobnsia iti Pebrero 21, 1920 babaen ti Tignay Blng. 2880, ti Marinduque ket naikkan idi ti bukodna apannakabagi, ken nagbutos ti immuna a pannkabagina idi 1922.
Kikonai, Hokkaido
Heograpia
Mabirukan ti Kikonai iti abagatan a laud ti Peninsula ti Oshima ken sanguenna ti Lingsat Tsugaru.
Lehislatibo a distrito iti Marinduque
Ti probinsia ketnairepresenta iti Interim Batasang Pambansa a kas paset ti Rehion IV-A manipud idi 1978 aginggana idi 1984, ken nagbutos ti maysa a pannakabagi iti Kadawyan a Batasang Pambansa idi 1984. Ti Marinduque ket nagtaginayon ti bukodna a kongresional a distrito babaen ti baro a Batay-linteg a nangrugi idi Pebrero 7, 1987, ken nagbutos ti kamengna iti naipasubli a Kamara dagiti Pannakabagi a nangrugi iti isumet laeng a tawen.
Kikonai, Hokkaido
Pagluganan
Ti estasion ti Kikonai iti Estasion ti Kikonai, ket mabirukan iti amianan a patingga ti Seikan Tunnel, a mangisilpo kadagiti isla ti Hokkaido ken Honshū. Atibo ti gobierno ti ili ket a mangital-o iti panagrang-ay ti Hokkaidō Shinkansen ken mangisingasing a mangidaton iti intermodal a serbisio iti linia.
Fiji
Ti Fiji (Viti; ), opisial a ti Republika ti Fiji (Matanitu ko Viti; ), ket maysa nga isla a pagilian idiay Melanesia idiay Abagatan a Taaw Pasipiko ti agarup a  nga amianan a daya ti Isla ti Amianan iti Baro a Selanda. Ti kaasitgan a kaarrubana ket ti Vanuatu iti laud, ti Baro a Caledonia iti Pransia iti abagatan a laud, ti Kermadec iti Baro a Selanda iti abagatan a daya, ti Tonga iti daya, ti Pranses a Samoa, a Wallis ken Futuna iti amianan a daya ken ti Tuvalu iti amianan.
Pagsasao a Sene
Ti pagsasao a Sene ket ti maysa nga awanen a pagsasao a Papuano a naisasao idiay Probinsia ti Morobe, Papua Baro a Guinea.
1485
Ti tawen idi 1485 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Sabado (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Édith Piaf
Ni Édith Piaf ( or ; ; 19 Disiembre 1915 – 11 Oktubre 1963), naipasngay a kas ni Édith Giovanna Gassion, ket maysa idi a Pranses a kumakanta ken kultural nga ikono a nawatiwat a nagbalin a naipanpanunotan a kas ti nailian a nadayeg a kumakanta iti Pransia, ken maysa pay kadagiti kalatakan nga internasional nga aktres ti Pransia. Ti panagkankantana ket nangbalballatek ti panagbiagna, a ti espesialidadna ket dagiti balada. Dagiti kantana ket ti "La Vie en rose" (1946), "Non, je ne regrette rien" (1960), "Hymne à l'amour" (1949), "Milord" (1959), "La Foule" (1957), "l'Accordéoniste" (1955), ken "Padam... Padam..." (1951).
Senegal
Ti Senegal (le Sénégal), opisial a ti Republika ti Senegal (République du Sénégal, ), ket maysa a pagilian idiay akinlaudnga Aprika. Ti naganna ket naggapu iti Karayan Senegal a nakabeddenganna iti daya ken amianan. Ti Senegal ket nabeddengan ti ruar babaen ti Taaw Atlantiko iti laud, ti Mauritania iti amianan, ti Mali iti daya, ti Guinea ken Guinea-Bissau iti abagatan; ti uneg ket ganganina a napalikmutan Ti Gambia, iti amianan, daya ken abagatan, malaksid ti ababa nga aplaya ti Taaw Atlatiko ti Gambia. Ti Senegal ket sakupenna ti kalawa ti daga iti gangani a 197000 km2, ket adda ti nakarkulo a populasion iti agarup a 13 a riwriw. Ti klima ket tropiko nga addaan iti dua a tiempo: ti namaga a tiempo ken ti panagtutudo a tiempo.
Ti Dakar, ket isu ti kapitolio a siudad iti Senegal, mabirukan daytoy idiay akinlaud unay nga ungto ti pagilian idiay peninsula Cap-Vert. Ti agarup a 500 kilometro(300 mi) manipud iti aplaya, idiay Taaw Atlantiko, ket naisanglad ti Is-isla ti Cape Verde. Idi agdama ti maika-17 a siglo ken maika-18 a siglo, adun dagiti nadumadumama a puerto ti komersio, a tagikua dagiti nadumaduma nga imperio, ti naipatakder kadgiti igid ti pantar. Ti ili ti St. Louis ket nagbalin a kapitolio iti Pranses a Laud nga Aprika (Afrique occidentale française, wenno AOF) sakbay a naiyakar idiay Dakar idi 1902. Ti Dakar ti kalpasan daytoy ket nagbalin a kapitolio idi 1960 iti panawen iti panagwaywayas manipud iti Pransia.
1483
Ti tawen idi 1483 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Mierkoles (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
1484
Ti tawen idi 1484 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Huebes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Sangaribo ket Maysa a Rabrabii
thumb|200px|right|Ti manuskrito ti Sangaribo ket Maysa a Rabrabii Ti Sangaribo ket Maysa a Rabrabii (كتاب ألف ليلة وليلة Kitāb alf laylah wa-laylah) ket urnong dagiti Laud ken dagiti sarita ti Abagatan nga Asia ken the folk a salaysay a naurnong iti Arabiko idi las-ud ti Nabalitokan a Panawen ti Islamiko. Daytoy ket kankanayon nga ammo iti Ingles a kas ti Arabian Nights, manipud iti immuna nga edision ti pagsasao nga Ingles (1706), a nangipakita iti titulo a kas Ti Liwliwa ti Arabiano a Rabrabii.
Ti obra ket naurnong kadagiti adu a napalabas a siglo babaen dagiti nadumaduma a mannurat, dagiti nagipatpatarus, ken dagiti eskolar iti ballasiw ti Laud, Tengnga, Abagatan nga Asia ken Amianan nga Aprika. Dagiti sarita ket tugotanna dagiti ramutda iti taga-ugma ken mediebal nga Arabiko, Persiano, Indiano, Ehipsio ken Mesopotamia a literatura. Iti naisangayan, adu kadagitoy a sarita ket kasisigud a folk a sarsarita manipud iti panawen ti Kalipato, bayat a dagiti dadduma, a naipangpangruna ti kuadro nga istoria, ket kaaduan a mabalin a naala manipud iti Persiano nga obra ti Pahlavi Hazār Afsān (, lit. Ti Sangaribo a Sarsarita) ken paset met a nangitalek kadagiti Indiano nga elemento.
Ti sapasap kadagiti amin nga edision ti Rabrabii ket ti umuna a kuadro a sarita ti nagturturay a ni Shahryār (manipud iti, a ti kaibuksilanna ket "ari" wenno "nagturay") ken ti asawana a ni Scheherazade (manipud iti , a mabalin a ti kaibuksilanna ket "iti natakneng a kaputotan" ) ken ti panagkuadrado a ramit a naitiptipon kadagiti amin a sarsarita. Dagiti istoria ket mangrugi manipud iti daytoy a sarsarita; adda dagiti naikuadrado iti kaunegan dagiti sabali a sarsarita, bayat a dagiti dadduma ket mangrugi ken agpatingga iti bukodda a pakatunosan. Adda dagiti edison nga aglaon laeng kadagiti bassit a gasut a rabrabii, bayat a dagiti dadduma ket mangiraman kadagiti 1,001 wenno ad-adu pay.
Adda dagiti istoria Ti Rabrabbi, a naisangsangayn ti "Nakakaskasdaaw a Lampara ni Aladdin", "Ni Ali Baba ken dagiti Uppat a pulo a Mannanakaw" ken ti "Dagiti Pito a Panagbanbaniaga ni Sinbad ti Aglaylayag", bayat a naikeddeng a dagitoy ket pudno ti Tengnga a Daya a sarsarita, dagitoy ket saan idi a paset Ti Rabrabii kadagiti Arabiko a bersion, ngem nainayon dagitoy iti urnong babaen ni Antoine Galland ken dagiti dadduma pay nga Europeano nga agipatpatarus. Ti nakaparang-ay ken nabaknang a dandaniw ken dagiti poetiko a bitla, dagiti kansion, kankanta, dagiti panagdungdung-aw, dagiti himno, panaglimlimos, panagdaydayaw, panagpagpakaasi, burburtia ken dagiti anotasion nga inted babaen ni Scheherazade wenno dagiti karakter ti saritana ket naisangayan iti Arabiko a bersion iti libro. Adda dagiti ababa nga aglaon laeng ti maysa a linia, bayat a dagiti dadduma ket aglaon kadagiti ad-adu ngem sangapulo a linia.
Shiriuchi, Hokkaido
Ti Shiriuchi (知内町) ket ti maysa nga ili ket mabirukan iti Subprepektura ti Oshima, Hokkaido, Hapon.
Manipud idi Marso 2018, ti ili ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 4,390, ken ti densidad ti populasion iti 22 a tattao tunggal maysa a km². Ti dagup a kalawa ket 196.66 km².
Heograpia
Mabirukan ti Shiriuchi iti abagatan a laud ti Peninsula ti Oshima ken sanguenna ti Lingsat Tsugaru. Agayus ti Karayan Shiriuchi iti uneg ti ili.
Pagluganan
Agtaray ti Linia ti Kaikyō babaen iti uneg ti ili, ken ti sumrekan ti Seikan Tunnel ket adda idiay Yunosato. Adda idi iti Estasion ti Shiriuchi, ngem narikepan idi Marso 2014.
Gustav Mahler
thumb|alt=Ti manam-an a lakay, a nakatugaw, a sumangsango ti kanigid. Isu ket adda ti nangato a muging, awan ti barakus nga anteohos ket nagkawwes ti nangisit, a nakumes a bado|Ni Gustav Mahler, a naretrato idi 1860–1911 right|220px|alt=Pirma ni Gustav Mahler Ni Gustav Mahler (7 Hulio 1860 – 18 Mayo 1911) ket maysa idi a naladaw a Romantiko nga Austriano a kompositor ken maysa kadagiti mangidadaulo a konduktor iti kaputotanna. Isu ket nayanak idiay purok ti Kalischt, Bohemia ken isu idi ti Austriano nga Imperio, nga itan ket ti Kaliště iti Republika a Tseka. Ti pamilia idin ket immalis idiay asideg ti Iglau (nga itan ket ti Jihlava) nga idiay ti dimakkelan ni Mahler.
Pagsasao a Birmano
Ti Birmano (Birmano: မြန်မာဘာသာ MLCTS: myanma bhasa) ket isu ti opisial a pagsasao ti Myanmar. Ti Birmano ket ti patneng a pagsasao dagiti Bamar ken dagiti mainaig a sub-etniko a grupgrupo iti Bamar, ken dagiti pay dadduma nga etniko a minoridad idiay Burma kasla kadagiti Mon.
Nobela
Ti nobela ket ti atiddog a naratibo a prosa a mangipalawag kadagiti karakter ken dagiti pasamak iti porma iti agsisinnaruno nga istoria. Ti kita ket adda ti naipakasaritaan a ramut kadagiti pagobraan iti mediebal ken nasapa a moderno a romansa ken iti novella. Ti naududi, ket ti maysa nga Italiano a balikas nga inus-usar a panangilawag kadagiti ababa a sarita, ket nangited ti agdama a sapasap a termino iti maika-18 a siglo.
Ti adu paya a pannkaipalawag daytoy a kita ket naipakasaritaan a narikut. Ti pannkaaramid ti naratibo, ti gandat, ti pannakaikabagian iti kinapudno, ti pannakailaslasin, ken ti panag-usar ti pagsasao ket kadawyan a natungtungan tapno maipakita dagiti artistiko a kaikarian ti nobela. Kaaduan kadagitoy a kammasapulan ket naipayammo iti literario a prosa idi maika-16 ken maika-17 a siglo, tapno makaited iti binalabala a pakailintegan ti ruar a pagobraan iti kinapudno a pakasaritaan.
Populasion
thumb|350px|Mapa dagiti [[pagilian segun iti populasion]]
Iti sosiolohia ken biolohia, ti populasion ket ti kadagupan ti tattao, wenno dagiti organismo ti maysa a sebbangan, nga agnanaed wenno agbibiag iti maysa a naited a heograpiko a lugar, wenno espasio.
Dagiti nagibasaran
Penduduk
Cauayan, Negros Occidental
Ti Cauayan ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Negros Occidental iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Cauayan ket politikal a nabingbingay iti 25 a barbaranggay.
• Abaca
• Baclao
• Poblacion
• Basak
Pagsasao a Sueko
Ti pagsasao a Sueko ket maysa nga Amianan nga Alemania a pagsasao, a maisasao ti agarup a 10 a riwriw a tattao, kaaduan ti agsasao idiay Suésia ken dagiti paset ti Pinlandia, maipangpangruna kadagiti aplaya na ken dagiti is-isla ti Åland.
Cauayan, Negros Occidental
Dagiti baranggay
• Bulata
• Caliling
• Camalanda-an
• Camindangan
• Elihan
• Inayawan
• Isio
• Linaon
• Lumbia
• Mambugsay
• Man-Uling
Prepektura ti Kōchi
Ti Prepektura ti Kōchi (高知県) ket maysa a prepektura iti Hapon a mabirukan idiay abagatan a pantar iti Shikoku. Ti kapitoliona ket ti siudad iti Kōchi.
Cauayan, Negros Occidental
Dagiti baranggay
• Masaling
• Molobolo
• Talacdan
• Tambad
1487
Ti tawen idi 1487 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Lunes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Cauayan, Negros Occidental
Dagiti baranggay
• Yao-yao
Bituen
Ti maysa a bituen ket maysa a nasabang, naraniag a nagbukel iti plasma a tengtenglen babaen ti grabidad. Iti kalpasan ti kabibiagna, ti maysa a bituen ket aglaon pay kadagiti napusek a banag. Ti kaasitgan a bituen iti Daga ket ti Init, nga isu daytoy ti taudan ti kaaduan iti enerhia iti Daga. Dagiti nadumaduma a bituen ket makita manipud iti Daga iti rabii, no dagitoy ket saan a malemmengan babaen ti tangatang a penomena, agparparang dagitoy a kas dagiti reprep dagiti nagtalinaed a naraniag a puntos gapu ti kaadayoda unay. Naipakasaritaan a, dagiti kalatakan a bituen iti nailangitan a nagbukel ket naigrupoda kadagiti konstelasion ken asterismo, ken dagiti karaniagan a bituen ket nakaganabda kadagiti maitutop a nagnagan. Adu dagiti katologo ti bituen a naumnong dagiti astrolgo, a mangited ti pagalagadan kadagiti pagnaganan ti bituen.
Para iti paset ti kabibiagna, ti maysa a bituen ket agraniag gapu ti thermonuklear a panaglunag iti hidroheno iti bukodna a bugas ken agibbet kadagiti enerhia nga agballiasat iti uneg ti bituen ken daytoy ket agraniag idiay ariwanas. Gangani amin a masna a rumrumsua nga elemento a nadagdagsen ngem helio ket napartuat babaen dagiti bituen, babaen ti estelar a nukleosintesis iti panawen a kabibiagda wenno babaen ti supernova a nukleosintesis no bumtak dagiti bituen. Dagiti astronomo ket maikeddengda ti masa, tawen, kimika a pakabuklan ken dagiti dadduma pay a tagikua iti bituen babaen ti panagpalpaliiw iti bukodda nga espektro, karaniag ken panag-gunay iti limbang. Ti dagup a masa iti maysa a bituen ket isu ti kangrunaan a pannakaikeddeng iti bukodna nga ebolusion ken ti sumaganad a pagbanaganna. Dagiti sabsabali pay a a pakailasinan iti maysa a bituen ket maikeddeng babaen ti bukodna nga ebolusionario a pakasaritaan, a mairaman ti diametro, panagtayyek, panag-gunay ken temperatura. Ti panaggandat iti temperatura kadagiti adu a bituen iti giddiatan ti panagraniagda, a makunkuna akas ti Hertzsprung–Russell a diagrama (H–R a diagrama), ket agpalubos ti tawen ken ebolusionario a kasasaad ti panakaikeddeng ti maysa a bituen.
Ti maysa a bituen ket mangrugi a kas maysa nga agrebba nga ulep iti materiales a kangrunaan a buklen ti hidroheno, a mairaman ti helio ken tugot dagiti nadagdagsen nga elemento. Kalpasan ti estelar a bugas ket napuseken, adda dagiti hidroheno nga agnanayon nga agbalin iti helio babaen ti panagaramid iti nuklear a panaglunag. Dagiti nabati a kaunegan dagiti bituen ket awitenda dagiti enerhia manipud ti bugas babaen ti panagtipon iti panagraniag ken kombeksion a panagaramid. Ti presion ti kaunegan ti bituen ket pawilanna ti panagrebba unay babaen ti bukodna agrabidad. Kalpasan a maibus ti hidroheno a sungrod iti bugas, ti maysa a bituen nga adda ti mamin 0.4 a kadakkel ti masa iti Init ket bumsog nga agbalin iti maysa a nalabbaga a higante, iti dadduma a kaso ket aglunag dagiti nadagdagsen a elemento iti bugas wenno iti kontsa a nagpalikmut iti bugas. Ti bituénen ket agbalin iti maysa a napusek a banag, nga agpabalin ti paset iti nabag iti interestelar a katutubo, no daytoy ket agporma it maysa a baro a kaputotan dagiti bituén nga adda ti dakdakkel a bilang dagiti nadagdagsen nga elemento.
Ti binario ken dagiti adu ti bituenna a sistema ket a mangbukel iti dua wenno adadu pay a bituen a naibedbed babaen ti grabidad, ken sapasap a dagitoy ket agpinnalpalikmut iti tunggal maysa kadagiti natalna a pagliklikmutan. No adda kastoy a dua a bituen ket adda iti asideg a panagpalpalikmut, ti grabidad a panaggunayda ket makaited daytoy ti banag ti ebolusionda. Dagiti bituen ket makaporma manipud ti paset iti dakdakkel a bedbed ti grabidad a patakder, a kas ti maysa a raay wenno maysa nga ariwanas.
Pakasaritaan ti panagpalpaliiw
Naipakasaritaan, a dagiti bituen ket naipangpangruna kadagiti sibilisasion iti lubong. Dagitoy ket paset iti relihioso a pannakasanay ken inus-usar para iti nailangtan a panaglayag ken a panangidaya. Adu kadagiti taga-ugma nga astronomo ket namatmati a dagiti bituen ket agnanayon a naikabil ti maysa a nailangitan a nagbukel, ken dagitoy ket saan nga agbalbaliw. Babaen ti pagbibinnagbagaan, dagiti astronomo ket ingrupoda dagiti bituen kadagiti konstelasion ken inusarda dagitoy ti panasurot kadagiti panagkuti dagiti planeta ken ti pannakayamammo ti puesto ti Init. Ti panagkuti ti Init kadagiti lugar ti likud dagiti bituen (ken ti horisonte) ket inususar ti panagaramid dagiti kalendario, a dagitoy ket mabalin nga usaren ti panagtimbeng ti pannakasanay ti agrikultura. Ti kalendario a Gregoriano, ket agdama nga inususar ti gangani amin a luglugar iti lubong, daytoy key maysa a solar a kalendario a naibatay iti anggulo ti paliklikmutan a patayyekan ti Daga a minaig ti bukodna a bituen, ti Init.
Densidad ti populasion
Ti densidad ti populasion ket rukod ti populasion iti kada unit area ken unit volume. Masansan a maidakamat kadagiti nabiag nga organismo, kas koma iti tattao.
Bituen
Pakasaritaan ti panagpalpaliiw
Ti kadaanan a napudno a napetsaan a mapa ti bituen ket nagparang idi taga-ugma a Ehipsio nga astronomia idi 1534 BC. Dagiti kasapaan a naam-ammuan a katologo ti bituen ket gimupgop babaen dagiti taga-ugma a Babiloniko nga astronomo iti Mesopotamia idi naladaw a maika-2 a milenio BC, idi panawen ti Kasita paset ti panawen (ca. 1531–1155 BC).
Ti immuna a katologo ti bituen iti Griego nga astronomia ket pinartuat babaen ni Aristillus idi agarup a 300 BC, a tinulongan ni Timokaris. Ti bituen a katologo iti Hipparchus (maika-2 a siglo BC) ket nairaman ti 1020 a bitbituen ken inusar ti panagumnong ti katologo ni Ptolomeo. Ni Hipparchus ket naam-ammuan para iti panakaduktalan iti immuna a nairehistro a nova (baro a bituen). Adu kadagiti konstelasion ken nagnagan ti bituen ket inus-usar tatta nga aldaw ket manipud ti Griego nga astronomia.
Nupay ti naipanunotan a dagiti kalangitan ket saan nga agbalbaliw, dagiti Insik nga astronomo ket ammoda nga agparang dagiti baro a bituen. Idi 185 AD, isuda dagiti immuna a nagpaliiw ken nagisurat ti kapanggepan ti maysa a supernova, a naam-ammuan tattan a ti SN 185. Ti karaniagan nga estelar a napasamak iti nairehistro a pakasaritaan ket isu idi ti SN 1006 a supernova, a napaliiw idi 1006 ken insurat ti kapanggepanna babaen ti Ehipsio nga astronomo a ni Ali ibn Ridwan ken dagiti nadumaduma nga Insik nga astronomo. Ti SN 1054 a supernova, a nagipasngay iti Rasa a Nebula, ket pinalpaliiw pay dagiti Insik ken Islamiko nga astronomo.
Dagiti Mediebal nga Islamiko nga astronomo ket nagited ti Arabiko a nagnagan dagiti adu a bituen nga inus-usar pay laeng iti tatta nga aldaw, ken nagparnuayda kadagiti adu nga astronomiko nga instrumento a makabilang kadagiti puesto dagti bituen. Inaramidda ti immuna a dakkel nga obserbatorio instituto a pagsukisokan, a naipangpangruna para iti kapangngepan ti panagpataud dagiti Zij a katologo ti bituen. Kadagitoy ket, ti Libro dagiti Natalinaed a Bituen (964) ket sinurat babaen ti Persiano nga astronomo a ni Abd al-Rahman al-Sufi, a nagpaliiw kadagiti adu a bitbituen, dagiti raay ti bituen (mairaman ti Omicron Velorum ken Raay ni Brocchi) ken dagiti ariwanas (mairaman ti Andromeda nga Ariwanas). Segun kenni A. Zahoor, idi maika-11 a siglo, ti Persiano a erudito nga eskolar a ni Abu Rayhan Biruni ket inlawlawagna a ti Nagririmpuok a Bitbituen nga ariwanas a kas maysa kadagiti adu a pedaso nga adda dagiti tagikua iti nebula a bitbituen, ken nagited pay dagiti latitud kadagiti nadumaduma a bitbituen idi agdama ti maysa a bulan a salip idi 1019.