cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kreol a Mardijker
Ti kasapaan nga ammo a rehistro ti pagsasao ket nadokumentuan iti maysa a listaan ti balikas a naipablaak iti Batavia idi 1780, ti Nieuwe Woordenschat. Ti naudi a nalaing a makasao, ni Joseph Quiko, ket pimmusay idi 1978, ken adda laeng ti pagsasao kadagiti liriko dagiti duog a pagsasao iti genre ti Keroncong Moresco (Keroncong Tugu).
Pagsasao a Kol (Papua Baro a Guinea)
Tipagsasao a Kol ket ti pagsasao a naisasao idiay akindaya nga isla ti Baro a Britanian, Papua Baro a Guinea. Adda dagiti agarup a 4000 nga agsasao.
Parashorea stellata
Ti Parashorea stellata (matawtawagan pay iti puraw a seraya) ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy ket mabirukan idiay Malaysia, Myanmar, Tailandia, ken Bietnam. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.
Pagsasao a Kol (Papua Baro a Guinea)
Agparang a ti Kol ket isolado apagsasao, ken mabalin a daytoy ket adayo a kabagian iti saan a nasayaat a napasingkedan a pagsasao a Sulka.
Biliran (bulkan)
Ti Biliran ket ti maysa a solpatariko nga aktibo a bulkan a mabirukan iti isla a probinsia ti Biliran idiay Filipinas. Ti bulkan ti nagtaudan ti pannakaporma ti isla.
Maika-66 a paralelo amianan
Ti maika-66 a paralelo amianan ket ti sirkulo ti latitud a 66 gradgrado iti amianan iti ekuador a plano ti Daga, nga agarup a 61 km iti abagatan ti Sirkulo ti Artiko. Daytoy ket ballasiwenna ti Taaw Atlantiko, Europa, Asia ken Amianan nga Amerika.
Iti daytoy a latitud ti init ket makita kadagiti 24 nga oras, 0 minutos iti las-ud ti solstisio ti kalgaw ken 2 nga or-oras, 47 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti panaglalam-ek.
Likmut iti lubong
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti paralelo 66° amianan ket lumabas babaen iti:
! scope="col" width="150" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇳🇴 ! scope="row" | 🇸🇪 ! scope="row" | 🇫🇮 ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Puraw ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Bering ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Bering ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Roes Welcome Sound ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Frozen Strait ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Labneng Foxe ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Labneng Foxe ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Cumberland Sound ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Davis ! scope="row" | 🇬🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇮🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇮🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko
Pentagonia rubiflora
Ti Pentagonia rubiflora ket ti sebbangan ti mula inti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket endemiko iti Peru.
Maika-118 a meridiano laud
Ti 118° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, Amianan nga Amerika, ti Taaw Pasipiko, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti 118°L ket ti Maikanem a Meridiano ti Dominion a Panag-agrimensura ti Daga idiay Kanada.
Ti maika-118 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna iti maika-62 a meridiano daya.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-118 a meridiano laud ket lumabas babaen ti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Kanal Crozier ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Kellett ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat M'Clure ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Prinsipe ti Gales ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Minto Inlet ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpoo Amundsen ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Brachyotum alpinum
Ti Brachyotum alpinum ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay ken dagiti subtropikal wenno tropikal a nangato a karuotan.
Micropholis gnaphaloclados
Ti Micropholis gnaphaloclados ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Brasil. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.
Maika-106 a meridiano laud
Ti 106° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, Amianan nga Amerika, ti Taaw Pasipiko, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti 106°L ket ti Maikatlo a Meridiano iti Dominion ti Agrimensura ti Daga idiay Kanada.
Ti maika-106 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna iti maika-74 a meridiano daya.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-106 a meridiano laud ket lumabas babaen ti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Maclean ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Kanal Byam Martin ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Kanal Parry ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Dease ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" | 🇲🇽 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Pagsasao a Tamagario
Ti pagsasao a Tamagario ket ti pagsasao a Papuano ti Laud a Papua.
Felipe G. Calderón
Ni Felipe Gonzáles Calderón y Roca, ammo pay a kas ni Felipe G. Calderon (Abril 4, 1868 – Hulio 6, 1908) ket maysa idi a Filipino nga abogado, politiko, ken intelektual, ammo a kas ti "Ama ti Batay-linteg ti Malolos".
Nasapa a biag
Naiyanak ni Calderón idiay Santa Cruz de Malabon (itan ket ti Tanza), Cavite, kada José Gonzáles Calderón ken Manuela Roca. Isu ket nagadal idiay Ateneo Municipal de Manila para kadagiti kursona iti primario ken sekondario ken naidatunan idi iti libre a matrikula. Isu ket nakaawat kadagiti nangato a pammadayaw iti grado ti Bachelor of Arts, ken kalapsanna nagtrabtrabaho iti industri ti diario ken nagsurusrat para kadagti nadumaduma a diario. Nakaitungpalan isuna a simrek idiay Unibersidad ti Santo Tomas ken nakompletona dagiti panagadalna idi 1893. Kalpasan idi nagturpos, isu ket nakipartisapado iti opisina ti linteg ni Cayetano Arellano.
Pannakairaman kadagiti Gubat ti Wayawaya ti Filipinas
Idi las-ud ti Yaalsa ti Filipino, naregget a nangsuporta ni ti titgnay ti rebolusion, ati maysa a gunglo a mangigandat ti pannakagun-od ti wayawaya manipud iti Espania. Para kadagiti aktibidadna isu ket inbalud babaen dagiti kolonial a turay ti Espaniol. Ti maysa nga eskuela idiay Tondo, Manila ket nanaganan kaniana.
Idi Septiembre 1898, kalpasan ti panagsubli ni Emilio Aguinaldo idiay Cavite manipud idiay Hong Kong, inawatna ti panangidutok kaniana ni Aguinaldo a kas representatibo ti umuna a distrito ti Paragua iti Rebulosionario a Kongreso idiay Malolos, Bulacan. Kalpasan ti Gubat ti Espaniol–Amerikano, naporma ti República Filipina (Republika ti Filipinas) idi las-ud ti Batay-linteg ti Malolos idi Enero 25, 1899.
Bayat idi nangrugrugi ti Gubat ti Filipino–Amerikano, nagbiahe isuna idiay Manila nga idiay ket nagaparang iti sakbay ti Komision Schurman idi Abril 27, ken nagit-ited kadagiti singasing para iti restorasion ti kappia. Nakiddaw kaniana a mangiburador kadagiti alagaden para iti gobierno ti Filipinas kadagiti umuna nga ili iti las-ud ti gubat iti Estados Unidos.
Idi 1899, nagpundar ni Calderon kadagiti dua nga unibersidad ti linteg. Dagitoy ket ti Colegio de Abogados de Manila (Eskuela dagiti Abagado ti Manila) ken ti Escuela de Derecho (Eskuela dagiti Rebbeng). Nagisursuro isuna kadagitoy dua nga institusion. Idi 1904, naidutok isuna a kameng ti komision a mangiburador ti naisingasing a Kodigo ti Krimen. Nagurnos pay isuna tiLa Protección de la Infancia, (Ti Salaknib dagiti Maladaga), ti maysa nga institusion a nangipundar ti instituto ti humanitario tapno mangsalaknib ken mangaywan para kadagiti awan gundawayna a tattao.
Parashorea parvifolia
Ti Parashorea parvifolia ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Naala ti nagan a parvifolia manipud iti Latin (parvus =bassit ken folia = bulong) ken mangibagbaga iti bassit a bulbulong ti sebbangan (6-9 x 3-4.5 cm). Daytoy ket endemiko manipu diti Borneo (Brunei, Sabah, Sarawak ken daya a Kalimantan). Daytoy ket dakkel a rumrummuar a kayo, aginggana iti 60 m iti katayag, a mabirukan iti aglalaok a dipterokarpo a bakir iti nalames a sekka a dagdaga. Daytoy ket agdama a saan a nailista iti nalabbasit a listaan ti IUCN ken mabirukan iti saan a basbassit ngem maysa a nasalakniban a lugar (Nailian a Parke ti Lambir).
Micropholis grandiflora
Ti Micropholis grandiflora ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Brasil. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.
Maika-67 a paralelo amianan
Ti maika-67 a paralelo amianan ket ti sirkulo ti latitud a 67 gradgrado iti amianan iti ekuador a palno ti Daga, nga agarup a 50 km iti amianan ti Sirkulo ti Artiko. Daytoy ket ballasiwenna ti Taaw Atlantiko, Europa, Asia ken Amianan nga Amerika.
Iti daytoy a latitud ti init ket makita para kadagiti 24 nga oras, 0 a minuto iti las-ud ti solstisio ti kalgaw ken 1 nga oras, 30 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti panaglalam-ek.
Likmut iti lubong
! scope="col" width="150" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇳🇴 ! scope="row" | 🇸🇪 ! scope="row" | 🇫🇮 ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Puraw ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Barents ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo ti Ob ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Chukchi ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Labneng Foxe ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Davis ! scope="row" | 🇬🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko
Pagsasao nga Ura (Papua Baro a Guinea)
Ti pagsasao nga Ura (Uramät) ket ti pagsasao a Papuano a naisasao idiay Probinsia ti Daya a Baro a Britania iti isla ti Baro a Britania, Papua Baro a Guinea. Ti Uramät ket ti autonimo ti tattao.
Pagsasao a Tairuma
Ti pagsasao a Tairuma, ammo pay a kas Uaripi manipud iti lokasionna, ket ti pagsasao a Trans–Baro a Guinea ti Papua Baro a Guinea.
Augusta, Maine
Ti Augusta ket isu ti kapitolio ti Estado ti Maine ken ti tugaw ti kondado ti Kondado ti Kennebec,
Ti populasion ti siudad ket 19,136 manipud ti senso ti Estados Unidos idi 2010, ken mangaramid daytoy iti maikatlo a kabassitan a kapitolio ti estado (kalpasan ti Montpelier, Vermont ken Pierre, South Dakota) ken ti maikatlo a kadakkelan a siudad idiay Maine. Daytoy ket mabirukan idiay Karayan Kennebec.
Medan Hokkien
Ti Medan Hokkien ket ti maysa a lokal a karuay ti Hokkien nga insasao babaen dagiti Insik iti Medan ken Jakarta Indonesia. Daytoy ti lingua franca iti Medan ken dagit pay sabali nga akin-amianan a siudad nga estado ti Amianan a Sumatra a mangpalikmut daytoy, ken ti maysa a subdialekto ti dialekto a Zhangzhou (漳州), a maikuyog iti adu a pannakaus-usar dagiti binulod a balikas ti Indones ken Ingles. Daytoy ket adu a naisasao a dialekto: daytoy ket karkarna a maisurat kadagiti karakter nga Insikgapu ta imparit ti Indonesia ti panagusar kadagiti karakter ti Insik iti panawen ti Baro nga Urnos, ken awan ti pagalagadan ti romanisasion.
Ti apanangiyasping ti Medan Hokkien iti dialekto a Hokkien kadagiti sabali a paggilian a kas ti Malaysia ken Singapur, maawatan pay lang bassit ti Medan Hokkien. Ti agsasao iti Medan Hokkien ket mabalin nga addaan iti kapada nga aweng kas iti agsasao idiay Malaysia ken Singapur. Ti kaasitgan a pannakaipada iti Medan Hokkien ket ti Penang Hokkien. Agpada unay dagitoy dua ken narigat a maibaga ti pagiddiatan no ti agsasao iti Medan Hokkien ket saanna nga ilaok ti pannakisarita iti pagsasao nga Indones.
Micropholis madeirensis
Ti Micropholis madeirensis ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket mabirukan iti Brasil ken Peru.
Maika-117 a meridiano laud
Ti 117° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, Amianan nga Amerika, ti Taaw Pasipiko, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-117a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna iti maika-63 a meridiano daya.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-117 a meridiano laud ket lumabas babaen ti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Fitzwilliam ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Kellett ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Purchase ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat M'Clure ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Prinsipe ti Gales ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Prince Albert Sound ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Dolphin ken Union ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" | 🇲🇽 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Brachyotum azuayense
Ti Brachyotum azuayense ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nangato a pagtubuan ti babassit a mula.
Baybay Duyaw
Ti Baybay Duyaw ket ti nagan a naited iti akin-amianan a paset ti Baybay Daya a Tsina, a daytoy ket pingir a baybay iti Taaw Pasipiko. Daytoy ket mabirukan iti pagbaetan ti nangruna a daga ti Tsina ken ti Peninsula Korea. Ti naganna ket nagtaud manipud kadagiti partikula ti darat manipud kadagiti bagio ti darat ti Desierto Gobi a mangbaliw ti maris ti rabaw ti danum iti nabalitokan a duyaw.
Ti akin-uneg unay a luek ti Baybay Duyaw ket tinawtawagan ti Baybay Bohai (sigud a Luek Pechihli wenno Luek Chihli). Agayus ditoy ti Karayan Duyaw (babaen ti probinsia ti Shandong ket ti kapitoliona iti Jinan) ken Hai He (babaen ti Beijing ken Tianjin). Dagiti deposito ti darat ken lan-ak manipud kadagitoy a karayan ket mangited iti maris ti baybay.
Maika-116 a meridiano laud
Ti maika-116 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna iti maika-64 a meridiano daya.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-116 a meridiano laud ket lumabas babaen ti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Fitzwilliam ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat M'Cluret ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Prinsipe ti Gales ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Prince Albert Sound ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Dolphin ken Union ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" | 🇲🇽 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Maika-2 a paralelo amianan
Ti maika-2 a paralelo amianan ket ti sirkulo ti latitud a 2 gradgrado iti amianan ti ekuador a plano ti Daga. Daytoy ket ballasiwenna ti Taaw Atlantiko, Aprika, ti Taaw Indiano, Abagatan a daya nga Asia, ti Taaw Pasipiko ken ti Abagatan nga Amerika.
Uncaria guianensis
Ti Uncaria guianensis, cat's claw iti Ingles, ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Uncaria a mabirukan iti biome ti Amasona. Dagiti sabali a nagan ti mula ket mairaman dagiti sumaganad uña de gato, Paraguayo ken vincaria.
Ti U. guianensis ketaglaon kadagiti adu a pitokemiko ((-)-epicatechin, alkaloid, beta-Sitosterol, campesterol, campherol, catechol, catechutannic acid, chlorogenic acid, ellagic acid, gallic acid, hyperin, oleanolic acid, rutin, stigmasterol, ursolic acid) ken proanthocyanidin B1 ken proanthocyanidin B2, B type proanthocyanidins, iti ramut.
Sunay
Ti sunay Latin: crux, ket mabirukan iti nauneg nga akin-abagatan a langit, ken isu daytoy ti kabassitan ngem ti kaaduan a naisangayan kadagiti 88 a moderno a kontelasion. Iti naganna iti Latin daytoy ket naiyulog iti krus, ken daytoy ket kaaduan babaen ti kasla sukog ti krus nga asterismo a kadawyan nga ammo a kas ti Akin-abagatan a Krus. Urayno daytoy ket nakitkita dagidi Taga-ugma a Griego, daytoy ket nakitkita a kas paset ti konstelasion Centaurus, ken saan a naipalawag wenno husto a naimapa aginggana idi maika-16 a siglo.
Micropholis maguirei
Ti Micropholis maguirei ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket mabirukan iti Brasil ken Venezuela.
Rustia (mula)
Ti Rustia ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Adda dagiti agarup a 14 a sebbangan a naiwarwaras iti Tengnga ken Abagatan nga Amerika. Dagitoy ket bassit a mula ken kayo nga agtayag aginggana iti.
Dagiti sebbangan ket mairaman dagiti sumaganad:
Parashorea smythiesii
Ti Parashorea smythiesii ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy ket endemiko iti Borneo (Brunei, Sabah, Sarawak ken daya a Kalimantan). Daytoy ket maysa a dakkel a rumrummuar a kayo, aginggana iti 55 m iti katayan, a mabirukan iti aglalaok a dipterokarpo a bakir iti nalames a sekka a dagdaga. Daytoy ket agdama a saan a nailista iti nalabbasit a listaan ti IUCN ken mabirukan iti saan a basbassit ngem tallo a nasalakniban a lugar (Nailian a Parke ti Ulu Temburong iiti Brunei ken ti Nailian a Parke ti Lambir ken Nailian a Parke ti Gunung Mulu iti Sarawak).
Uncaria tomentosa
Ti Uncaria tomentosa ket ti natarikayo a lanot a mabirukan kadagiti tropikal a bakir ti Abagatan ken Tengnga nga Amerika. Daytoy ket ammo pay a kas cat's claw wenno uña de gato iti Espaniol gapu kadagiti sukog kawit a siit. Ti ukis ti kayo timula ket inus-usar herbalismo para kadagiti nadumaduma a sakit, ken nailaklako a kas suplemento a taraon.
Picardaea
Ti Picardaea haitiensis ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ti kaikaisuna a kameng iti daytoy a henero ken endemiko iti isla ti Hispaniola iti Karibe. Daytoy ket nailista a kas maipangta iti nalabbasit a listaan ti Republika a Dominikano ngem saan pay a pinategan babaen ti IUCN.
Pagsasao a Toaripi
Ti pagsasao a Toaripi, wenno Daya nga Elema, ket ti pagsasao a Trans–Baro a Guinea ti Papua Baro a Guinea.
Dagiti nagibasaran
]
Danaw Aguingay
Ti Danaw Aguingay ket ti maysa a nawatiwat a tanap iti tengnga ti Nailian a Parke ti Bulkan Bulusan a mabirukan iti asideg ti Danaw Bulusan iti ili ti Bulusan, iti abagatan a tengnga ti parte ti Probinsia ti Sorsogon, Akin-abagatan a Luzon, Rehion ti Bicol, Filipinas. Daytoy ket tinawtawagan iti Ti Danaw gapu ta daytoy ket masansan a malylayus iti las-ud ti panagtutudo ken namaga iti las-ud ti kalgaw. Iti panawen ti panagtutudo, daytoy ket kasla dakkel a danaw a mabirukan iti pakad ti Bantay Bulusan. Ti lugar ket ayan dagiti nadumaduma nga endemiko a billit, dagiti reptilia ken dagiti nadumaduma a mamalia. Daytoy ket napalikmutan babaen ti nalangto a mulmula ken ti maysa a tropikal a katuduan a bakir. Maserreakn laeng daytoy babaen ti pannagna manipud iti Danaw ken manipud kadagiti purok ti Kapangihan ken San Roque.
Dagiti pisikal a pannakailasin
Ti Danaw Aguingay ket ti sabali pay a malmalmeng nga abut ti bulkan iti kaunegan dagiti lugar tyi Bulkan Bulusan. Kadagiti las-ud ti panawen ti panagtutudo, nalitnaw ti danum ken maraberde. Adda dagiti lugar a naabungotan iti ruot ken batbato. Daytoy ket ayan dagiti endemiko a billit, dagiti mamalia, dagiti insekto ken dagiti reptilia ken napalikmutan babaen ti tropikal a katuduan a bakir.
Brachyotum campii
Ti Brachyotum campii ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nangato a pagtubuan ti babassit a mula ken dagiti subtropikal wenno tropikal a nangato a karuotan.
Micropholis polita
Ti Micropholis polita ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Kuba, ngem maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.
Adda dagiti dua a nanaganan a subsebbangan:
Hopea wightiana
Ti Hopea wightiana ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy ket endemiko iti India.
Danaw Bulusan
Ti Danaw Bulusan ket ti maysa a danaw iti isla ti Luzon iti Filipinas. Daytoy ket mabirukan iti tengnga ti Nailian a Parke ti Bulkan Bulusan a mangsakop iti kalawa ti daga iti. Daytoy ket addaan iti kangato iti ken mabirukan iti abagatan a daya a sikig ti Bantay Bulusan, ti maysa nga aktibo a bulkan.
Maserrekan ti danaw babaen ti Maharlika Highway aginggana iti ili ti Irosin ken lumabas babaen dagiti ili ti Casiguran ken Juban. Manipud idiay Irosin, daytoy ket sangapulo pay a kilometro aginggana iti daytoy a lugar. Ti sabali pay a panagserrek ket iti panaglabas iti napintas ti buya a dalan a mangtan-aw iti Taaw Pasipiko (Lingsat San Bernardino) babaen dagiti ili ti Gubat, Barcelona ken ti tengnga ti ili ti Bulusan.
Dagiti pisikal a pannakailasin
Ti Danaw Bulusan ket binukel babaen ti tektoniko a panagpenned ken mabalin a sabali pay nga abut ti bulkan. Maraberde ti danumna ken ti sirok ti danumna ken nabato ken nadarat ken adda dagiti parte a nalugnak.
Fauna
Daytoy ket ayan dagiti endemiko a sebbangan dagiti ikan ti nasadiwa a danum. Daytoy ket mangsuporta pay kadagiti billit, dagiti mamalia ken dagiti uyokan. Daytoy ket kompleto a napalikmutan babaen ti tropikal a katuduan a bakir.
Kurt Krause
Ni Kurt Krause (Abril 20, 1883 Potsdam – Nobiembre 19, 1963 Berlin) ket maysa idi nga Aleman a botaniko a nagsurat kadagiti 33 nga artikulo ken dagiti lima a libro iti flora ken mulmula ti Turkia. Idi baetan ti 1933–1939, isuket maysa idi a propesor ti botanika iti Agrikultural nga Instituto ti Ankara. Nagretiro ni Krause idi 1950.
Rustia bilsana
Ti Rustia bilsana ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador.
Pingir a baybay
thumb|Dagiti pingir a baybay a kas inpalawag babaen ti [[International Maritime Organization|IMO]] thumb|Ti Baybay Arabiano a kas pingir a baybay ti [[Taaw Indiano]] Iti oseanograpia, ti pingir a baybay wenno marginal a baybay ket ti baybay a sangkapaset a napalikmutan babaen dagiti isla, dagiti purpuro, wenno dagiti peninsula, a kadenna wenno nalawa a silulukat it nawaya a taaw iti rabaw, ken/wenno bineddengan babaen dagiti submarino a pantok iti datar ti baybay.
Dagiti pingir a baybay iti lubong
Dagiti pingir a baybay ti Taaw Artiko:
thumb|Ti Baybay Irlandes Dagiti pingir a baybay ti Taaw Atlantiko:
Dagiti pingir a baybay ti Taaw Indiano:
thumb|Dagiti baybay Egeo, Adriatiko, Honiko, ken Tirreno Dagiti pingir a baybay ti Baybay Mediteraneo:
Dagiti pingir a baybay ti Baybay Nangisit:
thumb|Baybay Coral Dagiti pingir a baybay ti Taaw Pasipiko:
Dagiti pingir a baybay ti Akin-abagatan a Taaw:
Brachyotum benthamianum
Ti Brachyotum benthamianum ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay ken dagiti subtropikal wenno tropikal a nangato a pagtubuan ti babassit a mula.
Pingir a baybay
Dagiti pingir a baybay iti lubong
Ti Baybay Karibe ket sagpaminsan a naipalawag a kas pingir a baybay, sagpaminsan a kas baybay mediteraneo.
Ti Baybay Kaspio ket sagpaminsan a naipalawaga kas pingir a baybay, ken ti pay Baybay Natay ken ti Garabogazköl.
Micropholis resinifera
Ti Micropholis resinifera ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Brasil. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.
Gloria Diaz
NI Gloria Aspillera Diaz (naiyanak idi Marso10, 1951) ket Filipina nga aktres, mangsangsangili iti telebision ken reina ti kapintas nga isu idi ti immuna a Filipina a nangabak iti balangat ti Miss Universe idi 1969 idiay Miami Beach, Florida.
Brachyotum confertum
Ti Brachyotum confertum ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay ken dagiti subtropikal wenno tropikal a nangato a pagtubuan ti babassit a mula.
Listaan dagiti botaniko babaen ti pangyababaan ti mannurat (Q–R)
A–P
Ti agbiruk kadagiti naikabil para iti A–P, usaren ti tabla dagiti linaon dita ngato.
S–Z
Ti agbiruk kadagiti naikabil para iti S–Z, usaren ti tabla dagiti linaon dita ngato.
Masna a Parke ti Bulkan Bulusan
Ti Masna a Parke ti Bulkan Bulusan ket ti a nasalakniban a lugar iti katuduan a bakir a mangpalikmut iti Bantay Bulusan iti Filipinas. Daytoy ket immuna a naikeddeng a kas maysa a Nailian a Parke babaen ti Proklamasion Blng. 811 iti Hunio 7, 1935. Babaen ti National Integrated Protected Areas System (NIPAS) idi 1992 a tinaripato babaen ti Departamento ti Enbironmento ken dagiti Masna a Rekurso, ti parke ket naidasig manen a kas Masna a Parke babaen ti Proklamasion Blng. 421 idi Nobiembre 27, 2000. Ti lugar ket mangiladawan iti bulkan, Danaw Bulusan, dagiti dua sabali a bantay nga ammo a kas ti 'Sharp Peak' ken 'Hormahan' ken Danaw Aguingay. Mabirukan ti parke iti abagatan a tengnga ti parte ti Probinsia ti Sorsogon, iti akin-abagatan a Luzon, Rehion ti Bicol, Filipinas, ken bineddengan babaen dagiti lima nga ili: ti Bulusan, Barcelona, Irosin, Juban ken Casiguran.
Parashorea tomentella
Ti Parashorea tomentella ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy ket endemiko iti Borneo (Sabah ken daya a Kalimantan). Daytoy ket maysa a dakkel a rumrummuar a kayo, aginggana iti 65 m iti katayag, a mabirukan kadagiti tanap a dipterokarpo a bakir iti nalames a sekka a dagdaga. Daytoy ket nalag-an a natangken a kayo ken nailaklako babaen kadagiti panagtagilako a nagan iti  Puraw a Lauan wenno Puraw a Seraya. Daytoy ket agdama a saan a nailista iti nalabbasit a listaan ti IUCN; nupay kasta, daytoy ket mabalin a naipangta, gapu iti limitado a pannakaiwarwaras ken ti pannakaawan iti habitat. Mabirukan pay laeng daytoy kadagiti reserba ti bakir ti daya nga aplaya ti Sabah.
Masna a Parke ti Bulkan Bulusan
Dagiti pisikal a pannakailasin ken biodibersidad
Ti tengnga ti kompleks a bantay ket mangbukel iti nawatwat a tanap a sagpaminsan a malaylayus nga ammo ka ti Danaw Aguingay ken mamagaan daytoy iti las-ud ti kalgaw. Ti sabali a danaw iti parke ket ti Danaw Bulusan. Ti maysa nga adu a lugar iti bakir ket agtultuloy a paset ti parke, a mairaman ti bakir iti likmut ti pantok ken ti bakir iti tanap kadagiti bakras. Dagiti sabali pay a habitat ket mairaman ti sekondario a karuotan, dagiti nasadiwa a danum a danaw ken dagiti alog, dagiti bassit a pagtaengan ken dagiti hardin ti away, dagiti napanawan a talon ken nadisturbo a daga.
Ti parke ket mangsuporta kadagiti kammasapula dagiti asideg a komunidad babaen ti produkto ti bakirna, ti taudan ti pagbibingayan iti danum, ken dagiti pateg iti paglinglingayan. Dagiti lokal a komunidad ket usarenda dagiti akinbaba a bakras a kas daga pagtalonan. Daytoy ket taudan ti danum para kadagiti nadumaduma a komunidad ken para iti panagsibog kadagiti kaarrubayan a talon, ken mangipaay daytoy iti masna a salaknib manipud kadagiti kalamidad a kas dagiti bagio ken dagiti kellaat a layus.
Flora
Ti kaaduan a mula ket dagiti higante a pako ken dagiti natayag a kayo a kas ti nalabbasit a lauan (Shorea teysmanniana), molave (Vitex parviflora) ken dagiti dadduma pay. Dagiti sabali pay a sebbangan ti mula ket mairaman dagiti orkidiaa iti rabaw ti daga. Mabirukan pay iti daytoy a lugar dagiti dua nga endemiko a sebbangan ti mula, ti Prenephrium bulusantum (maysa pako) ken Schefflera bulusanicum.
Fauna
Adda met dagiti ayup a mabirukan iti daytoy a lugar, a kas ti baboon ti Filipinas pato ti Filipinas, kali-agila ti Filipinas, barukong-apuy a prutas-kalapati, agila-kullaaw ti Filipinas, dagiti monitor nga alutiit, dagiti endemiko a tukak, dagiti uleg, ken dagiti sabali pay a reptilia. Ti kayumanggi nga ugsa ti Filipinas, daiti natukaktukak a baboy ken dagiti karkarna a civets ket nakitkitan iti daytoy a lugar kadagiti naladaw a tawen ti 1980, ngem awan ti ebidensia iti agdama a kaaddada iti parke. Mangsuporta pay ti parke kadagiti madangran a sebbangan dagiti tukak, dagiti alutiit, dagitikurarapnit, dagiti uleg ken dagiti sabali a reptilia.
Panagtaripato ken konserbasion
Iti panagpabassit dagiti masna a habitat kadagiti naplabas a panawen a kas resulta ti nakaro a kaingin, nakaro a panaganup, ken panagtaeng iti tao, dagiti agtitinnulong a komunidad a naipangpangruna iti Bulusan ken Irosin ket nagkaykaysada iti panagsungbat kadagiti ganetget ti konserbasion. Naaramiden dagiti plano nga agraman iti suporta manipud iti DENR, dagiti lokal a komunidad, dagiti yunit ti lokal a gobierno, dagiti gunglo ti saan a gobierno ken dagiti madanagan nga umili para iti rehabilitasion dagiti naapektaran a lugar ken ti panagsalaknib kadagiti nabati a di nasagid a bakir. Naw-awisen ti eko-turismo a mangited iti ad-adu a trabaho kadagiti lokal nga agnanaed tapno malimitaduan iti panagusar kadagiti produkto a mabirukan iti parke.
Pagsasao nga Orokolo
Ti pagsasao nga Orokolo ket ti pagsasao a Trans–Baro a Guinea ti Papua Baro a Guinea nga insasao babaen dagiti agarup a 50,000 a tattao (2010).
Micropholis retusa
Ti Micropholis retusa ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Brasil. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.
Rustia viridiflora
Ti Rustia viridiflora ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador.
Brachyotum ecuadorense
Ti Brachyotum ecuadorense ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nangato a pagtubuan ti babassit a mula.
Micropholis sanctae-rosae
Ti Micropholis sanctae-rosae ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket mabirukan iti Brasil, Pranses a Guiana, ken Peru.
Maika-65 a paralelo amianan
Iti daytoy a latitud ti init ket makita para kadagiti 22 nga oras, 2 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti kalgaw ken 3 nga or-oras, 35 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti panaglalam-ek.
Likmut iti lubong
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti paralelo 65° amianan ket lumabas iti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Notes ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇳🇴 ! scope="row" | 🇸🇪 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Baltiko ! scope="row" | 🇫🇮 ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Puraw ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Puraw ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Puraw ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Bering Sea ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Bering ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Roes Welcome Sound ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Labneng Foxe ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Cumberland Sound ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Davis ! scope="row" | 🇬🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇮🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko
Sasao a Sumba–Hawu
Ti sasao a Sumba–Hawu ket ti grupo dagiti asideg nga agkakabagian a sasao nga Austronesio, a naisasao iti Daya a Nusa Tenggara, Indonesia.
Ti kaaduan a naisasao a pagsasao a Sumba–Hawu ket ti Kambera, nga addaa iti maysa a pagkapat a riwriw nga agsasao iti akindaya a kagudua ti Isla Sumba.
Ti Pagsasao a Hawu ti Isla Savu ket nasuspeto nga addaan iti saan nga Austronesio a subestratum, ngem mabalin a saan nga ad-adu ngem ti sabali a sasao ti tengnga ken akindaya a Flores, a kas ti Sika, wenno iti sapasap a Tengnga a Malayo-Polinesio.
Pannakaidasig
Asideg amin nga agkakabagian ti sasao Sumba–Hawu. Nakabiruk ni Blust (2008) ti napno a suporta para iti pannagisilpo ti Kambera (a mangipresenta ti sasao a Sumba) iti Hawu.
Anthospermeae
Ti Anthospermeae ket ti tribu dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae ken aglaon kadagiti 208 a sebbangan kadagiti 12 a henero. Mabirukan dagiti representatibona iti Akin-abagatan a Hemispero. Adda dagiti saan abasbassit ngem dua a henero, nga agnagan iti Coprosma ken Galopina ket anemopilo.
Dagiti henero
Dagiti agdama maawat a henero
Dagiti sinonimo
Sean Connery
Ni Thomas Sean Connery ket ti retiro a Eskoses ng aaktor ken produser a nangabak iti Gunguna ti Akademia, dua a BAFTA Awards (maysa iti daytoy ket BAFTA Academy Fellowship Award) ken tallo a Nabalitokan a Globo (mairaman ti Premio Cecil B. DeMille ken Premio Henrietta). Isu ket kinabaliero babaen ni Isabel II idi Hulio 2000 kalpasan iti pannakaawatna iti Pammadayaw ti Dentro Kennedy idiay Estados Unidos idi 1999.
Ni Connery ket kaaduan nga ammo para iti panangiladawanna ti karakter ni James Bond, isu ket nagbida kadagiti pito a pelikula ti Bond kadagiti baetan ti 1962 ken 1983. Idi 1988, nangabak ni Connery ti Premio Oscar para iti Kalaingan a Mangsuporta nga Aktor para iti papelna iti The Untouchables. Ti karerna iti pelikula ket mairaman pay dagiti pelikula a kas ti Marnie, The Name of the Rose, The League of Extraordinary Gentlemen, Indiana Jones and the Last Crusade, The Hunt for Red October, Highlander, Murder on the Orient Express, Dragonheart, ken The Rock.
Isla Batan
Ti Isla Batan ket ti nangruna nga isla iti Batanes, ti maysa a purpuro a probinsia iti Filipinas. Daytoy ti maikadua a kadakkelan kadagiti Is-isla ti Batanes, ti akin-amianan unay a grupo dagiti isla iti pagilian. Uppat kadagiti innem nga ili ti Batanes ket mabirukanda iti iti kaatiddog nga isla a mairaman ti kapitolio ti probinsia ti Basco. Dagiti sabali nga ili ket ti Ivana, Mahatao ken Uyugan.
Heograpia
thumb|left|Ti katurodan a ladawan ti daga ti Isla Batan a mairaman ti Bantay Matarem iti adayo a kanigid Ti Batan ket ti agsukog iti dumbbell a bulkaniko nga isla, a parte ti Bulkaniko nga Arko ti Luzon. Ti akin-amianan a parte ti isla ket kaaduan dagiti iti katayag nga aktibo a bulkan, ti Bantay Iraya, a naudi a bimtak idi 1454. Ti akin-baba a parte ti isla ket ti idi aktibo a bantay Matarem, iti agarup a iti katayag. Ti katurodan ti tengnged ti akikid a daga iti agarup a iti kaatiddog ken manipud iti  iti kaakaba, ket mangisina kadagiti dua a bulkan iti isla. Iti asideg ti Bantay Matarem, ti isla ket adda iti kaakabaan a partena iti agarup a.
Ti Isla Sabtang, ti kaasitgan nga isla iti Batan ket mabirukan iti agarup a iti abagatan a laud iti akin-abagatan nga ungto ti isla. Ti Itbayat, ti kadakeklan nga isla ti purpuro ket agarup a iti amianan a laud iti tengnga a parte ti Batan.
Pagpasaaamak
Ti panagraut ti Hapon iti Filipinas ket nangrugi iti panagraut ti Isla Batan babaen ti a 490 a tropa ti yunit makilablaban a marina ken ti maysa a di ammo ti bilang dagiti tropa ti kuerpo ti tangatang, kadagiti dua a sasakyan a kinuyog ti maysa a destroyer ken dagiti uppat a bangka ti torpedo. Daytoy idi ti immuna nga isasanglad iti teritorio ti Amerikano, ti isu met laeng nga aldaw a kas ti panag-atake iti Pearl Harbor. Dagiti puersa ti Hapon a nakaala kadagiti adda a bassit a pagpatayaban iti ruar ti Basco nga awanan iti resistansia ken dagusda a nangrugi iti panagpadakkel nga obra a kas maysa nga kaunaan a kuartel para kadagiti operasion iti Luzon. Nupay kasta, saan a naituloy ti obra kalpasan laeng dagiti manmano nga aldaw gapu ta ti balligi ti panagbomba ti Clark Field ket nagbanaganen a redundante ti kuartel idiay Basco. Idi Disiembre 10, 1941, naikkat ti makilablaban a puersa ti marina.
Hopea acuminata
Ti Hopea acuminata ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy ket endemiko iti Filipinas. Lokal nga ammo a kas manggachapui ken dalingdingan, daytoy ket natangken ken nalinteg garit a kayo nga inus-usar idi a panagaramid kadagiti nasapa galeon ti Manila. Addaan daytoy iti napusek a kalidad ken saan a maapektuan babaen dagiti agkitikit nga insekto.
Micropholis spectabilis
Ti Micropholis spectabilis ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Venezuela.
Elisha Cuthbert
Ni Elisha Cuthbert  ket Kanadiana nga aktres iti pelikula ken telebision.
Sasao a Sumba–Flores
Ti sasao a Sumba–Flores, agarup a sinonimo iti Bima–Sumba, ket dagiti naisingasing a sasao nga Austronesio (heograpiko a sasao a Tengnga–Akindaya a Malayo-Polinesio) a naisasao iti ken iti likmut ti is-isla ti Sumbawa (akindaya), Sumba, ken akinlaud–tengnga a Flores idiay Basbassit a Sunda. Dagiti kangrunaan a pagsasao ket ti Bima ken Manggarai, nga addaan kadagiti kagudua a riwriw nga agsasao iti tunggal maysa kaniada idiay akindaya a kagudua ti Isla Sumbawa ken ti akinlaud a pagkatlo ti Flores, ken ti Kambera, nga addaan iti pagkapat a riwriw nga agsasao idiay akindaya a kagudua ti Isla Sumba.
Rustia occidentalis
Ti Rustia occidentalis ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae, a patneng iti Tengnga nga Amerika (Costa Rica, ti Is-isla Pasipiko ti Tengnga nga Amerika, Guatemala, Nicaragua ken Panama), ken ti pay Colombia ken Ecuador iti akinlaud nga Abagatan nga Amerika. Daytoy ket immuna nga impalawag babaen ni George Bentham idi 1845 a kas Exostema occidentale ken naiyakar iti Rustia idi 1881 babaen ni William Hemsley.
Sasao a Sumba–Flores
Ti pagsasao a Hawu ti Isla Savu ket maipagpagarup nga addaan iti saan nga Austronesio a subestratum, ngem mabalin a saan a nakarkaro ngem dagiti pagsasao ti tengnga ken akindaya a Flores, a kas ti Sika, wenno iti sapasap ti sasao a Tengnga a Malayo-Polinesio.
Sasao a Pauwasi
Ti sasao a Pauwasi ket mabalin a pamilia ti sasao a Papuano, ken kaaduan daytoy idiay Indonesia. Ti kasayaatan a naipalawag a pagsasao a Pauwasi ket ti Karkar, iti ballasiw ti pagbeddengan ti Papua Baro a Guinea.
Sasao a Sumba–Flores
Pannakaidasig
Nakabiruk ni Blust (2009) ti moderado a suporta para iti panangisilpo ti Bimanes iti Sumba–Manggarai.
Sasao a Pauwasi
Dagiti pagsasao
Saan nga asideg dagiti pagsasao: ngem dagiti Akindaya a pagsasao ket nalawag nga agkakabagian, ti Yafi ken Emumu ket 25% laeng nga agpada iti leksiko.
Ti Karkar-Yuri, a napauten a naipagpagarup a maysa nga isolado idiay Papua Baro a Guinea, ket nalawag a kabagian ken mabalin a pudno a mangporma iti lugar ti dialekto iti Emumu idiay Indonesia. Iti sabali met, dagiti Akinlaud a pagsasao ket saanda anasayaat a napasingkedan ken saanda a nalawag no parteda ti pamilia a Pauwasi (wenno agkakabagianda), wenno dagiti sapsap a balikas ken dagiti binulod ken mangbukelda iti sabali a pamilia wenno dagiti pamilia, ngem mabalin nga agparang ti pannakaikapet iti pamilia.
Dagiti laeng pangsandi ti 1sg, 2sg, ken 1pl ti napasingkedan para iti ania man a pagsasao ti Indonesia, ken saan a makonstrukto manen ti proto-lengguahe. Dagiti napasingkedan a porma ket ti:
Agpada ti Yafi ken Emumur, ken mabalin a makibinningay ni Dubu ken Towei iti 1pl *numu, ngem awan ti nalawag a pannakaikapet a nagbaetanda. Ti Dubu a no ken Yafi a nam ket mabalin a mangipaltiing iti proto-Trans-Baro a Guinea a *na, ken Towei a ngo proto-Trans-Baro a Guinea a *ga (*nga), ken ti plural a proto-Trans-Baro a Guinea a *nu ken *ni.
Pannakaidasig
Indasig ni Stephen Wurm (1975) dagiti pagsasao ti Indonesia a kas sanga ti pilo a Trans–baro a Guinea, ti puesto a tentatibo nga imbati ni Malcolm Ross (2005). Ti pannagidasig a Trans-Baro a Guinea ni Ross ket naibatay kadagiti personal a pangsandi. Gapu ta awan dagiti makonstrukto manen a pangsandi manipud iti magun-od a datos kadagiti saan a nasayaat a napasingkedan a sasao a Pauwasi ti Indonesia, nga isu amin dagiti nabigbigan a kas Pauwasi iti dayta a panawen, ti laeng maaramid ket ti tentatibo a panangipateg, a naibatay kadagiti bassit-usit a banag ti leksiko. Adda dagiti pangsandi ti Dubu ken Yafi a mabalin nga isuda ket Trans-Baro a Guinea. Nupay kasta, inbilang ni Ross ti Karkar, nga ammo dagiti pangsandi, a kas maysa nga isolado gapu ta dagiti pangsandina ket saan a naitabas a kas Trans-Baro a Guinea. Iti daytoy a panawen, saan nga ammo ti pannakaikabagian ti Emumu.
Maika-3 a paralelo amianan
Ti maika-3 a paralelo amianan ket ti sirkulo ti latitud a 3 gradgrado iti amianan ti ekuador a plano ti Daga. Daytoy ket ballasiwenna ti Taaw Atlantiko, Aprika, ti Taaw Indiano, Abagatan a daya nga Asia, ti Taaw Pasipiko ken ti Abagatan nga Amerika.
Likmut iti lubong
! scope="col" width="140" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇨🇲 ! scope="row" | 🇨🇫 ! scope="row" | 🇨🇲 ! scope="row" | 🇨🇫 ! scope="row" | 🇨🇬 ! scope="row" | 🇨🇩 ! scope="row" | 🇺🇬 ! scope="row" | 🇰🇪 ! scope="row" | 🇸🇴 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇲🇻 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat ti Malacca ! scope="row" | 🇲🇾 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Abagatan Tsina ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Abagatan Tsina ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Abagatan Tsina ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Abagatan Tsina ! scope="row" | 🇲🇾 ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" | 🇲🇾 ! scope="row" | 🇮🇩 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Celebes ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Molucca ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇨🇴 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇨🇴 ! scope="row" | 🇻🇪 ! scope="row" | 🇧🇷 ! scope="row" | Nasuppiatan a lugar ! scope="row" | 🇬🇾 ! scope="row" | Nasuppiatan a lugar ! scope="row" | 🇸🇷 ! scope="row" | Nasuppiatan a lugar ! scope="row" | 🇫🇷 ! scope="row" | 🇧🇷 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko
Annapolis, Maryland
Ti Annapolis ket isu ti kapitolio ti Estado ti Maryland, ken ti pay tugaw ti kondado ti Kondado ti Anne Arundel. Daytoy ket mabirukan idiay Luek Chesapeake idiay sabangan ti Karayan Severn, iti nga abagatan ti Baltimore ken agarup a  a daya ti Washington, DC. Ti Annapolis ket paset ti metropolitano a lugar ti Baltimore–Washington. Ti populasionna ket 38,394 manipud iti senso ti Estados Unidos idi 2010.
Ti siudad ket nagserbi a kas temporario a kapitolio ti Estados Unidos idi 1783–84 ken isu ti lugar idi ti Komperensia ti Kappia ti Annapolis, a natengngel idi Nobiembre 2007, idiay Akademia ti Marina ti Estados Unidos.
Sistema ti nainlangitan a nagsasabtan
Iti astronomia, ti sistema ti nainlangitan a nagsasabtan ket ti sistema para iti pananginagan kadagiti puesto dagiti nainlangitan a banag: satelite, planeta, bituen, ariwanas, aken dadduma pay. Dagiti sistema ti nagsasabtan ket mabalin a manginagan ti puesto iti 3 a dimensional nga espasio, wenno laeng ti direksion ti banag iti nainlangitan nga espero, no ti distansia ketdi ammo wenno saan nga importante.
Brachyotum fictum
Ti Brachyotum fictum ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nangato a pagtubuan ti babassit a mula ken dagiti subtropikal wenno tropikal a nangato a karuotan.
Sistema ti nainlangitan a nagsasabtan
Dagiti sistema ti nagsasabtan ket maisayangkat iti esperikal a nagsasabtan wenno rektanggular a nagsasabtan. Ti sistema ti esperikal a nagsasabtan, a naikabil iti nainlangitan nga espero, ket kapada ti sistema ti heograpikal a nagsasabtan a naus-usar iti rabaw ti Daga. Dagitoy ket aggiddiat kadagiti panagpilida iti kammasapulan a plano, a mangbingay ti nainlangitan nga espero kadagiti dua nga agpada a hemisperio iti igid ti nalatak a sirkulo. Ti rektanggular a nagsasabtan, kadagiti maitunos a yunit, ket ti kartesiano a kapada dagiti esperikal a nagsasabtan, nga adda met iti isu a kammasapulan a (
x,y
) plano ken kangrunaan a (
x
-aksis) direksion. Ti tunggal maysa a sistema ti nagsasabtan ket nainaganan para iti panagpilina iti kammasapulan a plano.
Pagsasao a Keoru
Ti pagsasao a Keuru, wenno Keoru-Ahia manipud kadagiti dua a dialekto, ket ti pagsasao a Trans–Baro a Guinea ti Papua Baro a Guinea.
Anthospermum
Ti Anthospermum ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket mabirukan iti tropikal ken Akin-abagatan nga Aprika, Madagascar ken iti abagatan akinlaud a Peninsula ti Arabia.
World Register of Marine Species
Ti World Register of Marine Species (WoRMS) ket ti maysa a taksonomiko a database a manggandat a mangited iti maysa nga autoritatibo ken komprehensibo a listaan dagiti nagan dagiti organismo ti baybay.