cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bolinao, Pangasinan
Dagiti baranggay
• Luna
• Patar
• Pilar
• Salud
• Samang Norte
• Samang Sur
• Sampaloc
• San Roque
• Tara
• Tupa
• Victory
• Zaragoza
Sasao nga Epi
Dagiti kagudua a dosena a sasao nag Epi ket naisasao idiay Isla Epi iti Vanuatu.
Ti populasion ti Isla Epi ket sumurok idi a 14,000 sakbay a bimmasit iti 800 idi nasapa a maika-20 a siglo gapu ti panaggundaway ti ekonomia ken panangiyammo iti sakit. Manipud idi 2001, ti bilang dagitoy a pagsasao ket immadu bassit iti 4,400.
Dagiti komponente
Dagiti pagsasao ket dagiti sumaganad:
Andes
thumb|Cono de Arita, Salta ([[Arhentina)]] Ti Andes ket isu ti kaatiddogan a kontinental a kabambantayan iti lubong. Daytoy ket maysa nga agtultuloy a kabambantayan iti igid ti aplaya ti Abagatan nga Amerika. Daytoy a kabambantayan ket agarup a ti kaatiddogna, agarup a  aginggana ti  a kaakaba (kaakabaan iti nagbaetan ti latitud ti 18° ti abagatan ken 20° ti abagatan), ken ti katimbengan a kangato ti agarup a. Ti Andes ket gumay-at manipud iti amianan nga agpaabagatan babaen kadagiti pito a pagpagilian ti Abagatan nga Amerika: ti Venezuela, Colombia, Ecuador, Peru, Bolivia, Chile ken Arhentina.
Iti igid ti kaatiddogna, ti Andes ket napisi kadagiti nadumaduma a kabambantayan, a dagitoy ket nailaslasin baaben kadagiti naipakatengngaan a depresion. Ti Andes ket isu ti pakabirukan kadagiti adu a nangato a banak – nga adda kadagitoy ti mangsangsangaili kadagiti nangruna a siudad a kas ti Quito, Bogotá, Arequipa, Medellín, Sucre, ken La Paz. Ti makunkuna a banak Altiplano ket isu ti maikadua a kangatuan a banak kalpasan ti Tibetano a banak.
Ti Andes a kabambantayan ket isu ti kangatuan a kabambantayan ti lubong iti ruar ti Asia. Ti kangatuan a pantok, ket ti Bantay Aconcagua, nga agpangato ti kangatona ti agarup a iti ngato ti lessaad ti baybay. Ti pantok ti Chimborazo idiay Andes ti Ecuador ket ad-adayo manipud iti sentro ti Daga ngem ti animan a lokasion iti rabaw ti Daga, gapu ti ekuatorial a baskag a nagbanagan manipud iti panagtayyek ti Daga. Dagiti kangatuan a bulkan iti lubong ket mabirukan idiay Andes, a mairaman ti Ojos del Salado idiay pagbeddengan ti Chile-Arhentina nga agpangato ti 6,893 m (22,615 kadapan). Adda dagiti sumurok a limapulo nga Andino a bulkan ti agpangato pay ti 6,000 m (19,685 kadapan).
Nagan
Ti etimolohia ti balikas nga Andes ket naisuppiatan idin. Ti kangrunaan a konsenso ket naala daytoy manipud iti Quechua a balikas ti anti, a ti kaibuksilanna ket ti "nangato a pantok". Adda dagiti dadduma a namatmati a ti Andes ket nagtaud manipud iti Anti Suyu, maysa kadagiti uppat a rehion ti Inca nga imperio. Urayno kasta daytoy ket mabalin a balikas ti Antisuyo a naala manipud iti panagusar iti Anti a manginagan kadagiti kabambantayan. Dagiti pannakaala manipud iti Espaniol nga andén (iti kapanunotan a panagtalon terasa) ket naisingasing pay idi, ngem daytoy ket naikedkeddeng a saan a husto.
Heograpia
Ti Andes ket mabalin a mabingbingay kadagiti tallo a paset:
Idiay akin-amianan a paset ti Andes, ti naiputong a Sierra Nevada de Santa Marta a kabambantayan ket naikedkeddeng a kas paset ti Andes. Ti akindaya a kabambantayan ti Colombia ket is-isu laeng ti gumay-at iti Venezuela. Ti termino a kordilera ket nagtaud manipud iti Espaniol a balikas ti "cuerda", a kayatna a sawen ket "tali". Ti Andes a kabambantayan ket iti kalawa iti amin a kaatiddogna, malaksid idiay Boliviano a paglap-itan nga idiay ket agarup a  iti kalawa. Dagiti isla ti Olandes a Karibe ti Aruba, Bonaire, ken Curaçao, a naisanglad idiay Baybay Karibe idiay pantar ti Venezuela, a naipagpagarup a nangirepresenta kadagiti nailenned a pantok iti adayo unay nga akin-amianan a baras ti kabambanatayan ti Andes, ngem dagiti agdama a heolohiko a panagadadal ket mangipakpakita a ti kastoy a panagipalpalaka ket saan a mangikeddeng ti narikut a tektoniko a pagbeddengan a baetan ti Abagatan-Amerikano ken dagiti plato ti Karibe.
Heolohia
Ti Andes ket dagiti Mesosoiko – Tersiario nga oroheniko a barikes dagiti bantay iti igid ti Singsing ti Apuy ti Pasipiko, ti maysa a sona ti bulkaniko nga aktibidad a buklen ti ngarab ti Pasipiko iti Kaamerikaan ken ti pay rehion ti Asia-Pasipiko. Ti Andes dagiti nagbanagan ti pamay-ay a plato a tektonika, a gapuanan babaen ti subduksion iti naintaawan nga ukis ti sirok ti Plato ti Abagatan nga Amerika. Ti naipangpangruna a gapuananti ingangatao ti Andes ket ti pannakaipandagan ti akin-laud a ngarab ti Plato ti Abagatan nga Amerika gapu ti subduksion ti Plato ti Nazca ken ti Plato ti Antartika. Iti daya, ti Andes a kabambantayan ket nabeddengan babaen dagiti nadumaduma a sedimentario a labneng a kas ti Orinoco, Labneng Anasona, Madre de Dios ken ti Gran Chaco a mangisina ti Andes manipud kadagiti taga-ugma a craton idiay akin-daya nga Abagatan nga Amerika. Iti abagatan ti Andes ket makibingbingay ti atiddog a pagbeddengan iti dati a Patagonia Terrane. Iti laud, ti Andes ket agpatingga idiay Taaw Pasipiko, ngem ti Peru-Chile a trinsera ket mabalin nga ikeddeng nga isu daytoy ti akinlaud a patinggana. Manipud ti heograpiko a pakaarngian ti Andes ket naikeddeng nga adda dagiti akinlaud a pagbeddenganna a namarkaan babaen ti lanag dagiti nababa a daga ti aplaya ken ti saan unay a nagubsang a topograpia.
Benjamin Harrison
Ni Benjamin Harrison (Agosto 20, 1833 – Marso 13, 1901) ket isu idi ti Maika-23 a Presidente iti Estados Unidos (1889–1893). Ni Harrison, ket apoko a lalaki ni Presidente William Henry Harrison, ket naipasngay idiay North Bend, Ohio, ken immalis idiay Indianapolis, Indiana, ti tawen a 21, a dimteng a nagbalin a nadayeg a politiko idiay. Idi panawen ti Sibil a Gubat ti Amerikano, isu ket nagserbi idi ti Kappon a kas maysa a Brigada Heneral iti XX a Kuerpo ti Buyot iti Cumberland. Kalpasan ti gubat isu ket napaay a timmaray para iti panakagobernador ti Indiana, ken idi kalpasan daytoy isu ket nabutosan idiay Senado ti Estados Unidos babaen ti lehislatura ti Indiana.
Isu ket inabak babaen ni Cleveland iti panagtarayna ti panakabutosna manen idi 1892, ni Harrison ket nagsubli ti pribado a panagbiag idiay Indianapolis. Kalpasan daytoy isu ket nagirepresenta ti Republika iti Venezuela iti internasionala kaso a maisuppiat ti Nagkaykaysa a Pagarian. Idi 1900, isu ket nagbanniaga idiay Europa a kas paset ti daytoy a kaso ken, kalpasan ti ababa a panagnaedna, isu ket nagsubli idiay Indianapolis, nga idiay ket pimmusay ti simaruno a tawen manipud ti komplikasion a nagtaudan ti trangkaso. Iti tatta a panawen is-isuna laeng ti presidente ti Estados Unidos a nanipud idiay Indiana ket isuna laeng ti apoko a lalaki ti maysa a presidente.
Brokeback Mountain
Ti Brokeback Mountain (Bantay Brokeback) ket ti Amerikano a a pelikula idi 2005 nga inturong babaen ni Ang Lee. Daytoy ket inampon manipud iti ababa a sarita iti isu met laeng a nagan idi 1997 babaen ni Annie Proulx, ti senario ti drama ket insurat babaen da Diana Ossana ken Larry McMurtry. Dagiti nagbida ket da Heath Ledger, Jake Gyllenhaal, Anne Hathaway ken Michelle Williams.
Horst Köhler
Ni Horst Köhler ket Aleman a politiko iti Kappon ti Kristiano a Demokratiko. Isu ti Presidente ti Alemania manipud idi 2004 aginggana idi 2010.
Sakbay ti pakasaritaan
Ti sakbay ti pakasaritaan wenno prehistoria (ti kaibuksilanna ket "sakbay ti kaadda dagiti naisurat a rehistro," manipud ti Latin a balikas para iti "sakbay," præ) ket isu ti sangapda iti panawen sakbay ti nairehistro a pakasaritaan wenno sakbay ti inbension dagiti sistema ti panagsurat. Ti sakbay ti pakasaritaan ket mabalin a mangitudo iti paset ti panawen ti kaadda ti tao sakbay ti rugi ti pannakagun-od kadagitoy a a naisurat a rehistro. Iti nawatwatiwat a kaibuksilan, daytoy ket mangitudo kadagiti amin a panawen a simmarunuan ti kaadda ti tao ken ti inbension ti panagsurat. Ti arkeologo a ni Paul Tournal ket isu ti immuna a nagaramid ti termino nga anté-historique iti panangipalplawag kadagiti nabirbirukanna kadagiti rukib iti akin-abagatan a Pransia. Isunga, ti termino ket inus-usar idiay Pransia kadagiti tawen ti 1830 tapno mangipalawag ti panawen sakbay ti panagsurat, ken ti balikas a "prehistoriko" ket naipakaamo iti Ingles babaen ti arkeologo a ni Daniel Wilson idi 1851.<ref name="Simpson"> <ref name="Wilson Scotland">
Erineo S. Maliksi
Ni Erineo Saquilayan Maliksi (Marso 25, 1938 – Pebrero 24, 2021 idiay Imus, Cavite) ket maysa a politiko a Pilipino. Isu ti agdama a kongregista manipud iti Maikatlo a Kongresional a Distrito ti Cavite, ken ammo pay a kas ti Maymaysa a Distrito ti Imus. Isu ket nagserbi a kas Gobernador ti Probinsia ti Cavite manipud idi Hunio 30, 2001 aginggana idi Hunio 30, 2010. Isu ket ammo a kas ni Ayong babaen dagiti makaammo kaniana, asawana ni Olivia L. Maliksi ken ama ti Mayor ti Imus a ni Manny L. Maliksi.
Isu ket nagturpos iti elementaria nga edukasion idiay Eskuela ti Elementaria ti Anabu II idiay Imus idi 1951, ken nagturpos ti sekondaria nga edukasion idiay Akademia Del Pilar, idiay met laeng Imus, idi 1955. Idi 1969, nagturpos ni Erineo manipud idiay Unibersidad ti Daya, ken nakagun-od iti Titulo ti grado ti Siensia politika.
Ateismo
Ti ateismo, iti maysa a nawatiwat a kapanunotan, ket ti panaglikudan ti pammati iti kaada kadagti kinadios. Iti naak-akikid a kapanunotan, ti ateismo ket ti naisangsangayan a puesto nga awan dagiti kinadios. A ti pannakairaman unay, ti ateismo ket ti kaawan ti pammati ti irurumsua kadagiti ania man a kinadios. Ti ateismo ket maigiddiat ti teismo, nga iti sapasap a terminona ket ti pammati nga adda ti maysa a dios.
Ti termino nga ateismo ket nagtaud manipud iti Griego a ἄθεος (atheos), a kayatna a sawen ket "awan ti dios (wenno awan dagiti dios)", nga inus-usar a kas ti panagdadael a termino a maipakat kadagiti maikapanunot a mangilikud kadagiti dios a karkararagan babaen dagiti dakdakkel a kagimongan. Ti adda a pannakaiwaran ti nawaya a panunot, eskeptiko a panagusig, ken dagiti simmarsaruno a panagadu ti panagdillaw iti relihion, ti panakaipakat iti daytoy a termino ket bimmassit ti kalawana. Dagiti immuna a tattao a nagilasin kaniada a nagus-usar ti balikas nga "ateista" ket nagnaed idi maika18 a siglo.
Dagiti ateista ket maimatonan nga eskeptiko kadagiti panagtunton a datdatlag, a nagdakamatda ti kinaawan ti panagpalpaliiw nga ebidensia para kadagiti kinadios. Ti managpanunot para iti saan mamatmati iti ania man a dios ket mairaman ti problema iti diablo, ti panagsuppiat manipud iti bangking a palgak, ken ti panagsuppiat manipud iti saan a panakamatmati. Dagiti sabali pay a panagsuppiat para iti ateismo ket maisakup manipud iti pilosopiko aginggana ti sosial ken aginggana ti naipakasaritaan. Urayno adda dagiti ateista a nakaampon kadagiti sekular pilosopia, awan ti maysa nga ideolohia wenno agasmang dagiti ugali a kapponan dagiti ateista. Adu kadagiti ateista nga agtengtengngel a ti ateismo ket ad-adu a naagum a panakakita ti lubong ngen ti teismo, ken isu ngarud a daytoy ket ti dagsen iti paneknek ket saan a maisanglad a mangipaneknek ti ateista ti kaadda iti Dios, ngem ti teista ti mangted ti nakem para iti teismo.
Ti ateismo ket maawawat kadagiti bassit nga uneg ti relihion ken naikararua a sistema ti pammati, a mairaman ti Hainismo, Budismo, Hinduismo, Neopagano a tigtignay a kas ti Wicca, ken dagiti di-teistiko a relihion. Ti Hainismo ken dagiti dadduma a porma iti Budismo ket saanda a mangitakder ti pammati kadagiti dios, a ti Hinduismo ket agtengngengela ti ateismo ket umiso, ngem adda dagiti pagadalan a makakitkita ti dalan iti maysa nga ateista ket narigat a masurotan kadagiti banag ti panakakararua.
Gapu ta dagiti konsepto ti ateismo ket nadumaduma, ti panagilasin ti kaadu dagiti ateista nga adda ti lubong tatta nga ladaw ket narigat. Segun ti maysa a karkulo, dagiti ateista ket buklen ti agarup a 2.3% iti populasion ti lubong, ken dagiti pay 11.9% ket saan a relihioso. Segun ti sabali pay, dagiti gatad ti bukod a nagreporta ti ateismo ket kaaduan kadagiti Lumaud a pagiliana, a dagitoy ket adda dagati nadumaduma a degrado: ti Estados Unidos (4%), Italia (7%), Espania (11%), Gran Britania (17%), Alemania (20%), ken Pransia (32%). Segun ti maysa a reporta idi 2009 babaen ti Amerikano a Panagsukisok ti Reliohioso a Panakailasin, dagiti tattao nga agitunton a kumappon ti "awan ti relihion" ket mangbukel kadagiti 15% iti populasion ti Estados Unidos.
Dagiti panangilawlawag ken panangilasin
thumb|Ti diagrama a mangipakita ti panakaikabagian a nagbaetan ti panangipalpalawag ti [[Nakapsot ken napigsa nga ateismo|nakapsot/napigsa ken nalatipupos/nalawag ng ateismo. Natalipuspos napigsa/positibo/natangken nga ateista (iti idiay kanawan) a mangipataged a ti "maysa a dios ket adda" ket saan nga husto a panagisao. Nalawag nakapsot/negatibo/nalukneng nga ateista (iti  idiay kanawan) likudanna wenno liklikanna ti pammati a ti ania man a dios ket adda a saang a mangipatpatalged a ti "maysa a dios ket adda" ket saan nga husto a panagisao. Natalipuspos nakapsot/negatibo nga ateista (iti  idiay kanigid) ket mangiraman dagiti tattao (a kas dagiti ubbing ken dagiti agnostiko) a saan a namatmati kadgiti dios, ngem saanda nga inpalpalawag a linikudan ti kastoy a pammati. (Ti kadakkel ti diagrama ket saan a mangitudo ti relatibo a kadakkel ti uneg ti populasion.)]]
Dagiti mannurat ket saanda nga umanamong no kasano ti kasayaatan a panagipalawag ken panangidasig ti ateismo, a nagisupsuppiat no ania dagiti nalatak a masna nga entidad a pakaipakatan dagitoy, no dagitoy ket panagitalgedan a kabukodanna wenno gapu ti kaawanna, wenno makasapul ti siaammo, a nalawag a panaglikud. Ti ateismo ket naikapanunotan a maipadpada ti agnostisismo,      ken naisupadi pay daytoy. Ti nadumaduma a kita ti kategoria ket naus-usar a panagilasin kadagiti nadumaduma aporma ti ateismo.
Sakup
Adda dagiti saan a nalawag ken kontrobersia a maipanggep ti panagipalpalawagan ti ateismo ket taudan manipud iti karigat ti panakaabot ti konsenso para iti panagipalpalawag kadagiti balikas a kas ti kinadios ken dios. Ti kinaad-adu ngem maysa a paggidgiddiatan dagiti panakapartuat ti Dios ken dagiti kinadios ket mangiturong kadagiti naidumaduma a kapanunotan a maipanggep ti panakaipakat ti ateismo. Dagiti taga-ugma a Romano ket pinabasolda dagiti Kristiano nga isuda ket ateista gapu ti saanda a panagraem kadagiti pagano a kinadios. Nain-inot, a dagitoy a panagsirmata ket napaay ti pannakapaborna gapu ti teismo ket naawaawatan a kas mangbukel ti pammati kadagiti ania man a kinasantuan.
No ti kapanggepan ti sakup iti datdatlag a linikudan, ti ateismo ket mabalin a mangsuppiat ti ania man mmanipud iti kaadda ti kinadios, aginggana ti kaadda ti ania man a espiritual, nalatak a masna, wenno dagiti transsendental a konsepto, a kas kadagiti Budismo, Hinduismo, Hainismo ken Taoismo.
Natalipuspos nga isuppiat ti nalawag
Ti panangipalpalawag ti ateismo ket agdumaduma pay iti grado a konsiderasion ti panakaikabil ti kapanunotan kadagiti dios tapno matawagan ti maysa nga tao ket ateista. Ti ateismo ket sagpaminsan pay a naipalpalawag a ti nalaka a panakairaman ti kaawan ti pammati ti kaaada dagiti kinadios. Daytoy a nawatiwat a panangipalpalawag ket mangiraman kadagiti kayananak ken dagiti attao a saan pay a naisarsarak kadagiti teistiko a kapanumotan. Idi nabaybayag pay ngem idi 1772, ni Baron d'Holbach ket kinunana nga "Amin nga ubbing ket nayanak nga Ateista; awan ti kapanunotanda iti Dios." Ti kapada pay daytoy, ni George H. Smith (1979) ket nangisingasing a: "Ti tao nakaammo ti teismo ket maysa nga ateista gapu ta isu ket saan a namatmati ti dios. Dagyto y a kategoria ket mangiraman ti ubing nga adda ti konseptona a makaawat kadagiti banag a maipanggep, ngem isu ket saan pay a siaammo kadagittoy a panggep. Ti kinapudno a daytoy nga ubing ket saan a namatmati ti dios ket mangikari kaniana a kas maysa nga ateista." Ni Smith ket nangaramid ti termino a natalipuspos nga ateismo tapno mangitudo ti "kaawan ti teistiko a pammati nga awan ti siaammo a panaglikud ti daytoy" ken nalawag nga ateismo tapno mangitudo ti nasapsapasap a panagipalpalawag ti siaammo a saan a panakamatmati. Ni Ernest Nagel ket suppiatenna ti panagilawlawag ni Smith iti ateismo a kas laeng ti "kaawan ti teismo", a nagawawat laeng ti nalawag nga ateismo a kas ti agpayso nga "ateismo".
Positibo nga isuppiat ti negatibo
Dagiti pilosopo a kas ni Antony Flew ken ni Michael Martin ken adaanda ti sabsabali a positibo (napigsa/natangken) nga ateismo nga adda ti negatibo (nakapsot/nalukneng) nga ateismo. Ti positibo nga ateismo ket isu ti nalawag a panagpaneknek nga awan dagiti dios. Ti negatibo nga ateismo ket mangiraman kadagiti amin a porma ti saan a teismo. Segun ti daytoy a pannakaikategoria, ti sinoman a saan a teista ket negatibo wenno positibo nga ateista. Dagiti termino a nakasot kennapigsa ket kabarbaroda laeng, bayat a dagiti termino a negatibo ken positibo nga ateismo ket nadadaan ti nagtaudanda, a dagitoy ket naus-usar (kadagiti nadumaduma a pamay-an) iti pilosopiko a literatura ken dagiti Katoliko nga apolohetiko. Babaen ti daytoy a pannakisina ti ateismo, kaaduan kadagiti agnostiko ket maikarida a kas dagiti negatibo nga ateista.
Isabela
Ti Isabela ket maysa a probinsia iti Filipinas a masarakan iti Tanap ti Cagayan (Rehion II) iti Luzon. Ti ili ti Ilagan ti kapitoliona ket kaaripingna iti abagatan dagiti probinsia ti Aurora, Quirino, Nueva Vizcaya ken Ifugao; iti lumaud, dagiti probinsia ti Mountain Province ken Kalinga; ken iti amianan, ti probinsia ti Cagayan. Ti Isabela ti maikadua a kadakkelan a probinsia iti Filipinas, ken ti kadakkelan iti isla ti Luzon.
Ateismo
Panangilawlawag a kas di mabalin wenno di agnanayon
Adda pay ti puesto a mangitunton a dagiti ateista ket napardasda a namatmati ti Dios ti oras dagiti didigra, a dagiti ateista ket makaar-aramid kadagiti insasao ti ipupusay, wenno ti "awan dagiti ateista idiay trinsera." Adda pay dagiti kas pagarigan a mangsuppiat kadagitoy, kadagitoy ket ti kas pagarigan ti literal a "ateista idiay trinsera."
Panagrangrang-ay a Turay ti Metropolitan a Manila
Ti Panagrangrang-ay a Turay ti Metropolitan a Manila (Ingles:Metropolitan Manila Development Authority, naipangyababaan a kas MMDA) kety maysa nga ahensia iti Republika ti Filipinas a naaramid a pangrakep kadagiti siudad ti Manila, Quezon, Caloocan, Pasay, Mandaluyong, Makati, Pasig, Marikina, Valenzuela, Malabon, Taguig, Navotas, ken San Juan.
Ateismo
Panangilawlawag a kas di mabalin wenno di agnanayon
Adda dagiti ateista ket nagdudua ti kammasapulan ti termono nga "ateismo". Idiay librona Surat para iti Kristiano a Pagilian, ni Sam Harris ket nagsurat ti: "Iti kinapudno, ti 'ateismo' ket maysa a termino a nasken koma a saan a rimsua. Awan ti sinoman a manginagan kaniada a kas maysa a 'saan nga astrologo' wenno a 'saan nga alkimista.' Awantayo kadagiti balikas para kadagiti tattao nga agdudua a ni Elvis ket sibibiag pay wenno dagiti gangganaet ket nagbaniagada ti ariwanas tapno ramesenda dagiti rantsero wenno dagiti bakada. Ti ateismo ket dagiti laeng uni nga aramid dagiti narasonan a tattao no adda dagiti saan a napasingkedan a relihioso a pammati."
Isabela
Heograpia
Addaan ti Isabela iti 3 a siudad ken 34 nga ili.
Dagiti ili
• Alicia
• Angadanan
• Aurora
• Benito Soliven
• Burgos
Marjorie Estiano
Ni Marjorie Dias de Oliveira  ket maysa a Brasiliana nga aktress ken kumakanta. Isu ket dimmayeg idi 2004 bayat a nangipapel ti Natasha dagiti Brasiliano a serie ti agtutubo ti Malhação. Isu ti nagbida kadagiti tallo a telenobela, ti bida nga antagonista iti maysa pay kenbida a papel iti 2013 a pelikula ti O Tempo e o Vento.
Isabela
Dagiti ili
• Cabagan
• Cabatuan
• Cordon
• Delfin Albano (Magsaysay)
• Dinapigue
• Divilacan
• Echague
• Gamu
• Jones
• Luna
• Maconacon
• Naguilian
• Palanan
• Quezon
• Quirino
• Ramon
• Roxas
• San Agustin
• San Guillermo
• San Isidro
• San Manuel
• San Mariano
• San Mateo
• San Pablo
• Santa Maria
• Santo Tomas
• Tumauini
Limasawa
Ti Limasawa ket maysa a maikanem klase nga ili iti probinsia ti Abagatan a Leyte iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Limasawa ket nabingbingay a politikal iti 6 a barbaranggay.
Sasao nga Akin-abagatan nga Oceaniko
Ti sasao nga Akin-abagatan nga Oceaniko ket ti pannakaisilpo ti Oceaniko a naisasao idiay Vanuatu ken Baro a Caledonia. Daytoy ket insingasing babaen da Lynch, Ross, ken Crowley idi 2002 ken sinuportaran babaen ti kanungpalan a panagadal. Inkeddengda daytoy a maysa a pannakaisilpo imbes a maysa a grupo ti pagsasao nga agraman iti maysa a nasayaat a naipalawag a naiyumok nga estruktura.
Pannakaidasig
Agkadua nga igrupo ni Clark (2009) dagiti pagsasao nga Amianan a Vanuatu ken Tengnga a Vanuatu iti maysa a grupo ti Amianna–Tengnga aa Vanuatu (North–Central Vanuatu-NCV) ken konstruktuenna manen ti Proto-Amianan–Tengnga a Vanuatu, ngem daytoy ket saan nga awaten babaen ni Lynch (2018).
Materialismo
Iti pilosopia, ti teoria ti materialismo ket agtengtengngel nga iti laeng adda ket banag wenno enerhia; nga amin a bangag ket buklen iti materiales ken amina penomena (a mairaman ti kaaddaan rikna) ket resulta kadagiti pannakitinnignay ti materiales. Iti sabali a panagibaga, ti banag ket isu laeng tisustansia, ken ti kinapudno ket kapadpadana dagiti pudno a rumrumsua kasasaad ti enerhia ken banag.
Dagiti adu a pilosopo, ti 'materialismo' ket kapadpadana ti'pisikalismo'. Nupay kasta, dagiti materialista ket naipakasaritaanda ng agtengtengngel a ti amain ket naaramid iti banag, ngem ti pisika ket nangipakpakita a (kas pagarigan) ti grabidad, ket saan a naaramid iti banag iti tradisional a kapanunotan iti "'ti maysa a nalpay, awan banagna a sustansia, nga iti pangpaatiddog, pigura, ken ti panagkuti ket pudno nga agbiag'… Isu nga makasulisog ti panag-usar ti 'pisikalismo' tapno bukod a maipaadayo manipud ti kasla naipakasaritaan a nangruna ngem saanen a sientipikomaipaay a tesis iti materialismo, ken ti mainaig iti daytoy, tapno maiyunay-unay ti maysa apannakaikapet iti pisika ken dagiti pisikal a siensia." Isunga kaaduan kadagiti sapasap a pilosopiko a pannakisinnaritaan dita baba iti materialismo ket mabalin a maipaay iti pisikalismo.
Sasao nga Akin-abagatan nga Oceaniko
Dagiti pagsasao
Iti panagsurot ken ni Clark (2009) ken ti Glottolog 4.0, adda dagiti uppat a nagruna a grupo ti maipalawag, dagitoy ket ti Amianan a Vanuatu, Tengnga a Vanuatu, Abagatan a Vanuatu, ken ti Baro a Caledonio. Amin dagiti uppat a grupo ket dagiti pannakaisilpo.
Lynch (1995)
Tentatibo nga ingrupo ni Lynch (1995) dagiti pagsasao a kas dagiti sumaganad:
Dagiti saan a nuklear a sanga ket nairamanda iti Akin-amianan a Vanuatu.
Ross, Pawley, & Osmond (2016)
Insingasing da Ross, Pawley, & Osmond (2016) ti sumaganad nga internal a pannakaidasig para iti Akin-abagatan nga Oceaniko.
Mangifera dewildei
Ti Mangifera dewildei ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Anacardiaceae. Daytoy ket endemiko iti Amianan a Sumatra iti Indonesia. Daytoy ket maysa a madanar a sebbangan a maipangta babaen iti pannakaawan iti habitat.
Materialismo
Ti pay mainaig ti materialismo ket dagiti kapanunotan iti metodoliko a naturalismo ken metapisikal a  naturalismo.
Dagiti pilosopia a pakaigiddiatan ket mairaman ti idealismo, ken dagiti dadduma a porma iti monismo, dualismo, ken pluralismo.
Dagiti nota
a. Agpayson a naipaammon a narigat no saan nga imposible a mangipalaway ti maysa akategoria nga awan ti pannakaigiddiat daytoy iti sabali.
Mangifera flava
Ti Mangifera flava ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Anacardiaceae. Daytoy ket mabirukan idiay Cambodia ken Bietnam.
Laoac
Ti Laoac ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Pangasinan iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Laoac ket nabingbingay a politikal kadagiti 22 a barbaranggay.
• Anis
• Balligi
• Banuar
• Botique
• Caaringayan
• Domingo Alarcio (Cabilaoan East)
• Cabilaoan West
• Cabulalaan
• Calaoagan
• Calmay
Liloan, Abagatan a Leyte
Ti Liloan ket maysa a maikatloa klase nga ili iti probinsia ti Abagatan a Leyte iti Filipinas.
Laoac
Dagiti baranggay
• Casampagaan
Liloan, Abagatan a Leyte
Dagiti baranggay
Ti Liloan ket nabingbingay a politikal iti 24 a barbaranggay.
Partido politiko
Ti partido politiko (manipud ti pars, Henitibo partis, "paset", "pisi") ket maysa a politiko nga organisasion a sapasap a agsuksukisok a makaimpluensia ti annuroten ti gobierno, a kadawyan babaen ti panaginominado kadagiti kandidato nga adda dagiti nailinia a panirigan ti politiko ken ti panagngipadpadas a panagitugaw kaniada iti politiko nga opisina. Dagitipartido ket makibinglayda kadagiti elektoral a kampania ken ti edukasional a panagawat wenno dagiti protesta a tignay. Dagiti partido ket kankanayonda a mangipakpatakder ti naiyebkas nga ideolohia wenno panagkita a naipapigsa baaen ti naisurat a pagibatayan nga adda dagiti naisangsangayan a gangandat, nga agporporma ti koalision kadgiti agduduma nga interesado.
Liloan, Abagatan a Leyte
Dagiti baranggay
• Amaga
Laoac
Dagiti baranggay
• Casanestebanan
• Casantiagoan
Liloan, Abagatan a Leyte
Dagiti baranggay
• Anilao
• Bahay
• Cagbungalon
Taxandria parviceps
thumb|Bulbulon ken sabsabong ti Taxandria parviceps
Ti Taxandria parviceps, kadawyan nga ammo iti Ingles a kas tea tree, ket ti sebbangan ti bassit a mula nga agtubo iti abagatan laud nga aplaya ti Akinlaud nga Australia. Daytoy a mula ket dati a naidasig a kas Agonis parviceps ngem parte itan iti henero ti Taxandria.
Deskripsion
Ti bassit a mula ket maysa a nalinteg iti porma ken kadawyan nga agtubo iti katayag iti. Daytoy ket agsabong iti pagbaetan ti Hulio ken Oktubre ken agpataud kadagiti puraw a sabong. Daytoy ket mabalin a maimula kas maysa nga ornamental a bassit a mula iti hardin a naandur ken addaan iti nasamek a bulbulong. Dagiti bassit a puraw a sabong aduda a rummuar ken nabanglo dagiti bulong. Ti bassit a mula ket makaandur iti kalgaw no napauten a naimula ken makaandur pay iti bassit a nayelo a linnaaw.
Pannakaiwarwaras
Daytoy ket masansan a mabirukan kadagiti igid dagiti lugar ti basa ti panawen ken dagiti karuburoban ti darat ken dagiti nadalumpinas a lugar. Sumakup daytoy kadagiti rehion ti aplaya ken gumay-at manipud iti rehion ti South West aginggana iti rehion ti Great Southern nga idiay ket agtubo kadagiti nadarat wenno nasekka a daga kadagiti quartzite wenno granito.
Pannakaidasig
Immuna a pormal a naipalawag a kas Agonis parviceps babaen ti botaniko a ni Johannes Conrad Schauer idi 1844 kas parte ti obra a Plantae Preissianae ni Johann Georg Christian Lehmann. Ti mula ket kanungpalan a naidasig manen iti T. parviceps iti maysa a rebision idi 2007 babaen da Wheeler ken Marchant iti baro a henero iti Taxandria.
Liloan, Abagatan a Leyte
Dagiti baranggay
• Cali-an
Departamento ti Casanare
Ti Casanare ket maysa a departamento ti Colombia. Daytoy ket mabirukan idiay tengnga nga akindaya a rehion ti pagilian. Ti kapitoliona ket ti Yopal. Daytoy ket addaan kadagiti lugar ti lanao ken addaan kadagiti 800 km a linia ti tubo a pagibunagan a maiturong idiay aplaya a puerto ti Coveñas a tagikua babaen ti BP.
Liloan, Abagatan a Leyte
Dagiti baranggay
• Candao
• Caligangan
• Catig/Caritas Village
• Candayuman
Batuan, Masbate
Ti Batuan ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Masbate iti Filipinas.
Liloan, Abagatan a Leyte
Dagiti baranggay
• Estela
• Gud-an
Laoac
Dagiti baranggay
• Inmanduyan
Liloan, Abagatan a Leyte
Dagiti baranggay
• Guintoylan
• Himayangan
• Ilag
• Malangza
Pagsasao a Hermit
Ti pagsasao a Hermit ket ti maysa nga awanen a pagsasao a Laud a Manus a dati a naisasao idiay Is-isla Hermit, Isla Luf ken Isla Maron, iti akinlaud a Probinsia ti Manus, Papua Baro a Guinea. Daytoy ket sinukatanen babaen ti Seimat.
Liloan, Abagatan a Leyte
Dagiti baranggay
• Pres. Quezon (Maugoc)
• Molopolo
Laoac
Dagiti baranggay
• Poblacion (Laoac)
Liloan, Abagatan a Leyte
Dagiti baranggay
• Pandan
Laoac
Dagiti baranggay
• Lebueg
Liloan, Abagatan a Leyte
Dagiti baranggay
• Poblacion
• President Roxas (Nailong)
Laoac
Dagiti baranggay
• Maraboc
Liloan, Abagatan a Leyte
Dagiti baranggay
• San Isidro
• San Roque
Sasao a Manus
Ti sasao a Manus ket grupo dagiti agarup a dua dosena a sasao nga Oceaniko a mabirukan idiay Isla Manus ken dagiti asideg nga isla ti Probinsia ti Manus ti Papua Baro a Guinea. Ti eksakto a bilang dagiti pagsasao ket narigat a maammuan gapu ta mangpormada iti lugar ti dialekto (Blust 2007:302). Ti nagan a 'Manus' (wenno 'Moanus') ket kasisigud a mangibaga ti maysa a grupo ti etniko a dagiti kamengna ket mangisasao kadagiti asideg nga agkakabagian a pagsasao ken dagiti agtataeng iti igid ti baybay ket kadawyanda a nagbagbangon kadagiti balayda kadagiti salingkadang iti rabaw ti baybay (Bowern 2011:6).
Liloan, Abagatan a Leyte
Dagiti baranggay
• Tabugon
Laoac
Dagiti baranggay
• Nanbagatan
Mangifera dongnaiensis
Yi Mangifera dongnaiensis ket ti sebbangan ti a mula iti pamilia ti Anacardiaceae. Daytoy ket maysa a madangran nga endemiko a kayo a mabirukan idiay Bietnam, a matawtawagan idiay a kas ti xoài rừng.
Sasao a Manus
Ita nga aldaw ti sibubukel a populasion ti Probinsia ti Manus ket tinawtawagnda ti bagbagida a kas tattao a 'Manus', isu a dagiti kasisigud a Manusket mailasinda a kas Manus tru 'pudno a Manus' (wenno 'Manus sensu stricto'). Ti pagsasao ti tattao a Manus ket ekstensibo nga inad-adal babaen dagiti antropologo, manipud ken ni Georg Thilenius kadagiti nasapa a tawen ti 1900 aginggana ken ni Margaret Mead kadagiti agpakatengnga a tawen ti 1900, ken tinawtawagan itan iti Titan (Bowern 2011).
Dagiti pagsasao
Segun da Lynch, Ross, & Crowley (2002), ti estruktura ti pamilia ket kas ti sumaganad:
Mangifera dongnaiensis
Dagiti nagibasaran
]
Laoac
Dagiti baranggay
• Panaga
• Talogtog
Taxandria spathulata
TI Taxandria spathulata ket ti sebbangan ti bassit a mula nga agtubo iti igid ti akin-abagatan nga aplaya ti Akinlaud nga Australia. Daytoy a mula ket dati a naidasig a kas Agonis spathulata ngem itan ket parte ti henero iti Taxandria.
Deskripsion
Narapis ti bassit a mula, nalinteg aginggana iti dumalapdap iti porma, kadawyan nga agtubo iti katayag iti. Dagiti bulong ket kadawyan a iti kaatiddog. Daytoy ket agsabong iti pagbaetan ti Septiembre ken Oktubre ken agpataud kadagiti puraw petalo a sabong iti diametro iti agarup a nga agparang kadagiti nasamek a rimpuok kadagiti agarup a 20 a sabong. Ti tunggal maysa a sabong ket aglaon kadagiti agarup a 10 nga estambre, ti maysa ket kasumbangir iti tunggal maysa a sepalo ken petalo.
Pannakaiwarwaras
Masansan a mabirukan kadagiti nasamek a pagtubuan ti babassit a mula ken kadagiti bassit a turod, kadagiti ababa a nabato a pantok, tantanap ken dagiti karuburoban ti aplya ken naiwarwaras iti igid ti abagatan nga aplaya kadagiti rehion ti Great Southern ken Goldfields-Esperance nga agtubo kadagiti nadarat, nasekka a daga kadagiti granito, spongelite wenno laterite.
Pannakaidasig
Immuna a pormal a naipalawag a kas Agonis spathulata babaen ti botaniko a ni Johannes Conrad Schauer idi 1844 kas parte ti obra a Plantae Preissianae ni Johann Georg Christian Lehmann. Ti mula ket kanungpalan a naidasig manen iti T. spathulata iti maysa a rebision idi 2007 babaen da Wheeler aken Marchant iti baro a henero iti Taxandria.
Laoac
Dagiti baranggay
• Turko
• Yatyat
Batuan, Masbate
Dagiti baranggay
Ti Batuan ket politikal a nabingbingay iti 14 a barbaranggay.
• Burgos
• Canares
• Costa Rica
• Mabuhay
• Matabao
• Nasandig
• Panisihan
• Poblacion
• Rizal
• Royroy
• Sawang
Pagsasao a Bipi
Ti pagsasao a Bipi ket ti akinlaud unay a pagsasao a Laud a Manus. Daytoy ket insasao babaen dagiti agarup a 1200 a tattao idiay Bipi ken Is-isla Sisi iti laud nga aplaya ti Isla Manus, Probinsia ti Manus ti Papua Baro a Guinea. Addaan daytoy iti urnos ti balikas iti SVO.
Grover Cleveland
Ni Stephen Grover Cleveland (Marso 18, 1837 – Hunio 24, 1908) ket isu idi ti Maika-22 ken maika-24 Presidente iti Estados Unidos. Ni Cleveland ket isu laeng ti presidente a nagserbi ti dua a saan a nagsaruno a termino (1885–1889 ken 1893–1897) ken isu ti agmaymaysa a namindua a naibilang ti panagibilang kadagiti presidente. Isu ti nangabak iti nadayeg a butos para iti presidente ti tallo a beses iti 1884, 1888, ken 1892—ken isu laeng ti Demokrata a nabutosan ti pannakapresidente iti panawen ti politiko a pannakaturay ti Republikano a nagpaut manipud idi 1861 aginggana idi 1913.
Ni Cleveland ket isu idi ti daulo ti nagay-ayat ti negosio a dagiti Bourbon a Demokrata a nagsuppiat kadagiti nagina a taripa, Nawaya a Pirak, panagpabussog, imperialismo ken naited a kuarta a tulong kadagiti negosio, dagiti agtaltalon wenno dagti beterano. Dagiti pannakigubatna para iti politiko a panagreporma ken piskal a konserbatismo ket nagaramid kaniana iti maysa nga ikono para kadagiti Amerikano a konserbatibo ti dayta a panawen. Ni Cleveland ket nakagun-od kadagiti pammadayaw para iti pannakaregtana, pannakawayawaya, integridad, ken panangitalek kadagiti pamunganayan iti klasiko a liberalismo. Ni Cleveland ket saan nabanbannog a nakilaban ti binalintungeg a politiko, pannakisuki, ken manangituray. Ti kinapudno, a kas maysa nga agrepreporma ti pannakaidaydayawna ket napigsa unay idi a ti reporma a payak ti Partido Republikano, a makunkuna a dagiti "Mugwump", ket kaaduan kadagitoy ti pimmanaw ti GOP nga etiketa ken napanda a nagsuporta kaniana idi 1884.
Adda nakapunta a didigra ti pagilian idi isu ket nangrugi ti maidua a terminona idi ti Derraaw iti 1893 ket nakapataud ti nailian a panagsagsagaba a saan a naipasanud ni Cleveland. Daytoy ket nagdadael ti partidona Demokratiko, a daytoy ket naglukat ti dalan para iti maysa a Republikano aguedday idi 1894, ken para iti agrario ken naipirakan a panagagaw ti bikodna a partido Demokratiko idi 1896. Ti nagbanagan daytoy ket ti maysa a panagilinia manen ti politiko a naglippas ti Tallo a Partido a Sistema ken nangirugi ti Uppat a Partido a Sistema ken ti Narang-ay a Panawen.
Ni Cleveland ket nangala kadagiti napigsa a puesto ken napigsa a nadildillaw idi. Ti panakibiangna iti Welga ti Pullman idi 1894 tapno agnanayon nga aggunay dagiti perrokarrilto ket nanggura dagiti nailian a kappon dagiti agob-obra ken nanggura ti partido idiay Illinois; ti panagsuportana iti balitok a pagalagadan ken ti panagsuppiatna ti Nawaya a Pirak ket nangisina kadagiti agrario a payak ti Partido Demokratiko. Ti maysa pay, dagiti kritiko ket umas-asugda nga isu ket adda laeng ti bassit a kapanunotan ken kasla naturturan kadagiti ekonomiko a didigra ti pagilian a panagsagsagaba ken dagiti welga iti maikadua a terminona. Nupay kasta, ti dayawna ti pannakaregta ken nasayaat a karakter ket nalaben kadagiti riribok iti maikadua a terminona. Ti biograpo a ni Allan Nevins ket sinuratna ti kastoy: "ti kalatakan ni Grover Cleveland ket naisanglad ti tipiko ngem saan a dagiti saan a kadaywan a kababalin. Isu ket awan kadagiti sagut nga awan kadagiti rinibo a tattao. Isu ket nagtagikua ti pannakaregta, kinatured, pannakatibker, pannakawayawaya, ken naisangsangayan a kapanunotan. Ngem isu ket nagtagikua kadagitoy ti grado nga awan kadagiti sinoman."
Labrador, Pangasinan
Ti Labrador ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Pangasinan iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Labrador ket nabingbingay a politikal kadagiti 10 a barbaranggay.
• Bolo
• Bongalon
• Dulig
• Laois
• Magsaysay
• Poblacion
• San Gonzalo
Bulkan Cagua
Ti Bulkan Cagua ket maysa kadagiti aktibo a bulkan iti Filipinas. Daytoy ket naminduan a nagbettak iti nairehistro a pakasaritaan.
Labrador, Pangasinan
Dagiti baranggay
• San Jose
Bulkan Cagua
Heograpia
Ti Bulkan Cagua ket maysa kadagiti aktibo a bulkan ti Filipinas, ken mabirukan daytoy idiay probinsia ti Cagayan. Daytoy ket naisanglad idiay rehion ti Tanap ti Cagayan, iti akin-amianan nga isla ti Luzon. Daytoy ket mabirukan iti akin-amianan unay a paset ti kabambantayan ti Sierra Madre, ken naisanglad iti rehion ti aktibo a bulkanismo a mabalin a nagtaud manipud iti tukki a nagbaetan ti Is-isla ti Babuyan ken Luzon. Urayno ad-adu ti makitkita a rehistro ti seismiko ti nagbaetan ti amianan a daya a Luzon ken ti is-isla, dagiti bulkan adda pay met iti amianan a laud a bangir ti isla. Ti ebidensia ti pakainaigan a nagbaetan dagiti dua nga isla ket mairaman dagiti aglomerado manipud kadagiti nadumaduma a bulkan ken dagiti bisel ti andesitika a lava iti amin a paset ti rehion.
Labrador, Pangasinan
Dagiti baranggay
• Tobuan
Bulkan Cagua
Heolohia
Ti aktibidad ti nasapa a Pleistoseno a panagbettak ket basaltiko andesita wenno epusion a basalto. Ti bulkan ket naabbongan idi babaen ti adu a panagayus ti lava manipud idi 600,000 aginggana idi 300,000 a tawtawen. Daytoy ket nakakitan iti aktibidad a sumakop kadagiti preatiko a panagbettak ken ayus ti dapo. Ti bulkan ket natuktukan iti a kalawa nga abut ti bulakan.
Labrador, Pangasinan
Dagiti baranggay
• Uyong
Bulkan Cagua
Heolohia
Daytoy ket addaan kadagiti innem a napudot nga ubbog. Ti Maasok iti asideg ti abut ti bulkan; ti Marafil iti amianan a laud; ti Manaring,  ti amianan-amianan daya; ti San Jose,  ti amianan-amianan daya; Kabinlangan,  amianan a laud ken ti Paminta,  ti amianan-amianan a laud.
Aktibidad a panagbettak
Dagiti dua a naipakasaritaan a panagbettak ket napasamak iti daytoy a bulkan. Ti aktibidad idi 1860 ket kaaduan idi a preatiko ngem mabalim met a sinaruno babaen ti piroklastiko nga ayus. Dagiti kabarbaro solpatariko a panagbettak ket napasamak idi 1907.
Mangifera gracilipes
Ti Mangifera gracilipes ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Anacardiaceae. Daytoy ket mabirukan idiay Indonesia ken Malaysia.
Crash (pelikula ti 2004)
Ti Crash (Nagdidinnungpar) ket maysa a pelikula a drama nga inturong babaen ni Paul Haggis. Nangabak daytoy iti maika-78 a Pammadayaw nga Oscar para iti kalaingan a pelikula iti 2005. Inyawidna pay iti pammadayaw para iti kalaingan nga screenplay nga orihinal ken kalaingan iti film editing.
Immuna nga naipabuya idiay Toronto Film Festival idi Septiembre 2004. Daytoy nga istoria ket maipanggep iti pinagsisinnupiat ken rasismo dagiti tattao idiay Los Angeles nga agsasabali ti puli ken kasasaad ti biag.
Balud, Masbate
Ti Balud ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Masbate iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Balud ket politikal a nabingbingay iti 32 a barbaranggay.
• Baybay (Lumocab)
• Bongcanaway
• Mabuhay (Bongcanaway III)
• Calumpang
• Cantil
Propaganda
Ti propaganda ket maysa a porma ti pannakisarita a maigandat iti panag-impluensia ti wagas ti maysa a komunidad para iti kaso wenno puesto babaen ti panagpresenta laeng ti maysa a bangir ti argumento. Ti propaganda ket kadawyan a naul-ulit ken naiwarwaras kadagiti nadumaduma a kita ti midia tapno makapartuat ti napili a resulta kadagiti wagas ti agbybuya.
A maigiddiat ti saan a agpilpili ti bangir a panagited ti pakaammo, ti propaganda, iti pannakaiyunaanna a kapanunotan, ket agirepresenta ti pakaammo a kangrunaan a mangimpluensia ti maysa nga agbuybuya. Ti propaganda ket kadawyan a mangit-ited kadagiti kinapudno a napilpili (isu a mabalin a agululbod babaen ti panangikkat) tapno paregtaenna ti naisangsangayan a sintesis, wenno agususar kadagiti nakargaan a mensahe tapno agpataud ti nariknaan ngem ti naikeddengan a panagsungbat iti pakaaammo a nairepresenta. Ti kinaykayat a resulta ket ti panagbalbaliw ti wagas iti suheto kadagiti puntaan nga agbuybuya tapno mapaadu ti politiko nga ahenda. Ti propaganda ket mabalin a mausar a kas maysa a porma ti politiko a pannakigubat.
Bayat a ti termino a propaganda ket napaneknekan a nakaala ti napigsa a pannkaibaga babaen ti pannakaigimongna kadagiti kaaduan a bukodna a manipulatibo ken patriotera a kas pagarigan ti (a kas ti Nazi a Propaganda a nausar a mangpaneknek ti Holokausto), ti propaganda iti kasisigud a kapanunutan id ket agmangngamangnga, ken mabalin a mangitudo kadagiti panagusar idi a sapasap nga awan ti kababalinna wenno saan a makapadakes, a kas ti publiko a rekomendasion ti salun-at, dagiti senial a nga agpagparegta kadagiti umili a makibinglay iti maysa a senso wenno panagbutos, wenno dagiti mensahe nga agpagparegta kadagiti tao nga agireporta kadagiti krima kadagiti mangipatpatungpal ti linteg, ken dagiti dadduma pay.
Balud, Masbate
Dagiti baranggay
• Dao
• Danao
• Guinbanwahan
• Ilaya
• Jangan
• Jintotolo
• Mapili
• Mapitogo
Sasao nga Abagatan a Vanuatu
Dagiti siam a sasao nga Abagatan a Vanuatu ket mangporma ti pamilia ti sasao nga Akin-abagatan nga Oceaniko, a naisasao idiay Probinsia ti Tafea (Tanna, Aneityum, Futuna, Erromango, ken Aniwa) ti Vanuatu.
Balud, Masbate
Dagiti baranggay
• Palane
Pagsasao a Khehek
Ti pagsasao a Khehek ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko nga insasao babaen dagiti agarup a 1600 a tattao iti laud-tengnga nga Isla Manus, Probinsia ti Manus ti Papua Baro a Guinea. Daytoy ket addaan kadagiti dua a dialekto, ti Drehet ken Levei, ken sagpaminsan pay dagitoy a naikedkeddeng a sabali a pagsasao.
Balud, Masbate
Dagiti baranggay
• Poblacion (Balud)
• Quinayangan Diotay
• Quinayangan Tonga
• Salvacion
• Sampad
• San Andres (Quinayangan Dacu
• San Antonio
• Sapatos
• Talisay
• Tonga
• Ubo
• Victory (Victoria)
• Villa Alvarez
Planeta
Ti pita wenno planeta ket maysa a nainlangitan wenno selestial a bagi a pagliklikmutan ti maysa a bituen wenno tidda ti bituen nga addaan iti naananay a dagsen tapno mapagbalin a nagtimbukel ti bukodna a grabidad, saan unay nadagsen tapno mangrugi iti termonuklear a panaglunag, ken nalinisannan ti kaarrubana a deppaar dagiti marapita wenno planetisimal.
Ti kaawagan a pita ket kabbaro laeng no ipadpada iti kaawagan a planeta a naggapu pay kadagiti taga-ugma a kapanawenan. Ti balikas a pita ket naadaw manipud iti balikas a Tinggian para iti daga. Daytoy a balikas ket kognado ti Ilokano a balikas a pitak. Daytoy a kaawagan ket napili ta saan met nga awan ti posibilidad nga iti maysa a paset ti law-ang, adda dagiti planeta a maipada iti daga, no sadino ket mabalin a tumaud ti biag.
Ti kaawagan met a planeta ket manipud iti taga-ugma a pagsasao a Griego πλανήτης αστήρ planētēs astēr a kayat na a sawen ket "agkalkalautang a bituen". Ti balikas wenno makunkuna a planeta ket taga-ugma, nga addaan kadagiti panakaamo ti pakasaritaan, siensia, mitolohia, ken relihion. Napansin dagidi nagkauna a kultura a kasla nailangitan, wenno emisario dagiti Diós. Orihinal nga adda pito a planeta. Daytoy ket relatido iti pammati dagiti Romano a dagiti pito a Dios ket agsisinnukat iti panagbantay kadagiti aramid ti lubong. Ti panagsasaruno dagitoy a dios ket umuna ti Init sumaruno ti Bulan, Márte, Merkúrio, Hupiter, Venus ken Saturno. Basar kadaytoy kadagiti nagan dagiti pito nga aldaw ti lawas malaksid iti Dominggo a naggapu iti Latin a dies Dominicus (ti aldaw ti Apo): Domingo, Lunes (manipud iti Luna), Martes, Mierkoles, Huebes (ti Hupiter ket Iovi iti kaso a henitibo), Biernes ken Sabado.
Iti agdama, adu pay laeng dagiti mamati iti astrolohia (maysa a panagadal a nagramut iti pammati a nasantoan dagiti planeta), a mangibagbaga a ti kuti dagiti planeta ket pagbaliwen na dagiti biag dagiti tattao no pay supiaten daytoy ti sientipiko a komunidad. Iti panagabanse ti kinaammo a sientipiko, nagsabalin ti pannakasirmata dagiti tattao kadagiti planeta, adun dagiti agsusupadi a patta. Uray ita, awan pay ti di-masupiat wenno inkontestado a panakaipalpalawag no ania ti maysa a planeta. Idi 2006, ofisial nga inampom ti Kappon ti Internasional nga Astonomika (IAU) ti maysa a resolusion nga agipalpalawag kadagiti planeta iti uneg ti Sistema a Solar wenno Tutudngan ti Init. Daytoy a panagipalpalawag ket agpadpada a dinaydayaw ken binalbalaw, ken sinupsupiat dagiti sumagmamano a sientipiko.
No pay namin-adun a naisingasing a liklikawen dagiti planeta ti init, idi la maika-17 a siglo a nasuportaran dagiti pamaneknek daytoy a sirmata babaen dagiti immuna a teleskopio nga obserbasion nga astronomikal nga inaramid ni Galileo Galilei. Iti naannad nga analisis ti datos ti obserbasion, naduktalan ni Johannes Kepler a saan a nagtimbukel dagiti lilikawan wenno paliklikmutan dagiti planeta, no di ket arimbuklen wenno eliptikal. Iti isasayaat dagiti aparato ti obserbasion, nakita dagiti astronomo, a kas iti Daga, ket palpalikmuten na dagiti dadduma pay a planeta kadagiti bangking a liligusan wenno pagtayyekan, ken addaan kadagiti agpada a langa dagiti dadduma kas koma gorra ti yelo ice-cap ken dagiti tiempo. Nanipud idi rugi ti Panawen ti Law-ang, naammoan babaen kadagiti obserbasion manipud kadagiti probo wenno panukain (panagsukisok ti limbang) nga addaan kadagiti agpapada a langa ti Daga ken dagiti dadduma a planeta kas iti bulkanismo, bagio, tektonika ken hidrolohia.
Nanipud idi 1992, iti pannakaduktal kadagiti ruar-init a pita wenno extrasolar a planeta (dagiti planeta nga agliklikaw kadagiti sabali a bituen), nagrugi a maawatan dagiti sientipiko nga addaan iti pumada a karakteristika iti Daga dagiti planeta iti sibubukel a Galaxia ti Ariwanas (ti Dalan Gatas wenno Via Lactea wenno Nagririmpuok a Bituen).
Pakasaritaan
thumb|right|Naimaldia a panakaaramid iti heosentriko a kosmolohika a modelo manipud iti Cosmographia, Antwerp, 1539