cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Initao
Dagiti baranggay
• Andales
• Apas
• Calacapan
• Gimangpang
• Jampason
• Kamelon
• Kanitoan
• Oguis
• Pagahan
• Poblacion
• Pontacon
• San Pedro
• Sinalac
• Tawantawan
• Tubigan
Saint-Mitre-les-Remparts
Ti Saint-Mitre-les-Remparts ket maysa a komuna ti Bouches-du-Rhône a departamento idiay akin-abagatan a Pransia.
Klima
Ti tabla dita baba ket mangipakpakita kadagiti temperatura ken panagtudtudo para iti paset ti panawen ti 1971-2000 :
Eropuerto ti Dong Hoi
right|thumb|250px|Pannangalubongan nga Eropuerto ni Dong Hoi
Ti Eropuerto ti Dong Hoi (Ingles:Dong Hoi Airport) ket maysa nga eropuerto a mabirukan idiay Loc Ninh, iti 6 a km nga amianan iti siudad ti Dong Hoi, a kapitolio ti probinsia iti Quang Binh, idiay Amianan a Tengnga nga Aplaya iti Bietnam, 500 a km iti Abagatan a daya iti Hanoi babaen ti panagbiahe iti kalsada.
Bantay Pulag
thumb|Bantay Pulag
Ti Bantay Pulag (wenno sagpaminsan pay Bantay Pulog) ket isu ti maikadua a kangatuan a bantay idiay Filipinas. Isu daytoy ti kangatuan a pantok idiay Luzon kadagiti 2,922 a metro iti ngato ti lessaad ti baybay. Dagiti pagbeddengan a nagbaetan ti probinsia ti Benguet, Ifugao, ken Nueva Vizcaya ket agsasabatda idiay pantok ti daytoy a bantay.
Gapu ti kangatona, ti klima idiay Bantay Pulag ket natimbeng ken dagiti panagtudtudo ket kankanayon iti makatawen. Ti panagtudtudo iti bantay ket agtimbeng ti 4,489 mm iti tinawen ken ti Agosto ti kabasaan a bulan nga addaan iti natimbeng a panagtudtudo iti 1,135 mm.
Ti bantay ket pagtaengan dagiti 528 a nadokumentuan a sebbangan ti mula. Daytoy ket masna a pagtaengan ti endemiko nga Ansisit a Kawayan, (Yushania niitakayamensis) ken ti saleng (Pinus insularis) ken isu dagitoy ti kaaduan ti daytoy a lugar ti tropikal a kabakiran ti pino ti Luzon a mabirukan iti bakras ti bantay. Kadagiti patneng a biag ti kaatapan ket dagiti 33 a sebbangan ti billit ken dagiti nadumaduma a naipangta a mamalia a kas ti Ugsa ti Filipinas, Higante a Napuskol-Ipus nga Ulep Bao (“bowet”) ken ti Atiddog-Dutdot a Panniki. Ti Bantay Pulag ket isu laeng ti lugar a pagtaengan ti 4 a sebbangan ti Ulep Bao. Daytoy ket addaan iti kaaduan a panagdumaduma iti biodibersidad iti Filipinas, ken adda pay ti kabarbaro a nabirukan a (manipud idi 1896) 185 grams Ansisit nga ulep bao, Carpomys melanurus, ti manmano a kaputotan ti (endemiko iti Kordiliera) ken ti Koch pitta a billit ket maysa kadagiti naisagmak a sebbanganna.
Passi
Ti Siudad ti Passi ket maysa a maika-4 a klase a siudad iti probinsia ti Iloilo iti Filipinas.
Bantay Pulag
Idi Pebrero 20, 1987, ti dakkel a paset ti bantay ket naidesignado a kas Nailian a Parke babaen ti Proklamasion Blng. 75. Daytoy a tignay ket igandatna a mangpreserba ti enbironmento iti lawlaw ti bantay gapu kadagiti pangta manipud iti umad-adu a panagdur-as a kas ti konbersion kadagiti daga ti agrikultura, panagpataud ti tarikayo, panaganop, ken ti umad-adu a turismo.
Passi
Dagiti baranggay
Ti Siudad ti Passi ket nabingbingay a politikal kadagiti 51 a barbaranggay.
Bantay Pulag
Ti tattao nga Ibaloi ti Benguet ket inamipikadoda dakiti bangkayda ken ibalayanda kadagiti abut ti bantay. Dagiti kueba a pagitabonan ti mummy ti Kabayan, ket maysa daytoy kadagiti nangruna a pagpasiaran iti sitio, ken naikeddeng daytoy a nailian a kultural a gameng ti Filipinas babaen ti Bilin ti Presidente Blng. 374.
Passi
Dagiti baranggay
• Agdahon
Bantay Pulag
Pannagna nga aktibidad
Gapu ti kangatona a bantay iti Luzon, ti Bantay Pulag ket mangawis kadagit adu nga agkalkalay-at ti bantay. Ti nangruna a pangawisan iti daytoy a panagkalay-at ket mairaman ti montane a kabakiran ken ti pantok iti penomeno iti "baybay dagiti ulep". Adda met dagiti uppat a nangruna a dalan a pangsang-atan iti pantok: dagiti dalan ti Ambangeg, Akiki, ken Tawangan manipud idiay Benguet ken ti dalan ti Ambaguio manipud idiay Nueva Vizcaya. Dagitoy a dalan ket imatonan babaen ti Nailian a Parke ti Bantay Pulag, babaen ti Departamento ti Enbironmento ken dagiti Masna a Rekurso.
Passi
Dagiti baranggay
• Agdayao
Bantay Pulag
Pannagna nga aktibidad
Ti Nailian a Parke ket pagtaengan dagiti nadumaduma a tribu a kas dagiti Ibaloi, Kalanguya, Kankana-ey, Karao, Ifugao ken dagiti Ilokano.
Passi
Dagiti baranggay
• Aglalana
• Agtabo
• Agtambo
• Alimono
• Arac
• Ayuyan
• Bagacay
• Batu
• Bayan
• Bitaogan
• Buenavista
• Buyo
• Cabunga
• Cadilang
• Cairohan
• Dalicanan
• Gemat-y
• Gemumua-agahon
• Gegachac
• Gines Viejo
• Jaguimitan
• Libo-o
• Maasin
• Magdungao
• Malag-it Grande
• Malag-it Pequeño
• Mambiranan Grande
• Mambiranan Pequeño-
• Man-it
• Mantulang
• Mulapula
• Nueva Union
• Pangi
• Pagaypay
• Poblacion Ilaya
• Punong
• Quinagaringan Grande
• Quinagaringan Pequeño
• Sablogon
• Salngan
• Santo Tomas
• Sarapan
• Talongonan
• Tubod
• Tuburan
1959
Ti 1959 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Huebes iti kalendario a Gregoriano.
Abril
thumb|140px|[[Emma Thompson]]
Hunio
thumb|140px|[[Mike Pence]]
148px|thumb|[[Christian Wulff]]
Hulio
thumb|140px|[[Kevin Spacey]]
Nobiembre
148px|thumb|[[Jose P. Laurel]]
Doha
Ti Doha (الدوحة, ad-Dawḥa wenno ad-Dōḥa,, literal: "ti dakkel a kayo") ket ti kapitolio a siudad ti Katar ken mabirukan idiay aplaya ti Golpo Persiano, daytoy ket addaan iti populasion ti 796,947 in 2010. Ti Doha ket ti kadakkelan a siudad ti Katar, nga addaan iti sumurok a 60% iti populasion ti pagilian ket agtataeng idiay Doha wenno dagiti nangpalikmut a suburbona, adaytoy pay ti sentro ti ekonomia ti pagilian. Daytoy ket maysa pay kadagiti ili ti Katar.
Ti Doha ket agserbi pay a kas tugaw ti gobierno ti Katar. Ti Doha ket ayan ti Siudad ti Edukasion, ti maysa a lugar a nairegget iti panagsukisok ken edukasion.
Ti siudad ket mangsangaili ti Unibersidad ti Qatar ken kasta met ti kampus ti eskuelaan ti negosio ti HEC Paris.
Buenavista, Guimaras
Ti Buenavista ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Guimaras iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Buenavista ket politikal a nabingbingay iti 36 a barbaranggay.
• Agsanayan
• Avila
• Banban
• Bacjao (Calumingan)
• Cansilayan
• Daragan
• East Valencia (Mantangingi)
• Getulio (Ili)
• Mabini
• Magsaysay
• Mclain
• Montpiller
• Navalas
• Nazaret
• New Poblacion (Calingao)
• Old Poblacion (Daan Banwa)
• Piña
• Salvacion (Ambolong)
• San Fernando
• San Isidro
• San Nicolas (Tabao)
• San Pedro (Bating)
• San Roque
• Santo Rosario
• Sawang
• Supang
• Taminla
• Tastasan
• Tinadtaran
• Umilig
• Zaldivar
Cajidiocan
Ti Cajidiocan ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Romblon iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Cajidiocan ket nabingbingay kadagiti 14 a barbaranggay.
• Alibagon
• Cambajao
• Cambalo
• Cantagda
• Danao
• Gutivan
• Lico
Gabriela Silang
Ni María Josefa Gabriela Cariño Silang ket isu iti immuna a Filipina a nangidaulo iti yaalsa a mangsuppiat kadagiti Kastila idi sinakupda iti Filipinas. Miembro iti bunggoy a rebelde ni asawana a ni Diego Silang, intuloyna iti labanda ti uppat a bulan kalpasan a natay ni Diego, sakbay a natiliw isuna ken binitay.
Cajidiocan
Dagiti baranggay
• Lumbang Este
Gabriela Silang
Naiyanak isuna idiay baranggay Caniogan Santa, Ilocos Sur, maysa a mestisa, inampon iti nabaknang a negosiante nga agapelliedo iti Milan a nangikasar kaniana idi 20 ti tawenna. Nagsinada kalpasan iti tallo tawen. Idi 1757, nangasawa manen ni Gabriela, ken ni Diego Silang, agtawen iti 27 ket maysa a rebelde. Nagbalin ni Gabriela a kaasidegan ken mapagtalkan a mangbagbaga ken ni Diego.
Cajidiocan
Dagiti baranggay
• Lumbang Weste
Gabriela Silang
Idi Mayo 28, 1763, pinapatay iti gobierno ken simbaan a Katoliko ni Diego. Naglibas ni Gabriela idiay kabambantayan iti Abra tapno maibangonna ken maituloyna iti labanda, kaduana dagiti pasurotna nga Ilokano ken Tinggian. Bimmabada idiay Vigan, Ilocos Sur idi Septiembre 10, 1763, ngem nakasagana ken nakaabangan dagiti Kastila ken dagiti soldadoda a Tagalog ken Kapampangan. Adu iti natay ti simmaruno a gulo. Nakatakas isuna, ni ulitegna a Nicolas Cariño, ken pito a kakaduana a lalaki, ngem natiliwda idi Septiembre 29, 1763. Binitayda isuda idiay tenggna iti Vigan.
Cajidiocan
Dagiti baranggay
• Marigondon
Gabriela Silang
Nagbalin a simbolo isuna iti kababaian iti Filipinas, iti kinatured ken ipapatayna, ken iti nangruna a posision iti babbai sakbay iti tawen dagiti Kastila.
Cajidiocan
Dagiti baranggay
• Poblacion
• Taguilos
Pagsasao a Siane
Ti pagsasao a Siane (Siani) ket ti pagsasao a Papuano a naisasao idiay Probinsia ti Akindaya a Kabambantayan, Papua Baro a Guinea.
Dagiti nanaganan a dialekto ket ti Hakoa, Kolepa, Yamofowe, Komongu, Komoigaleka, Kemanimowe, Ona, Keto, Laiya, Fowe, Olumba, Lambau, Alango, Yandime, Wando. Ti Komongu ken Lambau ket dagiti literario a pagalagadan.
Papa Pio VII
Ni Papa Pio VII (14 Agosto 1742 – 20 Agosto 1823), ket naipasngay idi a kas ni Barnaba Niccolò Maria Luigi Chiaramonti, ket maysa idi a monghe, teologo ken obispo. Ket isu idi ti Papa manipud idi 14 Marso 1800 aginggana idi 20 Agosto 1823.
Boris Tadić
Ni Boris Tadić (Борис Тадић; ) ket taga-Serbia a politiko a nagserbi a kas Presidente ti Serbia manipud idi 2004 aginggana idi 2012. Isu ket nabutosan iti immuna a terminona idi 27 Hunio 2004, ken naisapata iti opisina idi 11 Hulio.
Dino Chua
Ni Dino Carlo Reyes Chua ammo pay a kas ni Dino Reyes Chua ket Filipino a politiko iti probinsia ti Cavite. Isu ti kaubingan a Bise Mayor ti Siudad ti Cavite. Isu ket agdama a nabutosan a kas Kameng ti Opsina ti Probinsia a mangirepresenta ti Umuna a Kongresional a Distrito ti Cavite (Kawit, Rosario, Noveleta, Siudad ti Cavite).
Coron, Palawan
Dagiti baranggay
Ti Coron ket nabingbingay kadagiti 23 a barbaranggay.
• Banuang Daan
• Bintuan
• Borac
Sibunag
Dagiti baranggay
Ti Sibunag ket politikal a nabingbingay iti 14 a barbaranggay.
Coron, Palawan
Dagiti baranggay
• Buenavista
Sibunag
Dagiti baranggay
• Alegria
• Ayangan
Coron, Palawan
Dagiti baranggay
• Bulalacao
Sibunag
Dagiti baranggay
• Bubog
Coron, Palawan
Dagiti baranggay
• Cabugao
Sibunag
Dagiti baranggay
• Concordia
• Dasal
• Inampologan
Coron, Palawan
Dagiti baranggay
• Decalachao
Sibunag
Dagiti baranggay
• Maabay
Pagsasao a Piamatsina
Ti pagsasao a Piamatsina  ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko a naisasao idiay amianan nga Isla Espiritu Santo iti Vanuatu.
Sibunag
Dagiti baranggay
• Millan
• Oracon
Coron, Palawan
Dagiti baranggay
• Guadalupe
Sibunag
Dagiti baranggay
• Ravina
Coron, Palawan
Dagiti baranggay
• Lajala
• Malawig
Sibunag
Dagiti baranggay
• San Isidro
Coron, Palawan
Dagiti baranggay
• Marcilla
Et cetera
Ti et cetera (wenno kdpy) ket Latin a panangiyebkas kadagiti balikas a "ken dadduma pay". Kaarngina ti "atbp" wenno "at iba pa" iti Tagalog wenno ti "etc." a maar-aramat iti Ingles.
Sibunag
Dagiti baranggay
• Sebaste
• Tanglad
Coron, Palawan
Dagiti baranggay
• Baranggay I (Pob.)
• Baranggay II (Pob.)
• Baranggay III (Pob.)
• Baranggay IV (Pob.)
• Baranggay V (Pob.)
• San Jose
• San Nicolas
• Tagumpay
• Tara
• Turda
• Baranggay VI (Pob.)
1958
Ti 1958 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Mierkoles iti kalendario a Gregoriano.
Marso
thumb|140px|[[Holly Hunter]]
Pagsasao a Yaweyuha
Ti pagsasao a Yaweyuha (Yabiyufa) ket ti pagsasao a Papuano a naisasao idiay Probinsia ti Akindaya a Kabambantayan, Papua Baro a Guinea.
1958
Oktubre
140px|thumb|[[Papa Pio XII]]
Karl Marx
Ni Karl Heinrich Marx (5 Mayo 1818 – 14 Marso 1883) ket maysa idi nga Aleman a philosopo, ekonomista, sosiolohista, historiador, agiwarwarnak, kenrebolusionario a sosialista. Dagiti kapanunutanna ket adda dagiti naipangpangruna a papel ti panagrangrang-ay iti siensia sosial ken ti sosialista a tignay ti politiko. Isu ket nangipablaak kadagiti nadumaduma a liblibro iti dagup a kabibiagna, a ti kalatakan ket ti Ti Komunista a Warragawag (1848) ken Kapital (1867–1894); adu kadagiti abrana ket kumaduaan nga insurat ti gayyemna ken kailiana a rebolusionario a sosialisata a ni, Friedrich Engels.
Isu ket naipasngay iti nabaknang a tengnga a klase a pamilia idiay Trier, a dati a ti Prusiano a Renania a makunkuna tattan a ti Renania-Palatinado, ni Marx ket nagadal idiay Unibersidad iti Bonn ken ti Unibersidad iti Berlin, nga isu ket naginterasado iti pilosopiko a kapanunutan iti Katutubo a Hegeliano. Idi 1836, isu ket nakitulag a makiasawa ken ni Jenny von Westphalen, nga inasawana idi 1843. Kalpasan ti pinagadalna, isu ket nagsurat para iti maysa a radikal a warnakan idiay Cologne, ken nangrugrugi a nagobra ti teoriana iti dialektiko a materialismo. Isu ket immakar idiay Paris idi 1843, isu ket nangrugi a nagsursurat para kadagiti radikal a warnakan. Naammuanna ni Engels idiay Paris, ken dagitoy dua ket nagtinnulogda kadagiti serye dagiti liblibro. Isu ket naipammagtalaw idiay Brussels, isu ket nagbalin a nangyuna apigura iti Liga ti Komunista, sakbay a nagsubli idiay Cologne, nga isu ket nangipatakder ti bukodna a warnakan. Idi 1849 nipammagtalaw manen ken immakar idiay Londres a kaduana ti asawana ken dagiti annakna. Idiay Londres, nga idiay ket pimmanglaw ti pamiliana, ni Marx ket nagtultuloy a nagsursurat ken nagannurot kadagiti teoriana a maipanggep ti kasasaad ti kagimongan ken no kasano pammatina a mangparang-ay, ken nagkampania para iti sosialismo ket isu ket nagbalin a maysa a naisangsangayan a pigura iti Internasional nga Asosiasion dagiti Agob-obra a tao.
Ti teoria ni Marx a maipanggep ti kagimongan, ekonomia ken politiko—a naumnong a tinawtawagan akas ti Marxismo—ket agibagbaga nga amin a kagimongan ket agparang-ay babaen ti dialektiko iti klase a panagsagsagaba: ti maysa a panagsuppiat a nagbaetan ti agtagikua a klase a daytoy ti agtengngel ti panagpataud ken ti nababbaba a klase nga agpataud kadagiti panagobra para iti dayta a sanikua. Isu ket naregget a kritiko iti agdama a sosio ekonomiko a porma iti kagimongan, kapitalismo, nga isu ket tinawtawaganna daytoy ti "diktadora iti burguesia", nga isu ket namatmati a daytoy ket pinatpataray dagiti babaknang a klase a puro laeng para iti bukodda a pagimbagan, ken nagipadto a, a kas dagiti naplabas a sosio ekonomiko a sistema, a daytoy ket agpataudto kadagiti nakinuneg nga irteng a mangiturong ti bukodna a pannakadadael ken sikatanto babaen ti baro a sistema, ti sosialismo. Isu ket nakisuppiat a babaen ti sosialismo a kagimongan daytoy ket turayan babaen dagiti agob-obra a klase a tinawtawaganna a ti "diktadora iti proletariado", ti "estado dagiti agob-obra" or "workers' democracy". Isu ket namatmati a ti sosialismo, a daytoy, ket masukatanto babaen ti awan ti estado, a awan ti klase a kagimongan a tinawtawagan a komunismo. A mairaman pay ti pamatmatina ti di maliklikan iti sosialismo ken komunismo, ni Marx ket aktibo a nangilablaban para iti panakaisayangkat dayta dati, a nagsuppiat a dagiti sosial a teorista ken dagiti awan ti gundawayna a tattao ket naskenda nga agaramid kadagiti naurnos a tignay ti rebolusionario tapno rebbaenda ti kapitalismo ken mangisangpet ti panagbalbaliw ti sosio ekonomiko.
Dagiti rebolusionario a sosialista a gobierno nga agtaltalek ti Marxista a konsepto ket nagala kadagiti nadumaduma a pagpagilian iti maika-20 a siglo, a nagiturong daytoy ti panakaporma kadagiti kastoy a sosisalista nga estado a kas ti Kappon ti Sobiet idi 1922 ken ti Republika dagiti Tattao iti Tsína idi 1949. Adu kadagiti kappon dagiti agob-obra a partido iti sabgalubongan ket naimpluensiaan pay babaen kadagiti Marxista a kapanunutan. Adu dagiti nadumaduma ken sabsabali a teoretiko a kita ti naparang-ay idi, a kas ti Leninismo, Stalinismo, Trotskyismo ken Maoismo. Ni Marx ket kadawyan a nakakamat, ken ni Émile Durkheim ken Max Weber, a kas maysa kadagiti tallo a kangrunaan nga arkitekto iti moderno a siensia sosial. Ni Marx ket naipalpalawagan a kas maysa kadagiti kaimpluensian a pigura iti pakasaritaan ti nagtagitaoan.
Baro nga industrialisado a pagilian
thumb|350px|Dagiti baro nga industrialisado apagilian ket naipakita iti asul. Dagiti nabati nga agrangrang-ay a pagilian ket naipakida iti berde
Ti kategoria ti baro nga industrilisado a pagilian (Newly industrialized country – NIC) ket ti sosioekonomiko a pannakaidasig dagiti nadumaduma a pagilian ti likmut iti lubong babaen ti sientista ti politika ken dagiti ekonomista.
Tattao nga Ibanag
Ti tattao nga Ibanag ket maysa nga etnolingguistiko a minoridad nga agdagup ti ad-adu bassit ngem gudua a riwriw a tattao, a mangtagtagitao dagiti probinsia ti Cagayan, Isabela ken Nueva Vizcaya. Maysa kadagiti ti kadakkelan nga etnolinnguistiko a minoridad iti Filipinas. Dagiti Ibanag ket agsasaoda iti pagsasao iti isu met laeng a nagan. Nupay kasta, gupu ti panagpadas a panangiyallatiw ti gobierno ti Filipinas kadagiti minoridad a pagsasao ken ti panangiyunayunay ti Filipino a kas ti lingua franca, ti panag-usar ti Pagsasao nga Ibanag ket bimmassiten ngem napigsa pay laeng kadagiti Ibanag nga agtataeng iti ballasiw-taaw. Isunga urayno adda pay laeng dagiti Ibanag, ti pagsasaoda ket naininuten a mapukpukaw. Iti pay maipatinayon, adu no saan ket a kaaduan kadagiti Ibanags ket agsasaodan iti Ilokano, a kadagiti napalabas a tawtawenen, ket nangsukaten ti Ibanag a kas ti kaaduan a pagsasao ti rehion.
Dagiti Ibanag ket naamammuanda pay a kas dagiti "Ybanag", "Ybanak" wenno "Ibanak".
Dagiti Ibanag ket masansan a maigiddiatda baben ti kangisit dagiti sikoda. Ti "kunnasi kangisi' na sikum", a kayatn a saoen ket "kasano ti kangisit ti sikom". Masansan a daytoy ket pangang-angayan babaen dagiti Ibanag a dagiti sikoda ket nangitngisit ngem dagiti dadduma a Filipino.
Ti naganda ket nagtaud manipud kadagiti balikas ti "I"-"Bannag"- a kayatna a saoen ket ti "Ti Karayan" a mangibagbaga ti antigo a nagan ti Karayan Cagayan.
Pagsasao
Ti pagsasao nga Ibanag (wenno Ybanag) ket insasao babaen dagiti agarup a 500,000 a tattao kadagiti dua nga akin-amianan a daya unay a paset dagiti probinsia ti Filipinas, ti Isabela ken Cagayan, a naipangpangruna idiay Siudad ti Tuguegarao, Solana, Cabagan, San Pablo, Isabela, Tumauini, Isabela, Santa Maria, Isabela, Santo Tomas, Isabela, Ilagan, Gamu, Naguilian ken Reina Mercedes. Adda met dagiti nadumaduma nga agsasao ti pagsasao nga Ibanag idiay Abulug, Aparri, Camalaniugan,Lal-lo ken Tuao. Kaaduan dagiti agsasao ket makasaoda met ti Ilokano, ti lingua franca ti Amianan a Luzon. Ti Ibanag ket naal amanipud ti balikas a bannag a kayatna a saoen ket 'karayan'. Daytoy ket asideg a kabagian ti Gaddang, Itawis, Agta, Atta, Yogad, Isneag ken Malaweg.
Agpakatengnga a bileg
Pannangipalawag
Awan ti pakaitunosan nga alagaden a pamay-an no ania dagiti estado ti agpakatengnga a bileg. Adda met dagiti agsuksukisok nga agus-usar iti estadistika ti Dagup ti Nailian a Produkto (Gross National Product wenno GNP) tapno makaala kadagiti listaan dagiti agpakatengnga a bileg iti amin a paset iti lubong. Iti ekonomia, dagiti agpakatengnga a bileg ket kadawyan a dagiti saan a naikeddeng a "dakkel"unay wenno "bassit" unay, uray ania ti pannakaipalawagna. Nupay kasta, ti ekonomia ket saan a kankanayon a banag a panangipalawag. Babaen iti kasisigud a kapanunotan iti termino, ti agpakatengnga a bileg ket ti maysa idi nga addaan iti bassit a grado ti impluensia iti sangalubongan, ngem saan a mangituray iti ania man a maysa a lugar. Nupay kasta, daytoy a panagusar ket saan nga unibersal, ken adda met dagiti dadduma a mangipalawag ti agpakatengnga a bileg a manginayon kadagiti pagilian a maikeddeng a kas dagiti rehional a bileg.
Segun kadagiti kademia iti Unibersidad ti Leicester ken Unibersidad ti Nottingham;
"Ti kasasaad ti agpakatengnga a bileg ket kadawyan a nailasin iti maysa wenno kadagiti dua a waya. Ti tradisional ken kaaduan a waya ket ti panangitipon ti kriteria ti kritikal a pannakabagi ken material tapno mairanggo dagiti estado segun kadagiti relatibo a kapabilidadda. Gapu ta agdumaduma dagitikapabilidad dagiti pagilian, maikategoriada a kas dagiti kabilegan (wenno dagitinalatak a bileg), dagiti agpakatengnga a bileg wenno dagiti bassit a bileg. Iti kaudian, daytoy ket mabalin a maisalumina ti maikadua a pamay-an para iti pannagilasin ti kasasaad ti agpakatengnga a bileg babaen ti panangipatengnga ti isip kadagiti gupit ti panagkukua. Daytoy ket mangipuesto a dagiti agpakatengnga a bileg ket mabalinda a maisalunima kadagiti nalatak a bileg ken dagiti bassit a bileg gapu iti panagkukuada iti gangganaet nga anuroten – dagiti agpakatengnga a bileg ket makalada iti bukodda a lugar para iti kabukbukodanda babaen ti panagsurot iti akikid a sakup ken kadagiti naisangayan a kita ti panagkayat ti gangganaet nga annuroten. Iti daytoy a waya, dagiti agpakatengnga a bileg ket dagiti pagilian a ti relatibo a kalaingda iti diplomasia iti serbisio ti sangalubongan a kappia ken talinaay. Isuda a dua a pangrukod ket maisuppiatan ekn kontrobersia, ngem ti tradisional a pmay-an ti kaadu ket naipakitan a problematiko ngem ti pamay-an ti panagkukua."
Segun kenni Eduard Jordaan ti Singapore Management University;
"Amin dagiti agpakatengnga a bileg ket mangipakita panagkukua iti gangganaet nga annuroten a mangtalinaay ken mangilihetimado ti uglobal nga urnos, kadawyan babaen ti multilateral ken dagiti inisiatibo ti panagtitinnulong. Nupay kasta, dagiti rumrummuar ken dagiti tradisional nga agpakatengnga a bileg ket mabalinda a maisalunima kadagiti termino iti bukodda a panangimpluensia iti tunggal maysa ken dagiti panaggigiddiatda iti panagkukua. Iti panangaramid dayta, dagiti tradisional nga agpakatengnga a bileg ken nabaknangda, natalinaay, egalitariano, sosial a demokratiko ken saan a rehional nga impluensial. Iti panagkukua,mangipakitada ti nakapsot ken agdumaduma a rikna iti rehional nga orientasion, agar-aramid kadagiti identidad a naisangayan manipud kadagiti nabileg nga estado kadagiti bukodda a rehion ken mangidaton kadagiti magustuan a konsesion kadagiti presion para iti reporma ti sangalubongan. No maigiddiat dagiti rumrummuar nga agpakatengnga a bileg, isuda ket semi-periperal, di-egalitariano iti material ken dagiti kaudian a demokratisado nga estado a mangipakita ti adu a rehional nga impluensia ken bukod a pannakigimong. Iti panagkukua, kaykayatda iti repormista ken saan a radikal a panagbaliw iti lubong, mangipakita ti napigsa a rehional nga orientasion ken agkaykayat iti rehional nga integrasion ngem agbirbiruk pay nga agramid kadagiti naisangayan nga identidad manipud kadagiti nakapsot nga estado iti bukodda a rehion."
Hawai'i
Ti Hawai‘i wenno Hawaii, Hawai (iti pakasaritaan ket isu ti Is-isla ti Sandwich) ket ti purpuro dagiti Is-isla ti Hawaii iti Taaw Pasipiko. Ti Hawaii ti maika-50 nga estado ti Estados Unidos iti Amerika, iti pannakaawatna idi Agosto 21, 1959. Ti Honolulu ti kaddakelan a siudadna ket isu met ti kapitoliona.
Agpakatengnga a bileg
Listaan dagiti agpakatengnga a bileg
Kas met dagiti nalatak a bileg, awan dagiti agkaykaysa a pakaitunosan kadagiti turay no ania dagiti pagilian a maikeddenga a kas dagiti agpakatengnga a bileg. Dagiti listaan ket masansan a suheto ti adu a debato ken matarawidwidan a mangiyasping kadagiti dakkel a pagilian (kas ti Brasil) kadagiti relatibo a bassit a pagilian (kas ti Norwega). Nalawag met a saan amin dagiti agpakatengnga a bileg ket agpapadada iti kasasaad; adda met dagiti maikeddeng a rehional a bileg ken dagiti miembro ti G20 (ka ti Australia), bayat a dagiti dadduma ket nalakda amaikeddeng a kas dagiti bassit a bileg (kas ti Republika a Tseka). Adda met dagiti dakdakkel nga agpakatengnga a bileg ket agpaelda pay kadagiti importante a papel iti Nagkaykaysa a Pagpagilian ken dagiti dadduma pay a sangalubongan a gunglo a kas ti WTO.
Hawai'i
Ti Hawai‘i ti kaudian a naawat kas estado ti kappon. No dagiti puli ti pagsasaritaan, ti Hawai‘i laeng ti kakaisuna nga estado nga addaan mayoria a grupo dagiti saan a puraw ken addaan iti kadakkelan a porsiento dagiti Asiano nga Amerikano.
Agpakatengnga a bileg
Listaan dagiti agpakatengnga a bileg
Ti sumaganad a listaan dagiti pagilian, no man iti napalabas wenno iti agdamaw, ket naikeddengda a dagiti agpakatengnga a bileg babaen dagiti akademia wenno dagiti sabali nga eksperto:
Pagsasao a Binumarien
Ti pagsasao a Binumarien ket ti pagsasao a Kainantu ti Papua Baro a Guinea.
Hawai'i
Segun iti 2000 a Senso, 6.6% ti populasion ti Hawaii ket inyam-ammoda ti bagbagida kas Patneng a Hawayano, 24.3% ket Puraw wenno Kaukasiano, a pakairamanan dagiti Portuges; ken 41.6% ket Asiano, a pakairamanan ti 0.1% nga Asiano Indiano, 4.7% nga Intsik, 14.1% a Filipino, 16.7% a Hapon, 1.9% a Koreano ken 0.6% a Vietnamese. Ti 1.3% ket sabsabali pay a Pacific Islander a nakairamanan dagiti Samoan, Tongan, Tahitian, Maori ken Micronesian. Ti 21.4% ket inyam-ammoda ti bagida kas naglaok (dua wenno ad-adu pay a kaputotan/etniko a grupo). 1.8% met ket Nangisit wenno Aprikano nga Amerikano ken 0.3% ket Patneng nga Amerikano ken Patneng nga Alaskano.
Pagsasao a Tasmate
Ti pagsasao a Tasmate  ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko a naisasao iti amianan nga Isla Espiritu Santo iti Vanuatu.
Hawai'i
Iti nadakamat a 14.1% a Filipino, kaaduan kadagitoy ket Ilokano.
1957
Ti 1957 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Martes iti kalendario a Gregoriano.
Septiembre
thumb|140px|[[Ferdinand Marcos, Jr.]]
Enero
thumb|140px| [[Humphrey Bogart]]
Marso
thumb|140px|[[Ramon Magsaysay]]
Corcuera
Ti Corcuera ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Romblon iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Corcuera ket nabingbingay kadagiti 15 a barbaranggay.
• Alegria
• Ambulong
• Colongcolong
• Gobon
• Guintiguiban
• Ilijan
• Labnig
• Mabini
• Mahaba
Lingsat Makassar
Ti Lingsat Makassar ket ti maysa a lingsat iti pagbaetan dagiti isla ti Borneo ken Sulawesi iti Indonesia. Ti amiananna ket mangisilpo iti Baybay Celebes, bayat nga iti abagatan ket sumabat iti Baybay Java. Agatian iti daytoy a lingsat ti Karayan Mahakam ti Borneo.
Corcuera
Dagiti baranggay
• Poblacion
Lingsat Makassar
Dagiti puerto iti igid ti lingsat ket mairaman ti Balikpapan iti Borneo, ken ti Makassar ken Palu iti Sulawesi. Ti siudad ti Samarinda ket agarup a 48 km (30 mi) manipud iti lingsat, iti igid ti Mahakam.
Corcuera
Dagiti baranggay
• San Agustin
Lingsat Makassar
Ti lingsat ket kadawyan a dalan iti panaglayag para kadagiti mapmapan iti taaw a barko a dakkel unay nga umanay iti Linglingsat ti Malaka.
Corcuera
Dagiti baranggay
• San Roque
Lingsat Makassar
Sakup
Ipalawag ti Gunglo ti Internasional a Hidrograpiko (IHO) ti Lingsat Makassar a kas maysa kadagiti danum ti Purpuro Daya nga Indiano. Ipalawag ti IHO dagiti patinggana a kas dagiti sumaganad: Ti kanal iti pagbaetan ti Daya nga aplaya ti Borneo ken ti Laud nga aplaya ti Celebes [ Sulawesi ], ket nabeddengan:
Corcuera
Dagiti baranggay
• San Vicente
• Tacasan
Lingsat Makassar
Sakup
Iti Abagatan. Babaen ti linia iti Akin-abagatan a laud a patingga ti Celebes (-5.61667°N, 119.45°W), aginggana iti Akin-abagatan a punto ti Tana Keke, aginggana iti Akin-abagatan a patingga ti Laoet (-4.1°N, 116.1°W) kalpasanna iti ngato ti Laud nga aplaya ti isla ti Tanjong Kiwi ken kalpasanna iti ballasiw ti Tanjong Petang, Borneo (-3.61667°N, 115.95°W) iti Akin-abagatan a gibus ti Lingsat Laoet.
Lingsat Mentawai
Ti Lingsat Mentawai ket mangisina iti isla ti Sumatra manipud iti bassit a pupuro ti Is-isla Mentawai, Indonesia. Dagiti danumna ket maitagikua iti Taaw Indiano ken dagiti dua a bangkagna ket parte ti probinsia ti Laud a Sumatra.
Tilingsat ket agarup a 450 km iti kaatiddog ken ti kaakabana ket agdumduma iti pagbaetan ti 100 ken 150 km. Ti nangruna a siudad itiigid ti lingsat ket ti kapitolio ti Laud a Sumatra, Padang.
Ti lingsat ket nangruna a sona ti tukki ken napasamaken dagiti nadumaduma a gingined iti daytoy a lugar, ken ti kadayegan kadagitoy ket ti gingined ti Sumatra idi 1833 ken ti gingined ti Sumatra idi 2009.
Jasaan
Ti Jasaan ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Misamis Oriental iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Jasaan ket nabingbingay a politikal iti 15 a barbaranggay.
• Aplaya
• Solana
Papa Pio VIII
Ni Papa Pio VIII (20 Nobiembre 1761 – 30 Nobiembre 1830), ket naipasngay idi a kas ni Francesco Saverio Castiglioni, ket isu idi ti Papa manipud idi 1829 aginggana idi 1830.
Jasaan
Dagiti baranggay
• Luz Banzon (Kiog-ang)
• Kimaya
• Bobuntugan
• Jampason
• Oguis
• Pagahan
• Poblacion
• Pontacon
• San Pedro
• Sinalac
• Tawantawan
• Tubigan
Pagsasao a Kambaira
Ti pagsasao a Kambaira ket ti pagsasao a Kainantu ti Papua Baro a Guinea.
Pagsasao a Tolomako
Ti pagsasao a Tolomako ket ti maysa a subgrupo ti pagsasao nga Oceaniko iti pamilia ti sasao nga Austronesio. Daytoy ket naisasao idiay Isla Santo iti Vanuatu.
Rio de Janeiro
Ti Rio de Janeiro (, Karayan ti Enero), kadawyan a mmakunkuna a kas ti Rio, ket isu ti kapitolio a siudad ti Estado iti Rio de Janeiro, ti maikadua kadakkelan a siudad ti Brasil, ken ti maikatlo a kadakkelan a metropolitano a lugar ken aglomerasion idiay Abagatan nga Amerika, nga adda dagiti agarup a 6.3 a riwriw a tatto iti uneg ti maitutop a siudad, a makaaramid daytoy ti maika-6 a kadakkelan iti Kaamerikaan, ken ti maika-26 iti lubong. Ti Rio de Janeiro ket nagbalin a nagbalayan ti Lugar a Tawid ti Lubong a nanaganan ti "Rio de Janeiro: Dagiti Ladawan ti Daga ti Carioca a nagbaetan ti Bantay ken ti Baybay," a kas inted babaen ti UNESCO idi 1 Hulio 2012 iti kategoria a Kultural a Ladawan ti Daga. Ti panagikeddeng ket naala babaen ti komite a tagtagikua ti organisasion. Ti panakaiyebkas ket naibaga idiay timpuyog iti San Petersburgo, Rusia.
Ti siudad ket isu idi ti kapitolio ti Brasil para kadagiti gangani a dua a siglo, manipud idi 1763 aginggana idi 1815 idi las-ud ti Portuges a panawen ti panagkolonia, idi 1815 aginggana idi 1821 a aks ti kapitolio ti Nagkaykaysa a Pagarian iti Portugal, Brasil ken Algarves, ken idi 1822 aginggana idi 1960 a kas maysa anawaya a pagilian. Ti Rio ket naparboan ti nagan a Cidade Maravilhosa wenno "Nakakaskasdaaw a Siudad."
Ti Rio de Janeiro ket mangirepresenta ti maikadua a kadakkelan a GDP iti pagilian (ken maika-30 a kadakkel iti lubong idia 2008), nga adda ti nakarkulo ti agarup a R$ 343 bilion (IBGE/2008) (gangani US$ 201 bilion), ken daytoy ti kuartel dagiti dua a kangrunaan a kompania ti Brasil – ti Petrobras ken Vale, ken dagiti nangruna a kompania ti lana ken telepono idiay Brasil, ken ti pay kadakkelan apagyanan dagiti midia ken komunikasion a kompania iti Latin nga Amerika, ti Dagiti Globo nga Organisasion. Ti pagbalayan kadagiti adu nga unibersidad ken patakder, daytoy ti maikadua a kadakkelan a sentro ti panagsukisok ken panagrang-ay idi Brasil, a pakaidagupan ti agarup a 17% ti nailian a sientipiko a panagpataud – segun ti 2005 a datos.
Ti Rio de Janeiro ket isu ti kaaduan a mabisbisita a siudad idiay akin-abagatan a hemisperio ket naamammoan daytoy para kadagiti masna a panakaidissona, dagiti karnabal a panagramrambak, samba, Bossa Nova, dagiti balneario nga igid ti baybay a kas ti Barra da Tijuca, Copacabana, Ipanema, ken Leblon. Adda dagiti kadayegan a dulon a maipatinayon kadagiti igid ti baybay ket mairaman ti higante nga estatua ni Ni Kristo a Mangsubsubbot ('Cristo Redentor') idiay tuktok ti bantay Corcovado, a nainaganan daytoy a kas maysa kadagiti Baro a Pito a Siddaaw iti Lubong; bantay Sugarloaf (Pão de Açúcar) nga adda dagiti naisagayad a karrona; ti Sambódromo, ti maysa a permanente a naliniaan dagiti pagtugtugawan a kalsada ti pagparadaan a naus-usar iti laus-ud dagiti Karnabal; ken ti Maracanã nga Estadio, maysa kadagiti kadakkelan nga estadio ti putbol iti lubong. Ti 2016 a Kalgaw nga Olimpiada ket maitignayto idiay Rio de Janeiro, a daytoy ket mangmarka ti umuna a panangsangaili iti daytoy a pasamak ti siudad iti Abagatan nga Amerika. Idi 12 Agosto 2012, iti 2012 a panakalpas a seremonia ti Kalgaw nga Olimpiada, ni Mayor Eduardo Paes ket nanagawat ti Wagayway iti Olimpiada, babaen ken ni Jacques Rogge, manipud iti Mayor ti Londres, a ni Boris Johnson. Ti Estadio Maracanã ti Rio ket mangisangailinto pay ti kinaudi a panagsalisal para iti 2014 Sangalubongan a Copa ti FIFA. Ti Rio de Janeiro ket mangisangaili pay ti Sangalubongan nga Aldaw ti Katutubo intono 2013.
1956
Ti tawen idi 1956 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Domingo (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Gregoriano (dominikal a letra AG).
Hulio
thumb|140px|[[Tom Hanks]]
Nobiembre
thumb|140px|[[Alexander Gesmundo]]
Pebrero
thumb|140px|[[Elmer Drew Merrill]]
140px|thumb|[[Elpidio Quirino]]
Abril
thumb|140px|[[Alben W. Barkley]]
Kinoguitan
Ti Kinoguitan ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Misamis Oriental iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Kinoguitan ket nabingbingay a politikal iti 16 a barbaranggay.
• Beray
• Bolisong
• Buko
• Kalitian
• Calubo
• Campo
• Esperanza
• Kagumahan
• Kitotok
• Panabol
• Poblacion
• Salicapawan
• Salubsob
• Suarez
• Sumalag
Nailian a Parke ti Balbalasang-Balbalan
Ti Nailian a Parke ti Balbalasang-Balbalan (ammo pay a kas ti Nailian a Parke ti Bantay Balbalasang) ket nasalakniban a lugar iti Filipinas a mabirukan idiay ili ti Balbalan, Kalinga iti Rehion Administratibo ti Kordiliera. Ti parke ket sakupenna ti kalawa iti 1,338 nga ektaria ken naipatengnga daytoy idiay Bantay Balbalasang idiay baranggay iti isu met laeng a nagan idiay asideg ti pagbeddengan ti probinsia ti Abra. Nabirngasan daytoy iti "berde a puso ti Kordiliera", ti parke ket pannakabagi ti nabaknang a biodibersidad ken lanag ti daga iti daytoy a rehion ti bantay nga addaan kadagiti kaaduan a sibubukel a kabakiran ti pino ken ti nabaknang nga endemiko a flora ken fauna. Daytoy ket nairangarang a nailian a parke idi 1972 babaen ti Republika Tignay Blng. 6463.
Topograpia
Ti Parke ket tagikua ti Bioheograpiko a Rehion ti Luzon, ti naisalsalumina a sentro ti endemismo iti Luzon. Daytoy ket buklen dagiti dua a kabambantayan iti kaunegan ti Kordiliera Sentral nga addaan kadagiti nadumaduma a karayan ken alog nga agayus idiay Karayan Saltan. Ti Bantay Sapocoy ket isu ti kangatuan a pantok iti 2,456 a metro. Daytoy ket mabirukan idiay lumaud a pagbeddengan ti parke a pakatan-awan ti Ilocos ken Tanap ti Cagayan. Ti kababaan a punto ti parke, iti kababa iti 700 a metro, ket adda idiay Balbalan idiay akin-daya a pasetna.
Kaatapan
Ti maysa a nangruna a sentro ti biodibersidad ti konserbasion, ti parke ket pagtaengan dagiti 89 a sebbangan dagiti billit, a dagiti 39 ket endemiko iti Filipinas ken 2 kadagita ket mabirukan laeng idiay Luzon, ti Isabela Oriole (Oriolus isabellae) ken Flame-breasted Fruit Dove (Ptilinopus marchei). Bayat nga awan kadagiti nairehistro a sebbangan iti parke ket Kritikal wenno Naisagmak, uppat kadagiti sebbangan dagiti billit ket naikategoria a Madanar (Nalabbasit a Listaan dagiti Madanar a Sebbangan ti IUCN 2002), kadagita ket ti Whiskered Pitta (Pitta kochi), Luzon Water-redstart (Ryacornis bicolor) ken ti Luzon Jungle Flycatcher (Rhinomyas insignis).
Iti kangato iti 1,000 m., ti parke ket buklen ti natangken a kayo, pino ken nalumotan a kabakiran. Ti sebbangan ti sabong ti Rafflesia ket naduktalan pay iti daytoy a parke.
Concepcion, Romblon
Ti Concepcion ket maysa a maika-6 a klase nga ili iti probinsia ti Romblon iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Concepcion ket nabingbingay kadagiti 9 a barbaranggay.
Saint-Paul-lès-Durance
Ti Saint-Paul-lès-Durance ket maysa a komuna ti Bouches-du-Rhône a departamento idiay akin-abagatan a Pransia.
Ti Cadarache a sentro ti pagsukimatan para iti nuklear a bileg ket mabirukan idiay Saint-Paul-lès-Durance.
Pagsasao a Waffa
Ti pagsasao a Waffa ket ti pagsasao a Kainantu ti Papua Baro a Guinea.
Papa Gregorio XVI
Ni Papa Gregorio XVI (18 Septiembre 1765 – 1 Hunio 1846), ket naipasngay idi a kas ni Bartolomeo Alberto Cappellari, ket isu idi ti Papa iti Romano Katoliko a Simbaan manipud idi 1831 aginggana idi 1846.
Universidade Federal do Recôncavo da Bahia
Ti Pederal nga Unibersidad ti Recôncavo da Bahia (Universidade Federal do Recôncavo da Bahia wenno UFRB) ket maysa a publiko nga unibersidad a mabirukan idiay Cruz das Almas iti probinsia ti Bahia, Brasil.
Daytoy nga unibersidad ket nabangon idi 2006.
1955
Ti 1955 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Sabado iti kalendario a Gregoriano.
Oktubre
thumb|140px|[[Charo Santos-Concio]]
Nobiembre
thumb|140px|[[Whoopi Goldberg]]
Abril
thumb|140px|[[James Dean]]
Pagsasao a Tairora
Ti Tairora (Tairoa) ket ti pagsasao a Kainantu ti Papua Baro a Guinea.
Ti maitutop a Tairoa, wenno Amiana a Tairoa, ket mairaman dagiti dialekto ti Aantantara (Andandara), Arau-Varosia (Arau-Barosia), Arokaara, Saiqora (Sai’ora), Tairora.
Ti Abagatan a Tairoa, ammo pay a kas Omwunra-Toqura, ket addaan kadagiti dialekto ti Aatasaara (Atakara), Haaviqinra-Oraura (Habina-Oraura), Omwunra-Toqura (Obura-To’okena), Vaira-Ntosara (Baira), Veqaura (Meauna), Vinaata-Konkompira (Pinata-Konkombira).
Dinastia a Han
Ti Dinastia a Han (206 BC – 220 AD) ket maysa idi nga imperial a dinastia ti Tsina, a simmaruno babaen iti Qin a Dinastia (221–207 BC) ken sinarunuan babaen ti Tallo a Pagpagarian (220–280 AD). Daytoy ket binangon idi babaen ti rebelde a daulo a ni Liu Bang, naamammuan kalpasan idi natay a kas ni Emperador Gaozu of Han. Daytoy ket nabiit a napasardeng babaen ti Xin a Dinastia (9–23 AD) ken ti dati a nagturturay a ni Wang Mang. Daytpy a panagsardeng ket nangisinsina ti Han kadagiti dua a paset ti panawen: ti Lumaud a Han (206 BC – 9 AD) ken ti Dumaya a Han (25–220 AD). Daytoy ket gimmayat kadagiti uppat a siglo, ti paset ti panawen ti Dinastia a Han ket naipanpanunotan a kas ti nabalitokan apanawen iti Insik a pakasaritaan. Aginggan itan ng aaldaw, ti kaaduan kadagit etnikoa grupo ti Tsina ket nangibagbagada kaniada ti "tattao a Han" ken ti Insik a sinuratan ket naibagbaga a kas dagiti "Han a karakter".
Kalpasan ti 92 AD, dagiti eunuko ket immad-aduda a nakibibinags kadagiti politiko ti korte, nakibingbinglayda kadagiti yaalsa ti bileg a nagbaetan dagiti nadunmaduma a konsorte a sangkaputotan dagiti empresa ken dagiti nagina nga empresa, a nagtaudan ti dimtengan a pannakatnag ti Han. Ti imperiala turay ket nakaro pay a kinarkarit babaen dagiti dakkel a reliohiosao a kagimongan Daoista a nangirugrugi ti Rebelion ti Duyaw a Turbante ken dagiti Rebelion dagiti Lima a Sippit ti Bagas. Kalpasan ti ipupusay ni Emperador Ling (r. 168–189 AD), dagidi eunuko ti palasio ket nakasagabada ti nadawek a panagpapatay babaen kagiti opisal ti milisia, a nangpalubos kadagiti kameng ti aristokrasia ken dagiti gobernador ti milisia nga agbalin kadagiti appo ti gubatan ken nagbingbingay ti imperio. Idi ni Cao Pi, Ari iti Wei, ket pinagtitiponna ti trono manipud kenni Emperador Xian, ti Dinastia a Han ket nalpasen a napukaw.
Ti Han aDinastia ket maysa idi a panawen ti narang-ay nga ekonomia ken nakakita kadagiti adu nga idadakkel iti kuarta nga ekonomia nga immuna a nabangon idi las-ud ti Zhou a Dinastia (c. 1050–256 BC). Ti sensili a naitited babaen ti menta ti sentro a gobierno idi 119 BC ket agtultuloy nga isu ti pagalagadan a sensilio iti Tsina aginggana iti Tang a Dinastia (618–907 AD). Tapno mabayadanna dagiti bukodna a kampania ti milisia ken ti pannakataeng kadagiti kabarbaro a a anparukma a teritorio ti prontera, ti gobierno ket inpaumilina dagiti pribado nga asin ken landok nga industri aidi 117 BC. Dagitoy a monopolio ti gobierno ket naikkat idi las-ud ti panawen ti Dumaya a Han, ken ti pannkapukaw kadagiti rentas babaen ti nakaro a panagbuis dagitipribado nga agtagtagilako. Ti emperador ket adda idi ti kangatuan iti [Kagimongan ken kultura ti Han a Dianstia|Han a kagimongan]]. Isu ti nangimatmaton ti Han a gobierno ngem nakibingbingay ti bileg kadagiti nobilidad ken dagiti naidutok a ministro a kaaduan a nagtaud manipud ti naeskolar nga edukado a klase. Manipud ti panagturay ni Emperador Wu ken ti sumakbay, ti Insik a korte ket opisial anangitaltalged ti Confucianismo iti edukasion ken dagiti politika ti korte, nagsintesado iti kosmolohia kadagiti kinaudi nga eskolar a kas ni Dong Zhongshu. Daytoy nga annuroten ket nagpaut aginggana ti pannakatnag iti Qing a Dianstia idi 1911 AD. Ti Siensia ken teknolohia ti Han a Dianstiasiensia ken teknolohia iti las-ud ti Han a panawen ket nakakita kadagiti adu a panagrang-ay, a mairamaan ti panagaramid ti papael, ti mapipapan ti taaw a panangiturong a timon], ti panag-usar kadagiti [[negatibo a numero iti matematika, ti naiparabaw a mapa, ti napataray ti hidrauliko a armilar a timbukel para iti astronomia, ken ti maysa a seismometro a nagus-usar iti naibaliktad a pendulo.
Pagsasao a Valpei
Ti pagsasao a Valpei  (Valpei-Hukua) ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko a naisasao idiay akin-amianan nga ungto ti Isla Espiritu Santo iti Vanuatu.
Mambajao
Ti Mambajao ket maysa a maika-3 a klase nga ili ken isu ti kapitolio iti probinsia ti Camiguin iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Mambajao ket nabingbingay a politikal iti 13 a barbaranggay.
• Anito
• Balbagon
• Baylao
• Benhaan
• Bug-ong
• Kuguita
• Naasag
• Pandan
• Poblacion
• Soro-soro
• Tagdo
• Tupsan
• Yumbing
• Umycco
Pagsasao nga Agarabi
Ti pagsasao nga Agarabi, tinawtawagan pay iti Bare, ket ti pagsasao a Kainantu ti Papua Baro a Guinea.
New Hampshire
Ti New Hampshire ket maysa nga estado idiay New England a rehion iti Estados Unidos. Nabeddengan ti Quebec, Canada, iti amianan ken amianan a laud ti Maine ken ti Taaw Atlantiko iti daya, Massachusetts iti abagatan ken Vermont iti laud.
thumb|left|200px|Concord
1954
Ti 1954 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Biernes iti kalendario a Gregoriano.
Pagsasao a Vunapu
Ti pagsasao a Vunapu  ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko a naisasao idiay akin-amianan nga Isla Espiritu Santo iti Vanuatu.
1954
Naipasngay
thumb|140px|[[Denzel Washington]]
Pimmusay
thumb|140px|[[Frida Kahlo]]
Kylie Minogue
Ni Kylie Ann Minogue,, kadawyan nga ammo a kas Kylie, ket Australiana a kumakanta, mannurat ti kanta, ken aktres.
Papa Damaso
Ti Damaso ket mabalin a mangitudo kenni:
ISO 639:h
!haa !hab !hac !had !hae !haf !hag !hah !hai !haj !hak !hal !ham !han !hao !hap !haq !har !has !hat !hau !hav !haw !hax !hay !haz !hba !hbb !hbn !hbo !hbs !hbu !hca !hch !hdn !hds !hdy !hea !heb !hed !heg !heh !hei !hem !her !hgm !hgw !hhi !hhr !hhy !hia !hib !hid !hif !hig !hih !hii !hij !hik !hil !hin !hio !hir !hit !hiw !hix !hji !hka !hke !hkk !hks !hla !hlb !hld !hle !hlt !hlu !hma !hmb !hmc !hmd !hme !hmf !hmg !hmh !hmi !hmj !hmk !hml !hmm !hmn !hmo !hmp !hmq !hmr !hms !hmt !hmu !hmv !hmw !hmy !hmz !hna !hnd !hne !hnh !hni !hnj !hnn !hno !hns !hnu !hoa !hob !hoc !hod !hoe !hoh !hoi !hoj !hol !hom !hoo !hop !hor !hos !hot !hov !how !hoy !hoz !hpo !hps !hra !hrc !hre !hrk !hrm !hro !hrp !(hrr) !hrt !hru !hrv !hrw !hrx !hrz !hsb !(hsf) !hsh !hsl !hsn !hss !hti !hto !hts !htu !htx !hub !huc !hud !hue !huf !hug !huh !hui !huj !huk !hul !hum !hun !huo !hup !huq !hur !hus !hut !huu !huv !huw !hux !huy !huz !(hva) !hvc !hve !hvk !hvn !hvv !hwa !hwc !hwo !hya !hye
Papa Pio IX
Ti Nasantuan a Papa Pio IX (13 Mayo 1792 – 7 Pebrero 1878), ket naipasngay idi a kas ni Giovanni Maria Mastai-Ferretti, ket isu ti kabayagan a nagturay a nabutosan a Papa iti pakasaritaan ti Katoliko a Simbaan, a nagserbi manipud idi 16 Hunio 1846 aginggana idi pimmusay, ti maysa a paset ti panawen a gangani a 32 a tawtawen.
Papa Diosdado
Ti Papa Diosdado ket mabalin a mangitudo kenni:
Lagonglong
Ti Lagonglong ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Misamis Oriental iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Lagonglong ket nabingbingay a politikal iti 10 a barbaranggay.
• Banglay