cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Planeta
Pakasaritaan
Ti kapanunutan dagiti planeta ket naparang-ay iti pakasaritaanna, manipud kadagiti nainlangitan nga agkalkalautang a bituen iti taga-ugma agingga kadagiti maralubong a banag ti panawen a sientipiko. Iraman pay itan ti konsepto saan laeng dagiti lubong iti Sistema Solar, no di ket pati dagiti ginasut kadagiti sabali nga extrasolar a sistema. Dagiti tinawtawid a saan a kinalawag iti panagipalpalawag kadagiti planeta ket nagbanag kadagiti adu a sientipiko a kontrobersia.
Iti taga-ugma, binigbig dagiti astronomo dagiti lawag nga agkutkuti iti tangatang. Inawagan dagiti taga-ugma a Griego πλάνητες ἀστέρες (planetes asteres "agkalkalautang a bituen") wenno "πλανήτοι" (planētoi "agkalkalautang") nga iti tatata a panawen ti makunkuna a "planeta". Iti taga-ugma a Gresia, Tsina, Babilonia, ken kadagiti amin a sakbay a moderno a sibilisasion, dandani nga agnanayon a namatmatian a ti Daga ti sentro ti law-ang ken amin a sabali a planeta ket palpalikmutan na ti Daga. Ti rason para kadagitoy a pannagipagarup ket kasla agparparang a dagiti bit-bituen ken planeta ket palpalikmuten da ti Daga ti tunggal-maysa nga aldaw, ken ti nalawag a sentido komun a puot a ti Daga ket nalagda ken natalinaay, ken daytoy ketsaan nga agkutkuti ngem nakatalna.
Babilonia
Ti immuna a sibilisasion nga addaan iti nairebbengan a teoria maipapan kadagiti planeta ket dagiti Babilonio, a nagtaeng idiay Mesopotamia idi umuna ken maikasua a mileneo BC. Ti kaduogan a sibibiag a planetario a teksto nga astronomikal ket ti Babilonio a Tableta a Benus iti Ammisaduqa, maysa a kopia iti maikapito siglo SK/BC a listaan dagiti panagpalpaliiw iti panagkutkuti ti planeta a Venus, nga amangan a napetsaan iti kaunaan a maikadua a mileneo BC.Ti MUL.APIN ket maysa a paris iti kuneiporme a tab-tableta a napetsaan manipud idi maika-7 a siglo BC nga agipakita ti panagkuti iti Init, Bulan ken dagiti planeta iti maysa tawen. Dagiti Baboliniko nga Astrologo ket nagaramid da kadagiti nagpaayan iti nagbalin tattan a makunkuna a Lumaud nga Astrolohia. Ti Enuma anu enlil, a naisurat iti panawen a Neo-asirio idi maika-7 a siglo BC, ket naglaon ti listaan dagiti Partaan ket dagiti panakaibagianda kadagiti sabsabali a selestial a penomeno a mairaman dagiti planeta. Ti Benus, Márte, Hupiter, ken Saturno ket nainaganan babaen dagiti Baboliniko nga Astrologo. Dagitoy laeng ti naamamuan a planeta aginggana ti panakaparnuay ti teleskopio iti moderno a panawen.
Greko-Romano nga astronomia
Idi panawen ti umuna siglo BC, idi agdama ti Helenistika a paset ti panawen, dagiti Griego ket nangrugida nga agiparang-ay kadagiti bukodda a panggep iti matematika par aiti panagipadto ti puseto dagiti planeta. Dagityo a kapanggepan, a naibatay iti heometria ngem saan a kas ti aritmetika dagiti Babilonio, ket daytoy ti manglabas to dagiti narigat a teoria ken kasayaat dagiti Babilonio, ken nagbanagan kadagitikaaduan a tignay ti astronomia a napalpaliiw manipud iti Daga nga inususar ti mata laeng. Dagitoy a teoria ket nakaabotda kadagiti kangatuan a panagisao iti Almagesto a sinurat babaen ni Ptolomio idi maika-2 a siglo CE. Nakakomkompleto ti panakaiturayan to modelo ni Ptolomelio a daytoy ket simmukat kadagiti amin nga obra iti astromia ken isu pay laeng ti maitudtudo nga atronomiko a teksto para kadagiti i3 a pagilian iti Lumaud a lubong. Kadaiti Griego ken Romano adda dagiti naamammoan a pito a planeta, ti tunggal maysa ketnagipagarup a ti agliklikmut iti Daga segun dagiti narigat a linteg inbaga ni Ptolomio. Dagitoy ket, iti dumakdakkel a panagurnos manipud iti Daga (ti panagurnos ni Ptolomio): ti Bulan, Merkurio, Benus, ti Init, Marte, Hupiter, ken Saturno.
India
Idi 499 CE, ti taga-India nga astronomo a niAryabhata ket nangisingasing ti planetraio a modelo a nalawag a nangitipon ti panagtayyek ti Daga] iti pagtayyekanna, nga isu ket nangipalplawag ti gapuanan ti maiparparang a maaw-awatan nga agpalaud a panagungunay dagiti bituen. Isu pay ket namatmati a dagiti panagtayyek dagiti planeta ket [[immitlog. Adu kadagiti simmursurot kenni Aryabhata idiay Abagatan nga India, a dagiti pamunganayanna idiay kadagiti inaldaw a panagtayyek ti Daga, ken dagiti dadduma pay, ket sinursurot ken dagiti dadduma pay nga obrana a naibatay kaniada
Idi 1500, ni Nilakantha Somayaji iti eskuela ti astronomia ken matematika ti Kerala, iti bukodna a Tantrasangraha, ti napabaro a modelo ni Aryabhata. Iti bukodna nga Aryabhatiyabhasya, ti maysa a komentario para iti Aryabhatiya ni Aryabhata, isu ket nangiparang-ay ti maysa a planetario a modelo a ti Merkurio, Benus, Marte, Hupiter ken Saturno ket liklikmutenda ti Init, ken daytoy met ket likmutanda ti Daga, daytoy ket kapadpada ti Ti koniko a sistema a kalpasan daytoy nga insingasing babaen ni Tycho Brahe iti naladaw a maika-16 a siglo. Kaaduan kadagiti astronomo iti Eeskuela ti Kerala a nnagsursurot kaniana ket inaw-awatda daytoy a planetario a sistema.
Astronomia ti mediebal a Muslim
Idi maika-11 a siglo, ti panaglasat ti Benus ket pinaliiw idi babaen ni Avicenna, a nangibagbaga a ti Benus, mabalin a sagpaminsan, ket adda iti baba ti Init. Idi maika-12 a siglo, ni Ibn Bajjah ket nagpaliiw idi kadagiti "dua a planeta a kas dagiti nangisit a piltak iti sanganan ti Init", nga intono kua ket nainaganan a kas ti panaglasat ti Merkurio ken Benus babaen ti Maragha nga astronomo a ni Qotb al-Din Shirazi idi maika-13 a siglo. Nupay kasta, ni Ibn Bajjah ket saanna a napaliiw ti panaglasat ti Benus, ket awan ti napasamat iti kabibiagna.
Europeano a Renasimiento
Iti idudumteng ti Sientipiko a REbolusion, nagbalbaliw ti pannakaawat ti termino a "planeta" manipud kadagiti agbalballasiw iti langit (a mainaig iti lugar ti bituen); iti bagi nga agliklikmut iti Daga (wenno ti naipampmattianidi iti dayta a panawen); ken idi maika-16 a siglo iti banag a dagus a nagliklikmut iti Init idi nakagun-od ti pannakaawat ti heliosentriko a modelo ni Copernicus, Galileo ken ni Kepler.
Isunga ti Daga ket nairaman kadagiti listaan ti planeta, bayat a nailaksid ti Init ken ti Bulan. Iti immun-una, idi naduktalan dagiti immuna a satelite ti Hupiter ken Saturno idi maika-17 a siglo, dagiti termino a "planeta" ken "satel=lite" ket nagsisinnukat ket agpapada a naus-usar – urayno ti naud-udi a naibagbaga ket nain-inut a nagbalin nga ad-adu a naus-usar kadagiti sumakbay a siglo. Manipud idi tengnga ti maika-19 a siglo, ti bilang dagiti "planeta" ket napardas nga immad-adu gapu kadagiti ania man a baro a naduktalan a banag a dagus a mangliklikmut ti Init ket nailista idi a kas maysa a planeta babaen ti sientipiko a komunidad.
Maika-19 a siglo
Idi maika-19 a siglo dagiti astronomo ket nangrugrugida a namatmati a dagiti kinaudi a naduktalan a bagbagi a naidasig idi a planeta kadagiti ganganai a gudua ti siglo (a kas tiCeres, Pallas, ken ti Vesta) ket maigiddiat a sabsabali manipud kadagiti tradisonal a planeta. Dagitoy a bagiu ket nakibinningayda ti agpapada a rehion iti limbang a nagbaetan ti Marte ken Hupiter (tu barikes ti asteroid), ken addaan dagitoy ti basbassit a masaa; gapu ti nagbanagan daytoy, dagitoy ket nabaliwan ti pannakaidasigda a kas dagiti "asteroid". Iti kaawan kadagiti ania man a panangipalpalawag, ti maysa a "planeta" ket naawawatan idi a kas ti ania man a "dakkel" a bagi a nangliklikmut iti Init. Gaputa adda dagiti dakkel unay a baetan ti kadakkel dagiti asteroid ken dagiti planeta, ken dagiti kaadu ti nagsasaruno a baro a naduktalan ket kasla nagpatingga idi naduktalan ti Neptuno idi 1846, awan idi ti nalawag a pannakasapul ti pormal a panangipalpalawag.
Maika-20 a siglo
Nupay kasata, idi maika-20 a siglo, ti Pluto ket naduktalan idi. Kalpasan dagiti immuna a panagpalplaiiw a nakaiturongan ti pammati a daytoy idi ket dakdakkel ngem ti Daga, ti banag idi ket dagus nga inaw-awat a kas ti maikasiam a planeta. Ti adu pay a panagpalplalliw ket nakabiruk a ti bagi ket napudnuan a basbassit: idi 1936, ni Raymond Lyttleton ket nangisingasing a ti Pluto ket mabalin a nakatalaw a satelite ti Neptuno, ken ni Fred Whipple ket nangisingasing idi 1964 a ti Pluto ket mabalin a maysa a kometa. Nupay kasta, gapu ta daytoy ket dakdakkel pay laeng ngem dagiti naamammuan nga asteroid ken kasla saan nga adda kadagiti dakdakkel a populasion, daytoy ket nakatalinaay ti kasasaadna aginggana idi 2006. Idi 1992, dagiti astronomo a ni Aleksander Wolszczan ken ni Dale Frail ket nangpakdaarda ti pannkaduktal kadagiti planeta iti lawlaw ti maysa a pulsar, ti PSR B1257+12. Daytoy a pannakaduktal ket sapasap a naikedkeddeng a ti immuna a nalawag a pannkaduktal iti planetario a sistema iti lawlaw iti sabali a bituen. Ken idi Oktubre 6, 1995, ni Michel Mayor ken ni Didier Queloz iti Unibersidad ti Hinebra ket nangipakdaarda ti immuna nalawag a pannakaduktal iti maysa nga eksoplaneta nga agliklikmut iti maysa nga ordinario a nangruna nga agsisinnaruno a bituen (51 Pegasi).
Ti pannakaduktal kadagiti ekstrasolar a planeta ket nakaituronga ti sabali pay a saan a nalawag a pannkaipalplawag iti planeta; ti puntos a ti planeta ket agbalinen a maysa a bituen. Adu kadagiti naamammuanen nga ekstrasolar a planeta ket ket ad-adu a dakdakkel ngen ti masa iti Hupiter, a ganganai a makaabut kadagiti nainlangitan a banag a tinawtawagan a kas dagiti "kayumanggi nga ansisit". Dagiti kayumanggi nga ansisit ket sapsap dagitoy a naikedkeddeng a bituen gapu ti abilidadda makilunag iti deuterio, ti nadagdagsen nga isotopo ti hidrohenio. Bayat a dagiti bituen a dakdakkel ngem 75 a beses iti Hupiter ket makilunag iti hidrohenio, dagiti bituen kadagiti masa ti 13 a Hupiter ket makilunag iti deuterio. Nupay kasta, ti deuterio ket saan unay nga adu, ken kaaduan kadagiti ansisit ket nabayagdanton nga agsardeng a makitipon iti deuterio sakbay a maduktalan dagitoy, a makaaramid kaniada a narigat a malasin manipud kadagiti dakkel unay a planeta.
Maika-21 a siglo
Adda dagiti umad-adu a bilang dagiti astronomo a nangitaktakder para iti Pluto a maikkat ti pannkaidasigna akas maysa a planeta, gapu ta dagiti adu a kapadpadana a banag anga umab-abot ti kadakkelna ket nabirukanen iti isu met laeng a rehion iti Sistema a Solar (ti Barikes ti Kuiper) idi las-ud ti tawtawen ti 1990 ken dagiti nasapa a tawtawen ti 2000. Ti Pluto ket nabirukan idi a kas maysa a bassit a bagi iti populasion kadagiti rinibu.
Adda kadagitoy ket mairaman ti Quaoar, Sedna, ken Eris ket naibagbaga idi kadagiti nadayeg a pagiwarnakan a kas ti maikasangapulo a planeta, nupay kasat daytoy ket napay a nakaawat iti sientipiko a pannakabigbigan. Ti pannkairangarng ti Eris idi 2005, ti maysa a banag a 27% a dakdakkel ngem ti Pluto, ket nakapartuat ti kammasapulan ken ti punliko nga essem para iti opisial a pannakaipalplawag iti planeta.
Ti panangaku daytoy a problema, ti IAU ket nangirugi ti pannkapartuat ti pannakaipalplawag ti planeta, ken nagpataud iti maysa idi Agusto 2006. Ti bilang dagiti planeta ket bimmassit iti walo kadagiti dakdakkel unay a bagi nga dda iti nakaliklik ti pagtayyekanda (Merkurio, Benus, Daga, Marte, Hupiter, Saturno, Urano, ken Neptuno), ken napartuat ti maysa a baro a klase dagiti ansisit a planeta, nga immununa a naglaon kadagiti tallo a banag (Ceres, Pluto ken Eris).
Mangifera foetida
Ti Mangifera foetida (ammo pay a kas ti mangga ti kabalio, malmut, limus, bachang ken machang) ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Anacardiaceae. Daytoy ket mabirukan kadagiti rehion ti kalugnakan a katuduan a bakir iti Indonesia, Malaysia, Myanmar, Singapur, Tailandia, ken Bietnam. thumb|Ti Mangifera foetida manipud iti Bogor, Laud a Java, Indonesia thumb|Ti 'Mangifera foetida' iti Malaysia
Cataingan
Ti Cataingan ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Masbate iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Cataingan ket politikal a nabingbingay iti 36 a barbaranggay.
• Abaca
• Aguada
• Badiang
• Bagumbayan
• Cadulawan
• Cagbatang
• Chimenea
• Concepcion
• Curvada
• Divisoria
Eskudo ti Filipinas
Ti Eskudo ti Filipinas ket nalangaan nga addaan ti walo a raya nga init iti Filipinas nga iti tunggal maysa a raya ket naitudo na dagiti walo a probinsia (Batangas, Bulacan, Cavite, Laguna, Nueva Ecija, Pampanga, ken Tarlac) nga dagitoy ket naisakup iti Linteg Militar babaen ni Gobernador Heneral Ramón Blanco idi agdama ti Pananggulo ti Filipinas, ken ti tallo a nagraya a bitbituen ket naitudo na dagiti nangrunaan a rehion iti Luzon, Visayas, ken Mindanao.
Cataingan
Dagiti baranggay
• Domorog
• Estampar
• Gahit
• Libtong
• Liong
• Maanahao
• Madamba
• Malobago
• Matayum
• Matubinao
• Mintac
• Nadawisan
• Osmeña
• Pawican
• Pitogo
• Poblacion
• Quezon
• San Isidro
• San Jose
• San Pedro
• San Rafael
• Santo Niño
• Tuybo
• Villa Pogado
Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras
Ti Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras (Coordinated Universal Time (UTC)) ket isu ti kangrunaan a pagalagadan ti oras nga inus-usar iti lubong a panagurnos kadagiti pagorasan ken oras. Maysa daytoy kadagiti sabali ken asideg a maikabagian a simmaruno iti Greenwich Mean Time. Dagiti server ti kompiuter, online a serbisio ken dadduma pay a bagbagi nga agtaltalek iti maysa a naawatan a sangalubongan nga oras ket agus-usarda ti UTC para iti daytoy a panggep. No bassit laeng ti kinaapag-isu ti masapul, dagiti kliente ket makaalada iti agdama nga oras ti UTC  kadagiti adu nga opisial nga server ti internet ti UTC. No ti kinaapag-isu ket masapul a para iti sub-mikrosegundo, dagiti kliente ket makaalada ti oras manipud kadagiti senial ti satelite. Dagiti Sona ti oras iti lawlaw ti lubong ket naibaga iti positibo wenno negatibo a supli manipud iti UTC, a kasla iti daytoy a listaan.
Ti Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras ket naibatay iti Internasional nga Atomiko nga Oras (Ingles:ternational Atomic Time (TAI)), maysa a pagalgadan ti oras a naikarkulo nga inusar ti nadagsenan a promedio iti senial a nanipud kadagiti atomiko a pagorasan a mabirukan iti 70 a nailian a laboratorio a lawlaw ti lubong.Ti laeng paggiddiatan dagitoy dua ket ti UTC ket kadawyan a maipagisu babaen ti panagnayon ti maysa a bisiesto a segundo tapno makaipadpada iti UTC1 iti maysa a segundo, a naipalpalawagan babaen ti Panagpalpalikmut ti Daga. Iti sumaruno a 50 a tawen aginggana ken mairaman ti 2011, addan ti dagup a 34 a bisiesto a segundo ti nainayon: maysa a maika-35 a bisiesto a tawen ket maisagsagana a mainayon intono 30 Hunio 2010.
Ti UTC a pagalagadan ket opisial a pagalagadan idi 1961 babaen ti Radio Internasional ti Tinong a Panagkonsulta, kalpasan a rinugian babaen ti dadduma a nailian a laboratorio ti pagorasan. Daytoy a sistema ket naipag-isu iti dadduma a panawen kadagiti sumaganad a taw-tawen, aginggana idi naampon ti bisiesto a segundo idi 1972 tapno malakaan dagiti sumaruno a panagpaisu.
Dagiti nagibasaran
Aikajärjestelmä
Bulkan Kanlaon
right|thumb|Mapa a mangipakpakita kadagiti nangruna a bulkan iti Filipinas.
Ti Bulkan Kanlaon, naipaletra pay a kas ti Kanla-on wenno Canlaon, ket maysa nga aktibo a bulkan idiay Isla ti Negros ti tengnga a Filipinas. Ti estratobulkan ket askawenna dagiti probinsia ti Negros Occidental ken Negros Oriental, iti agarup a ti abagatan a daya ti Siudad ti Bacolod, ti kapitolio ken ti kaaduan ti populasion a siudad ti Negros Occidental.
Ti bulkan ket paborito a lugar para kadagiti agkalkalay-at ti bantay ken ti tampok ti Masna a Parke ti Bantay Kanlaon, ti nailian a parke a kasisigud a nabangon iti Agosto 8, 1934. Daytoy ket maysa kadagiti aktibo a bulkan ti Filipinas ken paset ti Singsing ti Apuy ti Pasipiko.
Dagiti pisikal a langa
Ti Kanlaon ket addaan iti kangato ti pantok iti nga addaan iti diametro ti baba iti  ket napunnuan kadagiti piroklastiko a kono ken dagti abut ti bulkan. Iti baba ti amianan ti pantok ket ti aktibo nga abut ti bulkan ti Lugud. Iti amianan ti Lugud ket ti kaldera, nga ammo iti Ginget ti Margaja, nga addaan iti abut ti bulkan a danaw.
Ti bulkan ket addaan kadagiti tallo a Bantay Silay ken Bantay Mandalagan, iti amianan ti Kanlaon.
Ti tengnga ti siudad ti Siudad ti Canlaon, ti siudad nga addaan iti turay iti Negros Oriental a bangir ti bantay, ket naisanglad iti baba a bakrasna iti agarup a daya abagatan a daya iti pantokna.
Dagiti panagbettak
Ti ka-aktibuan a bulkan idiay tengnga a Filipinas, ti Kanlaon ket nagbettaken iti 26 a beses manipud idi 1919. Dagiti panagbettak ket kadawyan a preatiko a panagbettak iti bassit aginggana ti kalalainganna a kadakkel a mangpataud ti bassit a panagarbis ti dapo iti asideg ti bulkan. Idi 1902, ti panagbettak ket naidasig a kas estroboliano, a kadawyan babaen ti panagpussual ti agbigbigganga a piroklastiko a materiales, lapilli ken dagiti bomba ti lava.
Ti bulkaniko nga aktibidad idiay Kanlaon ket agtultuloy a sisiimen ti Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia (PHIVOLCS), ti opisina ti gobierno nga agsisiim kadagiti bulkan ken gingined iti pagilian. Ti Obserbatorio ti Bulkan Kanlaon a mabiruka idiay kampus ti Kolehio ti Siudad ti La Carlota idiay Bgy. Cubay, Siudad ti La Carlota ti probinsia ti Negros Occidental.
Ti nakaro nga aksidente idi 1996 idiay Kanlaon
Maysa kadagiti Belgiano, ni Caroline Verlinde, ket kinunana nga isu ken ti grupona ket ganganidan idi a panawan ti lugar idiay asideg ti abut ti bulkan idi kellaat a nagpuusak ti bulakn iti dapo ken batbato. Timmaray isuna iti maysa a kayo tapno paglemmenganna ken nakitana a napuntaan dagiti gayyemna kadagiti agtintinnag a bato.
2006
Idi Hunio3, 2006, ti Kanlaon manen ti aktibidadna ken nagipussuak ti alibungubong ken dapo. Naited ti Alerto Agpang 1 (saan unay a nakaro nga aktibidad) idi Hunio 12, 2006.
2008
Idi Pebrero 10, 2008, ti PHIVOLCS ket nangited ti alerto a nangibagbaga a ti seismiko a network idiay Bulkan Kanlaon ket nangirehistro ti dagup ti 21 dagiti ababa a prekuensia ti gingined (LFVQ) idi las-ud dagiti naplabas a 4 nga oras. Gapu ti iya-adu ti bilang dagiti nairehistro a bulkaniko a gingined, ti PHIVOLCS ket inpangatona ti kasasaad ti alerto ti Bulkan Kanlaon, manipud iti Alerto Agpang 0 aginggana ti Alerto Agpang 1, a kayatna a sawen ket naipangato bassit ti aktibidad ken ti bulkaniko nga aktibidad ket pakaiturongan ti alibungubong ken panagpussuak ti dapo. Ti a Sona ti Permanente a Peggad (PDZ) ket natartaripato iti lawlaw ti bulkan, gapu ti mabalin a pannakapasamak ti kellaat a panagbettak nga awan pakdaar, ngem awan met dagiti panagbettak a napasamak.
2009
Dagiti 8 nga aldaw idi 23 Agosto aginggana idi 1 Septiembre, dagiti 257 a bulkaniko a gingined ket nairehistroda idi. Ti kadawyan a seismiko nga aktibidad iti las-ud dagiti naulimek a paset ti panawen ket 0 aginggana kadagiti 4 a gingined iti ania man a paset ti panawen ti 24 nga oras. Dagiti episentro dagiti nairehistro a gingined ket nairimpuook idiay amianan a laud a bakras a mabalin a mangibaga ti panaggunay ti maysa nga aktibo a tukki idiay bakras nga inaramid babaen ti presion iti sirok ti bulkan. Dagiti panagsisiim ti rabaw ket saan a nakaipakita ti ania man nga adu a panagbaliw iti panagpussuak ti alibungubong manipud iti abut ti bulkan. Ti PHIVOLCS nangitaltalinaay ti alerto a kasasaad iti Agpang 0.
Amadeo, Cavite
Ti Amadeo ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Cavite iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Amadeo ket nabingbingay a politikal iti 26 barbaranggay.
• Banaybanay
• Bucal
• Dagatan
• Halang
• Loma
• Maitim I
• Maymangga
• Minantok
• Baranggay I (Pob.)
• Baranggay X (Pob.)
• Baranggay XI (Pob.)
• Baranggay XII (Pob.)
• Baranggay II (Pob.)
• Baranggay III (Pob.)
• Baranggay IV (Pob.)
• Baranggay V (Pob.)
• Baranggay VI (Pob.)
• Baranggay VII (Pob.)
• Baranggay IX (Pob.)
• Salaban
• Talon
• Tamacan
• Buho
• Minantok Silangan
San Miguel Corporation
right|220px Ti San Miguel Corporation ket ti maikatlo a kadakkelan a korporasion iti Filipinas iti kaadu ti kita. Ti San Miguel ti kadakkelan a kompania ti makan ken mainum iti Abagatan-a-Daya nga Asia, addaan iti 129 a paslidad iti rehion nga Asia-Pasipiko.
Infanta, Pangasinan
Ti Infanta ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Pangasinan iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Infanta ket nabingbingay a politikal kadagiti 13 a barbaranggay.
• Bamban
• Batang
• Bayambang
• Cato
• Doliman
• Fatima
• Nangalisan
• Pita
• Poblacion
• Potol
• Babuyan
Lumboy
Ti lumboy wenno lungboy, ket maysa a kankanayon a berde a tropikal a kayo iti agsabsabong a mula ti pamilia ti Myrtaceae. Ti lumboy ket patneng iti Banglades, India, Nepal, Pakistan, Sri Lanka, ti Filipinas, ken Indonesia.
Daytoy a kayo ket naipayammo idiay Florida, Estados Unidos idi 1911 babaen ti USDA, ken kadawyan daytoyen a naimulmula idiay Surinam ken idiay Trinidad ken Tobago. Idiay Brasil, a naipayammo manipud idiay idi las-ud ti kolonisasion ti Portugal, daytoy ket naiwarwarasen kadagiti naatap a luglugar, gapu ta dagiti bungana ket kankanayon a kinaynayat dagiti nadumaduma a patneng a billit. Dagitoy a sebbangan ket naikedkeddeng a makararaut idiay Hawaii, Estados Unidos.
thumb|left|250px|Dagiti naganos, darangidang ken naluom a bunga ti lumboy.
Mangifera hiemalis
Ti Mangifera hiemalis ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Anacardiaceae. Daytoy ket endemiko iti Tsina.
Marxismo
Ti Marxismo ket maysa nga ekonomiko ken sosiopolitikal a sangalubongan a panirigan ken pamay-an ti sosioekonomiko a panagsukimat a naibatay ti materialista panangipatarus ti naipakasaritaan a panagrang-ay, ti dialektiko a panirigan ti sosial a panagbalbaliw, ken ti maysa a panagusig kadagiti klase a pannakibiang iti kaunegan ti kagimongan ket dagiti pannakaipakatda kadagiti panagusig ken panagdillaw ti panagrang-ay ti kapitalismo. Idi tengnga aginggana iti naladaw a maika-19 a siglo, ti intelektual a panagrang-ay ti Marxism idi ket inpayuna babaen dagiti dua nga Aleman a pilosopo, a ni Karl Marx ken Friedrich Engels. Dagiti Marxista a panagusig ken metolohia ken nakaimpluensia kadagiti adu a politikal nga ideolohia ken dagiti sosial a tignay kadagiti napalabas a pakasaritaan. Ti Marxismo ket buklenna ti maysa nga ekonomiko a teoria, ti sosiolohiko a teoria, ti pilosopiko a pamay-an ken ti rebolusionario a panirigan ti sosial a panagbalbaliw. Awan ti naipatingga a Marxista a teoria; Ti Marxista a panagusig ket naipakaten kadagiti nadumaduma a suheto ken nabalbaliwanen kadagiti las-ud ti dalan ti panagparang-ay tapno adda dagiti nadumaduma a teoria ti Marxista.
Ti Marxismo ket naibatay iti materialista a pannkaaawat ti naigimongan a panagrang-ay, a nagal-ala manipud iti punto s a nagrugianna kadagiti kammasapulan a tignay ti ekonomia a kasapulan babaen ti kagimonagan ti tao tapno makaited kadagiti materiales a kasapulanna. Ti porma ti ekonomiko nga organisasion, wenno moda ti produksion, ket naawawat nga isu ti batayan manipud ti kaaduan ti dadduma a sosial a penomena — a mairaman dagiti sosial apannakibiang, politikal ken dagiti legado a sistema, moralidad ken ideolohia — a rimmuar (wenno babaen kadagiti kaaduan a naimpluensiaanda). Dagitoy a sosial a pannakibinag ket mangporma ti superestruktura, para iti pannakaporma ti ekonomiko a sistema a pangibatayan. No dagiti puersa ti produksion (a kangrunaan ti teknolohia) ket mapasayaat, dagiti adda a porma iti sosial nga organisasion ket agbalin a saan a nasayaat ken pasardenganna ti adu pay a panagprogreso. Dagitoy a saak a kinasayaat ket kabukbukodanda a pagbalinen dagitoy a kas dagiti sosial a panagsuppiat iti porma ti salisal ti klase.
Pagsasao a Likum
Ti pagsasao a Likum ket ti pagsasao a Laud a Manus nga insasao babaen dagiti agarup a 80 a tattao iti akinlaud nga Isla Manus, Probinsia ti Manus ti Papua Baro a Guinea. Dagiti mangisasao iti daytoy ket agsasaoda pay iti Nyindrou.
Akin-amianan a Kyushu
Ti Akin-amianan a Kyushu (北部九州) ket maysa a subrehion iti Kyushu.
Pagsasao nga Anuta
Ti pagsasao nga Anuta (wenno Anutan, lokal a te taranga paka-Anuta) ket ti pagsasao nga Akinruar a Polinesio manipud iti isla ti Anuta iti Is-isla Solomon. Daytoy ket asideg a kabagian ti pagsasao a Tikopia ti kaarruba nga isla ti Tikopia.
Ti Anuta ket kadawyan a naikeddeng a kas pagsasao a Nuklear a Polinesio, uray no addaan kadagiti adu nga impluensia iti Tongiko.
Idi 1977, impablaak ni Richard Feinberg ti dua a tomo a diksionario ken batayan a gramatika iti pagsasao.
Dagiti taudan
Ti listaan ti balikas dagiti 200 a balikas ket mabalin a magun-od iti Database ti Batayan a Bokabulario ti Austronesio.
Akin-amianan a Kyushu
Daytoy nga akin-amianan a rehion ket buklenna dagitiprepektura iti Fukuoka, Saga, Nagasaki, Kumamoto, ken Ōita.
Pakasaritaan
Ti akin-amianan a rehion iti Kyushu ket immuna naikolonia babaen dagiti Insik ken Koreano.
Sakbay idi 1963 natawtawagan daytoy ti Amianan a Kyushu (Kitakyūshū, 北九州) aginggana idi naipatakder ti siudad ti Kitakyūshū. Daytoy ket nasukatan ti nagantapno saan a makaallilaw.
Daytoy ket kaaduan nga urbano kena naindustriaan a paset iti rehion ti Kyushu.
Para iti panagusig iti panagrangrang-ay, daytoy a rugar ket naipanunutan a mairaman ti Prepektura ti Yamaguchi idiay Honshū. Nupay kata ti Yamaguchi ket saan a paset iti Kyushu, daytoy ket rebbengan a satelite dagiti Nailet a Baybay ti Kanmon a metropolitano a lugar.
Daytoy a rehion ket paset iti Taiheiyō a Barikes ken buklenna ti Industrial a Sona ti Akin-amaianan a Kyushu (ja:北九州工業地帯)
Monoteismo
Ti monoteismo ket inpalplawag babaen ti Encyclopædia Britannica a kas ti pammati iti kaada iti maysa a dios wenno iti kina-agmaymaysa iti Dios. Ti Oxford Diksionario iti Kristiano a Simbaan ket mangitited ti nainginget a panangipalplawag: "pammati iti maysa a personal ken trasendensia a Dios", a saan a kas iti politeismo ken panteismo. Ti panangilasin ket mabalin a maaramid iti baetan ti ekklusibo a monoteismo, a naibagbaga babaen ti Hudaismo, Kristianidad ken Islam, ken dagiti mangiramraman a monoteismo ken pluriporma a monoteismo, a bayat a mangbigbig kadagiti adu a naisangayn a dios, ket mangikabil a husto iti pakaitunosan ti panagkaykaysa. Ti Atenismo, Bahá'í a Pammati, Cao Dai, Kristianidad, deismo, Eckankar, Hinduismo, Islam, Hudaismo, Ravidassia, Sikismo, Tenrikyo ken Soroastrianismo ket monoteistiko amin dagitoy a relihion.
Sarguelas
Ti sarguelas (Spondias purpurea) ket sebbangan ti mula nga agsabsabong iti pamilia ti kasoy ti Anacardiaceae, daytoy ket patneng dagiti tropikal a ti Kaamerikaan. Daytoy ket ammo idiay iti Jocote, a nagtaud manipud iti Nahuatl a balikas ti xocotl, a kayatna a sawen ket "prutas." Dagiti dadduma pay a nagan ket mairaman ti Red Mombin, Purple Mombin, Hog Plum, Ciruela Huesito (Venezuela), Sineguela, ken Siriguela.
Deskripsion
Daytoy ket maysa a bassit agingganna ti kalalainganna a kayo aginggana ti 25 pulgada a katayag. Dagiti bulongna ket agtinnag iti nabiit a namaga a tiempo, ngem agtinnag laeng kalpasan ti nabiit a panagtubo ti baro a bulbulong; dagitoy ket pinnado, nga agraman kadagiti 7-23 a bulbulong, iti tunggal maysa a bulong ket 3–5 sentimetro ti kaatiddogna ken 1.5–2 sentimetro ti kaakabana. Dagiti sabong ket babassit, nalabbasit-morado, a napataud kadagiti dakkel a panikula. Ti bunga ket naimas a makan nga immitlog a drupa, iti 3–5 sentimetro a kaatiddog ken 2-3.5 sentimetro a kaakaba, no maluom daytoy ket nalabbasit (mabalin pay a duyaw) ken aglaon iti maysa a dakkel a bukel.
Daytoy ket adu itan a naimuyongan kadagiti tropikal a rehion iti lubong para iti naimas a bungana, ken daytoy pay ket naturalisado kadagiti dadduma pay a lugar, a mairaman iti Filipinas ken Nigeria. Adda metten dagiti nadumaduma a napilpili a kultibar para iti kasayaat ti bungana. Daytoy ket adu a masarakan iti Hamaika ken Tengnga nga Amerika.
Dagiti usar
Dagiti bunga ket kankanayon a makmakan a naluom, mabalin pay a makan nga adda wenno awan ti ukisna. Daytoy ket sagpaminsan pay a makmakan a naata nga isawsaw iti asin ken suka wenno tubbog ti dalayap.
Idiay Haiti, daytoy ket ammo idiay a kas ti 'siwèl' ket naiwarwaras daytoy kadagiti lugar ti kabambantayan iti pagilian, a naipangpangruna iti akin-amianan ken akin-abagatan a kabambantayan.
Ti maysa a kadawyan a luto idiay El Salvador ket mairaman ti harabe nga inaramid iti luto nga aglaon iti syrup ti panela, sarguelas ken mangga.
Ti maymaysa a dakkel a bukelna, a kaaduan a mangpunno iti bungana, ket saan a makan.
Kinapangruna iti kultura
Ti "Pacto del Jocote", a tulagan ti kappia ket napirmaan idi idiay Costa Rica idi Abril 11, 1842 iti sirok ti kayo ti sarguelas idiay Alajuela ni Francisco Morazan ken ni Vicente Villaseñor a nangtuang iti gobierno ni Braulio Carrillo.
Innsbruck
Ti Innsbruck ket isu ti kapitolio a siudad iti pederal nga estado iti Tyrol iti lumaud nga Austria. Mabirukan daytoy idiay Ginget ti Inn iti nagsasabtan ti Wipptall (Karayan Sill), a mangited ti pakastrekan idiay Lasatan ti Brenner, a manganad a 30 km iti abagatan iti Innsbruck.
PLDT
Ti Philippine Long Distance Telephone Company nga am-ammo kas PLDT, ket ti kadadakkelan a kompania ti telekomunikasion iti Filipinas.
Macrohon
Ti Macrohon ket maysa a maikapat klase nga ili iti probinsia ti Abagatan a Leyte iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Macrohon ket nabingbingay a politikal iti 30 a barbaranggay.
• Aguinaldo
• Amparo
• Buscayan
• Cambaro
• Canlusay
• Flordeliz
• Ichon
• Ilihan
Mangifera kemanga
Ti Mangifera kemanga ket ti dakkel a kayo iti pamilia ti Anacardiaceae. Daytoy ket patneng kadagiti katuduan a bakir ti Abagatan a daya nga Asia ken kangrunaan a mabirukan kadagiti nabasa a daga ken kadagiti kalugnakan. Daytoy a kayo ket asideg a kabagian ti Mangifera caesia.
Macrohon
Dagiti baranggay
• Lower Villa Jacinta
• Mabini
• Mohon
• Molopolo
• Rizal
• Salvador
• San Isidro
• San Joaquin
• San Roque
• Sindangan
• Upper Villa Jacinta
• Asuncion
• Bagong Silang
• Danao
• Guadalupe
• San Vicente Poblacion
• Santo Niño
• San Vicente (Upper San Roque)
• Santa Cruz (Pob.)
• Santo Rosario (Pob.)
• Upper Ichon
Rehion ti San'in
Ti Rehion ti San'in (山陰地方) ket maysa a lugar idiay abagatan a laud iti Honshū, ti kangrunaan nga isla iti Hapon. Buklenna daytoy iti akin-amianan a paset iti rehion ti Chūgoku, a sumago daytoy iti Baybay ti Hapon.
Umuna a pakasaritaan
Ti rehion ti San'in ket addaan dagiti adu a natidtidda a Paleolitiko ken Jōmon a panawen (14,000 – 300 BC), ngem dagti natidtidda ti Yayoi a panawen (300 BC – 250 AD) ket isu dagitoy ti kadakkelan idiay Hapon. Dagiti Mukibanda Yayoi tidtidda idiay baba ti baba ti banbantay iti Bantay Daisen kadagiti siudad iti Daisen ken Yonago, Prepektura ti Tottori ket isu dagitoy ti kadakkelan iti Hapon. Daytoy a lugar ket bassit pay laeng a nakali, ngem daytoy ket agipakpakita a ti San'in ket maysa idi a rehional a sentro iti kabilegan iti dayta a panawen. Ti mitolohia iti Shinto a relihion ket kaaduan a naibatay iti lugar ti Izumo iti dayta a rehion, ken ti Izumo-taisha, wenno Izumo a Nalatak nga Altar idiay Izumo, Prepektura ti Shimane, ket maysa kadagiti taga-ugma ken kangrunaan a Shinto nga altar idiay Hapon. Ti akindaya a paset ti Prepektura ti Shimane ket addaan pay ti kultural ken ekonomia a pannakaikapet iti kangrunaan a daga ti Asia manipud kadagiti nasapa a panawen.
San'indō
Ti rehion ti San'in maipada iti San'indō (山陰道), maysa kadagiti gokishichidō, wenno lima a probinsia ken pito a lawlaw a naibangon idi Asuka a Panawen (538 – 710) babaen ti linteg a sistema ti Ritsuryo. Ti San'indō ket mangitudo ti agmaymaysa a taga-ugma a heograpiko a rehion, ngem daytoy ket maysa pay a kangrunaan a kalsada iti daytoy a rehion a mangikapet ti kapitolio ti Kyoto. Ti San'in buklenna ti sakbay ti Meiji a probinsia a luglugar ti Tamba, Tango, Tajima, Inaba, Hōki, Izumo, Iwami ken Oki.
San'indō a dalan
Nupay ti San'indō a dalan ket inusar para kadagiti lohistiko ti milisia kadagiti sabsabali a suppiatan kalpasan ti Asuka a panawen, kangrunaan daytoy a nagserbi a kas maysa a dalan para kadagiti mapan ken umay a panagiluganan dagiti naimbagan iti daytoy a rehion. Daytoy a pagdalaanan ket naabutna ti kangatuan a kangrunaanna iti [Edo a panawen]] (1603–1867) nga idi ti Tokugawa shogunato ket nagporma kadagiti dalanna ken dagiti shukuba a puesto nga estasion. Ti daimyō a rehional nga agturturay ket nagusar ti San'indō para kadagiti sankin kotai a nasken a panagbanniaga idiay Edo.
Moderno a panagusar
Ti rehion ti San'in ket awan ti administratibona a turay. Iti moderno a Hapon a panagusar, sapasap a mangitudo daytoy kadagiti prepektura iti Shimane, Tottori ken ti akin-amianan a lugar iti Yamaguchi. Ti akin-amianan a luglugar ti prepektura iti Hyōgo ken Kyōto ket sagpaminsan a mairaman pay iti rehion. Ti Hapon a Dalan 9, ti San'in a Napardas a pagdalanan, ken ti JR a Laud a Kangrunaan a Linia ti San'in ket surotenna ti naipakasaritaan a dalan iti San'indō, ken dagiti tidda iti shukuba, adu kadagitoy ti nasayaat a napriserba, a nabati iti dayto a rehion.
Heograpia
Ti rehion ti San'in ket addaan iti atiddog a pantar iti igid ti Baybay ti Hapon a gumay-at nga agpaabagatan iti Chūgoku a Banbantay iti igid ti kaatiddog iti daytoy a rehion. Daytoy a lugar ket kaaduan a kabanbantayan nga addaan iti bassit a tanap. Nupay ti klima ti rehion ti San'in ket saan a narusanger a kas iti rehion ti Hokuriku iti amianan, ti panaglalam-ek ket naipadumaan babaen ti kaadu ti niebe ken panagtudtudo a kadawyan kadagiti lugar idiay Baybay Hapon.
Ekonomia
Ti rehion ti San'in ket adayo kadagiti industria ken kultura a pusod iti Hapon, ken ekonomia daytoy a rehion ket saan a naiparang-ay a a kasla dagiti sabali a rehion iti Hapon. Ti ladawan ti daga ket nabati a kas ti away ken awanan iti industria unay, ken dagiti urbano a lugar iti daytoy a rehion ket desentralisado. Ti Tottori ken Shimane ket isu dagitoy ti kabassitan ti populasion a prepektura iti Hapon, ken ti populasion ket naparpardas a lumaklakay ngem dagiti sabali a paset ti Hapon. Dagiti siudad iti daytoy a rehion nga addaan iti sumurok a populasion ti 100,000 ket isu laeng dagiti prepektura a kapitolio iti Tottori ken Matsue, ken ti kinaudia a Yonago, ken Izumo,ti maysa a siuda a nabuklan manipud kadagiti babassit a siudad ken purok kalpasan ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat. Ti pataud nga agrikultura iti rehion ti San'in, nupay kasta, ket nagato latta. Ti nalawa a pantar ken kabanbantayan a luglugar ket nasalakniban a kas nailian, prepektural, ken munisipal a parke, ken dagitoy ket nalataka papanan dagiti turista.
Pagluganan
Ti rehion ti San'in ket naikonekta babaen ti JR West linia ti perrokerril ken kalkalsada, ngem dagiti pagluganan ket saan pay a naparangrang-ay no maipada kadagiti sabsabali a rehion iti Hapon. Agdama dagiti proyekto a mangikonekta iti daytoy a rehion kadagiti nalawlawa a paset ti kalkalsada iti Hapon.
Pagsasao nga Ontong Java
Ti pagsasao nga Ontong Java ket ti pagsasao a Polinesio, nga insasao babaen dagiti agarup a 2,400 a tattao idiay Atol Ontong Java (Atol Luangiua) iti Is-isla Solomon.
Leonard Kniaseff
Daytoy ket addaan ti 203 km diametro a kaldera a tinawtawagan ti Danaw Leonard. Ti Termal a Lugar ti Amacan ket mabirukan iti 5 a kadastral km abagatan-abagatan a laud ti Danaw Leonard.
Ti Leonard Kniazeff ket maysa kadagiti aktibo a bulkan ti Filipinas, ken paset ti Singsing ti apuy ti Pasipiko.
Aktibidad
Ti lugar ti Leonard Kniazeff (Amianan a Davao) ket suheto idin ti programa ti heotermal a panagsuksukisok.
Ti termal a lugar ti Manat ket mabirukan iti amianan ti Danaw Leonard, ti solpataras ket mapasamak iti lawlaw ti abagatan a laud a ngarabna, ken dagiti aktibo a solpataras, pumaroles, ken dagiti napudot nga ubbog ket mabirukan iti termal a lugar ti Amacan-Gopod iti abagatan ti danaw.
Adda met ti pannakabutbuteng idi 1995 ngem ti panagsukisok ti PHIVOLCS iti dayta a panawen ket saan a nakaibaga ti amianan a karkarna nga aktibidad, ken awan ti karkarna nga aktibidad ti naireporta manipud idin.
Panawen ti Bato
thumb|260px|Ti moderno a [[Karayan Awash, idiay Etiopia, nagtaudan ti Palaeo-Awash, tinaudan dagiti sedimento a nakabirukan kadagiti kaduogan a ramramit ti Panawen ti Bato.]]
Ti Panawen ti Bato ket isu ti dakkel a prehistoriko a paset ti panawen nga isu daytoy idi ti las-ud a kaaduan a naus-usar ti bato a panagaramid kadagiti implemento a natadem, natirad, wenno ti perkusion a rabaw. Ti paset ti panawen ket nagpaut iti agarup a 3.4 a riwriw a tawtawen, ken nagpatingga idi baetan ti 4500 BC ken 2000 BC idi dimteng ti panangobra ti metal. Dagiti artepakto ti Panawen ti Bato ket mairaman dagiti ramit nga inus-usar idi dagiti tao ken dagiti simmaruno kaniada a sebbangan iti henero a Homo, ken dagiti pay nasapa a bassit a kontemporaneo a henero ti Australopithecus ken ti Paranthropus. Dagiti ramit a tulang ket inus-usar pay idi iti daytoy a paset ti panawen, ngem dagitoy ket saanda unay a napreserba kadagiti arkeolohiko a rehistro. Ti Panawen ti Bato ket mabingbingay pay babaen dagiti kita ti ramit a bato nga inus-usar.
Ti Panawen ti Bato ket isu ti imuna kadagiti sistema ti tallo a panawenm iti arkeolohia, a mangbingbingay kadagiti prehistoria ti teknolohia ti tao kadagiti tallo a paset ti panawen:
Biag ni Lam-ang
Ti Biag ni Lam-ang ("The Life of Lam-ang") ket maysa nga epiko a daniw dagiti Ilokano manipud ti rehion ti Ilocos iti pagilian a Filipinas. Daytoy ket naisao ken naisurat a kasisigud iti pagsasao nga Ilokano, daytoy a daniw ket naipamatian a pinagtitipon nga obra dagiti nadumaduma a mannaniw a mangitawidwid iti kaputotan da, ken immuna a naisurat idi 1640 babaen ti maysa a bulsek nga Ilokano a mannaniw a ni Pedro Bukaneg.
Pangrugian a gandat
Ni Lam-ang ket maysa idi a naisang-sangayan a parsua, naipamatmati a nangrugi nga agsao idi isu ket tagibi pay laeng, daytoy ket nagpakabael kaniana a nagpili ti bukod na a nagan. Dagiti panagsubsubokna kadagiti kabaelanna ket nangrugi idi napan ni tatangna, ni Don Juan iti maysa a kabakiran ngem isu ket saan a nagsubli. Idi isuna ket agapaman ti tawen a siam a bulan, napanna biniruk ni Don Juan kadagidiay bakir a napagarupan a napananna. Gapu ta ammona a ti anakna ket maysa a nasantuan ken nalatak a parsua, pinalubusan met ti inana a ni Namongan. Ni Lam-ang ket napan nagbiruk ti amana, ken pinanawanna ti agladladingit nga inana.
Morrisville, Pennsylvania
Ti Morrisville ket maysa a burgos idiay Kondado ti Bucks, Pennsylvania, Estados Unidos.
Dasol
Ti Dasol ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Pangasinan iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Dasol ket nabingbingay a politikal kadagiti 18 a barbaranggay.
• Alilao
• Amalbalan
• Bobonot
• Eguia
• Gais-Guipe
• Hermosa
• Macalang
• Magsaysay
• Malacapas
• Malimpin
• Osmeña
• Petal
• Poblacion
Edukasion
thumb|Dagiti ubbing ti eskuela nga agtugtugaw iti linong ti mulmula idiay Bamozai, nga asideg ti Gardez, a Probinsia ti Paktya, [[Apganistan.]]
Dasol
Dagiti baranggay
• San Vicente
• Tambac
Edukasion
Ti edukasion iti sapasap a kasubsilanna ket maysa a porma ti panagadal nga iti pannakaammo, dagiti kalaing, ken dagiti ugali ti maysa a grupo ti tattao ket ket maiyalis manipud iti maysa a kaputotan iti sabali babaen ti panagisursuro, panagsanay, panagsukisok, wenno babaen ti autodidaktidismo. Iti sapasap, daytoy ket rumsua babaen ti ania man a pannakasanay nga adda ti pormatibo a pagbanagan iti waya a panagpanpanunot ti tao, panagrikna, wenno panagtignay.
Etimolohia
Iti etimolohia, ti balkas nga "edukasion" ket naala manipud iti Latin ēducātiō (“Ti panagtaraken, ti panagipadakkel, ti panagaywan") manipud iti ēdūcō (“Agisuroak, Agisanayak”) a daytoy ket maikabagian ti homonimo nga ēdūcō (“Mangidauloak, Mangalaak; Mangibangonak, Mangipatakderak”) manipud iti ē- (“manipud, nagtaud ti”) ken dūcō (“Mangidaluoak, Mangaramidak”).
Mangifera lalijiwa
Ti Mangifera lalijiwa ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Anacardiaceae. Daytoy ket endemiko iti Indonesia. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.
Dasol
Dagiti baranggay
• Tambobong
Edukasion
Ti papel ti gobierno
Ti karbengan ti edukasion ket napartuaten ken mabigbigan babaen dagiti dadduma a turay: Manipud idi 1952, ti Artikulo 2 oti umuna a Protokol iti Europeano a Taripnong ti Karkarbengan ti Nagtagitaoan ket mangipabaklay ti annong kadagiti partido nga aggaransia ti karbengan ti edukasion. Iti sangalubongan nga agpang, ti Internasional a Panakaikeddeng iti Ekonomiko, Sosial ken Kultural a Karkarbengan ti Nagkaykaysa a Pagpagilian iti 1966 ket manggaransia iti daytoy a karbengan iti artikulo 13.
Dasol
Dagiti baranggay
• Uli
Edukasion
Ti papel ti gobierno
Kadagiti kadagupan ti pakasaritaan dagiti nadumaduma a gobierno ket nangiparparitda a pribado wenno idiay balayda a mangpaadal dagiti ubbing. Dagiti nadumaduma a totalitariano a turay, kas pagarigan, ket nangipapilit ti indoktrinasion babaen ti propaganda iti Hitler a Kinaagtutubo ken propaganda iti edukasion babaen dagiti nadumaduma a turay ti komunismo.
Dagiti sistema
Dagiti sistema ti panagadal ket mairaman dagiti institusionalisado a panagisursuro ken panagadadal a mainaig ti kurikulum, a daytoy ket kabukbukodan a nabangon segun ti nasakbayan a keddeng ti panggep dagiti eskuela iti sistema. Dagiti sistema ti eskuela idi ket naibatay pay kadagiti relihion ti tattao a nagitited kaniada ti sabalia kurikula.
Dasol
Dagiti baranggay
• Viga
Cagdianao
Ti Cagdianao ket maysa nga maika-3 a klase nga ili ti probinsia ti Is-isla ti Dinagat ti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Cagdianao ket nabingbingay kadagiti 14 barbaranggay.
• Boa
• Cabunga-an
• Del Pilar
• Laguna
• Legaspi
• Ma-atas
• Mabini (Borja)
• Nueva Estrella
• Poblacion
• R. Ecleo, Sr.
• San Jose
• Santa Rita
• Tigbao
• Valencia
Basilisa
Ti Basilisa ket maysa nga maika-4 a klase nga ili ti probinsia ti Is-isla ti Dinagat ti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Basilisa ket nabingbingay kadagiti 27 barbaranggay.
• Benglen
• Catadman (Kapakyan)
• Columbus
• Coring
• Cortes
• Diegas
• Doña Helene
• Edera
• Geotina
• Imee (Bactasan)
• Melgar
• Montag
• Navarro
• Poblacion
• Puerto Princesa
• Rita Glenda
• Roma
• Roxas
• Santa Monica
• Santo Niño
• Sombrado
• Tag-abaca
• Villa Ecleo
Sri Lanka
Ti Sri Lanka (Sinhala: ශ්‍රී ලංකා '; Tamil: இலங்கை Ilaṅkai), opisial a ti Republika ti Demokratiko a Sosialista ti Sri Lanka''', ket ti maysa a pagilian nga isla iti Abagatan nga Asia, a mabirukan idiay Taaw Indiano iti abagatan a laud ti Luek ti Bengal ken iti abagatan a daya ti Baybay Arabiano. Daytoy ket maisina manipud iti subkontinente Indiano babaen ti Golpo ti Mannar ken ti Lingsat Palk. Ti lehislatibo a kapitolio, ti Sri Jayawardenepura Kotte, ket ti maysa a suburbo ti komersial a kapitolio ken kadakkelan a siudad, ti Colombo.
Departamento ti Cauca
Ti Cauca ket maysa a Departamento ti Colombia. Daytoy ket mabirukan idiay abagatan a laud ti pagilian, a sumangsango iti Taaw Pasipiko iti laud, ti Departamento ti Valle del Cauca iti amianan, ti Departamento ti Tolima iti amianan a daya, ti Departamento ti Huila iti daya ken ti Departamento ti Nariño iti abagatan, dagiti departamento ti Putumayo ken Caqueta ket mabirukan ken mangibeddeng iti abagatan a daya a paset ti Cauca. Daytoy ket sumakop iti dagup a kalawa ti 29,308 km², ti maika-13 a kadakkelan idiay Colombia. Ti kapitoliona ket ti siudad ti Popayán. Ti isla ti Malpelo ket tagikua ti daytoy a departamento. Daytoy ket mabirukan idiay abagatan a laud ti pagilian idiay asideg ti Andes (nagbaetan ti 00°58'54"N ken 03°19'04"N latitud, 75°47'36"W ken 77°57'05"W longitud). Ti kalawa daytoy ket mangiraman ti 2.56% iti daytoy a pagilian. Ti Cauca ket naipanunotan nga isu ti 'episentro' ti naarmasan a suppiat ti Colombia manipud idi 2011.