cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hopea cordata
Ti Hopea cordata ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy ket endemiko iti Bietnam.
Colletoecema
Ti Colletoecema henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy laeng ti kaikaisuna a henero iti tribu ti Colletoecemateae. Dagiti 3 a sebbangan ket mabirukan manipud iti laud-tengnga a tropikal nga Aprika aginggana iti Angola.
Maika-114 a meridiano laud
Ti 114° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, Amianan nga Amerika, ti Taaw Pasipiko, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti 114°L ket ti Maikalim a Meridiano ti Dominion ti Panag-agrimensura ti Daga idiay Kanada.
Ti maika-114 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna iti maika-66 a meridiano daya.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-114 a meridiano laud ket lumabas babaen ti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Ballantyne ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Saan a nainaganan a bagi ti danum ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Saan a nainaganan a bagi ti danum ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Murray Inlet ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo Liddon ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat M'Clure ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Kanal Parry ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Richard Collinson Inlet ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Prince Albert Sound ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Dolphin ken Union ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo Koronasion ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" | 🇲🇽 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Golpo ti California ! scope="row" | 🇲🇽 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Hopea chinensis
Ti Hopea chinensis ketti sebbangan ti kalalainganna iti kadakkel a kayo ( iti katayag) iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy ket mabirukan idiay Tsina (A ken AL ti Guangxi, A ken AD ti Yunnan) ken ti akin-amianan a Bietnam.
Ti Hopea chinensis ket maysa a naisagmak a sebbangan babaen ti panaggunndaway iti tarikayona. Idiay Tsina, daytoy ket adda iti umuna a kalse a nailian a panagsalaknib. Daytoy ket agpataud pay iti hopeachinols C ken D.
Pagsasao nga Angaataha
Ti pagsasao nga Angaatiha (Angaatiya, Angaataha) ket ti kaaduan a managbalbaliw a sasao nga Angan ti Papua Baro a Guinea. Daytoy ket ammo pay a kas Langimar.
Pycnandra acuminata
Ti Pycnandra acuminata ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket bassit a mual iti katuduan a bakir nga endemiko iti Baro a Caledonia.
Sasao a Tengnga a Maluku
Ti sasao a Tengnga a Maluku ket dagiti sapasap a naikedkeddeng a limapulo a sasao nga Austronesio (heograpiko a sasao a Tengnga–Akindaya a Malayo-Polinesio) a kangrunaan a naisasao idiay Seram, Buru, Ambon, Kei, ken ti Is-isla Sula. Awan kadagitoy a pagsasao ket addaan iti ad-adu ngem limapulo a ribo nga agsasao, ken adu kadagitoy ket awanen.
Collins (1983)
Ti sumaganad a pannakaidasig ti sasao a Tengnga a Maluku dita babaket manipud iti Collins (1983:20, 22) ken (1986).
Maika-3 a meridiano daya
Ti 3° a meridiano daya ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, ti Taaw Atlantiko, Europa, Aprika, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-3 a meridiano daya ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-177 a meridiano laud.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapang nga agpaabagatn iti Abagatan nga Ungto, ti maika-3 a meridiano daya ket lumabas iti:
! scope="col" width="125" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Amianan ! scope="row" | 🇧🇪 ! scope="row" | 🇫🇷 ! scope="row" | 🇪🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Mediteraneo ! scope="row" | 🇪🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Mediteraneo ! scope="row" | 🇩🇿 ! scope="row" | undefined ! scope="row" | 🇳🇪 ! scope="row" | 🇧🇯 ! scope="row" | 🇳🇬 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Pagsasao nga Ankave
Ti pagsasao nga Ankave wenno Angave ket ti pagsasao a Papuan nga insasao babaen dagiti agarup a 1,600 (manipud idi 1987) a tattao nga Angave idiay Distrito ti Kerema, Probinsia ti Golpo, Papua Baro a Guinea.
Hopea cordifolia
Ti Hopea cordifolia ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy ket endemiko iti Sri Lanka.
Ti kayona ket maraduyaw kayumanggi, natangken unay ken nadagsen. Daytoy ket makabael nga agtakder kadagiti nakaro a bumallangan a pannakaburibor. Daytoy ket nalagda ken nasayaat a mapasileng. Ti densidadna ket.
Centronia
Ti Centronia ket ti henero dagiti mula iti pamilia ti Melastomataceae.
Dagiti sebbangan ket mairaman dagiti sumaganad:
Maika-103 a meridiano laud
Ti 103° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, Amianan nga Amerika, ti Taaw Pasipiko, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Idiay Estados Unidos, ti pagbeddengan a nagbaetan ti New Mexico ken Oklahoma ket maipalawag iti daytoy a meridiano.
Ti maika-103 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna iti maika-77 a meridiano daya.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-103 a meridiano laud ket lumabas babaen ti:
Jackson, Mississippi
Ti Jackson ket isu ti kapitolio ken manipud idi 1944 isun ti kadakkelan a siudad ti Estado ti Mississippi. Daytoy ket mabirukan idiay abagatan ti Karayan Yazoor, daytoy ket naikeddeng nga adda iti akin-abagatan a pagbeddengan ti Delta ti Mississippi ken maysa kadagiti idua a tugaw ti kondado ti Kondado ti Hinds, ken ti sabali ket ti siudad ti Raymond.
Hopea coriacea
Ti Hopea coriacea ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy ket mabirukan iti Malaysia Peninsular ken Borneo.
Sasao a Daya a Luek Geelvink
Ti sasao a Daya a Luek Geelvink wenno Daya a Cenderawasih ket ti pamilia ti pagsasao dagiti sangadosena a sasao a Papuano iti igid ti akindaya nga aplaya ti Luek Geelvink idiay Papua, ti Indonesia nga ammo pay a kas Luek Sarera wenno Cenderawasih.
Pannakaidasig
TI maysa a pagkabagian a nagbaetan ti Yawa, a naisasao idiay Isla Yapen, ken ti sasao a Daya a Luek Geelvink ket tentatibo idi nga insingasing babaen ni C. L. Voorhoeve idi 1975 iti singasing a tinawtawaganna iti Luek Geelvink. Ti hipotesis ket innla met ni Stephen Wurm, a nagparang-ay iti daytoy a kas parte ti maysa nga immuna a panangipadas a panangidasig ti sasao a Papuano; nupay kasta, adayo ti pannakaikabagian, ken iti kanungpalan dagiti lingguist a kas ni Mark Donohue ket inkeddengana a ti Yawa a kas isolado a pagsasao.
Inikkat ni Clouse 1997 ti sasao a Tanap Dandanaw iti akinngato a Karayan Mamberamo iti interior ti Papua manipud iti Trans–Baro a Guinea, nga isu idi ti nangikabilan ni Würm, ken innayonna ida iti sasao a Luek Geelvink. Nupay kasta, iti bukod a panangidasig idi 2005 a naibatay iti komperatibo nga ebidensia ken manipud kadagiti pangsandi, tratuen ni Malcolm Ross amin dagiti tallo a grupo a kas dagiti sabali a pamilia, a ti Yawa ken tentatibo a naikabil iti maysa a naipadakkel a pamilia ti Laud a Papuano.
Dagiti pangsandi
Dagiti kinonstrukto manen ni Ross a pangsandi para iti proto–Daya a Luek Geelvink ket,
Pagsasao a Hamtai
Ti pagsasao a Hamtai (Hamday) ket ti kaaduan ti agsasao kadagiti sasao nga Angan ti Papua Baro a Guinea. Daytoy ket ammo pay a kas Kamea (idiay Probinsia ti Golpo), Kapau, ken Watut. Dagiti dialekto ket ti Wenta, Howi, Pmasa’a, maitutop a Hamtai, Kaintiba.
Apeiba intermedia
Ti Apeiba intermedia ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Malvaceae sensu lato wenno iti pamilia ti Tiliaceae wenno Sparrmanniaceae. Mabirukan laeng daytoy iti Surinam.
Sasao nga Abagatan a Halmahera–Laud a Baro a Guinea
Ti sasao nga Abagatan a Halmahera–Laud a Baro a Guinea (South Halmahera–West New Guinea languages - SHWNG) ket dagiti sanga ti sasao a Malayo-Polinesio, a mabirukan kadagit iisla ken iti igid dagiti aplaya ti Baybay Halmahera iti probinsia ti Indonesia ti Amianan a Maluku ken ti Luek Cenderawasih kadagiti probinsia ti Papua ken ti Laud a Papua. Adda dagiti 38 a pagsasao.
Tipanagkaykaysa ti subgrupo ti Abagtaan a Halmahera–Laud a Baro a Guinea ket nasayaat a supotaran babaen ti leksiko ken ponolohiko nga ebidensia. Insingasing ni Blust (1978) a dagitoy ti kaasitgan a kabagian ti sasao nga Oceaniko, ngem daytoy a pannakaidasig ket saan a unibersal a maawat.
Kaaduan dagiti pagsasao ket ammo laeng manipud kadagiti ababa a listaan ti balikas, ngem ti Buli iti Halmahera, ken Biak ken Waropen iti Luek Cenderawasih, ket nasayaatda a nagupitan.
Pannakaidasig
Iti tradision, maidasig dagiti pagsasao kadagiti dua a heograpiko a grupo:
Sasao a Timoriko
Ti sasao a Timoriko, wenno Timor–Babar, ket dagiti grupo ti limapulo a sasao nga Austronesio (heograpiko a sasao a Tengnga–Akindaya a Malayo-Polinesio) a naisasao kadagiti isla ti Timor, ti kaarruba a Wetar, ken (depende iti pannakaidasig) ti Is-isla Babar iti daya.
Iti kaunegan ti grupo, dagiti pagsasao a kaaduan ti nagisasao ket ti Uab Meto ti Laud a Timor ken Tetum ti Daya a Timor, ti tunggal maysa ket addaan iti agarup a kagudua a riwriw nga agsasao, ken ti Tetum ket maysa nga opisial a pagsasao ken lingua franca kadagiti saan a Tetum a Daya a Timores.
Sasao nga Abagatan a Halmahera–Laud a Baro a Guinea
Pannakaidasig
Iraman ni David Kamholz (2014) dagitoy a pagsasao a kas dagiti maipatinayon a pagsasaoes:
Problematiko dagiti sumaganad a grupo dagiti pagsasao – a mabalin wenno saan a mabalin a SHWNG. Saan nga idasig isuda ni Kamholz (2014) gapu ti kawan ti datos. Iraman da Grimes & Edwards isuda iti sasao a Kei–Tanimbar.
Sasao a Timoriko
Dagiti pagsasao
Ti di naidasig a Nauete ket saan nga asideg kadagiti sabali a sasao a Timores. Ti Habu ket kapada iti estruktura iti Waima'a.
Sasao nga Abagatan a Halmahera–Laud a Baro a Guinea
Kamholz (2014)
Ti sasao a SHWNG ket mabalin a maikategoria a kas dagiti sumaganad (Kamholz 2014: 136-141):
Sasao a Timoriko
Dagiti pagsasao
Mangporma ti bukodda a grupo ti sasao a Babar:
Hull (1998)
Isingasing ni Geoffrey Hull (1998) ti grupo a Timoriko a kas dagiti sumaganad:
Sasao nga Abagatan a Halmahera–Laud a Baro a Guinea
Kamholz (2014)
Ipagarup ni Kamholz (2014) nakayanakan a daga ti proto-SHWNG iti akin-abagatan nga aplaya ti Luek Cenderawasih
Sasao a Timoriko
Taber (1993)
thumb|right|350px|Dagiti pagsasao ti [[Isla Timor]] Ited ni Taber (1993:396) ti grupo ti Abagatan a laud a Maluku ken Babar a kas dagiti sumaganad, a mairaman ti Laud a Damar a kas maysa a naisina.
Kasuga, Fukuoka
Ti Kasuga (春日市) ket ti siudad a mabirukan idiay Prepektura ti Fukuoka, Hapon. Mnaipud idi Agosto 31, 2016, addaan iti nakarkulo a populasion ti siudad iti 112,894 ken ti densidad ti populasion iti 7,978.37 a tattao tunggal maysa a km². Ti dagup a kalawa ket 14.15 km².
Charlotte Rampling
Ni Tessa Charlotte Rampling, ket maysa nga Ingles nga aktres, modelo ken kumakanta iti Pagasaso nga Ingles, Italiano ken Pranses a sinema. Isu ket kinabaliero idi Enero 2000 para kadagiti serbisiona kadagiti arte ken nakaawat iti Legion d'Honneur idiay Pransia idi 2002.
Apeiba membranacea
Ti Apeiba membranacea ket ti sebbangan ti kayo inti pamilia ti Malvaceae. Daytoy ket patneng iti Amianan ken Abagatan nga Amerika.
Coussareeae
Ti Coussareeae ket ti tribu dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae ken aglaon kadagiti 407 a sebbangan kadagiti 10 a henero. Ti dati a tribu ti Coccocypseleae Bremek., nga aglaon ti Coccocypselum, Declieuxia, ken Hindsia, ket naikeddeng a parte ti of Coussareeae. Mabirukan dagiti representatibona iti Tengnga ken Abagatan nga Amerika.
Dagiti henero
Dagiti agdama a maawat a nagan
Dagiti sinonimo
871
Ti tawen idi 871 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Lunes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Maika-33 a meridiano laud
Ti 33° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, Greenland, ti Taaw Atlantiko, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-33 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna iti maika-147 a meridiano daya.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-33 a meridiano laud ket lumabas babaen ti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" | 🇬🇱 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
870
Ti tawen idi 870 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Domingo (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Pouteria altissima
Kamerun]], Republika ti Tengnga nga Aprika, ti Republika ti Kongo, ti Demokratiko a Republika ti Kongo, Côte d'Ivoire, Etiopia, Gabon, Ghana, Guinea, Kenya, Nigeria, Rwanda, Sierra Leone, Sudan, Tanzania, ken Uganda. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.
Distrito ti Kabato, Hokkaido
thumb|200px|Distrito ti Kabato iti Subprepektura ti Sorachi TI Kabato (樺戸郡) ket ti maysa a distrito a mabirukan idiay Subprepektura ti Sorachi, Hokkaido, Hapon.
Manipud idi 2004, ti distrito ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 14,944 ken ti densidad ti populasion iti 19.99 a tattao tunggal maysa a km². Ti dagup a kalawa ket 747.75 km².
Centronia brachycera
Ti Centronia brachycera ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Colombia.
Sasao a Cenderawasih
Ti sasao a Cenderawasih, aproksimado a kapada ti sasao a Laud a Baro a Guinea, ket dagiti sanga ti sasao nga Austronesio ti Indonesia, a mabirukan kadagiti isla ken aplaya ti Luek Cenderawasih kadagiti probinsia ti Laud a Papua ken Papua.
Kaaduan kadagiti pagsasao ket ammo laeng manipud kadagiti ababa a listaan ti balikas, ngem a naibagbaga ti Biak.
Apeiba tibourbou
Ti Apeiba tibourbou ket ti patneng a kayo ti Caatinga ken Cerrado iti Brasil, ken Costa Rica. Daytoy ket maus-usar a kas maysa nga alternatibo nga apit a linabag para iti panagaramid ti papel.
872
Ti tawen idi 872 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Martes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Pouteria amapaensis
Ti Pouteria amapaensis ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Brasil. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.
874
Ti tawen idi 874 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Biernes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Pouteria amygdalina
Ti Pouteria amygdalina ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket mabirukan iti Belis ken Guatemala.
Corchorus cunninghamii
Ti Corchorus cunninghamii, ammo iti Ingles a kas native jute, ket ti maysa karkarna a sebbangan ti bassit a mula iti pamilia ti Malvaceae. Daytoy ket endemiko iti Australia. Agtubo ti mula aginggana iti 1.5 a metro iti katayag ken agpataud kadagiti duyaw a sabong.
Centronia laurifolia
Ti Centronia laurifolia ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Peru.
Pagsasao a Hagahai
Dagiti agsasao idiay Probinsia ti Enga ket agus-usarda iti nagan a Pinai para kadagiti amin nga agsasao iti Pinai-Hagahai. Dagiti adda idiay Madang ket agus-usarda iti Hagahai. Dagiti eksonimo ket mairaman ti Wapi ken Miamia iti Enga ken Aramo iti Haruai.
Managbaliw dagiti dialekto, ngem dagiti agsasao ket addaanda iti sapasap nga identidad.
Sasao a Baybay Halmahera
Dagiti pagsasao ti Isla Raja Ampat ket mangipakita ti apigsa nga impluensia ti Papuano a subestratum; daytoy ket saan a nalawag no pudnoda nga Austronesio imbes a ti naleksikuan manen a sasao a Papuano.
Insilpo da Remijsen (2001) ken Blust (1978) dagiti pagsasao ti Raja Ampat iti sasao nga Abagatan a Halmahera. Biningbingay ni David Kamholz (2014) ti Raja Ampat, tapno ti estruktura ti sasao a Baybay Halmahera ket kas dagiti sumaganad:
Philipp Lenard
NI Philipp Eduard Anton von Lenard (Hunio 7, 1862 – Mayo 20, 1947), ket maysa idi nga Aleman a pisiko ken ti nangabak ti Premio Nobel iti Pisika idi 1905 para iti panagsukisokna kadagiti rayos ti katodiko ken ti panagduktal kadagiti adu a tagikuada. Isu ket aktibo pay idi a nangitaktakder iti Nazi nga ideolohia.
Hopea dasyrrhachia
Ti Hopea dasyrrhachia ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy ket mabirukan idiay Brunei, Indonesia, ken Malaysia.
Distrito ti Sorachi, Hokkaido
thumb|200px|Ti Distrito ti Sorachi iti Subprepektura ti Sorachi ken Kamikawa. Ti Sorachi (空知郡) ket ti maysa a distrito a nabingbingay iti nagbaetan dagiti Subprepektura ti Sorachi ken Kamikawa, Hokkaido, Hapon. Manipud idi 2004, ti distrito ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 53,011 ken ti maysa a kalawa iti 1,497.21 km², ken mangited daytoy ti densidad ti populasion iti 35.41 a tattao tunggal maysa a kuadrado kilometro.
Bradea
Ti Bradea ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket immuna nga impalawag babaen ni Paul Carpenter Standley idi 1932 ken naipanagan para ken ni Aleman a botaniko Alexander Curt Brade. All 6 species are endemic to Brazil, hence the name of the type species.
Sasao a Tengnga a Filipino
Ti sasao a Tengnga a Filipino ket dagiti kaaduan a naiwarwaras iti heograpia a naidemonstrado a grupo dagiti pagsasao idiay Filipinas, nga agdama a naisasao idiay akin-abagatan a Luzon, Visayas, Mindanao, ken ti Sulu. Isuda pay ti kaaduan iti populasion, a mairaman ti Tagalog (ken Filipino), Bikol, ken dagiti kangrunaan a pagsasao a Bisaya ti Cebuano, Hiligaynon, Waraywaray, Kinaray-a, ken Tausug, nga agraman amin kadagiti uppat a pulo a pagsasao.
Sasao a Yapen
Ti sasao a Yapen ket dagiti sanga ti sasao a Malayo-Polinesio a naisasao idiay Isla Yapen ken dagiti asideg a bassit nga isla ti Luek Cenderawasih, Papua ti Indonesia. Agbibingayda iti Isla Yapen iti Papuano a sasao a Yawa.
873
Ti tawen idi 873 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Huebes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Sasao a Yapen
Dagiti pagsasao ket dagiti sumaganad:
Nasalakniban a Ladawan ti daga ti Mimbilisan
Ti Nasalakniban a Ladawan ti daga ti Mimbilisan ket ti lugar a nasalakniban a ladawan ti daga a mabirukan iti probinsia ti Misamis Oriental iti Akin-amianan a Mindanao iti Filipinas. Daytoy ket naitakder idi 1936 tapno masalakniban ti bakir ti pagbibingayan ti danum ti kaarrubayan ti Dissuor Mimbilisan (mailetra pay a kas Dissuor Milisbilisan) iti ili ti Talisayan a nairangarang babaen ti Proklamasion Blng. 51 babaen ni Presidente Manuel Luis Quezon. Daytoy ket addaan iti naiyuna kalawa iti ken ti maysa a nangruna a taudan ti Sistema ti Danum ti Mimbilisan a mangipaay iti danum kadagiti kaarrubayan a komunidad ti akindaya a Misamis Oriental. Idi 1999 ken idi manen 2007, ti reserba ti bakir ket naitakder manen a kas ti maysa a nasalakniban a ladawan ti daga babaen ti National Integrated Protected Areas System iti pannakairangarang ti Proklamasion Blng. 134 ken Tignay ti Republika Blng. 9494. Daytoy ket maysa kadagiti lima a nairangarang a nasalakniban a lugar ti Filipinas iti Misamis Oriental.
Heograpia
Sakupen ti Nasalakniban a Ladawan ti daga ti Mimbilisan iti kalawa iti kadagiti away a purok ti Bugdang iti Talisayan ken Mapua iti Balingoan. Daytoy ket mabirukan iti akin-amianan a pakad ti Kabambantayan ti Bantay Balatukan, ti sabali pay a nairangarang a nasalakniban a lugar a naidasig a kas maysa a masna a parke a mangbukel iti duri ti Peninsula ti Misamis. Aglaon ti Bantay Balatukan kadagiti taudan ti danum dagiti nadumaduma karayan ken dagiti waig a mangatian kadagiti adda iti igid ti baybay nga ili manipud iti Balingasag aginggana iti Gingoog ken agatian iti Baybay Bohol. Beddengan ti Karayan Talisayan ti parke ti Mimbilisan iti daya ken ti Karayan Mindocdocan iti laud. Daytoy ket mabirukan iti iti abagatan ti maitutop nga ili ti Talisayan ken agarup a  iti amianan a laud ti Gingoog. Daytoy ket maserrekan babaen ti Kalsada ti Mapua iti Balingoan ken ti Kalsada ti Butuan–Cagayan de Oro–Iligan manipud iti kapitolio ti rehion ken ti kadakkelan a siudad iti Cagayan de Oro a mabirukan iti agarup a iti abagatan a daya.
Pagsasao a Kowiai
Ti pagsasao a Kowiai (Kuiwai) ket ti agbalbaliw a paagsasao nga Austronesio iti Peninsula Bomberai iti Baro a Guinea.
Pagsasao a Betawi
Ti Malayo Betawi, ammo pay a kas Malayo Jakarta wenno Malayo Batavia, ket ti pagsasao nga insasao ti tattao a Betawi idiay Jakarta, Indonesia. Daytoy ti patneng a pagsasao dagiti agarup a 5 a riwriw a tattao; narigat a maammuan ti husto a bilang dagiti agsasao gapu ti di nalawag a panagusar ti nagan ti pagsasao.
Ti Betawi ket maysa a Kreol a naibatay iti Malayo, ken asideg a kabagian ti pagsasao a Malayo. Ti pagsasao a Betawi ket addaan iti adu a gatad kadagiti binulod a balikas iti Insik a Hokkien, Arabiko, Portuges, ken Olandes. Sinukatan daytoy ti nasapsapa a Betavia a naibatay iti kreol a Portuges a Mardijker. Ti umuna a persona pangsandi iti gue (siak) ken ti maikadua a persona iti lu (sika) ken dagiti numeral a kas ti cepek (sangagasut), gopek (lima gasut), ken seceng (sangaribo) ket nagtaud manipud iti Hokkien, bayat a dagiti balikas ti ente (sika) ken ane (siak) ket naalada manipud iti Arabiko. Ti Malayo Cocos ,ti maysa a kreol a Malayo a naisasao idiay Is-isla Cocos (Keeling), Australia ken Sabah, Malaysia ket naala manipud iti nasapsapa a porma ti Malayo Betawi.
Ita nga aldaw, ti Malayo Betawi ket nadayeg nga impormal a pagsasao idiay Indonesia ken naus-usar a as batayan ti slang nga Indones ken kadawyan a naisasao kadagiti soap opera ti telebision idiay Jakarta. Ti nagan a Betawi ket nagtaud manipud iti Batavia, ti opisial a nagan ti Jakarta idi las-ud ti panawen ti Daya nga India ti Olandes.
876
Ti tawen idi 876 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Domingo (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Pagsasao a Betawi
Dagiti nagtaudan
Napadur-as ti Betawi a kas naibatay iti Malayo a kreol a dagiti mangisasao ket dagidi kaputotan ti lallaki nga Insik ken babbai a Balines idiay Batavia. Naipagbaliwen dagitoy a kaputotan iti Islam ken nagsasaoda iti pidgin nga idi kuan ket nagbalin a kreol, ken kalpasan naikkat ti kina-kreolna babaen ti panangiraman dagiti adu nga elemento manipud iti Habanes ken Sundanes (Uri Tadmor 2013).
Dagiti dialekto
Nabingbingay ti Malayo Betawi kadagiti dua a nangruna a dialekto
Ti sabali pay a karuay ti Udik Betawi ket tinawtawagan iti Ora Betawi, a nakaro idi a naimpluensiaan babaen ti Habanes.
Insasao pay laeng ti Betawi babaen dagiti laklakay a kaputotan kadagiti dadduma a lokasion kadagiti kaarrubayan ti Jakarta, a kas ti Kampung Melayu, Pasar Rebo, Pondok Gede, Ulujami, ken Jagakarsa.
Adda maysa a signipikante a komunidad ti Insik nga agtataeng iti arrubayan ti Tangerang a tinawtawagan iti Cina Benteng, a nagsardengdan nga agsasao ti Insik ken agsasaoda itan iti Malayo Betawi.
Dagiti pagarigan:
Pagsasao a Kawacha
Ti pagsasao a Kawatsa wenno Kawacha ket ti gangani nga awanen a pagsasao nga Angan ti Papua Baro a Guinea. Segun ti maysa a taudan, ti maysa a nakarkulo a 12 a tattao ti namatmati nga agsasao iti pagsasao.
Pierre Curie
Ni Pierre Curie (15 Mayo 1859 – 19 Abril 1906) ket Pranses a pisiko, pionero iti kristalograpia, magnetismo, piezoelektrisidad ken radioaktibidad. Idi 1903, isu ken kakuyogna ti asawana a ni Marie Skłodowska Curie ken ni Henri Becquerel ket nagungunaan ti Premio Nobel iti Pisika, "iti pannakabigbig kadagiti ektraordinario a serbisio kadagiti kimmadduanda a panagsukimat a naduktalan babaen ni Propesor Henri Becquerel".
Nasapa a biag
Ni Pierre ket naipasngay idiay Paris ken anak a lalaki ni Eugène Curie (28 Agosto 1827 – 25 Pebrero 1910) ken ni Sophie-Claire Depouilly Curie (15 Enero 1832 – 27 Septiembre 1897). Isu ket sinursuruan ababen ti amana, ken iti nasapa a kinaagtutubona, isu ket nangipakpakita ti napigsa a kalaing iti matematika ken heometria. Idi isu ket 16, isu ket nagun-odna ti grado iti matematika. Idi nagtawen iti 18 nalpasnan iti kapada ti nangatngato a grado, ngem saan a dagus a nangala iti doktorado gapu ti kaawan ti kuarta. Imbes ket a nagtrabaho a kas mangisursuro iti laboratorio.
Idi 1880, ni Pierre ken ti laklakay a kabsatna a lalaki a ni Jacques (1856–1941) ket nangipakita a ti kababalin ti elektriko ket mapataud no mapandagan dagiti kristal, a kas ti piezoelektrisidad. Tapno matulongan ti trabahoda, pinarnuayda ti Eektrometro a Piezoelektriko Quarts. Kalpasanna daytoy, idi 1881, nangipakpakitada ti kasumbangir nga epekto: a dagiti kristal ket mabalin a madadael ti porma no maitignay iti maysa a lugar ti elektriko. Gangani amin a sirkuito ti elektroniko ket agkammataleken iti daytoy iti porma dagiti osilador ti kristal.
Centronia peruviana
Ti Centronia peruviana ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Peru.
Bontoc
Ti Bontoc ket mabalin a dumakamat iti:
Maika-6 a paralelo amianan
Ti maika-6 a paralelo amianan ket ti sirkulo ti latitud a 6 gradgrado iti amianan ti ekuador a plano ti Daga. Daytoy ket ballasiwenna ti Taaw Atlantiko, Aprika, ti Taaw Indiano, Abagatan a daya nga Asia, ti Taaw Pasipiko ken ti Abagatan nga Amerika.
Likmut iti lubong
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 6° a paralelo amianan ket lumabas iti:
Hopea discolor
Ti Hopea discolor ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy ket endemiko iti Sri Lanka.
Maika-6 a paralelo amianan
Likmut iti lubong
! scope="col" width="140" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" | 🇬🇭 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇳🇬 ! scope="row" | 🇨🇲 ! scope="row" | 🇨🇫 ! scope="row" | 🇸🇸 ! scope="row" | 🇪🇹 ! scope="row" | 🇸🇴 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇲🇻 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇱🇰 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇲🇾 ! scope="row" | 🇹🇭 ! scope="row" | 🇲🇾 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Abagatan Tsina ! scope="row" | 🇲🇾 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Labuk ! scope="row" | 🇲🇾 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Sulu Sea ! scope="row" | 🇵🇭 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Celebes ! scope="row" | 🇵🇭 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Sarangani ! scope="row" | 🇵🇭 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇲🇭 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇲🇭 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | 🇨🇴 ! scope="row" | 🇻🇪 ! scope="row" | Nasuppiatan a lugar ! scope="row" | 🇬🇾 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇸🇷 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇱🇷 ! scope="row" | 🇨🇮 ! scope="row" | 🇬🇭
875
Ti tawen idi 875 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Sabado (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Pouteria anteridata
Ti Pouteria anteridata ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Venezuela.
878
Ti tawen idi 878 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Mierkoles (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Helena, Montana
Ti Helena ket isu ti kapitolio ti Estado ti Montana ken tugaw ti kondado ti Kondado ti Lewis ken Clark. Ti populasion ket 28,190 manipud iti senso ti Estados Unidos idi 2013 ken ti populasion ti Kondado ti Lewis ken Clark ket 63,395. Ti Helena ket isu ti kangrunaan a siudad iti Estadistikal a Lugar ti Mikropolitano ti Helena, a mangiraman kadagiti amin a paset dagiti kondado ti Lewis ken Clark ken ti Jefferson; ti populasionna ket 76,850 segun ti karkulo ti senso idi 2013.
Pagsasao a Teor-Kur
Ti pagsasao a Teor ken Kur ket dagiti dua a karuay ti Austronesio (heograpiko a Tengnga–Akindaya a Malayo-Polinesio) a naisasao idiay asideg ti Isla Kei, Indonesia. Dagitoy ket naireportada nga agsinnaranay a maawatan.
877
Ti tawen idi 877 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Martes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Corchorus erodioides
Ti Corchorus erodioides ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Malvaceae sensu lato wenno ti pamilia ti Tiliaceae wenno Sparrmanniaceae. Mabirukan laeng daytoy iti Yemen. TIi masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a namaga tanap a karuotan ken dagiti nabato a lugar.
Pagsasao a Menya
Ti pagsasao a Menya (Menyama, Menye) ket ti maysa a pagsasao nga Angan ti Papua Baro a Guinea.
880
Ti tawen idi 880 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Biernes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Marcello Mastroianni
Ni Marcello Vincenzo Domenico Mastroianni, (28 Septiembre 1924 – 19 Disiembre 1996) ket maysa idi nga Italiano nga aktor iti pelikula. Dagiti porminente a pelikulana ket mairaman ti La Dolce Vita; 8½; La Notte; Divorce, Italian Style; Yesterday, Today and Tomorrow; Marriage Italian-Style; The 10th Victim; A Special Day; City of Women; Henry IV; Dark Eyes; ken Stanno tutti bene. Dagiti pammadayawna ket mairaman dagiti Premio ti Akademia ti Briton a Pelikula, dagiti premio ti Kalaingan nga Aktor iti Piesta ti Pelikula ti Cannes ken dagiti dua a Premio ti Nabalitokan a Globo.
Bantay Guiting-Guiting
Ti Bantay Guiting-Guiting ket ti kangatuan a bantay iti probinsia ti Romblon a mabirukan iti tengnga ti Isla Sibuyan ken iturayanna ti intero nga isla. Ti Guiting-Guiting, ti kayatna a sawen iti lokal a dialekto a Romblomanon ket "pisolpisol". Ti bantay ket maysa kadagiti pagtengngaan a punto iti deklarasion iti lugar ti dibersidad ti Sibuyan. Ti intero nga isla ket namin-adun a naiyasping iti gatad ti endemisno a biodibersidad ti is-isla ti Galapagos. Daytoy nga endemismo ket isu ti nakaiturongan iti pannakasalaknb ti bantay ken dagiti bakrasna babaen ti Masna a Parke ti Bantay Guiting-Guiting, a naitakder idi 1996. Sakupen pay ti parke ti asideg a Bantay Nailog (789 masl) iti laud.
Pannagna
left|thumb|Ti pantok ti Bantay Guiting-Guiting kas mabuya manipud iti Pantok ti Mayo. Ti akikid a pantok a mangisilpo kadagiti dua a likudan ket ammo iti komunidad dagiti agkalkalay-at a kas ti Tadem ti Kutsilio. left|thumb|Ti nawatwat a bakir ket mangabungot kadagiti bakras iti kompleks a bantay. Daytoy ket masansan a makunkuna a kas ti Bantay G2, ngem ti birngas ket saan nga awaten dagiti lokal nga agnanaed gapu ta mangdisrespeto iti indihenio a nagan iti sagrado a lugar. Silulukat ti bantay iti amin a paset ti tawen para iti pannagna. Dagiti dua nga agdama nga adda a dalan: ti Dalan Tampayan manipud iti amianan, ken ti Dalan Olango manipud iti abagatan. Dagiti pammalubos iti pannagna ken dagiti tarabay ket magun-od manipud iti opisina ti DENR iti ili ti Magdiwang. Ti intero nga akinngato a dalan ket buklen dagiti naiparang, naburak, ken natadem nga ultramapiko a batbato ken dagiti dakkel a bato. Ti pantok a lugar ti Bantay Guiting-Guiting ket kangrunaan a dagiti nawaya a lugar dagiti bassit a kayo ken karuotan nga agraman kadagiti naiparang a bato kadagiti pisolpisol a pantok.
Centronia mutisii
Ti Centronia mutisii ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Colombia.
Bantay Guiting-Guiting
Pannagna
Ngem ti kaatiddog ken kapaut ti panagkalay-at ket relatibo nga ab-ababa, dua nga aldaw a panaguli ken maysa nga aldaw a bumaba, daytoy a bantay ket ammo pay laeng a kas ti karigatan ken ti teknikal a nakarit a makalay-at a bantay iti Filipinas, a kakuyog ti Bantay Halcon iti Mindoro ken Bantay Mantalingajan iti Palawan.
Centradenia
Ti Centradenia ket ti henero dagiti 4-5 a sebbangan dagiti kankanayon a berde a perenial wenno iti sirok dagiti babassit a kayo, a patneng iti Tengnga nga Amerika ken Mehiko.
Bantay Guiting-Guiting
Pakasaritaan
Idi Mayo1982, babaen ti panangipangulo ni Arturo Valdez, ti maysa a nagkaykaysa a timpuyog manipud iti naikuartel iti Bacolod a Philippine Mountaineering Society (PMS) ken ti Unibersidad ti Filipinas (UP), kinalay-at ti timpuyog ti bantay, daytoy a panagkalay-at ket isu ti immuna iti pakasaritaan.
Centradenia
Deskripsion
Dagiti sanga ti Centradenia spp. ket anggulo ken dagiti ungkay ket masansan a namarisan. Dagiti bulong ket timmirad wenno immatiddog, natirad, simple ken agsumbangir nga agraman kadagiti nasayaat a panagurat, nalamuyot bassit, ken masansan a namarisan iti nalabbasit kadagiti sirokna. Dagiti sabong ket addaan kadagiti 4 a napingiran a calyx, 4 a petalo, 8 nga estambre, ken 4 a bassit nga abut nga iitlogan, derosas wenno puraw. Daytoy ket napintas, nasamek a mula, nga agpataud kadagiti rimpuok iti bassit a derosas aginggana iti nalusiaw a sabsabong kadagiti panikula iti patingga wenno kadagiti igid ti sanga iti panaglalam-ek.
Dagiti sebbangan
Centradenia cascade
Centradenia grandifolia  – sabong prinsesa, baybay ti sabsabong
Bantay Guiting-Guiting
Pakasaritaan
Iti daytoy nga ekspedision nga iti maysa pantok, ammo itan a kas ti "Pantok ni Mayo" ket nanaganan idi manipud iti maysa kameng ti timpuyogan, ni Mayo Monteza, a nagrambak iti kasangayna iti las-ud iti panagkalay-at, bayat a ti maysa taudan ti ubbog ti danum ket ammo itan a kas ti "Ubbog ni Bulod" ket nanaganan manipud iti maysa kadagiti lokal a tarabay, ni Bulod, a nagboluntario (a kakuyog dagiti sabali a lokal nga agnanaed) a kimmuyog iti panagkalay-at.
Napaay ti timpuyo a nakapan iti pantok iti daytoy nga immuna a panagipadas, ngem nagsublida kalpasan iti dua a lawas. Idi 17 Hunio 1982, uppat nga agkalkalay-at ti immuna a nagtakder iti pantok. Dagiti naganda ket Mon Ruiz, Kim Valino, Roel Tan Torres (dagiti montenaro UP) ken Edwin Gatia iti timpuyog ti PMS.
Centradenia
Dagiti sebbangan
Centradenia inaequilateralis
Centradenia floribunda
Centradenia rosea
Pannakaimuyong
Ti Centradenia ket dagiti napintas ket kinaynayat a mula para iti hardin kadagiti subtropikal ken tropikal a lugar. Dagiti mula ket naimulmula iti nabaknang iti buot a bulong nga addaan iti natadem, nadarat, nasayaat a maatianan a daga iti linong bassit a mainitan. Dagiti nasalun-at a mula ket maimbagan babaen ti likido a ganagan, ken dagiti kasta nga aplikasion ket makaited kadagiti nasaysayaat a maris kadagiti sabong ken bunga. Maimula daytoy babaen ti bukel ken dagiti naputed nga ungkay.
Bantay Guiting-Guiting
Biodibersidad
right|thumb|186x186px|Ti Sibuyano a pitcher a mula a mabirukan laeng kadagiti bakras ti Bantay Guiting-Guiting. Mabirukan pay ditoy dagiti nadumaduma a sebbangan ti nepenthes. Ti Isla Sibuyan ket addaan iti nakaro nga endemismo gapu iti kaadayona. Ad-adu ngem kagudua iti Isla ket nabungotan iti bakir. Dagiti preliminario a reporta ket mangiraman a ti densidad ti bakir iti Sibuyan ket 1,551 a kaykayo iti tunggal maysa nga ektaria a mangaramid daytoy iti kapusekan a bakir a nairehistro iti Filipinas. Adda pay dagiti napno a sakop ti bakir iti Filipinas a buklen dagiti parakad, tanap, montane, dagiti nalunotan a bakir, nawaya a lugar dagiti bassit a kayo, ken karuotan manipud iti igid ti baybay aginggana iti pantok ti Bantay Guiting-Guiting.
Adda dagiti agarup a 700 a sebbangan ti vascular a mula, a mairaman dagiti 54 a sebbangan nga endemiko iti isla. Dagitoy ket mairaman ti Nepenthes sibuyanensis (Sibuyano a Pitcher a Mula); Heterospathe sibuyanensis Becc. (Bil-is), Agamyla sibuyanensis (Sibuyano a lipstick a mula); Myrmephytum beccarii Elmer (Sibuyano a kuton a mula); Begonia gitingensis Elmer (Guiting-guiting begonia).
Adda dagiti nairehistron a 130 a dagup a dagiti sebbangan dagiti billit iti parke, kadagitoy ket 102 dagiti ammo wenno naipagpagarup nga agpatpataud a residente. Adda pay dagiti (9) a patneng a saan nga agtayab a sebbangan ti terestial a mamalia, dagiti siam a sebbangan ti paniki, maysa kadagitoy ket endemiko, ken dagiti (9) alutiit ken tekka.
Lincoln, Nebraska
Ti Lincoln ket isu ti kapitolio ken ti maikadua a kaaduan ti populasion a siudad ti Estado ti Nebraska, kalpsan ti Omaha. Ti Lincoln ket isu pay ti tugaw ti kondado ti Kondado ti Lancaster ken isu ditoy ti pakabirukan ti Unibersidad ti Nebraska. Ti populasion ti Lincoln idi 2013 ket nakarkulo iti 268,738.
882
Ti tawen idi 882 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Lunes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
883
Ti tawen idi 883 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Martes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Jefferson City, Missouri
Ti Jefferson City ket isu ti kapitolio ti Estado ti Missouri ken tugaw ti kondado ti Kondado ti Cole, urayno ti bassit a paset ti siudad ket maigay-at iti Kondado ti Callaway. Daytoy ti kangrunaan a siudad iti metropolitano a lugar ti Jefferson City, a mangsakop iti amin nga intero a paset dagiti dua a kondado. Manipud ti senso ti Estado Unidos idi 2010, ti populasion ket 43,079 ken mangaramid daytoy iti maika-15 a kadakkelan a siudad idiay Missouri. Ti Jefferson City ket nanaganan para kenni Thomas Jefferson, ti maikatlo a presidente ti Estados Unidos.
Ti Jefferson City ket mabirukan idiay akin-amianan nga igid ti Banak Ozark idiay akin-abagatan a bangir ti Karayan Missouri idiay asideg a heograpiko a sentro ti estado, iti rehion a tinawtawagan iti Tengnga ti Missouri.
Sasao nga Abagatan a Halmahera
Ti sasao nga Abagatan a Halmahera ket dagiti sanga ti sasao nga Austronesio a mabirukan iti igid ti abagatan a daya nga aplaya ti isla ti Halmahera idiay probinsia ti Indonesia ti Amianan a Maluku. Ti Irarutu ket naisasao idiay daya ti Peninsula Bomberai iti probinsia ti Laud a Papua. Kaaduan kadagiti pagsasao ket ammo laeng manipud kadagiti ababa a listaan ti balikas, ngem nasayaat a naibagbaga ti Buli.
Hopea depressinerva
Ti Hopea depressinerva ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy ket endemiko iti Sarawak, Malaysia. Daytoy ket nakaro a naisagmak a sebbangan a maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.
881
Ti tawen idi 881 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Domingo (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Maika-4 a meridiano daya
Ti 4° a meridiano daya ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, ti Taaw Atlantiko, Europa, Aprika, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-4 a meridiano daya ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-176 a meridiano laud.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
! scope="col" width="125" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Amianan ! scope="row" | ! scope="row" | 🇧🇪 ! scope="row" | 🇫🇷 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Mediteraneo ! scope="row" | 🇪🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Mediteraneo ! scope="row" | 🇩🇿 ! scope="row" | undefined ! scope="row" | 🇳🇪 ! scope="row" | undefined ! scope="row" | 🇳🇪 ! scope="row" | 🇳🇬 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Coccocypselum
Ti Coccocypselum ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket patneng iti Mehiko, Tengnga nga Amerika, ti West Indies ken Abagatan nga Amerika. Amin dagiti sebbangan ti henero ti Coccocypselum ket dagiti hierba nga agraman kadagiti nalasag, asul wenno purpura a bunga, ken dagiti 4-petalona a sabong.
Sasao a Piawi
Ti sasao a Piawi  ket ti bassit a nawaya a pamilia ti sasao a Papuano iti pannagidasig ni Malcolm Ross, a paset idin ti singasing a Trans–Baro a Guinea ni Stephen Wurm.
Pannakaidasig
Ti Piawi ket buklen dagiti dua a pagsasap:
Inbagbaga da Davies ken Comrie 1985 dagiti pronominal a pannakaipada iti sasao nga Engan iti Trans–Baro a Guinea, nga innala met nga inkeddeng babaen ni Ross, ngem awan dagiti pannakaipada iti leksiko. Namatmati ni Comrie ti pamilia a kas isolado. Insingasing ni William A. Foley a ti Piawi ken Arafundi ket mabalin nga agkabagianda (Comrie 1992), ken segun kenni Ross ti maysa a pannakaikapet iti Arafundi wenno Ramu ket nasaysayaat ngem iti Engan.
Dagiti pangsandi
Dita baba ket ti panangiyasping dagiti pangsandi ti proto-Piawi, proto-Ramu, Arafundi, ken proto-Amianan nga Engan, segun kenni Ross. Adda dagiti pangiyuna a pannagipaagong, ken aduda kadagiti amin a paset iti Baro a Guinea, isu a saanda a nasayaat nga ebidensia iti pannakaikabagian.
Pouteria arcuata
Ti Pouteria arcuata ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Venezuela.
Sasao a Piawi
Dagiti pangsandi
Ti Engan ken Piawi ket addaan iti isuda a dua iti dual a pangsuldong *li.
Pagsasao a Waamwang
Ti Waamwang (Wamoang) ket ti maysa nga awanen a pagsasao a Kanak ti Baro a Caledonia, iti komuna ti Voh.
Pagsasao a Simbari
Ti pagsasao a Simbari wenno Chimbari, ket ti maysa a pagsasao nga Angan ti Papua Baro a Guinea.
Hopea enicosanthoides
Ti Hopea enicosanthoides ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy ket endemiko iti isla ti Borneo, iti kaunegan ti Sarawak ti Malaysia.
886
Ti tawen idi 886 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Sabado (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Pouteria areolatifolia
Ti Pouteria areolatifolia ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Guatemala.
Pouteria andarahiensis
Ti Pouteria andarahiensis ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Brasil. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.
884
Ti tawen idi 884 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Mierkoles (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Quito
Ti Quito (Kitu; Kitu), pormal a kas San Francisco de Quito, ket ti kapitolio a siudad ti Ecuador, ken iti kangato iti  iti ngato ti pantar ti baybay, daytoy ti maikadua a kangatuan nga opisial a kapitolio a siudad iti lubong kalpasan ti La Paz, Bolivia ken ti maysa a kaasitgan iti ekuador. Daytoy ket mabirukan idiay labneng ti karayan ti Guayllabamba, kadagiti bakras ti Pichincha, ti maysa nga aktibo nga estratobulkan iti kabanbantayan ti Andes. Iti populasion iti 2,671,191 segun ti kaadian a senso (2014), ti Quito ket ti maikadua a kaaduan ti populasion a siudad idiay Ecuador, kalpasan ti Guayaquil. Daytoy pay ti kapitolio ti probinsia ti Pichincha ken ti tugaw ti Metropolitano a Distrito ti Quito. Ti nairehistro a populasion ti kanton ket 2,239,191 nga agtataeng manipud iti nailian a senso idi 2010. Idi 2008, naidesgnado ti siudad a kas kuartel ti Kapon ti Pagpagilian ti Abagatan nga Amerika.
Ti naipakasaritaan a sentro ti Quito ket addaan kadagiti maysa a kadakkelan, saan unay a nabalbaliwan ken kasayaatan a napreserba a historiko a sentro iti Kaamerikaan. Ti Quito ken Kraków, Polonia, ket isuda idi dagiti immuna a nairangarang a Lugar a Tawid ti Kultura iti Lubong babaen ti UNESCO, idi 1978. Ti sentral a kuadrado ti Quito ket mabirukan iti agarup a iti abagatan ti ekuador; ti siudad ket gumay-at iti kaasideg iti agarup a  iti sero latitud. Ti maysa a monumento ken museo a mangmarka iti sapasap a lokasion ti ekuador ket lokal nga ammo a kas ti la mitad del mundo (ti tengnga iti lubong), tapno maliklikan iti pannakaallilaw, gapu ta ti balikas nga ecuador ket Espaniol para iti ekuador.
EDSA
Ti EDSA ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
887
Ti tawen idi 887 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Domingo (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Listaan dagiti botaniko babaen ti pangyababaan ti mannurat (W–Z)
A–V
Ti agbiruk kadagiti naikabil para iti A–V, usaren ti tabla dagiti linaon dita ngato.
Piotrowice
Ti Piotrowice ket maysa a purok idiay Kondado ti Otwock, Gmina Karczew. Daytoy a purok ket sakupenna ti kalawa a 8 km2. Adda daytoy iti agarup a 352 nga agtaeng (2013). Iti daytoy a purok ket mabirukan ti Probinsia a Kalsada nga 801 ken Probinsia a Kalsada nga 50. Naisanglad daytoy iti asideg ti karayan Vistula. Manipud idi 1975 aginggana idi 1998 daytoy a purok ket adda idiay Probinsia ti Warszawa.
Carson City, Nevada
Ti Carson City ket ti maysa a nawaya a siudad ken ti kapitolio ti Estado ti Nevada, ken nanaganan kenni Kit Carson. ,Ti populasion ket 55,274 manipud iti senso ti Estados Unidos idi 2010. Kaaduan ti bilang dagiti umili ketagnanaed idiay Eagle Valley, idiay akindaya nga igid ti Carson Range, ti sanga ti Sierra Nevada. Ti Carson City ket agarup a iti abagatan ti Reno ken nangrugi idi a kas pagsardengan dagiti emigrante a mapmapan idiay California, ngem dimmur-as a kas maysa a siudad.
Pagsasao a Barakai
Ti pagsasao a Barakai ket maysa kadagiti sasao nga Aru, nga insasao dagiti agtataeng iti Is-isla Aru.
Pagsasao a Haruai
Ti pagsasao a Haruai (ammo pay a as Harway) ket maysa kadagiti dua a pagsasao ti pamilia a Piawi ti Baro a Guinea. Ti pagsasao ket nagbulbulod manipud iti Kalam. Dagiti ubbing a lallaki ket mabalinda nga ammo iti agsao iti Kobon ken Tok Pisin, ngem adu kadagiti Haruai ket monolingual. Daytoy ket ammo pay a kas Waibuk, Wiyaw, Wovan, ken Taman. Dagiti dialekto ket ti Amianan a Waibuk (Hamil), Tengnga a Waibuk (Mambar), Abagatan a Waibuk (Arama); nasansanay ti maiparit a balikas ngem saan a mangpawil iti pannakisarita.
885
Ti tawen idi 885 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Biernes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Pagsasao a Safeyoka
Ti pagsasao a Safeyoka, wenno Ampale, ket ti maysa a pagsasao nga Angan ti Papua Baro a Guinea.
Concord, New Hampshire
thumb|300px|Puseg ti ili ti Concord iti asideg ti kapitolio ti estado
Ti Concord ket isu ti kapitolio ti Estado ti New Hampshire ken tugaw ti kondado ti Kondado ti Merrimack. Ti populasionna ket 42,695 manipud iti senso ti Estados Unidos idi 2010.
Ti Concord ket mairaman dagiti purok ti Penacook, Daya a Concord ken Laud a Concord.
Rondeletia adamsii
Ti Rondeletia adamsii ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket endemiko iti Hamaika.