cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Santa Maria, Ilocos Sur
Naipakasaritaan a paammo ken ti taudan ti nagan ti ili
Adda dagiti kasinnupiat a petsa a maipanggep ti panakabangon ti daytoy nga ili a kas maysa a nawaya a parokia. Adda dagiti pamunganayan a magun-od iti Manmano a Liblibro ken Manuskrito a Paset ti Filipiniana a Dibision ti Nailian a Biblioteka ken ti Nailian nga Arkibo a mangipakpakita a ti immuna nga Agustiniano a mision ket nabangon idiay Santa Maria idi 1760 nga iti dayta a paset ti panawen ket maysa daytoy a “Visita” ti Parokia manipud idi 1587. Adda dagiti dadduma a mangipakpakita nga idi 1765 ken 1769 a kas ti pundasion ti ili ngem daytoy ket nagrambak ti maika-200 a tawen ti kristianisasionna idi 1767 manipud ti keddeng ti “Libro de Bautismos” para iti 1766, ken naipreserba pay laeng kadagiti arkibo ti parokia. Ti Santa Maria nupay kasta, ket opisial a nabigbigan a kas maysa aministro idi 1765, ngem iti kalpasan daytoy nagbalin manen a visita ti Narvacan gapu ti kaawan ti padina. Daytoy ket kanungpalan a nagbalin a nawaya a parokia idi 1769 babaen ti patronato ti Nasantuan a Birhen Maria ti Asunsion nga iti pammadayaw kaniana ket nabaliwan ti nagan ti ili manipud ti Purok iti Santa Maria.
Demograpia
200px|thumb|right|Simbaan ti Nuestra Señora de la Asuncion
Balungao
Dagiti baranggay
• Pugaro
Narvacan
Dagiti baranggay
• Santa Lucia
Calbayog
Dagiti baranggay
• Nijaga
• Oboob
• Obrero(Pob.)
• Olera
Bani
Dagiti baranggay
• San Vicente
Pagsasao a Jakun
Ti pagsasao a Jakun ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio, mabalin a dialekto ti Malayo, a naisasao idiay Malaysia. Daytoy ket naipangpangruna a naisasao idiay daya nga aplaya ti akin-uneg a daga ti Peninsular a Malaysia, iti likmut ti Karayan Pairang, manipud iti Pekan idiay Pahang aginggana idiay Sri Gading, iti daya aginggana iti Benut, iti amianan a laud aginggana iti tengnga ti lugar ti karayan Muar iti likmut dagiti distrito ti Segamat, Muar ken Ledang iti Johor. Daytoy ket ammo pay a kas Djakun, Jakoon, Jaku’d, Jakud’n wenno Orang Hulu.
Pagsasao a Bonerate
Ti pagsasao a Bonerate ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay Is-isla Taka Bonerate idiay abagatan a daya ti Sulawesi, Indonesia.
Biñan
Ti Biñan ket maysa a primera klase a siudad iti probinsia ti Laguna iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Biñan ket nabingbingay a politikal iti 24 a barbaranggay. • Biñan (Poblacion)
Sinait
Dagiti baranggay
• Quimmallogong
Inabanga
Dagiti baranggay
• San Isidro
Alcala, Pangasinan
Dagiti Baranggay
• Kasikis
Kapangan
Dagiti baranggay
• Pudong
Bay
Dagiti baranggay
• Bitin
Torrijos, Marinduque
Dagiti baranggay
• Sibuyao
Santo Domingo, Ilocos Sur
Dagiti baranggay
• San Pablo
Buguias
Dagiti baranggay
• Baculongan Sur
Bani
Dagiti baranggay
• Tiep
• Tipor
Santa Cruz, Marinduque
Dagiti baranggay
• Banogbog
Villasis
Dagiti baranggay
• Barraca
Sinait
Dagiti baranggay
• Rang-ay (Poblacion)
Sasao a Wotu–Wolio
Ti sasao a Wotu–Wolio ket dagiti grupo ti asideg nga agkakabagian a pagsasao a naisasao idiay Sulawesi.
Biñan
Dagiti baranggay
• Bungahan
Inabanga
Dagiti baranggay
• San Jose
Lubuagan
Dagiti baranggay
• Uma del Norte (Western Luna Uma)
Bayambang
Dagiti baranggay
• Amancosiling Sur
Bay
Dagiti baranggay
• Dila
Kapangan
Dagiti baranggay
• Pongayan
Mehiko
Ti Kasakbayan ti Kolumbiano a Mehiko adu kadagiti kultura ket nataenganda dagiti napalaing a sibilisasion a kas ti Olmec, ti Toltec, ti Teotihuacan, ti Sapoteko, ti Maya ken ti Asteka sakbay nga immunada a nakakita kadagiti Europeano. Idi 1521, ti Espania nangirukma ken nangikolonisado ti teritorio manipud iti kuartelna idiay Mehiko-Tenochtitlan, a daytoy ket naadministrado a kas ti Birreinato ti Baro nga Espania. Daytoy a teritorio ket dimteng a nagbalin a ti Mehiko a kas ti panagwaywaya ket nabigbigan idi 1821. Ti kalpasan ti panagwayawaya a paset ti panawen ket naidasig idi babaen ti ekonomiko a pannakatalna, ti Mehikano-Amerikano a Gubat ken ti maipapan ti teritorio a pannakaiyakar iti Estados Unidos, ti sibil a gubat, dagiti dua nga imperio ken ti domestiko a diktadura. Ti kinaudi a naibaga ket nakaiturongan ti Mehikano a Rebolusion idi 1910, a nakaipatinggaan ti panakaiyebkas ti 1917 a Batay-linteg ken ti irurumsua ti agdama a sistema ti politika ti Mehiko. Dagiti panagbutos a natengngel idi Hulio 2000 ket nangmarka ti immuna a panangabak ti presidensia ti kasuppiatan a partido manipud iti Partido ti Institusional a Rebolusionario. Manipud idi 2006 ti pagilian ket adda iti tengnga ti maysa a druga a gubat a nakatunton kadagiti 60,000 a biag.
Kapangan
Dagiti baranggay
• Taba-ao
Mogpog
Dagiti baranggay
• Malayak
Diosdado Banatao
Tinurpos ni Banatao ti B.S. Electrical Engineering iti Mapua Institute of Technology iti Filipinas, ken ti M.S. Electrical Engineering ken Computer Science iti Unibersidad ti Stanford.
Mehiko
Etimolohia
thumb|Ladawan ti Mehiko-[[Tenochtitlan manipud iti Codex Mendoza]] Kalpasan ti panagun-od ti Baro nga Espania ti panakawayawaya manipud iti Espania, naikeddeng daytoy a ti baro a pagilian ket managananto manipud iti kapitoliona, ti Siudad ti Mehiko, a nabangon idi 1524 iti tuon ti taga-ugma nga Aztec a kapitolio ti México-Tenochtitlan. Ti nagan ket naggapu manipud iti Pagsasao a Nahuatl, ken di ammo ti kaibuksilanna.
Alaminos, Laguna
Dagiti baranggay
• Baranggay III (Poblacion)
Bani
Dagiti baranggay
• Tugui Grande
Lubang
Dagiti baranggay
• Paraiso (Poblacion)
Sinait
Dagiti baranggay
• Ricudo
Torrijos, Marinduque
Dagiti baranggay
• Suha
Calbayog
Dagiti baranggay
• Oquendo (Pob.)
Santo Domingo, Ilocos Sur
Dagiti baranggay
• Santa Cruz
Inabanga
Dagiti baranggay
• Santo Niño
Amorphophallus titanum
Ti titan arum (Amorphophallus titanum) wenno "Mula a Bangkay", (iti Bahasa Indonesia ket "bunga bangkai", sabong ti kayat a sawen ti "bunga") ket maysa a mula nga addaan iti kadadakkelan a di agsanga a sabong iti sangalubongan. Maibilang daytoy a sabong a kabangsitan ta pumadpad ti angotna iti malunglungsot a karne wenno bangkay, nga isut' nakapanagananna.
Bayambang
Dagiti baranggay
• Ambayat I
Mankayan
Dagiti baranggay
• Colalo
Bay
Dagiti baranggay
• Maitim
• Masaya
• Paciano Rizal
Balungao
Dagiti baranggay
• Rajal
Alaska
Ti Alaska ket isu ti kadakkelan kadagiti 50 nga estado iti Estados Unidos. Mabirukan idiay murdong ti amianan a laud iti Kontinente ti Amianan nga Amerika, nga addaan ti Kanada iti daya, ti Taaw Artiko iti amianan, ken ti Taaw Pasipiko iti laud ken abagatan, nga adda ti Russia nga adayo a lumaud iti ballasiwan ti Ilet Bering. Ti Alaska ket isu ti maika-4 a kabassitan kadagiti bilang ti umili ken isu ti kabassitan kadagiti kaisekan ti bilang ti umili kadagiti 50 nga estado.
Mehiko
Etimolohia
Ti Mēxihco ket isu idi ti Nahuatl a termino para iti puseg a daga ti Imperio ti Aztec, a nainaganan, ti Ginget ti Mehiko, ken dagiti taona, ti Mexica, ken dagiti naipalikmut a teritorio a nagbalin nga isu ti Estado ti Mehiko a kas maysa a panakabingbingay ti Baro nga Espania sakbay ti pannakawayawaya (ipada ti Latium). Daytoy ket sapasap a naipanunotanm a maysa a toponimo para iti ginget a nagbalin a ti kangrunaan nga etonimo para iti nagbanagan ti Tinallo a Kumaduaan ti Aztec, wenno ti baliktadna daytoy.
Santa Cruz, Marinduque
Dagiti baranggay
• Biga
Bani
Dagiti baranggay
• Tugui Norte
Villasis
Dagiti baranggay
• Caramutan
Kalayaan, Laguna
Ti Kalayaan ket maysa a maikatlo a klase nga ili iti probinsia ti Laguna iti Filipinas.
Boac
Dagiti baranggay
• Ihatub
Narvacan
Dagiti baranggay
• Sarmingan
Santo Domingo, Ilocos Sur
Dagiti baranggay
• Santo Tomas
Santa Lucia, Ilocos Sur
Dagiti baranggay
• Nagrebcan
Inabanga
Dagiti baranggay
• Santo Rosario
Sasao a Wotu–Wolio
Dagiti pagsasao
Dagiti pagsasao ket dagiti sumaganad:
Buguias
Dagiti baranggay
• Lengaoan
Sasao a Bungku–Tolaki
Ti sasao a Bungku–Tolaki ket dagiti grupo ti pagsasao a naipangpangruna a naisasao idiay probinsia ti Abagatan Daya a Sulawesi, Indonesia, ken dagiti kaarruba a parte dagiti probinsia ti Tengnga ken Abagatan a Sulawesi.
Mankayan
Dagiti baranggay
• Guinaoang
• Paco
Sinait
Dagiti baranggay
• Sabangan (Marcos)
Santa Cruz, Marinduque
Dagiti baranggay
• Botilao
Alaminos, Laguna
Dagiti baranggay
• Baranggay IV (Poblacion)
Alcala, Pangasinan
Dagiti Baranggay
• Laoac
Villasis
Dagiti baranggay
• La Paz
• Labit
Biñan
Dagiti baranggay
• Canlalay
Pagsasao a Kalao
Ti pagsasao a Kalao, wenno Kalaotoa, ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti Isla Kalao, Abagatan a Sulawesi, Indonesia.
Pagsasao a Busoa
Ti pagsasao a Busoa ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti Isla Buton, idiay abagatan a daya nga aplaya ti Sulawesi idiay Indonesia.
Santa Lucia, Ilocos Sur
Dagiti baranggay
• Nagtablaan
Aba
Ti aba (Colocasia esculenta) (taro iti Ingles a manipud iti Tahitiano) ket maysa a tropikal a mula a mapatpatubo a kangrunaan kas nateng gapu iti masida a bagas, lip-ak, bulong ken daludalna.
Santa Lucia, Ilocos Sur
Dagiti baranggay
• Nangalisan
Bayambang
Dagiti baranggay
• Ambayat II
Mehiko
Etimolohia
Ti pasakbay a -co ket isu ti lokatibo ti Nahuatl, a mangaramid a nagan ti lugar ti balikas. Iti labes ti daytoy, ti etimolohia ket di am-ammo. Naisingasing daytoy a naala manipud iti Mextli wenno Mēxihtli, ti nalimed a nagan para iti dios ti gubat ken patron dagiti Aztec, ti Huitzilopochtli, nga iti kaso ti Mēxihco ket kayatna a sawen ti "Lugar a pagtaengan ti Huitzilopochtli". Ti sabali pay a hipotesis ket mangisingasing ti Mēxihco ket naala manipud iti maysa a a panagtipon ti dua a balikas ti Nahuatl a balikas para iti "bulan" (mētztli) ken puseg (xīctli). A kayatna a sawen daytoy ti ("Lugar iti Tengnga ti Bulan") a mabalin a mangibagbaga ti puesto ti Tenochtitlan idiay tengnga ti Danaw Texcoco. Ti sistema dagiti nagsisilpo a danaw, a nakapormaan ti sentro ti Texcoco, ket adda ti porma ti maysa a kuneho, a dagiti Mesoamerikano a pareidolia a mainaig iti bulan. Ti sabali pay a hipotesis ket mangisingasing a naala daytoy manipud iti Mēctli, ti diosen ti maguey.
Calbayog
Dagiti baranggay
• Osmeña
Mogpog
Dagiti baranggay
• Malusak
Sinait
Dagiti baranggay
• Sallacapo
Villasis
Dagiti baranggay
• Lipay
Alcala, Pangasinan
Dagiti Baranggay
• Macayo
• Pindangan Centro
• Pindangan East
• Pindangan West
Sasao a Celebiko
Ti sasao a Celebiko ket dagiti naisingasing ngem saan a nasayaat a nasuportaran a grupo ti sasao a Malayo-Polinesio a naisasao idiay isla ti Sulawesi, daytoy ket dati a nailetra a kas Celebes. Daytoyton ti kadakkelan a pamilia dagiti pagsasao iti dayta nga isla.
Biñan
Dagiti baranggay
• Casile
Santa Cruz, Marinduque
Dagiti baranggay
• Buyabod
Santo Domingo, Ilocos Sur
Dagiti baranggay
• Sived
Kalayaan, Laguna
Dagiti baranggay
Ti Kalayaan ket nabingbingay a politikal iti 3 a barbaranggay.
Mankayan
Dagiti baranggay
• Palasaan
Aba
left|thumb|Bagas ti aba
Sasao a Bungku–Tolaki
Dagiti pagsasao
Ipresenta babaen ni Mead (1998:117) ti sumaganad a modelo ti kayo a pannakaidasig para iti Bungku–Tolaki. Daytoy a pannakaidasig ket naibatay iti pamay-an ti historikal a komparatibo iti lingguistika. Daytoy a pannakaidasig sarunuenna ti (1999), ti maysa a nasapsapa a pannakaidasig nga insingasing babaen ni Mead idi 1994. Naibatay iti leksikostatistikal a panangiyasping, ti nasapsapa a panangidasig ket naisingasing ti 'Bungku,' 'Mori,' ken 'Tolaki' a kas dagiti kangrunaan a pannakabingbingay babaen ti Bungku–Tolaki. Gapu kadagiti kaudian nga ebidensia manipud iti pannakibingay ti panagbaliw ti uni ken dagiti panagpabaro kadagiti agasmang ti pangsandi, ti panagkaykaysa ti naisingasing a grupo ti Mori (mangbukel ti Bahonsuai, Mori Bawah, Mori Atas, Padoe ken Tomadino) ket saan a matalinaay. Ti maipatinayon a pakaamo ket mabalin a mabirukan iti pagsasao a Mori.
Bay
Dagiti baranggay
• Puypuy
Calbayog
Dagiti baranggay
• Palanas
• Palanogan
Magsaysay, Occidental Mindoro
Dagiti baranggay
• Poblacion
Torrijos, Marinduque
Dagiti baranggay
• Talawan
Narvacan
Dagiti baranggay
• Sucoc
Santo Domingo, Ilocos Sur
Dagiti baranggay
• Vacunero
Bay
Dagiti baranggay
• San Antonio
Mogpog
Dagiti baranggay
• Mampaitan
Mao Zedong
Ni wenno Mao Tse-tung (Disiembre 26, 1893 – Septiembre 9, 1976) ket isu ti daulo ti Politburo ti Partido Komunista ti Tsina manipud 1943, ken isu ti daulo ti Tengnga a Komite ti Partido Komunista ti Tsina manipud 1945, agingga iti ipapatayna idi 1976.
Alaminos, Laguna
Dagiti baranggay
• San Agustin
Mehiko
Etimolohia
Ti nagan ti siudad-estado ket naisurat ti Espaniol iti México nga adda iti ponetiko a pateg ti <x> a letra iti Mediebal nga Espaniol, a nangirepresenta ti awan timek a prikatiba a postalbeolar ti. Daytoy nga uni, ken ti pay natimekan a prikatiba a postalbeolar ti, a nangirepresenta ti <j>, ket nagbalin ti maysa a awan timek a makedngan a prikatiba ti idi las-ud ti maika-16 a siglo. Daytoy ket nangiturong ti sabsabali a pannakaibaga ti ti Méjico kadagiti nadumaduma apablaak iti Espaniol, a kangrunaan idiay Espania, nga idiay Mehiko ken dagiti pagilian nga agsasao ti Espaniol ket kinaykayatda ti panagiletra a México. Kadagiti napalabas a tawen ti Real Academia Española, nga agalalagad ti pagsasao nga Espaniol, ket nangikeddeng a dagitoy dua a kita ket mabalin a maawat iti Espaniol ngen ti maipatpatalked a panangiletra ket ti México. Kaaduan kadagiti pablaak kadagiti amin nga agsasao ti Espaniol a pagilian ket sursurotendan daytoy, urayno ti pagpilia a sabali a kita ket sagpaminsan pay laeng a maus-usar.Iti Ingles, ti <x> iti Mexico ket saan a mangirepresenta ti kasisigud wenno ti agdama nga uni, ngem ti konsonante a rimpuok ti.
Torrijos, Marinduque
Dagiti baranggay
• Tigwi
Narvacan
Dagiti baranggay
• Sulvec
Sasao a Celebiko
Dagiti pagsasao
Indasig ni David Mead (2003a:125) ti sasao a Celebiko a kas dagiti sumaganad.
Calauan
Dagiti baranggay
Ti Calauan ket nabingbingay a politikal iti 17 a barbaranggay.
Balungao
Dagiti baranggay
• San Andres
Bayambang
Dagiti baranggay
• Apalen
Villasis
Dagiti baranggay
• Lomboy
Mogpog
Dagiti baranggay
• Mangyan-Mababad
Calbayog
Dagiti baranggay
• Panlayahan
Cavinti
Ti Cavinti ket maysa a maikatlo a klase nga ili iti probinsia ti Laguna iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Cavinti ket nabingbingay a politikal iti 19 a barbaranggay.
• Anglas
Bay
Dagiti baranggay
• San Isidro
Cavinti
Dagiti baranggay
• Bangco
• Bukal
Mankayan
Dagiti baranggay
• Poblacion
Boac
Dagiti baranggay
• Isok II Poblacion (Kalamias)
Alcala, Pangasinan
Dagiti Baranggay
• Poblacion East
Balungao
Dagiti baranggay
• San Aurelio 1st
Sinait
Dagiti baranggay
• Santa Cruz
Santa Lucia, Ilocos Sur
Dagiti baranggay
• Palali Norte
Sasao a Badaiko
Ti sasao a Badaiko ketti grupo dagiti tallo nga asideg nga agkakabagian a sasao nga Austronesio a naisasao kadagiti distrito ti Amianan a Lore ken Abagtan a Lore iti Rehensia ti Poso, Tengnga a Sulawesi, Indonesia, viz. Bada (Bada’), Behoa (Besoa), ken Napu. Dagiti tallo apagsasao ket 80–91% a leksiko nga agpapada ken nalatakda nga agsinnaranay a maawatan,  ngem dagiti agsasao ket naisangayanda iti kultura.
Inabanga
Dagiti baranggay
• Sua
Bayambang
Dagiti baranggay
• Asin
Santa Cruz, Marinduque
Dagiti baranggay
• Dating Bayan
Mankayan
Dagiti baranggay
• Sapid
• Tabio
Mogpog
Dagiti baranggay
• Market Site (Poblacion)
Boac
Dagiti baranggay
• Hinapulan
Pagsasao a Kodeoha
Ti pagsasaoa Kodeoha (Kondeha) ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti Abagatan a daya a Sulawesi, Indonesia.
Boac
Dagiti baranggay
• Laylay
Pallang
Ti pallang (Psophocarpus tetragonolobus), ket maysa a tropikal a mula a masarakan kadagiti rural a luglugar iti Papua (Baro a Guinea) ken Abagatan-a-Daya nga Asia. Adu ti agtubtubo a pallang kadagiti napudot, nadam-eg a pagpagilian nga ekuatorial, manipud iti Filipinas ken Indonesia agingga iti India, Burma ken Sri Lanka.
Agtubo a kas lanut nga agkalatkat ti pallang, maysa a muyong a perenial a mula. Ti bungana ket gagangay a 15-22 a sentimetro ti kaatiddogna ken addaan iti uppat a paatiddog a bilid a kasla payak. Nadumaduma ti maris ti naganus a bunga ti pallang segun iti kitana, adda nakusnaw a berde ken adda met tanduyong (umube a nalitem). No natangkenanen ti bunga, agluom ket agbalin a maris-daga ken agungap tapno maimulsitna ti bukelna. Dagiti met sabong ti pallang ket nakusnaw a balbag.
Santa Lucia, Ilocos Sur
Dagiti baranggay
• Palali Sur
Calauan
Dagiti baranggay
• Balayhangin
Cabuyao
Ti Cabuyao ket maysa a primera klase a siudad iti probinsia ti Laguna iti Filipinas.
Mankayan
Dagiti baranggay
• Taneg
Santa Cruz, Marinduque
Dagiti baranggay
• Devilla
• Dolores
• Haguimit
• Hupi
• Ipil
Boac
Dagiti baranggay
• Lupac
Mogpog
Dagiti baranggay
• Mataas Na Bayan
• Mendez
Alaminos, Laguna
Dagiti baranggay
• San Andres
Mogpog
Dagiti baranggay
• Nangka II
• Paye
Mehiko
Etimolohia
Ti opisial a nagan ti pagilian ket nagbalbaliw kadagiti panagbalbaliw ti porma ti gobierno. Iti dua nga okasion (1821–1823 ken 1863–1867), ti pagilian ket naam-ammuan idi a kas ti Imperio Mexicano (Imperio Mehikano). Amin kadagiti tallo a batay-linteg (1824, 1857 ken ti 1917, ti agdama abatay-linteg) ket agus-usar ti nagan nga Estados Unidos Mexicanos —wenno ti sabali a pannakaibaga nga Estados Unidos mexicanos ken Estados-Unidos Mexicanos, nga amindagitoy ket naipatarus ti Ilokano a kas ti "Estados Unidos dagiti Mehikano". Ti termino a República Mexicana, "Mehikano a Repubika" ket nausar idi kadagiti Linteg ti Batay-linteg ti 1836.
Inabanga
Dagiti baranggay
• Tambook
Salamagi
Ti salamagi (Tamarindus indica) ket maysa a tropikal a kayo a nagtaud iti daya nga Aprika ngem itan ket masarakanen kadagiti luglugar iti tropikal nga Asia ken Latin nga Amerika. Nalatak ti naalsem a bunga daytoy (sumam-it no maluom) kas makan ken maaramat iti nadumaduma a produkto. Daytoy a prutas ket naimbag ken nasikat.
Balungao
Dagiti baranggay
• San Aurelio 2nd
Pagsasao a Kaimbulawa
Ti pagsasao a Kaimbulawa ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti Isla Siompu iti abagatan a laud ti Isla Buton, idiay abagatan a daya nga aplaya ti Sulawesi idiay Indonesia.
Villasis
Dagiti baranggay
• Piaz (Plaza)
Sasao a Badaiko
Pannakaidasig
Kontrobersial ti pannakaidasig ti sasao a Badaiko. Bayat a tradisional a tinengtengngel a kas sanga ti sasao a Kaili-Pamona, makibinningayda kadagiti adu a langa kadagiti pagsasao ti sanga a Seko iti sasao nga Abagatan a Sulawesi, ken mabalin pay a mapasingkedan a pudno a sasao nga Abagatan a Sulawesi a nakaro a naimpluensiaab babaen ti sasao a Kaili-Pamona.
Santa Lucia, Ilocos Sur
Dagiti baranggay
• Paoc Norte
Santa Cruz, Marinduque
Dagiti baranggay
• Jolo
Calauan
Dagiti baranggay
• Dayap
• Hanggan
• Imok
• Lamot 1
Balbalan
Ti Balbalan ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Kalinga iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti ili ti Balbalan ket nabingbingay a politikal iti 14 a barbaranggay.
Bayambang
Dagiti baranggay
• Ataynan
Lumban
Ti Lumban ket maysa a maikatlo a klase nga ili iti probinsia ti Laguna iti Filipinas.
Dagiti baranggay
• Bagong Silang
Sasao a Tomini–Tolitoli
Ti sasao a Tomini–Tolitoli ket dagiti naisingasing a grupo dagiti pagsasao iti Golpo ti Tomini ken ti distrito ti Tolitoli idiay akin-amianan a probinsia ti Tengnga a Sulawesi, Indonesia. Daytoy ket saan pay a naipakita a dagiti dua a sanga ket as-asidegda iti tunggal amaysa kaniada ngem dagiti sabali a pagsasao ti Sulawesi, ngem daytoy ket kaaduan a manamnama iti daytoy a kaso.
Mehiko
Administratibo a pannakabingbingay
Ti Estados Unidos dagiti Mehikano ket maysa a pederasion dagiti tallo pulo ket maysa a nawaya ken dagiti naturay nga estado, a mangporma ti maysa a kappon nga agsansanay ti grado ti pannakaturay kadagiti Pederal a Distrito ken dagiti dadduma a teritorio.
Sinait
Dagiti baranggay
• Sapriana
Alcala, Pangasinan
Dagiti Baranggay
• Poblacion West
Los Baños
Ti Los Baños ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Laguna iti Filipinas.
Santo Domingo, Ilocos Sur
Dagiti baranggay
• Suksukit
Alaminos, Laguna
Dagiti baranggay
• San Benito
Magsaysay, Occidental Mindoro
Dagiti baranggay
• Purnaga
Binmaley
Ti Binmaley ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Pangasinan iti Filipinas.
Calauan
Dagiti baranggay
• Lamot 2
Pagsasao a Laiyolo
Ti pagsasao a Laiyolo (Layolo) ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti Abagatan a Sulawesi, Indonesia.
Bay
Dagiti baranggay
• Santa Cruz
Sasao a Celebiko
Akinruar a pannakaikabagian
Ti Sulawesi ket addaan kadagiti nadumaduma nga agsmang dagiti pagsasao. Dagiti pamilia ti amianan—Gorontalo, Sangiriko, ken sasao a Minahasan—ket addaan iti sistema ti pannakailinia nga Austronesio ti sintaksis a kadawyan kadagiti pagsasao ti Filipinas ken Borneo, ken nakonstrukto manen para iti proto-Malayo-Polinesio.
Mehiko
Administratibo a pannakabingbingay
Ti tunngal maysa nga estado ket adda ti bukodna a batay-linteg, kongreso, ken maysa nga ukom, ken dagiti umili ket agbutbutos babaen ti dagus a panagbutos ti gobernador para iti innem a tawen a termino, ken dagiti pannakabangi kadagiti bukodda a maymaysa a kamara a kongreso ti estado para iti tallo a tawen a termino.
Sasao a Tomini–Tolitoli
Dagiti pagsasao
Ti sumaganad a tentatibo a pannakaidasig ti sasao a Tomini–Tolitoli ket manipud iti Himmelmann (2001:20).
Ti Totoli ken Boano ket asidegda nga agkabagian ngem agbaliwda manipud kadagiti sabali a pagsasao kadagiti termino ti leksiko, ponolohia, ken dadduma pay a luglugar. Dagitoy dua a pagsasao ket mabalin a naimpluensiaan babaen ti sasao a Gorontaliko ken kaudian pay babaen ti sasao nga Abagatan a Sulawesi a kas ti Bugis ken Makassar (Himmelmann 2001:20).
Demograpia
Ti demograpia dita baba ket manipud iti Himmelmann (2001:18).
Balungao
Dagiti baranggay
• San Aurelio 3rd
Pagsasao a Kulisusu
Ti pagsasao a Kulisusu ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio (maysa kadagiti sasao a Celebiko) ti Abagatan a daya a Sulawesi, Indonesia. Daytoy ket paset ti kawar ti dialekto nga agraman kadagiti dua a bassit a dialekto ti Koroni ken Taloki.
Boac
Dagiti baranggay
• Mahinhin
Biñan
Dagiti baranggay
• De La Paz
Alaminos, Laguna
Dagiti baranggay
• San Gregorio
Cavinti
Dagiti baranggay
• Bulajo
Alaminos, Laguna
Dagiti baranggay
• San Ildefonso
• San Juan
Balbalan
Dagiti baranggay
• Ababa-an
Binmaley
Dagiti baranggay
Ti Binmaley ket nabingbingay a politikal kadagiti 33 a barbaranggay.
Inabanga
Dagiti baranggay
• Tungod
Sasao a Muna–Buton
Ti sasao a Muna–Buton ket dagiti grupo dagiti pagsasao a naisasao kadagiti isla ti Muna ken Buton iti aplaya ti probinsia ti Abagatan Daya a Sulawesi, Indonesia.
Sasao a Badaiko
Pannakaidasig
Idasig ni Zobel (2020) ti Badaiko iti sasao a Seko a kas parte ti grupo ti Seko–Badaiko iti kaunegan ti sanga ti Abagatan a Sulawesi.
Magsaysay, Occidental Mindoro
Dagiti baranggay
• Santa Teresa
Bayambang
Dagiti baranggay
• Bacnono
Bay
Dagiti baranggay
• Santo Domingo
• Tagumpay
Pagsasao a Lasalimu
Ti pagsasao a Lasalimu ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay Isla Buton iti abagatan a daya nga aplaya ti Sulawesi idiay Indonesia.
Pagsasao a Komering
Ti pagsasao a Komering ket ti pagsasao a Malayo-Polinesio a naisasao idiay Indonesia, idiay akin-abagatan a parte ti Sumatra.
Los Baños
Dagiti baranggay
Ti Los Baños ket nabingbingay a politikal iti 14 a barbaranggay.
Tibet
Ti Tibet ket maysa a banak a rehion idiay Asia, iti amianan a daya ti Himalaya, idiay Republika ti Tattao ti Tsina. Daytoy ti tradisional a pagtaengan dagiti Tattao a Tibetano ken dagiti pay dadduma nga etniko a grupo a kas dagiti Monpa, Qiang, ken dagiti Lhoba, ken itan ket ti nataengan babaen ti adu a bilang dagiti Han ken ti tattao a Hui. Ti Tibet ket isu ti kangatuan a rehion iti lubong, nga adda ti natimbeng a kangato iti.
Lumban
Dagiti baranggay
• Balimbingan (Poblacion)
Santa Cruz, Marinduque
Dagiti baranggay
• Kaganhao
Biñan
Dagiti baranggay
• Ganado
Luisiana
Ti Luisiana ket maysa a maikapat a klase nga ili iti probinsia ti Laguna iti Filipinas.
Biñan
Dagiti baranggay
• San Francisco (Halang)
Cavinti
Dagiti baranggay
• Inao-Awan
Alaminos, Laguna
Dagiti baranggay
• San Miguel
Cavinti
Dagiti baranggay
• Kanluran Talaongan
Pagsasao a Kaili
Ti pagsasao a Kaili ket ti maysa a rimpuok ti dialekto ti Austronesio iti sanga ti Celebiko, ken maysa kadagiti nangruna a pagsasao ti Tengnga a Sulawesi. Ti ayan a lugar ti Kaili ket ti nalawa a ginget ti Karayan Palu a gumay-at nga agpaabagatan manipud iti kapitolio a siudad ti Palu ti Tengnga a Sulawesi. Naisasao pay ti Kaili kadagiti kabambantayan nga adda kadagiti dua a bangir iti daytoy a ginget, ken dagiti igid ti aplaya ti Lingsat Makassar ken ti Golpo ti Tomini.
Cavinti
Dagiti baranggay
• Labayo
Sinait
Dagiti baranggay
• Tapao
Calauan
Dagiti baranggay
• Limao
Calbayog
Dagiti baranggay
• Panoypoy
Balungao
Dagiti baranggay
• San Julian
Pagsasao a Komering
Lokasion
Ti Komering ket mabirukan idiay Probinsia ti Lampung idiay akin-abagatan a Sumatra, idiay igid ti Karayan Komering.
Tibet
Rimsua ti Tibet idi maika-7 a siglo a kas maysa a naipagkaykaysa nga imperio, ngem kalpasanna daytoy ket nabingbingay kadagiti nadumaduma a teritorio. Ti kaaduan ti akinlaud ken tengnga a Tibet (Ü-Tsang) ket kankanayon dagitoy idi a bassit laeng a naipagkaykaysa babaen dagiti serye ti gobierno ti Tibet idiay Lhasa, Shigatse, wenno dagiti asideg a lokasion; dagitoy a gobierno kadagiti nadumaduma a panawen ket adda iti turay dagiti nadumaduma a katurayan dagiti Mongol ken Insik. Dagiti akindaya a rehion ti Kham ken Amdo ket kankanayon a natartaripato kadagiti saan a sentral a patneng nga estruktura ti politika, daytoy ket nabingbingay kadagiti bilang ti babassit a prinsipalidad ken dagiti grupo ti tribu, ken bayat pay a dagus a tinurturayan dagiti Insik; kaaduan kadagitoy a lugar ket kanungpalan a naitipon kadagiti probinsia ti Insik iti Sichuan ken Qinghai. Dagiti agdama a pagbeddengan ti Tibet ket sapasap dagitoy a nabangon idi maika-18 a siglo. Kalpasan ti pannakarebba ti Qing a Dinastia idi 1912, dagiti soldado ti Qing ket naikkatanda ti igam ken nakuyoganda a rimmuar idiay Lugar ti Tibet (Ü-Tsang). Ti rehion ket nangirangarang ti pannakawayana idi 1913. Kalpasanna ti Lhasa ket nangala ti panagtengngel ti akinlaud a paset ti Probinsia ti Xikang. Ti rehion ket nagtalinaay ti autonomiana aginggana idi 1951, idi kalpasan ti Panagraut ti Tibet, ti Tibet ket naitipon idi iti Republika ti Tattao ti Tsina (People's Republic of China - PRC), ken ti dati a gobierno ti Tibet ket naikkat idi 1959 kalpasan ti napaay a yaalsa. Tatta nga aldaw, ti Republika ti Tattao ti Tsina ket turturayanna ti akinlaud ken tengnga a Tibet a kas ti Autonomo a Rehion ti Tibet bayat a dagiti akindaya a lugar ket kaaduan dagitoy iti kaunegan dagiti probinsia ti Sichuan ken Qinghai. Adda dagiti irteng a maipanggep ti politikal a kasasaad ti Tibet ken dagiti agsupsuppiat a grupo ket eksiloda nga aktibo.
Los Baños
Dagiti baranggay
• Anos
Pagsasao a Lauje
Ti pagsasao a Lauje ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio iti sanga ti sasao a Celebiko ti Sulawesi idiay Indonesia.
Villasis
Dagiti baranggay
• Zone V (Pob.)
Famy
Ti Famy ket maysa a maikalima a klase nga ili iti probinsia ti Laguna iti Filipinas.
Mehiko
Administratibo a pannakabingbingay
Dagiti estado ket nabingbingay kadagiti munisipalidad, ti kabassitan a politikal nga entidad ti administrasion iti pagilian, a tinurayan babaen ti maysa a mayor wenno presidente ti munisipio (Presidente munisipal), a binutosan babaen dagiti agtaeng babaen ti kinaadu.
Mabitac
Ti Mabitac ket maysa a maikalima a klase nga ili iti probinsia ti Laguna iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Mabitac ket nabingbingay a politikal iti 15 a barbaranggay.
• Amuyong
• Lambac (Poblacion)
Inabanga
Dagiti baranggay
• U-og
Magsaysay, Occidental Mindoro
Dagiti baranggay
• Sibalat
Narvacan
Dagiti baranggay
• Turod
Binmaley
Dagiti baranggay
• Amancoro
Pagsasao a Kumbewaha
Ti pagsasao a Kumbewaha (Umbewaha) ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay Isla Buton iti abagatan a daya nga aplaya ti Sulawesi idiay Indonesia.
Calbayog
Dagiti baranggay
• Patong
• Peña (Pob.)
• Pilar
Pagsasao a Komering
Pannakaidasig
Ti Komering ket tagikua ti grupo ti sasao a Lampung, maysa kadagiti grupo iti kaunegan ti sanga ti Malayo-Polinesio ti pamilia ti pagsasao ti Austronesio. Ikeddeng ni Walker a ti Komering a kas maysa a dialekto, ken mangipresenta ti Lampung a kas agmaymaysa a pagsasao imbes a grupo dagiti pagsasao; tratuen dagiti dadduma daytoy a kas dialekto a naisangayan iti Lampung Api.
Los Baños
Dagiti baranggay
• Bagong Silang
• Bambang
• Batong Malake
• Baybayin
• Bayog
Pagsasao a Kamaru
Ti pagsasao a Kamaru ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay Isla Buton, iti abagatan a daya a Sulawesi, Indonesia.
Paete
Ti Paete ket maysa a maikapat a klase nga ili iti probinsia ti Laguna iti Filipinas.
Famy
Dagiti baranggay
Ti ili ti Famy ket nabingbingay a politikal iti 20 a barbaranggay.
Alaminos, Laguna
Dagiti baranggay
• San Roque
Mabitac
Dagiti baranggay
• Lucong
Listaan dagiti papa
thumb|Plake a mangipalpalagip kadagiti papa a naipunpon idiay [[Basilika ni San Pedro|ayan ni San Pedro (dagiti naganda iti Latin ken ti tawen a pannakaipunponda)]]
Sasao a Muna–Buton
Dagiti pagsasao
Segun ti Ethnologue 16/17 dagiti sumaganad ket dagiti pagsasao:
Sasao a Celebiko
Akinruar a pannakaikabagian
Dagiti pagsasao ti tengnga ken abagatan ti isla ket napukawdan daytoy a sistema. Inbagbagada Wouk ken Ross (2002) manipud iti daytoy a ti Sulawesi ket isu idi ti tengnga ti pannakaiwarwaras para iti grupo dagiti pagsasao a makibinningay iti daytoy a pannakapukaw, a tinawtawaganda iti Nuklear a Malayo-Polinesio. Binaybay-anda ti Gorontalo, Sangiriko, ken Minahasan iti ruar ti Nuklear a Malayo-Polinesioda, ken dagiti sabalia nadumaduma a pamilia ti Sulawesi a kas dagiti nangruna a sanga ti Nuklear a Malayo-Polinesio. Da Adelaar ken Himmelmann (2005) ad-aduda pay a mapmapan ken idasigda ti Gorontalo, Sangiriko, ken Minahasan a kas sasao a Filipino, a ti Gorontalo iti sanga ti "Kalatakan a Tengnga a Filipino" a maikuyog ti Tagalog.
Calauan
Dagiti baranggay
• Mabacan
Boac
Dagiti baranggay
• Malbog
Mogpog
Dagiti baranggay
• Pili
Bayambang
Dagiti baranggay
• Balaybuaya
Pagsasao a Komering
Bokabulario
Dagiti pagarigan dagiti batayan a balikas ti Komering:
Santa Cruz, Marinduque
Dagiti baranggay
• Kalangkang
Los Baños
Dagiti baranggay
• Lalakay
Tibet
Ti ekonomia ti Tibet ket tinurayan babaen ti pagbiagan nga agrikultura, ngem ti turismo ket agbalbalinen a dumakdakkel nga industria idiay Tibet kadagiti napalabas a dekada. Ti kaaduan a relihon idiay Tibet ket ti Tibetano a Budismo, iti pay maipatinayon adda pay ti Bön nga isu daytoy idi ti patneng a relihion ti Tibet sakbay ti isasangpet ti Budismo idi maika-7 a siglo CE (ti Bön itan ket kapadpada ti Tibetano a Budismo ) ngem adda pay dagiti minoridad a Muslim ken Kristiano. Ti Tibetano a Budismo ket kangrunaan nga impluensia iti arte, musika, ken dagiti piesta iti rehion. Ti Tibetano nga arkitektura ket mangipakpakita kadagiti Insik ken Indiano impluensia. Ti kangrunaan a makmakan idiay Tibet ket dagiti natuno a sebada, karne ti yak, ken tsa a mantekilia.
Pangil
Ti Pangil ket maysa a maikapat a klase nga ili iti probinsia ti Laguna iti Filipinas.
Lumban
Dagiti baranggay
• Balubad
Calbayog
Dagiti baranggay
• Pinamorotan
Sinait
Dagiti baranggay
• Teppeng
Famy
Dagiti baranggay
• Bacong-Sigsigan
• Bagong Pag-Asa (Poblacion)
Alaminos, Laguna
Dagiti baranggay
• Santa Rosa
Mabitac
Dagiti baranggay
• Matalatala
Pagsasao a Moronene
Ti pagsasao a Moronene ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio (maysa kadagiti sasao a Celebiko) a naisasao idiay Rehensia ti Bombana, Abagatan a daya a Sulawesi, Indonesia.
Cabuyao
Dagiti baranggay
Ti ili ti Cabuyao ket nabingbingay a politikal iti 18 a barbaranggay.
Balbalan
Dagiti baranggay
• Balantoy
Sasao a Muna–Buton
Dagiti pagsasao
Ti Busoa ken Kaimbulawa ket saanda a naisangayan a naidasig.
Narvacan
Pakasaritaan
Ti Narvacan ket naduktalan idi babaen ti ekspedisionario a puersa ti Kastila a naipatulod manipud idiay Vigan babaen ti opisial ti militar ken nabigador a ni Kapitan Juan de Salcedo. Dagiti puersa ti Kastila ket narakrak ti barkoda iti igid ti pantar ti ili. Idi isalsalakan babaen dagiti umili, sinaludsod dagiti Kastila no ania ti nagan ti lugarda. Ti insungbat met ti daulo ti ili iti Ilokano ket babaen ti panagsaludsod kadagiti Kastila iti "Nalbakan?". Inpagpagarup met dagiti Kastila a daytoy ti sungbat ti saludsodda, manipud idin ti lugar ket naaw-awaganen a kas ti Narvacan.
Pagsasao a Liabuku
Ti pagsasao a Liabuku ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti Isla Buton, iti abagatan a daya nga aplaya ti Sulawesi idiay Indonesia. Daytoy ket naikeddeng a dialekto ti Muna, daytoy ket ad-adu a managbaliw ngem dagiti sabali a dialekto ti Muna.
Sasao a Celebiko
Pangbalbaliw iti uni
1. Proto-Malayo-Polinesio iti Proto-Celebiko
Pagsasao a Mbelala
Ti pagsasao a Mbelala (Belala), wenno Tombelala, ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti sanga ti sasao a Celebiko ti Tengnga a Sulawesi, Indonesia.
Mehiko
Dagiti klasiko a paset ti panawen
Iti simmarsaruno a naporma a luglugar a nagtaltalonan ti mais ken dagiti kultural a kababalin a kas ti narikut a mitolohiko ken relihioso a narikut, ti maysa a vigesimal a numeriko a sistema (naibatay ti duapulo a sistema ti panagbilbilang), ket naiwarwaras kadagiti Mehikano a kultura iti sabsabali a lugar ti Mesoamerika. Iti daytoy a paset ti panawen dagiti purok ket nangrugrugida a nagbalbalin a sosial a napagustuan ken naparang-ay iti maysa a Naidauluan ti hepe, ken ti panagirang-ay kadagiti dakkel a sentro ti pagseremonian.
Mogpog
Dagiti baranggay
• Puting Buhangin
Balinghoy
Ti balinghoy (kamoteng kahoy iti Tagalog; cassava wenno manioc iti Ingles; yuca iti Espaniol; mandioca, aipim, wenno macaxeira iti Portuges), ket maysa a perenial a muyong ti pamilia ti Spurge a maimulmula a kangrunaan para iti tinawen nga apit iti makan a bagasna. Sigud nga agtubtubo kadagiti pagilian ti Brasil ken Paraguay ngem itan nasarakanen kadagiti luglugar a tropikal ken subtropikal.
Pangil
Dagiti baranggay
Ti Pangil ket nabingbingay a politikal iti 8 a barbaranggay.
Cavinti
Dagiti baranggay
• Layasin
Calbayog
Dagiti baranggay
• Quezon
Lumban
Dagiti baranggay
• Caliraya
Sinait
Dagiti baranggay
• Tubigay
Listaan dagiti papa
Daytoy a kronolohiko a listaan dagiti papa ket maipada ti naited idiay Annuario Pontificio babaen ti paulo a "I Sommi Pontefici Romani" (Ti Kangatuan nga Obispo iti Roma), a malaksid kadagiti nalawag a naibaga a kas dagiti kontrapapa. Daytoy ket tinawen a naipablaak babaen ti Romano a Curia, ti Annuario Pontificio ket saan nga agikabkabil kadagiti agsasaruno a bilang kadagiti papa, a nangibagbaga a saan a mabalin nga ikeddeng no ania a bangir ti nairepresenta kadagiti nadumaduma a panawen ti nainkalintegan a panagsasaruno, iti naisangsangayan a maipanggep ken ni Papa Leon, Papa Benedicto V ken dagiti papa ti tengnga a maika-11 a siglo.
Sinait
Dagiti baranggay
• Ubbog
Rambutan
Ti rambutan (Nephelium lappaceum) ket maysa a kalalaingan ti kadakkelna a tropikal a kayo iti pamilia ti Sapindaceae a naisigud iti umabagatan-a-daya nga Asia, ken addaan iti makan a bunga]]. Mapatpati a ti rambutan ket patneng iti pururo ti Malayo nupay saan a maitudo ti kusto a nagtaudanna. Asideg a kabagian ti dadduma a bungbunga a tropikal kas iti lychee, longan ken mamoncillo.
Binmaley
Dagiti baranggay
• Balagan
Sasao a Muna–Buton
Dagiti pagsasao
Ti sabali pay a mabalin a pagsasao a Buton ket ti Hukumina, a naisasao idi idiay Isla Buru ngem mabalin a tidda iti maysa a daan a migrasion manipud iti Buton.
Narvacan
Pakasaritaan
Ginayyen ni Salcedo ti bassit a tribu dagiti patneng a tattao ti ginget a nagtataeng iti lugar bayat a dagiti Kastila ket nangipatakderda iti ili idi 1576. Kas paset ti moderno nga ili, ti parokia ti Romano Katoliko ket binagon idi babaen ti relihioso nga urnos dagiti Agostino idi 25 Abril 1587. Ti parokia ti Narvacan ket agbalinto a maysa kadagiti immuna a parokia ti Romano Katoliko iti agdama a probinsia ti Ilocos Sur.
Magdalena, Laguna
Ti Magdalena ket maysa a maikapat a klase nga ili iti probinsia ti Laguna iti Filipinas.
Narvacan
Pakasaritaan
Ti Narvacan ket naurnos idi babaen kadagiti tradision iti naarian a gobierno ti Espania. Ti naarian a pamilia ti Habsburg ket nagserbida idi a kas daulo ti estado nga isuda met ti nangidutok kenni Santiago de Vera a kas Presidente ti Royal Audiencia – ti gobernador ti rehion a pakabirukan ti Narvacan. Idi 1589, ni Gobernador Vera ket indutokna ni Nicolas de Figueroa a kas ti immuna nga Encomendero de Narvacan – kangrunaan nga administrador ti ili ken dagiti kaarrubana iti sistema ti encomienda. Ti papelna ket kanungpalan a nagbalin iti opisina iti alcalde.
Sasao a Celebiko
Pangbalbaliw iti uni
2. Proto-Celebiko iti Proto-Akindaya a Celebiko
Narvacan
Demograpia
thumb|right|Simbaan ti Narvacan
Pagsasao a Muna
Ti pagsasao a Muna ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naipangpangruna a naisasao idiay isla ti Muna ken ti kadenna nga akinlaud a parte ti Isla Buton, iti abagatan a daya nga aplaya ti Sulawesi idiay Indonesia.
Narvacan
Demograpia
Dagiti umili ti Narvacan ket kaaduan a Romano Katoliko. Adda met dagiti minoridad a Metodista a Kristiano. Ti pagsasao ti ili ket Ilokano.
Ekonomia
Mabirukan daytoy iti lumaud a pantar ti isla ti Luzon, ti Narvacan ket mabirukan iti ginget a napalikmutan dagiti bantay. Ti nalames a rehion nga addaan iti nalamiis ken kalalainganna a tropikal a klima, dagiti kangrunaan nga apit ti Narvacan ket mais, kapas, anyil, bagas, unas ken tabako.
Bayambang
Dagiti baranggay
• Banaban
Bay
Dagiti baranggay
• Tranca
Villasis
Dagiti baranggay
• Zone I (Pob.)
Albert Einstein
thumb|right|222px|Ni Albert Einstein, niretrato ni Oren J. Turner idi [[1947.]] Ni Albert Einstein (Marso 14, 1879 – Abril 18, 1955) ket maysa a nayanak nga Aleman a theoretical a fisico a naipangruna ti kinasiribna (maysa a henio), ken mabigbig kas kaindaklanan a sientista iti maika-20 a siglo. Isuna ti nangisingasing iti teoria ti relatividad ken dadakkel dagiti naiburayna a kontribusion iti pannakabukel ti quantum mechanics, statistical mechanics, ken cosmolohia. Napadayawan idi 1921 iti Premio Nobel iti Fisica gapu iti panangilawlawagna iti photoelectric effect idi 1905 ken "kadagiti serviciona iti Teoretikal a Fisica." Kalpasan a mainawna ti bukodna a sapasap a teoria iti relatividad idi Noviembre 1915, nagbalin a nalatak iti sangalubongan.
Famy
Dagiti baranggay
• Balitoc
Balungao
Dagiti baranggay
• San Leon
Lumban
Dagiti baranggay
• Concepcion
Listaan dagiti papa
Ti 2001 edision ti Annuario Pontificio ket nangipakaamo kadagiti "ganggani a 200 a panagitarimaan kadagiti adda a biograpia dagiti papa, manipud ken ni San Pedro aginggan ken ni Juan Pablo II". Dagiti natarimaan ket maipanggep kadagiti petsa, a naipangpangruna kadagiti immuna a dua a siglo, lugar a nakaipasngayan ken apelyido ti maysa a papa.
Los Baños
Dagiti baranggay
• Maahas
Biñan
Dagiti baranggay
• Langkiwa
Balbalan
Dagiti baranggay
• Balbalan Proper
Alcala, Pangasinan
Dagiti Baranggay
• San Juan
Luisiana
Dagiti baranggay
• De La Paz
Sasao a Celebiko
Pangbalbaliw iti uni
3. Proto-Akindaya a Celebiko iti Proto-Saluan–Banggai
Narvacan
Listaan dagiti dati a mayor
Idi las-ud ti turay dagiti Kastila, ti munisipal a gonierno ket indauluan idi babaen ti Gobernadorcillos. Ti titulo ti ehekutibo a daulo ti ili, nupay kasta, daytoy ket nagbalin kadagiti Kapitan, Presidente Militar, Alcalde Mayor, Mayor Militar, ken Mayor ti ili.
Sasao a Celebiko
Pangbalbaliw iti uni
4. Proto-Akindaya a Celebiko iti Proto-Akin-abagatan a daya a Celebiko
Uong ti garami
Ti uong ti garami wenno uong ti saba (Volvariella volvacea; iti Ingles: Paddy straw) ket maysa a nalatak nga uong a maipatpatubo iti garami (ti pagay) ken bulong ti saba iti Filipinas ken Abagatan a daya nga Asia. Dagiti uong iti henero a Volvariella ket ibagianda ti 16% a dagupl nga apit ti maimulmula ken matartaraken a masida nga uong iti sangalubongan.
Bayambang
Dagiti baranggay
• Bani
Mehiko
Dagiti klasiko a paset ti panawen
Kadagiti kasapaan a narikut a sibilisasion idiay Mehiko idi ket ti Olmec a kultura a nagrangrang-ay idiay Aplaya ti Golpo idi agarup a 1500 BCE. Ti Olmec a kababalin ti kultura ket naiwarwaras babaen ti Mehiko kadagiti sabali a pannakaporma a panawen ti kultura idiay Chiapas, ti Oaxaca ken ti Ginget ti Mehiko. Ti pannkaporma a paset ti panawen ket nakakitkita ti pannakaiwarwaras ti naisangsangayan a relihioso ken dagiti simboliko a tradision, ken dagiti pay artistiko ket dagiti arkitektural a karikutan. Iti simmarsaruno a kasakbayan a klasiko a paset ti panawen, dagiti sibilisasion ti Maya ken Zapoteco ket nakaparang-ayda kadagiti narikut a sentro idiay Calakmul ken Monte Albán. Iti las-ud ti daytoy a paset ti panawen ti immuna nga gapyso a Mesoamerikano a sistema ti panagsurats ket naparang-ay kadagiti kultura ti Epi-Olmec ken ti Zapoteco, ken ti Mesoamerikano a tradision ti panagsurat ket nakaabot ti kasayaatna iti Klasiko a Maya a Hieroglipiko a sinuratan.
Bay
Dagiti baranggay
• San Agustin (Poblacion)
• San Nicolas (Poblacion)
Mabitac
Dagiti baranggay
• Nanguma
Calauan
Dagiti baranggay
• Masiit
Magdalena, Laguna
Dagiti baranggay
• Alipit
Santa Cruz, Marinduque
Dagiti baranggay
• Kamandugan
Balungao
Dagiti baranggay
• San Marcelino
• San Miguel
Mogpog
Dagiti baranggay
• Sayao
Pagsasao a Rahambuu
Ti pagsasao a Rahambuu ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti Abagatan a daya a Sulawesi, Indonesia.
Paete
Dagiti baranggay
Ti Paete ket nabingbingay a politikal iti 9 a barbaranggay.
Pagsanjan
Ti Pagsanjan ket maysa a maikatlo a klase nga ili iti probinsia ti Laguna iti Filipinas.
Biñan
Dagiti baranggay
• Loma
Balbalan
Dagiti baranggay
• Balbalasang
Che Guevara
Ni Dr. Ernesto Guevara (Hunio 14, 1928 – Oktubre 9, 1967), kaaduan nga am-ammo a kas ni Che Guevara wenno el Che, ket maysa nga Arhentino a Marxista a rebolusionario ken Kubano a daulo ti guerila. Kameng ni Guevara iti Tignay a Maika-26 ti Hulio ni Fidel Castro a nangribbuot ken nangagaw iti poder iti Kuba idi 1965.
Sinait
Dagiti baranggay
• Zapat
Pagsasao a Pancana
Ti pagsasao a Pancana ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti Isla Buton, iti akin-abagatan a daya ti Sulawesi idiay Indonesia.
Calbayog
Dagiti baranggay
• Rawis (Pob.)
Mehiko
Dagiti klasiko a paset ti panawen
Idiay Tengnga a Mehiko, ti karang-ayan a klasiko a paset ti panawen ket nakakita ti irarang-ay tiTeotihuacano, a nagporma ti milisia ken komersio nga imperio a ti politikal nga impluensiana ket naigay-at iti abagatan aginggana iti Maya a luglugar ken iti pay amianan. Iti paset ti panawen a karang-ayna, ti Teotihuacan, ket naglaon kadagiti kadakkelan a pyramide nga estruktura a nabangon idi kasakbayan ti Columbian nga Kaamerikaan, adda ti populasion iti nasurok a 150,000 a tattao. Iti panawen a pannakarebba ti Teotihuacán idi agarup a 600 CE, ti panagsalsalisal a baetan dagiti kangrunaan a sentro ti politiko ket nangrugrugi idiay tengnga a Mehiko a kas ti Xochicalco ken Cholula. Iti daytoy a panawen idi las-ud ti Epi-Klasiko a Nahua a tattao ket nangrugrugida nga immal-alis iti abagatan idiay Mesoamerika manipud iti Amianan, ken politikal ken kultural a nagbalbalinda a nagturturay idiay tengnga a Mexico, idi pinapanawda dagiti agsasao kadagiti pagsasao a Oto-Manguean.
Villasis
Dagiti baranggay
• Zone II (Pob.)
Famy
Dagiti baranggay
• Banaba (Poblacion)
Listaan dagiti papa
Ti termino a papa (Latin: papa "ama") ket naus-usar kadagiti nadumaduma a Simbaan a mangibaga kadagiti kangatuan ng aespiruitual a dauloda (kas pagarigan ti Koptiko a Papa). Daytoy a titulo iti Ingles a pnag-usar ket kadawyan a mangitudo iti daulo ti Romano Katoliko a Simbaan. Ti Romano Katoliko a papa ket agus-usar kadagiti nadumaduma a titulo babaen ti tinawidan, a mairamn ti Papa, Summus Pontifex, Pontifex Maximus, ken Servus servorum Dei. Ti tunggal maysa a titulo ket nainayon idi babaen ti naisangsangayan a paspasamak ti pakasaritaan ket saan a maipada kadagiti sabali a kalintegan ti papa, daytoy ket mabalin a mabalbaliwan.
Magdalena, Laguna
Dagiti baranggay
• Malaking Ambling
Santa Cruz, Marinduque
Dagiti baranggay
• Kasily
Pakil, Laguna
Ti Pakil ket maysa a maikalima a klase nga ili iti probinsia ti Laguna iti Filipinas.
Santa Cruz, Marinduque
Dagiti baranggay
• Kilo-kilo
Mogpog
Dagiti baranggay
• Silangan
Santa Cruz, Marinduque
Dagiti baranggay
• Labo
Pagsasao a Moma
Ti pagsasao a Moma ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio tisanga ti sasao a Celebiko nga insasao idiay Tengnga a Sulawesi, Indonesia. Historikal daytoy a dialekto ti Kaili, ngem agbalbaliw gapu ti napigsa nga impluensia manipud iti Uma.
Lumban
Dagiti baranggay
• Lewin
Pagsasao a Sedoa
Ti pagsasao a Sedoa ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti sanga ti sasao a Celebiko ti Tengnga a Sulawesi, Indonesia.
Balungao
Dagiti baranggay
• San Raymundo
Biñan
Dagiti baranggay
• Malaban
Binmaley
Dagiti baranggay
• Balogo
Cabuyao
Dagiti baranggay
• Baclaran
Che Guevara
Kalpasan ti ipapatay ni Guevara, nagbalin isuna a bannuar dagiti sosialista a rebolusionario a tignay iti Maikatlo a Lubong, kas maysa a teorista ken taktiko ti pannakigubat.
Pagsasao a Rampi
Ti pagsasao a Rampi ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti Tengnga ken Abagatan a Sulawesi, Indonesia.
Mabitac
Dagiti baranggay
• Numero
Sasao a Celebiko
Pangbalbaliw iti uni
5. Proto-Akin-abagatan a daya a Celebiko iti Proto-Bungku–Tolaki
Bayambang
Dagiti baranggay
• Batangcawa
Boac
Dagiti baranggay
• Malusak (Poblacion)
Uong ti garami
Listaan dagiti sebbangan
• Volvariella bombycina
Magdalena, Laguna
Dagiti baranggay
• Munting Ambling
Famy
Dagiti baranggay
• Caballero (Poblacion)
Pakil, Laguna
Dagiti baranggay
Ti Pakil ket nabingbingay a politikal iti 13 a barbaranggay.
Famy
Dagiti baranggay
• Calumpang (Poblacion)
Pagsasao a Tolaki
Ti pagsasao a Tolaki (To'olaki), wenno Tolakines, ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti sanga ti pagsasao a Celebiko ken ti nangruna a pagsasao ti Abagatan a daya a Sulawesi, Indonesia.
Pagsasao a Pendau
Ti pagsasao a Pendau (Ndau), wenno Umalasa, ket ti maysa a pagsasao nga Austronisio ti sanga ti pagsasao a Celebiko ti Sulawesi idiay Indonesia.
Inabanga
Dagiti baranggay
• Ubujan
Luisiana
Dagiti baranggay
• Baranggay Zone I (Poblacion)
Pagsasao a Taje
Ti pagsasao a Taje (Aje), wenno Petapa (Tapa), ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti sanga ti pagsasao a Celebiko ti Sulawesi idiay Indonesia.
Pagsasao a Tomadino
Ti pagsasao a Tomadino ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti sanga ti pagsasao a Celebiko ti Tengnga a Sulawesi, Indonesia.
Binmaley
Dagiti baranggay
• Basing
• Baybay Lopez
• Baybay Polong
Pagsasao a Sarudu
Ti pagsasao a Sarudu ket ti maysa a pagsasao nga Austronisio ti sanga ti sasao a Celebiko ti Laud a Sulawesi, Indonesia.
Sasao a Celebiko
Pangbalbaliw iti uni
6. Proto-Akin-abagatan a daya a Celebiko iti Proto-Muna–Buton
Rizal, Laguna
Dagiti baranggay
Ti Rizal ket nabingbingay a politikal iti 11 a barbaranggay.
Balbalan
Dagiti baranggay
• Buaya
Uong ti garami
Listaan dagiti sebbangan
• Volvariella caesiotincta
Bayambang
Dagiti baranggay
• Beleng
Pagsasao a Tajio
Ti pagsasao a Tajio (Ajio), wenno Kasimbar, ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti sanga ti pagsasao a Celebiko ti Sulawesi idiay Indonesia.
Los Baños
Dagiti baranggay
• Malinta
Pakil, Laguna
Dagiti baranggay
• Baño (Poblacion)
Listaan dagiti papa
Relihioso nga urnos
34 a papa ket kameng idi dagiti relihioso nga urnos. Dagitoy ket mangiran dagiti:
Famy
Dagiti baranggay
• Cuebang Bato
Santa Cruz, Marinduque
Dagiti baranggay
• Lamesa
Luisiana
Dagiti baranggay
• Baranggay Zone II (Poblacion)
Lumban
Dagiti baranggay
• Maracta (Poblacion)
Mogpog
Dagiti baranggay
• Sumangga
Pagsanjan
Dagiti baranggay
Ti Pagsanjan ket nabingbingay a politikal iti 16 a barbaranggay.
Biñan
Dagiti baranggay
• Malamig
Binmaley
Dagiti baranggay
• Biec