cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Imperio a Mongol
Ti imperio ket nangrugrugi a naisinsina a kas ti maysa aresulta kadagiti gubat a maipanggep kadagiti panagsasaruno, a kas dagiti appo ni Genghis Khan ket nagsisinnuppiatda no ti naarian a linia ket nasken a mangsurot manipud iti anak a lalaki ni Genghis ken ti tumawid a ni Ögedei, wenno ti maysa kadagiti sabali nga anakna a lalaki a kas ni Tolui, Chagatai, wenno ni Jochi. Dagiti Toluid ket nagballigida kalpasan ti nadara a panagpurga kadagiti sangkatipunan ti Ögedeid ken Chagataid, ngem dagiti panagsisinnuppiat ket nagtultuloy kadagiti kaputotan iti Tolui. Idi ti maysa a Nalatak a Khan ket pimmusay, dagiti kasuppiat a konseho ti kurultai ket aggigiddanda nga agpili kadagiti nadumaduma a sumaruno, a kas ti agkabsat a lallaki a ni Ariq Böke ken ni Kublai, isuda a dua ket napili ken dagitoy dua ket saanda laeng a nagsinnungat, ngem nangikaskasoda pay kadagiti kumarkarit manipud kadagiti kaputotan ni Genghis nga annakna a lallaki. Ni Kublai ket nagballigi a nangala ti bileg, ngem sinaruno daytoy ti sibil a gubat, idi ni Kublai ket nagpaspadas, ngem napaay, a nangal manen ti panagtengngel dagiti pamilia ti Chagatayid ken Ögedeid.
Ti Gubat ti Ain Jalut ket nangmarka ti nangato a puntos ti danum iti Mongol a panagrukma, ken idi ti immuna nga banse ti Mongol a permanente a naabak iti dagus a gubat iti paggugubatan. Kalpasan dagiti dati a pnnakaabak iti pagggubatan, dagiti Mongol ket kankanayonda a nagsubsubli ken nagibalbales kadagiti pannaka-abakda, a dimtengan daytoy pannakaabak dagiti kabusorda. Ti Gubat ti Ain Jalut ket nangmarka ti immuna a panawen a naaramidda daytoy.
Babaen ti panawen nga ipupusay ni Kublai idi 1294, ti Imperio a Mongol ket nabungbungtol kadagiti uppat a nagsisina a khanate wenno imperio, a ti tunggal maysa ket ket napnapan kadagiti bukodda nga interesado ken gandat: ti Nabalitokan a Horda a khanate iti amianan a laud, ti Chagatai Khanate iti laud, ti Ilkhanate iti abagatan a laud, ken ti Yuan a Dinastia a naikuartel iti moderno nga aldaw a Beijing. Idi 1304, dagidi tallo nga akinlaud a khanate ket nabiitda a nangawat iti nominal a panangituray ti Yuan a Dinastia,  ngem idi naparmek babaen ti Han nga Insik a [[Ming a Dinastia] idi 1368, ti Imperio a Mongol ket kanungpalan a nawara.
South Carolina
Ti South Carolina wenno Carolina Sur ket maysa nga estado a mabirukan idiay Nauneg nga Abagatan iti Estados Unidos. Ti South Carolina ket maysa kadagiti 13 nga orihinal a probinsia a kolonia ti Britania, ken naawatan iti kappon idi Mayo 23, 1788. Ti Columbia ti kaddakelan a siudadna ket isu met ti kapitoliona ngem ti Greenville-Spartanburg-Anderson wenno "Upstate" ti kaddakelan a metro a siudadna.
Pagsasao a Tamambo
Ti pagsasao a Tamambo, wenno Malo, ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko nga insasao babaen dagiti 4,000 a tattao idiay Malo ken dagiti asideg nga isla iti Vanuatu.
The Silence of the Lambs (pelikula)
Ti The Silence of the Lambs (Ti Kinaulimek dagiti Karnero) ket ti Amerikano a pelikula idi 1991 nga inturong babaen ni Jonathan Demme ken nagbida da Jodie Foster, Anthony Hopkins, ken ni Scott Glenn. Ti pelikula ket naibatay iti 1988 a nobela iti isu met laeng a nagan babaen ni Thomas Harris.
Pagsasao a Dano
Ti pagsasao a Dano (Akinngato nga Asaro) ket ti pagsasao a Papuano nga insasao babaen dagiti agarup a 30,000 a tattao idiay Distrito ti Goroka ti Probinsia ti Akindaya a Kabambantayan, Papua Baro a Guinea.
Zarraga
Dagiti baranggay
• Balud Lilo-an
• Balud I
• Balud II
• Dawis Centro
• Dawis Norte
• Dawis Sur
• Gines
• Inagdangan Centro
• Inagdangan Norte
• Inagdangan Sur
• Jalaud Norte
• Libongcogon
• Malunang
• Pajo
• Ilawod Poblacion
• Ilaya Poblacion
• Sambag
• Sigangao
• Talauguis
• Talibong
• Tubigan
• Tuburan
• Tuburan Sulbod
Metro Manila
Ti Metro Manila, gagangay a maaw-awagan pay Manila laeng iti ruar ti metropolis, ket ti metropolitano a sakup a pakabirukan ti Siudad ti Manila, ti rehional a sentro iti Filipinas. Ti metropolis ket opisial a maawagan kas Nailian a Kapitolio a Rehion wenno ken buklen ti Siudad ti Manila ken dagiti 17 a siudad, a pakairamanan ti Siudad ti Quezon, ti kapitolio ti pagilian idi 1948-1976.
Papa Benedicto XIII
Ni Papa Benedicto XIII (2 Pebrero 1650 – 21 Pebrero 1730), ket naipasngay a kas ni Pietro Francesco Orsini, ken kalpasan daytoy Prayle Vincenzo Maria Orsini, O.P., ket isu idi ti papa manipud idi 1724 aginggana idi pimmusay.
Binuangan
Ti Binuangan ket maysa a maika-6 a klase nga ili iti probinsia ti Misamis Oriental iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Binuangan ket nabingbingay a politikal iti 8 a barbaranggay.
Oktubre
Ti Oktubre ket ti maika-10 a bulan iti kalendario a Gregoriano. Addaan ti Oktubre iti 31 nga al-aldaw.
Tubungan
Dagiti baranggay
Ti Tigbauan ket politikal a nabingbingay iti 48 a barbaranggay.
Papa Clemente XII
Ni Papa Clemente XII (7 Abril 1652 – 6 Pebrero 1740), ket naipasngay idi a kas ni Lorenzo Corsini, ket isu idi ti papa manipud idi 12 Hulio 1730 aginggana idi 6 Pebrero 1740.
Tubungan
Dagiti baranggay
• Adgao
• Ago
• Ambarihon
• Ayubo
• Bacan
• Bagunanay
• Balicua
• Bantayanan
• Zone I (Pob.)
• Zone II (Pob.)
• Zone III (Pob.)
• Bato
• Bikil
• Boloc
• Bondoc
• Borong
• Daga-ay
• Desposorio
• Igdampog Norte
Balingasag
Ti Balingasag ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Misamis Oriental iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Balingasag ket nabingbingay a politikal iti 30 a barbaranggay.
Tubungan
Dagiti baranggay
• Igpaho
• Igtuble
Balingasag
Dagiti baranggay
• Balagnan
• Baliwagan
Tubungan
Dagiti baranggay
• Ingay
Balingasag
Dagiti baranggay
• San Francisco
• Binitinan
1966
Ti 1966 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Sabado iti kalendario a Gregoriano.
Balingasag
Dagiti baranggay
• Blanco
1966
Agosto
thumb|140px|[[Halle Berry]]
Tubungan
Dagiti baranggay
• Isauan
1966
Pebrero
thumb|right|140px|[[Buster Keaton]]
Tubungan
Dagiti baranggay
• Jolason
Tengnga a Luzon
Ti Tengnga a Luzon ket isu ti rehion ti Filipinas a mangsakup iti kalawaan a tanap iti pagilian a pakaap-apitan ti kaaduan a taudan ti bagas ti pagilian. Buklen ti 7 a probinsia: Aurora, Bataan, Bulacan, Nueva Ecija, Pampanga, Tarlac, ken Zambales. Ti Siudad ti San Fernando, iti Pampanga, ti rehional a sentrona.
Addaan iti 14 a siudad: Balanga iti Bataan; Cabanatuan, Gapan, Muñoz, Palayan ken San Jose iti Nueva Ecija; Olongapo iti Zambales; Angeles ken Siudad ti San Fernando iti Pampanga; San Jose del Monte, Siudad ti Meycauayan ken Malolos iti Bulacan; ken Tarlac iti Tarlac.
Tubungan
Dagiti baranggay
• Lanag Norte
• Lanag Sur
• Male
• Mayang
Balingasag
Dagiti baranggay
• Camuayan
Tubungan
Dagiti baranggay
• Molina
Pagsasao a Tokano
Ti pagsasao a Tokano ket ti pagsasao a Trans-Baro a Guinea nga insasao baaben dagiti agarup a 6000 a tattao idiay Distrito ti Goroka ti Probinsia ti Akindaya a Kabambantayan, Papua Baro a Guinea. Ammo pay daytoy a kas Gamuso, Tokama, Yufiyufa, Zaka, Zuhozuho, ken Zuhuzuho.
Tubungan
Dagiti baranggay
• Morcillas
• Nagba
• Navillan
• Pinamacalan
• San Jose
• Sibucauan
• Singon
• Tabat
• Tagpu-an
• Talento
• Teniente Benito
• Victoria
Balingasag
Dagiti baranggay
• Cogon
Pagsasao a Kanite
Ti pagsasao a Kanite ket ti pagsasao a Papuano a naisasao idiay Probinsia ti Akindaya a Kabambantayan, Papua Baro a Guinea.
Balingasag
Dagiti baranggay
• Dansuli
• Dumarait
• Hermano
• Kibanban
• Linabu
• Linggangao
• Mandangoa
• Napaliran
• Baranggay 1 (Pob.)
• Baranggay 2 (Pob.)
• Baranggay 3 (Pob.)
• Baranggay 4 (Pob.)
• Baranggay 5 (Pob.)
• Baranggay 6 (Pob.)
• Quezon
• Rosario
• Samay
• San Isidro
• San Juan
• Talusan
Fedora
Ti Fedora Core ket maysa a waras ti Linux a pinartuat ti Proyekto a Fedora, maysa a komunidad dagiti agputputar ti lukat a kodigo a programa ken aplikasion, ken ti es-esponsoran ti Red Hat. Panggep ti Fedora Core ti maysa a kompleto ken naisapasapan a maaramat-amin a sistema a panangpaandar nga aglaon laeng kadagiti nawaya a software ken lukat a kodigo a software. Naibasar ti Fedora Core iti orihinal a waras a Red Hat Linux ket panggepna a suktan ti waras a pangkonsumo ti Red Hat Linux
Pagsasao a Tambotalo
Ti pagsasao a Tambotalo, wenno Biliru, ket ti gangani nga awanen a pagsasao nga Oceaniko a naisasao iti bugbugtong a purok iti abagatan a daya nga Isla Espiritu Santo iti Vanuatu.
Casablanca (pelikula)
Ti Casablanca ket ti Amerikano a pelikula ti romantiko a drama idi 1942 nga inturong babaen ni Michael Curtiz ken naibatay iti drama ti entablado ti Everybody Comes to Rick's da Murray Burnett ken ni Joan Alison. Dagiti nagbida ket da Humphrey Bogart, Ingrid Bergman, ken ni Paul Henreid; mangiladawan pay daytoy da Claude Rains, Conrad Veidt, Sydney Greenstreet, Peter Lorre, ken ni Dooley Wilson.
Claveria, Misamis Oriental
Ti Claveria ket maysa a maika-6 a klase nga ili iti probinsia ti Misamis Oriental iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Claveria ket nabingbingay a politikal iti 8 a barbaranggay.
Papa Benedicto XIV
Ni Papa Benedicto XIV (31 Marso 1675 – 3 Mayo 1758), ket naipasngay idi a kas ni Prospero Lorenzo Lambertini, ket isu idi ti Papa manipud idi 17 Agosto 1740 aginggana idi 3 Mayo 1758.
Pagsasao a Keyagana
Ti pagsasao a Keyagana (Ke’yagana) ket ti pagsasao a Papuano a naisasao idiay Probinsia ti Akindaya a Kabambantayan, Papua Baro a Guinea.
Benin
Ti Benin (dati a, Dahomey), opisial a ti Republika ti Benin, ket maysa a pagilian idiay Laud nga Aprika. Daytoy ket beddengan babaen ti Togo iti laud, babaen ti Nigeria iti daya ken babaen ti Burkina Faso ken Niger iti amianan. Kaaduan ti populasion ket agtataeng iti bassit nga akin-abagatan nga aplaya ti Sikko ti Benin. Ti kapitolio ti Benin ket ti Porto-Novo, ngem ti tugaw ti gobierno ket idiay Cotonou, ti kadakkelan a siudad ti pagilian. Ti Benin ket sumakop ti kalawa iti agarup a 110,000 kuadrado kilometro (42,000 kd mi), nga addaan iti populasion iti agarup a 9.05 a riwriw. Ti Benin ket maysa a tropikal, sub-Sahara a pagilian, a kaaduan nga agkamkammatalek iti agrikultura, nga adu dagiti pagitrabahoan ken matgedan nga agpataud manipud iti pagbiagan a panagtaltalon.
Ti opisial a pagsasao ti Benin ket Pranses. Nupay kasta, dagiti patneng a pagsasao a kas ti Fon ken Yoruba ket kadawyan dagitoy a maisasao. Ti kadakkelan a relihioso a grupo idiay Benin ket ti Romano Katolisismo, ken asideg nga insarsarunuan ti Islam, Vodun ken Protestantismo. Ti Benin ket maysa a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, ti Kappon ti Aprika, ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan, Kappia ken Pagtitinnulongan a Sona ti Abagatan nga Atlantiko, La Francophonie, ti Komunidad dagiti estado ti Sahel-Sahara, ti Asosasion ti Agpatpataud ti Petroleo ti Aprika ken ti Turay ti Niger Labneng.
Manipud idi maika-17 ken maika-19 a siglo, ti moderno tattan a Benin ket tinurayan idi babaen ti Pagarian ti Dahomey. Daytoy a rehion ket nakunkuna idi a kas ti Tagabu nga Aplaya manipud idi nasapa nga maika-17 a siglo gapu ti kaadu dagiti bilang dagiti tagabu a naipatulod iti Baro a Lubong idi las-ud ti Trans-Atlantiko a komersio ti tagabu. Kalpasan idi narebba ti panagtagabu, ti Pransia ket nagtengngel ti pagilian ket ninagananna manen ti Pranses a Dahomey. Idi 1960, ti Dahomey ket nakagun-od ti napno a pannakawayawaya manipud iti Pransia, a nakaited daytoy ti demokratiko a gobierno para kadagiti simmaruno a 12 a tawtawen.
Ti Marxista-Leninista nga estado a tinawtawagan a ti Republika ti Tattao ti Benin ket adda idi nagbaetan ti 1972 ken 1990. Adda dagiti adu a nagtaudan a nangibagbaga a daytoy a turay ket nagturongan kadagiti panagparukma ken pannakarebba ti ekonomia. Ti Republika ti Benin ket naporma idi 1991 a nakaiyeg ti adu a partido a panagbutbutos.
Pagtitinnulongan ti Ekonomia ti Asia-Pasipiko
Ti Pagtitinnulongan ti Ekonomia ti Asia-Pasipiko (Asia-Pacific Economic Cooperation - APEC) ket ti forum para kadagiti 21 a miembro ti ekonomia ti Iking ti Pasipiko a mangital-o ti nawaya a panagatagilako iti amin a past ti rehion ti Asia-Pasipiko. Daytoy ket nabangon idi 1989 iti panagsungbat ti dumakdakkel nga interdependensia kadagiti ekonomia ti Asia-Pasipiko ken ti iyuumay dagiti rehional a paset ti komersio kadagiti sabali a parte iti lubong; tapno mapabassit kadagiti panagbutbuteng iti industrialisado unay a Hapon (miembro ti G8) ket mangiturayto ti aktibidad ti ekonomia iti rehion ti Asia-Pasipiko; ken tapno mabangon dagiti baro apagtagilakuan para kadagiti produkto ti agrikultura ken dagiti naata materiales iti las-ud ti Europa.
Lingsat Laut
Ti Lingsat Laut (Selat Laut) ket mangisina iti Isla Laut ken Kalimantan, iti paset ti Indonesia iti isla ti Borneo. Daytoy ket maysa a nangruna a dalan iti komersio iti puerto ti Kotabaru manipud iti asideg a Lingsat Makassar.
Ti kaatiddog ti lingsat ket agarup a 35 nautika milia, a maikapet iti Lingsat Makassar iti amianan ken ti Baybay Java iti abagatan. Ti kalawaan a parte iti daytoy a lingsat ket iti lugar ti Batulicin nga agarup a 3 a nautika milia ken ti kaakikidan ket 1 a nautika milia iti lugar ti Kotabaru. Adda dagiti uppat nga isla a mabirukan iti Lingsat Laut:
1967
Ti 1967 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Domingo iti kalendario a Gregoriano.
Hunio
thumb|140px|[[Nicole Kidman]]
Hulio
thumb|140px|[[Philip Seymour Hoffman]]
Oktubre
thumb|140px|[[Julia Roberts]]
Disiembre
thumb|140px|[[Jamie Foxx]]
Oktubre
thumb|right|140px|[[Che Guevara]]
Columbia, South Carolina
Ti populasion ti Columbia segun ti senso ti Estados Unidos idi 2010 ket 129,272. Ti senso ti Estados Unidos idi 2013 ket nangkarkulo ti populasion ti siudad iti 133,358. Ti Columbia ket isu pay ti tugaw ti kondado ti Kondado ti Richland, ngem ti paset ti siudad ket gumay-at iti kaarubana a Kondado ti Lexington. Ti siudad ket isu ti sentro ti metropolitano a lugar ti estadistika iti 793,779, ti maikadua a kadakkelan iti kaunegan ti estado. Ti nagan a "Columbia" ket poetiko a termino para iti Kaamerikaan a nagtaud manipud kenni Christopher Columbus.
Mabirukan daytoy iti iti amianan a laud iti heograpiko a sentro ti South Carolina, ti Columbia ket isu ti kangrunaan a siudad ti rehion ti katengnaan ti South Carolina, ken mangbukel daytoy kadagiti nadumaduma a kondado iti sentral apaset ti estado. Ti siudad ket mabirukan iti nagsasabtan dagiti dua a karayan, ti Saluda ken ti Broad, nga agtipon dagitoy idiay tapno mangporma ti Karayan Congaree.
1965
Ti 1965 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti Biernes iti kalendario a Gregoriano (dominikal a letra C).
Abril
150px|thumb|right|[[Leni Robredo]]
Enero
150px|thumb|[[Winston Churchill]]
Agosto
150px|thumb|[[Le Corbusier]]
Pagsasao a Yagaria
Ti pagsasao a Yagaria ket ti pagsasao a Papuano a naisasao idiay Distrito ti Goroka ti Probinsia ti Akindaya a Kabambantayan, Papua Baro a Guinea. Dagiti nanaganan a dialekto ket ti Kami-Kulaka, Move, Ologuti, Dagenava, Kamate, Hira, Hua (Huva), Kotom.
Lingsat Dampier (Indonesia)
Ti Lingsat Dampier (sagpaminsan nga ammo a kas Lingsat ti Augusta) iti probinsia ti Indonesia iti Laud a Papua ket ti maysa a lingsat a mangisina kadagiti isla ti Raja Ampat iti Waigeo ken Batanta. Daytoy ket naipanagan iti Ingles a nabigador a ni William Dampier.
Heograpia
thumb|left|250px|Mapa ti Is-isla Raja Ampat, Indonesia Ti Lingsat Dampier ket lumabas iti uneg ti purpuro ti Indonesia iti Raja Ampat ( probinsia ti Laud a Papua). Mabirukan dagiti nadumaduma nga isla iti baetan dagiti isla ti Batanta ken Gam. Ti kadakkelan kadagitoy ket ti akikid nga isla ti Mansuar. Iti akindaya nga ungto ti isla ket ti Kri ken Koh. Mabirukan ti Isla Arborek iti amianan a laud. Iti abagatan ti Mansuar ket ti Isla Augusta, ti Isla Duiven, Djerief ken ti Is-isla Mainsfield. Iti akinlaud a patingga ti lingsat ket ti Raw-raw-ang Woodford ken ti Is-isla Fam. Mabirukan pay dagiti dadduma a bassit nga isla iti asideg ti aplaya dagiti nangruna nga isla.
1963
Ti 1963 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Martes iti kalendario a Gregoriano.
Hunio
thumb|140px|[[Helen Hunt]]
Papa Clemente XIII
Ni Papa Clemente XIII (7 Marso 1693 – 2 Pebrero 1769), ket naipasngay idi a kas ni Carlo della Torre di Rezzonico, ket isu idi ti Papa manipud idi 16 Hulio 1758 aginggana idi 2 Pebrero 1769.
The Sound of Music (pelikula)
Ti The Sound of Music (Ti Uni ti Musica) ket maysa a Broadway a musikal ken maysa a pelikula a naibatay iti libro a The Von Trapp Family Singers a sinurat ni Maria von Trapp. Linaonna ti adu a nalatak a kankanta a kas iti "Edelweiss", "My Favorite Things", "Climb Every Mountain", "Do-Re-Mi", "Sixteen Going On Seventeen," "The Lonely Goatherd", ken "The Sound of Music."
Ti pelikula a nairuar idi 1965 ket inturong ni Robert Wise ken nagbidaan da Julie Andrews a nagakem kas Maria ken Christopher Plummer a nagakem kas Kapitan von Trapp. Nagun-od ti pelikula ti pammadayaw a Kapintasan a Pelikula ken Kalaingan a Direktor iti Pammadayaw nga Oscar.
East Asia Summit
thumb|right|250px|Ti sesion ti Maika-10 nga East Asia Summit, 2015.
Ti East Asia Summit (EAS) ket ti forum a tinawen a tinengngel babaen dagiti daulo dagiti immuuna a 16 a pagilian dagiti rehion ti Daya nga Asia, Abagatan a daya nga Asia ken Abagatan nga Asia. Ti pannakaikamemng ket naipadakkel kadagiti 18 a pagilian mairaman ti Estados Unidos ken Rusia iti Maikanem nga East Asia Summit idi 2011. Dagiti miting ti EAS ket matengngel kalpasan ti miting babaen dagiti daulo ti ASEAN. Ti immuna a summit ket natengngel idi idiay Kuala Lumpur, Malaysia idi 14 Disiembre 2005.
Kararua
Ti kararua, kadagiti adu a kaipapanan iti mitolohiko, dagiti relihioso, pilosopiko, ken dagiti sikolohiko a tradision, ket isu ti inkorporeal ken, kadagiti adu a panirigan, inmortal nga anag ti maysa atao, sibibiag a parsua, wenno banag. Sugun kadagiti sumagmamano a relihion (mairaman dagiti Abrahamika arelihion iti kaaduan kadagiti pormada), dagiti kararua—wenno wenno dagiti laeng inmortal a kararua a makabael iti panagikappon iti nainlangitan —ket tagikua laeng dagiti naintaon a parsua. Kas pagarigan, ti Katoliko a teologo a ni Tomas Aquino ket nangigupit ti "kararua" (anima) kadagiti amin nga organismo ngem nangisursurro a dagiti laeng kararua to tao ti di matmatay. Dagiti dadduma pay a relihion (naisangsangayan ti Hainismo) ket mangisursuroda nga amin a biolohiko nga organismo ket addaanda kadagiti kararua, ken dagiti dadduma pay ket nangibagbagada pay a dagiti saan a biolohiko nga entidad (a kas dagiti karayan ken kabambantayan) ket agtagikuada kadagiti kararua. Dayta kinaudi a naibaga pammati ket makunkuna iti animismo. Ti Anima mundi ken ti Dharmic Ātman ket dagiti konsepto ti maysa a "balikas ti kararua."
T kararua ket mabalin a pamay-an a kas maysa a kanagnagan para iti espiritu, isip, pammanunotan wenno bagi.
Pagsasao a Tutuba
Ti pagsasao a Tutuba  ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko a naisasao idiay abagatan a daya nga ungto ti Isla Espiritu Santo iti aplaya ti Isla Tutuba Island, Vanuatu.
Saint-Marc-Jaumegarde
Ti Saint-Marc-Jaumegarde ket maysa a komuna ti Bouches-du-Rhône a departamento idiay akin-abagatan a Pransia.
Lokasion
thumb|left|200px|Munisipio ti ili
Daytoy ket 6 kilometro manipud idiay Aix-en-Provence ken Vauvenargues, Bouches-du-Rhône, ken 3 kilometro manipud idiay Le Tholonet, idiay asideg ti Montagne Sainte-Victoire.
Adda ditoy ti dua a danaw nga inaramid ti tao, ti Bimont ken Zola, ken ti bassit nga alog ti Prignon.
Pakasaritaan
Idi 1239, ti daga ket naited iti Turay ni Esparon babaen ni Raymond Béranger V, Konde ti Provence.
Pagsasao a Benabena
Ti pagsasao a Benabena (Bena) ket ti pagsasao a Papuano a naisasao idiay Distrito ti Goroka ti Probinsia ti Akindaya a Kabambantayan, Papua Baro a Guinea.
Saint-Marc-Jaumegarde
Pakasaritaan
Idi 1723, ti Saint-Marc ket nailako kadagiti Meyronnets, ti maysa a pamilia nga agbalbalakad iti Parlamento ti Provence. Idi 1784-1785 ni Philippe de Meyronnet ket inimbitaranna ni Lucien Bonaparte ken Joseph Bonaparte idiay estadona.
Klima
Ti tabla dita baba ket mangipakpakita kadagiti temperatura ken panagtudtudo para iti paset ti panawen ti 1971-2000 :
1964
Ti 1964 ket maysa a bisiesto a tawen a nangrugi iti aldaw ti Mierkoles iti kalendario a Gregoriano.
Enero
thumb|140px|[[Nicolas Cage]] thumb|140px|[[Michelle Obama]] thumb|140px|[[Aquilino Pimentel III]]
Abril
thumb|140px|[[Russell Crowe]]
Pimmusay
thumb|140px|[[Emilio Aguinaldo]]
Pagsasao a Wailapa
Ti pagsasao a Wailapa, wenno Ale, ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko a naisasao idiay Isla Espiritu Santo iti Vanuatu.
Sangalubongan nga Eropuerto ti Tan Son Nhat
Ti Sangalubongan nga Eropuerto ti Tân Sơn Nhất (Sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất, Cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất) ket isu ti kadakkelan a sangalubongan nga eropuerto ti Bietnam iti termino a kalawa ( no maipada ti 650 ha ti Sangalubongan nga Eropuerto ti Noi Bait ti Hanoi ken ti Sangalubongan nga Eropuerto ti Da Nang idiay Đà Nẵng  ). Daytoy ket adda ti pakabaelanna a mangtengngel ti 15-17 a riwriw a pasahero ti tungngal maysa a tawen, no maipada ti malaon ti Hanoi – ti eropuerto ti Noi Bai iti 8 a riwriw a pasahero ken dagiti 2 a riwriw a pasahero ti Da Nang. Daytoy ket isu pay ti kadakkelan nga eropuerto ti Bietnam babaen dagiti natengngelna a pasahero (nga adda dagiti nakarkulo a bilang ti 12.5 a riwriw a pasahero idi 2009, a pakaidagupan para iti ad-adu ngem kagudua kadagiti amin panagtayab a trapiko ti pasahero ti Bietnam), nga agserserbi ti Siudad ti Ho Chi Minh ken ti pay Dong Nam Bo idiay akin-abagatan a Bietnam. Ti IATA a kodigona ket SGN a daytoy ket naala idi manipud iti dati a nagan ti siudad a Saigon. Isi 2010, ti eropuerto ket nagtengngel kadagiti 15,500,000 a pasahero ken 130,547 a panaggungunay dagiti maipatayab alugan. Idi 2011, ti eropuerto ket nagtengngel kadagiti 16,668,400 a pasahero ken 593,494 metriko tonelada nga awit.
Papa Clemente XIV
Ni Papa Clemente XIV (31 Oktubre 1705 – 22 Septiembre 1774), ket naipasngay idi a kas ni Giovanni Vincenzo Antonio Ganganelli, ket isu idi ti Papa manipud idi 1769 aginggana idi 1774.
Pagsasao a Fore
Ti pagsasao a Fore wenno Foré ket ti pagsasao a Kainantu–Goroka a naisasao idiay Distrito ti Goroka ti Probinsia ti Akindaya a Kabambantayan, Papua Baro a Guinea.
1962
Ti 1962 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Lunes iti kalendario a Gregoriano.
Agosto
thumb|right|140px|[[Marilyn Monroe]]
Calatrava, Romblon
Ti Calatrava ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Romblon iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Calatrava ket nabingbingay kadagiti 7 a barbaranggay.
Botswana
Ti Botswana, opisial a ti Republika ti Botswana (Lefatshe la Botswana), ket maysa a napalikmutan ti daga a pagilian a mabirukan idiay Akin-abagatan nga Aprika. Dagiti umili ket tinawtawagan a kas dagiti "Batswana" (maymaysa: Motswana), ngem adu kadagiti pagsasao nga Ingles a taudan ket agus-usarda ti "Botswanan". Daytoy ket dati idi a Britaniko a protektorado ti Bechuanaland, ti Botswana ket nangampon ti baro a naganna kalpasan a nagbalin a nawaya iti uneg ti Mankomunidad idi 30 Septiembre 1966. Daytoy ket nagtengtenggel ti nawaya ken demokratiko a panagbubutos manipud iti pannakawayana.
Ti Botswana ket nadalumpinas, ken sumurok a 70% ket nasakupan babaen ti Desierto Kalahari.Daytoy ket nabeddengan babaen ti Abagatan nga Aprika iti abagatan ken abagatan a daya, ti Namibia iti laud ken amianan, ken ti Zimbabwe iti amianan a daya. Daytoy ket beddengan ti Zambia iti amianan idiay asideg ti Kazungula, Zambia ken saan a nasayaat a naipalpalawag ngem ti kaaduanna ket bassit laeng a gasut a metro.
Daytoy ket maysa a naipakatenggaan ti kadakkelna a pagilian nga adda ti sumurok a dua a riwriw a tattao, ti Botswana ket maysa kadagiti karasayan ti populasion a pagilian iti lubong. Ti Botswana ket maysa idi kadagiti kapanglawan a pagilian idiay Aprika idi daytoy ket nakagun-od ti pannakawaya manipud iti Nagkaykaysa a Pagarian idi 1966, nga adda ti GDP ti tunggal maysa a tao ti agarup a US$70. Ti Botswana manipud idin ket napabpabaro, a nagbalbalin a maysa kadagiti kapardasan a dumakdakkel nga ekonomia iti lubong ti maysa a GDP (paggidiiatan ti bileg a panaggatang) ti tunggal maysa a tao ti agarup a $14,000. Ti pagilian ket addaan pay iti napigsa a tawidan a kas maysa a representatibo a demokrasia.
Pagsasao a Gende
Ti pagsasao a Gende (Gendeka, Gene; ken Bundi) ket ti pagsasao a Papuano a naisasao idiay Probinsia ti Madang, Papua Baro a Guinea.
1969
Ti tawen idi 1969 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Mierkoles (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Gregoriano (dominikal a letra E).
Paspasamak
thumb|145px|Richard M. Nixon
Enero
thumb|145px|[[Jason Bateman]]
Pebrero
thumb|145px|[[Jennifer Aniston]]
Abril
thumb|145px|[[Renée Zellweger]]
Mayo
thumb|145px|[[Cate Blanchett]]
Hulio
thumb|145px|[[Jennifer Lopez]]
Oktubre
thumb|145px|[[Gwen Stefani]]
Nobiembre
thumb|145px|[[Matthew McConaughey]]
Pimmusay
thumb|145px|[[Judy Garland]] thumb|145px|[[Otto Stern]]
Aldaw
thumb|[[Danum, Koneho, ken Ugsa: tallo kadagiti 20 a simbolo ti aldaw iti kalendario nga Asteka, manipud iti Asteka a kalendario a bato.]]
Ti aldaw ket maysa a paset ti panawen, a sappasap a naipalpalawag a kas ti pagbayatan a dumagup ti 24 nga oras. Mabalin pay a kayatna a sawen a ti paset ti sibubukel nga aldaw a ti agdama a lokasion ket nasilnagan babaen ti lawag ti Init, a naam-ammuan pay a kas ti aglawag. Ti paset ti panawen a mangrukrukod manipud iti lokal a tengnga ti aldaw aginggana ti lokal a tengnga ti aldaw ket makunkuna a ti solar nga aldaw.
Ti pagtengngaan a kaatiddog ti solay nga aldaw ditoy Daga ket agarup a 86,400 segundo (24 oras) ken adda dagiti agarup a 365.2422 solar nga alaldaw iti maysa a tropikal atawen. Gaputa ti nainlangitan a panagtayyek ket saan a pudno a nagtitimbukel, isu nga dagiti banbanag ket agbanbaniagada kadagiti nadumaduma a kapardas kadagiti nadumaduma a puesto kadagiti bukodda a panagtayyek, ti maysa a solar nga aldaw ket saan a tinawen nga agpapada ti kaatiddog ti panawen iti amin a panagtayyek a tawen. Ti aldaw, ket naaw-awatan a kas ti kaatiddog ti panawen a panagaramid ti maysa a dagup a panagtayyek ti Daga. no maipanggep ti nainlangitan a lugar iti likud wenno adayo a bituen (naipagarup nga agtaltalinaay), ket makunkuna a nainlangitan nga aldaw. Daytoy a paset ti panawen a panagtayyek ket agarup a mamin 4 a basbassit ngem 24 nga oras ken adda ti agarup a 366.2422 iti maysa a tropikal a tawen (ad-adu ngem maysa a nainlangitan nga aldaw ngem ti bilang ti solar nga al-aldaw). Daytoy ket gapu ti pagangayan ti ugot, ti paset ti panawen a panagtayyek ti Daga ket saan nga agtaltalinaay, a pagbanagan daytoy kadagiti bassit a panagdumaduma para iti solar nga al-aldaw ken nainlangitan nga 'al-aldaw'. Dagiti dadduma a planeta ken bulbulan ken addaanda ti nainlangitan ken solar nga al-aldaw.
Pangyuna
thumb|[[Dagr, ti Nordiko a dios iti aldaw, agsaksakay iti kabaliona iti daytoy a maika-19 a siglo a pinintaan babaen ni Peter Nicolai Arbo.]]
No malaksid ti 24 nga oras (86,400 a segundo), ti balikas nga aldaw ket maus-usar kadagiti nadumaduma a kaatiddog iti panawen a naibatay ti panagtayyek ti daga ti lawlaw ti pagtayyekanna. Ti maysa a nagruna ket ti solar nga aldaw, a naipalpalawag a kas ti kaatiddog ti panawen a panagsubli ti Init ti pagpatingaan a punto (ti kangatuan apuntona iti langit). Gaputa ti Daga ket immitlog a pagtayyekanna ti Init no ti Daga ket agpuspusipos iti nagsikig a pagtayyekan, daytoy a paset ti panawen ket mabalin nga agpaut ti 7.9 a segundo a nabaybayag ngem (wenno nabibiit ngem) 24 nga oras. Iti pagtengngaan ti sumurok a makatawen daytoy nga aldaw ket kapadpada ti 24 nga oras (86,400 a segundo).
Ti aldaw, iti kapanunotan ti agaldaw a nailasin manipud iti rabii a panawen, ket sapasap a naipalpalawag a kas ti paset ti panawen iti las-ud ti lawag ti init ket dagus a maabutanna ti rabaw ti daga, no maipagarup nga awan dagiti lokal a mangtiped. Ti kaatiddog ti aldaw ket pakatengngaan ti ganggani nga ad-adu ngem kagudua ti 24-nga oras nga aldaw. Dua a banag ti managramid ti aldaw nga at-atiddog ngem ti rabii. Ti Init ket saan a punto, ngem adda ti nalawagan a kadakkel ti agarup a 32 minutos iti arko. Ti maipatinayon, ti tangatang ket agisilnag ti lawag ti init iti pamay-an nga a makaabot ti rabaw ti daga uray no ti Init ket adda ti baba ti horisonte babaen ti agarup a 34 a minutos iti arko. Isu nga ti umuna a lawag ket makaabo ti rabaw ti daga no ti tengnga ti Init ket adda pay laeng ti baba ti horisonte babaen ti agarup a 50 a minutos iti arko. Ti paggiddiatan ti panawen ket depende ti anggulo ti illeleggak ti Init ken ilelennekna (daytoy ket pamay-an ti latitud), ngem daytoy ket mabalin a dumaguo ti agarup a pito a minutos.
Ti taga-ugma nga ugali ket adda ti baro a panagrugi ti aldaw a maalin a ti ileleggak wenno ilelennek ti Init idiay lokal nga horisonte (Italiano a panagipagarup, kas pagarigan) Ti pudno a kanito iti, ken ti bagbaetan, ti dua nga illeleggak wenno dua nga ilelennek ket maitalek iti heograpiko a puesto (longitud ken ti pay latitud), ken ti panawen ti tawen. Daytoy ti panawen a kas ti nainaganan babaen dagiti taga-ugma a hemisperiko nga init a pagorasan.
Ti nataltalinaay nga aldaw ket maalin a maialpalawag babaen ti panaglabas ti Init babaen ti lokal a meridiano, a mapasamak daytoy ti lokal a tengnga ti aldaw (nangatngato a pagpatinggaan) wenno tengnga ti rabii (nababbaba a pagpatinggaan). Ti pudno a kanito ket maitalek iti heograpiko a longitud, ken ti basbassit a gay-at iti oras a panawen ti tawen. Ti kaatiddog tikastoy nga aldaw ket ganggani nga agtaltainaay (24 nga oras ± 30 a segundo). Daytoy nga oras ti nainaganan babaen dagiti moderno nga init a pagurasan.
Ti kaaduan pay a panagparang-ay ket mangipalpalawag ti saan a pudno a natimbengan nga Init nga aggungunay ti natalinaay a kapardas iti igid ti nainlangitan nga ekuador; ti kapardas ket kapadpada ti napakatengngaan a kapardas ti pudno nga Init, ngem ikkatenna dagiti panakaidumaduma iti maysa a tawen bayat a ti Daga ket aggungunay iti igif ti pagtayyekanna ti lawlaw ti Init (gapu ti kapardasna ken ti panagsikig ti pagtayyekanna).
Ti aldaw ti Daga ket immatiddog kadagiti napalabas a panawen. Daytoy a penomena ket gapu dagiti ugot nga inpangpangato babaen ti Bulan a mangpabuntog ti pagtayyekan ti Daga. Gapu ti pamay-an a panakaipalpalawagan ti segundo, ti natimbengan a kaatiddog ti aldaw ket agarup a 86,400.002 a segundo, ken umat-atiddog babaen ti agarup a 1.7 milisegundo tunggal maysa a siglo (ti pakatengngaan ti 2,700 a tawtawen. Kitaen ti panagpardas ti ugot para kadagiti salaysay. Ti kaatiddog ti maysa nga aldaw ket nakarkaulo a kas ti 21.9 nga oras idi 620 a riwriw a tawen manipud iti ritmitas (dagiti agsinnublat a tuon ti gubang). Ti kaatiddog ti aldaw para iti Daga wenno Proto-Daga sakbay ti pasamak a pannakapartuat ti bukodtayo a Bulan babaen ti impakto ket saan pay a naamammuan.
Etimolohia
Ti termino ket nanipud ti Daan nga Ingles a dæg, nga adda ti sapasap a nagtaudan a kas ti Tag iti Alemana, ken dag iti Norweo, Danes, Sueko ken Olandés. Ti "aldaw" ket isu ti maika-98 kadawyan a balikas iti Ingles segun ti AskOxford.com.
Nueva Valencia
Dagiti baranggay
Ti Nueva Valencia ket politikal a nabingbingay iti 22 a barbaranggay.
• Cabalagnan
Aldaw
Internasional a Sistema dagiti YUnit (SI)
Ti aldaw iti UTC a gantingan ti oras ket mabalin a mangiraman ti negatibo wenno positibo a bisiesto a segundo, ken isu a daytoy ket adda ti kaatiddog iti 86,399 wenno 86,401 a segundo.
Nueva Valencia
Dagiti baranggay
• Calaya
Aldaw
Internasional a Sistema dagiti YUnit (SI)
Ti Internasional nga Opisina dagiti Kadagsen ken Rukod (BIPM) ket agdama a mangipalpalawag ti segundo a kas ti "… ti kapaut dagiit 9 192 631 770 a paset ti panawen ti radiasion a kapadpada ti panagdaliasat a nagbaetan ti dua a napino unay a lessaad ti natalinaay a kasasaad ti sesio 133 nga atomo." Daytoy ket mangaramid ti naibatay ti SI nga aldaw ti agpayso a 794,243,384,928,000 kadagita a paset ti panawen.
Nueva Valencia
Dagiti baranggay
• Canhawan
Aldaw
Desimal ken metriko nga oras
Idi maika-19 a siglo naisingasing idi ti panagaramid ti desimal a pisi a (1⁄10,000 wenno 1⁄100,000) ti maysa nga astronomiko nga aldaw a batayan ti paset ti oras. Daytoy ket kalpasan a panagsilnag ti desimal nga oras ken kalendario, a daytoy ket saanen a naususar gapu ti karigatna a agtungpal kadagiti naam-ammuan a paset. Ti kaballigian a kandidato ket ti centiday = 14.4 a minutos, a kas maysa a pagkapat nga ab-ababa ti maysa nga oras ken asideg a mapuntaan ti SI a kilosegundo ken ti Daan nga Insik a ke.
Nueva Valencia
Dagiti baranggay
• Concordia Sur
Aldaw
Astronomia
Ti aldaw nga adda ti agpayso a 86,400 a SI a segundo ket isu ti astonomiko a paset ti oras (ti segundo ket saan a kinaykayatan iti astronomia).
Tattao a Gaddang
Ti tattao a Gaddang ket dagiti lingguistiko a nailaslasin nga grupo ti etniko dagiti agkakabagian a pamilia nga agbibinningay ti napauten a panagtaeng idiay taudan ti dandanum ti Karayan Cagayan idiay Amianan a Luzon, Filipinas. Dagiti agsasao iti Gaddang ket naireporta nga agdagup iti agarup a 30,000, ken mainayon pay dagiti dadduma a 6,000 a henetiko a kabagian dagiti agsasao ti Ga'dang a ti bokabularioda ket 80% nga agpapada.
Nueva Valencia
Dagiti baranggay
• Dolores
Tattao a Gaddang
Dagitoy dua a grupo ket masansan a naidepikto iti pakasaritaan ken kultural a literatura a kas maymaysa a populasion; dagiti pakaidumaan a nagbaetan (a) dagiti Kristiano a "taga-look" ken (b) ti di-Kristiano a mangtagtagitao ti banbantay ket naiparparang a di inkaskaso babaen dagiti adu a taudan. Adda met dagiti makaintriga a pagpadaan ken di naituntunos a paggigiddiatan iti pakasaritaan, lokasion, panagbiag ken dagiti pammati a paggidiatan dagitoy dua nga agkabagian a populasion.
Aldaw
Astronomia
Para iti maysa a naited a planeta, adda dagiti tallo a kita ti aldaw a naipalpalawag iti astronomia:
Tattao a Gaddang
alt=|thumb|Ti [[Karayan Cagayan ken dagiti tributariona idiay Luzon, Filipinas. Dagiti pagtaengan ti tattao a Gaddang ket addaan idiay akin-baba a kanigid a paset.]]
Aldaw
Astronomia
Para iti Daga, ti nainlangitan nga aldaw ken ti bituen nga aldaw ket ganggani nga agpadpada ti kaatiddog ken agarup a 3 minutos 56 a segundo nga ab-ababab ngem ti solar nga aldaw. No minaig ti agtaltalna a bitbituen, ti Daga ket agpupusipos ti laeng sumurok a mamin 366 iti pagtayyekanna ti las-ud ti maysa a kompleto a panagtayyekna. Ti panagtayyek ti Daga ti lawlaw ti Init ket pabassitenna (babaen ti maysa) ti bilang ti panagbaniaga ti Init ti ballasiw ti langit ti Daga iti maysa a bituen a tawen.
Nueva Valencia
Dagiti baranggay
• Guiwanon
Aldaw
Mainaig
Ti balikas ket mangitudo kadagit nadumaduma a naipalpalawag a kapanunotan, a mairamn dagiti sumaganad:
Nueva Valencia
Dagiti baranggay
• Igang
• Igdarapdap
• La Paz
• Lanipe
• Lucmayan
• Magamay
• Napandong
• Oracon Sur
• Poblacion
• Salvacion
• San Antonio
• San Roque
• Santo Domingo
Aldaw
Sibil nga aldaw
Para iti sibil a pamay-an ti sapasapa a pagorasan ti oras ket naipalpalawagen para iti amin a rehion a naibatay ti katibengan a lokal a solar nga oras iti maysa a sentro nga meridiano. Dagiti kastoy a sona tioras ket nangrugi a naampon idi agarup a tengnga ti maika-19 a siglo idi dagiti perrokarril nga adda kadagiti gnanayon a programa ket naus-usar, nga adda kadagit inagrunaan apagilian ket nangampon kadagitoy idi 1929. Para iti dagup a sangalubongan, adda dagiti 40 sa kastoy a sona ti oras ti maus-usar tattan. Ti kangrunaan ket ti "oras ti lubong" wenno Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras (UTC).
Ti agdama a sapasap a taripnong ket mangirugrugi ti sibil nga aldaw a mangrugi ti tengnga a rabii, a daytoy ket asideg ti ababa a pagpatinggaan ti katimbengan nga Init idiay sentro a meridiano ti sona ti oras. Ti maysa nga aldaw ket kadawyana nabingbingay iti 24 nga oras iti 60 a minuto siti 60 a segundo ti tunggal maysa.
Bisiesto a segundo
Tapno mailinia ti sibil nga aldaw iti napudno a panaggunay ti Init, mabalin a manayonan wenno makissayan kadagiti bisiesto a segundo.
Dagiti bisiesto a segundo ket masakbayan a maiwaragawag babaen ti Internasional a Panagtayyek ti Daga ken Serbiso ti Reperensia a Sistema nga isu daytoy ti mangrukrukod ti panagtayyek ti Daga ken mangikeddeng no nasken ti bisiesto a segundo. Dagiti bisiesto a segundo ket rumsua laeng iti gibus ti maysa a UTC a bulan, ken naisengsengngat laeng daytoy iti gibus ti Hunio 30 wenno Disiembre 31.
Papa Pio VI
Ni Papa Pio VI (25 Disiembre 1717 – 29 Agosto 1799), ket naipasngay idi a kas ni Count Giovanni Angelo Braschi, ket isu idi ti Papa manipud idi 1775 aginggana idi 1799.
Nueva Valencia
Dagiti baranggay
• Tando
Pagsasao a Wusi
Ti pagsasao a Wusi  (Wusi-Kerepua) ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko a nasisasao idiay laud nga aplaya ti Isla Espiritu Santo iti Vanuatu.
Pagsasao a Gimi
Ti pagsasao a Gimi (Labogai) ket ti pagsasao a Papuano a naisasao idiay Probinsia ti Akindaya a Kabambantayan, Papua Baro a Guinea.
Disiembre
Ti Disiembre ket ti maika-12 a bulan iti kalendario a Gregoriano. Addaan ti Disiembre iti 31 nga al-aldaw.
Gitagum
Ti Gitagum ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Misamis Oriental iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Gitagum ket nabingbingay a politikal iti 11 a barbaranggay.
Kordiliera Sentral (Luzon)
Ti Kordiliera Sentral ket ti dakkel a kabambantayan a mabirukan idiay akin-amianan a paset ti isla ti Luzon, idiay Filipinas. Adu met dagiti probinsia a mangbeddeng daytoy, ti Benguet, Abra, Kalinga, Apayao, Mountain Province, Ifugao, Ilocos Sur ken Ilocos Norte. Iti amianan, daytoy ket agpatingga idiay Luek Pasaleng, Ilocos Norte, nga idiay ket labsan ti rangtay ti Viaducto ti Patapat. Daytoy ket maisilpo iti Sierra Madre babaen ti Banbantay ti Caraballo idiay probinsia ti Nueva Vizcaya. Idi panawen dagiti Kastila, ti napno a kabambantayan ket tinawtawagan idi ti Nueva Provincia, (Baro a Probinsia).
Gitagum
Dagiti baranggay
• Burnay
Kordiliera Sentral (Luzon)
Dagiti agtataeng dioty ket dagiti nawaya a pederasion dagiti tribu a tagikua ti banbantay. Kaaduan ket dagiti tertiario a nasursuruan a Taga-Kordiliera nga agsasao ti Ingles, gapu ta daytoy ket isu ti kadawyan nga inus-usar a panangisuro ti agpang ti kolehio iday Filipinas. Ti Ingles ket naisursuro pay iti nangato nga eskuela, ken ti pay Filipino (Tagalog). Awan kadagitoy a pagsasao ket naisasao iti pagtaengan wenno iti trabaho.
Lingsat Madura
Ti Lingsat Madura ket ti maysa a lingsat a mangisina iti is-isla ti Java ken Madura ti Indonesia, iti probinsia ti Daya a Java. Mabirukan iti daytoy a lingsat dagiti isla ti Kambing, Giliraja, Genteng, ken Ketapang.
Kordiliera Sentral (Luzon)
Heograpia
Ti Gran Kordiliera ket isu ti kadakkelan a kabambantayan idiay Filipinas. Daytoy ket buklenna ti agarup a 1/6 iti sibubukel nga isla ti Luzon nga addaan iti dagup a kalawa iti 18,300 km2. Ti Filipinas, a kas maysa a purpuro dagiti 7,100 nga is-isla, ket mabirukan idiay pagbaetan ti Baybay Abagatan Tsina iti laud ken ti Baybay Filipinas ken ti Taaw Pasipiko iti daya. Dagiti nangruna nga islana ket ti Luzon] (a pakabirukan ti kapitoliona iti Manila), Mindanao ken Visayas. Ti dagup a kalawa ket 301,000 km2.
Gitagum
Dagiti baranggay
• Carlos P. Garcia
Lingsat Madura
Ti Rangtay Suramadu, ti kaatiddogan idiay Indonesia, ket gay-atenna ti lingsat iti pagbaetan ti Surabaya iti Java ken ti Bangkalan iti Madura. thumb|left|Ti balsa iti Lingsat Madura
Saint-Martin-de-Crau
Ti Saint-Martin-de-Crau ket maysa a komuna ti Bouches-du-Rhône a departamento idiay akin-abagatan a Pransia. Dagiti agtataeng ti daytoy a komuna ket tinawtawagan a kas dagiti Saint-Martinois.
Nobiembre
Ti Nobiembre ket ti maika-11 a bulan iti kalendario a Gregoriano. Addaan ti Nobiembre iti 30 nga al-aldaw.
Saint-Martin-de-Crau
Populasion
Ti Saint-Martin-de-Crau ket adda ti kabassitan a densidad ti populasion kadagiti amin a komuna ti metropolitano a Pransia nga adda ti populasion a sumurok ti 10,000 nga agtataeng. Nga adda ti kalawa ti daga a 214.87 km² (82.962 kd mi), daytoy ti maikalima a kadakkelan a komuna iti heograpiko a lugar ti metropolitano a Pransia (kalpasan ti Arles, Saintes-Maries-de-la-Mer, Laruns, ken Marseille).
Singin nga ili
Ti Saint-Martin-de-Crau ket naisingin iti:
Kordiliera Sentral (Luzon)
Populasion
Ti populasion ti Kordiliera ket agarup a 1.1 riwriw, agarup a 2% ti populasion ti Filipinas.
Ti maysa pay nga alternatibo a listaan para kadagiti tribu ti Akin-amianan a Filipinas ket: Apayao/Isnag, Abra/Tinguian, Kalinga, Gaddang, Applai, Mountain Province/Bontoc, Bontok, Bago, I-lagod, Kankana-ey, Kankanai, Balangao, Ibaloi, Ifugao, Ikalahan, Kalanguya, Karao, ken Ilongot.
Idi panawen ti Amerikano a panagturay iti Filipinas, dagiti aggigiddiat a tattao ti Kordiliera ket saan a naaw-awatan ken isuda ket naitiptipon babaen ti maymaysa a nagan, ti 'Igorot'. Kadagiti dadduma met a sirkulo, a naipangpangruna iti politika, daytoy a termino ket nakaala iti madi a pakailasinan. Iti agdama a panagusar, dagiti taga Akin-amianan a Kordiliera ket us-usarenda daytoy a makadadael, no agsasao kadagiti tattao manipud iti akin-daya a Mountain Province.
Gitagum
Dagiti baranggay
• Cogon
Dagiti rumrummuar a pagtagilakuan
Ti maysa a rumrummuar a pagtagilakuan ket ti pagilian nga addaan kadagiti sangkabassit a pakaidumaan iti maysa a narang-ay a pagtagilakuan, ngem saan amakaabot kadagiti pagalagadan nga agbalin a maysa a narang-ay a pagtagilakuan. Daytoy ket mairaman dagiti pagilian a mabalinto nga agbalin a narang-ay a pagtagilakuan iti masakbayan wenno iti napalabas. Ti termino ti "prontera a pangtagilakuan" ket inus-usar para kadagiti agrangrang-ay a pagilian nga addaan kadagiti nabunbuntog nga nga ekonomia ngem ti "rumrummuar". Dagiti ekonomia ti Tsina ken India ket a mangkunkuna atermino ket baaken, ngem awan met ti baro a termino nasaysayaat a mausar.
Gitagum
Dagiti baranggay
• Gregorio Pelaez (Lagutay)
• Kilangit
• Matangad
• Pangayawan
• Poblacion
San Lorenzo, Guimaras
Ti San Lorenzo ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Guimaras iti Filipinas.
Kordiliera Sentral (Luzon)
Kultura ken pagsasao
Uray met ti panagresistansiada kadagiti taga-look, ti ekonomiko a pagsasao nga inus-usar iti amin a Kordiliera ket Ilokano, nga inampon daytoy manipud kadagiti agtagtagilako a taga-look manipud iti Ilocos.
San Lorenzo, Guimaras
Dagiti baranggay
• Aguilar
• Cabungahan
• Constancia
• Gaban
• Igcawayan
• M. Chavez
• Sapal
• Sebario
• Suclaran
Kordiliera Sentral (Luzon)
Kultura ken pagsasao
Dagiti Taga-Kordiliera ket dagiti grupo ti indehenio a tattao, a kas mabigbigan ti linteg ti Republika, nga addaan kadagiti bukodda a tinawid a linlinteg. Dagiti tinawid a linteg ket umuna a mausar sakbay dagiti linteg ti Republika. Dagiti kriminal a linteg ti tribu ket umuna a mausar sakbay ti Kriminal a Kodigo ti Filipinas.
Gitagum
Dagiti baranggay
• Quezon
• Tala-o
• Ulab
Banko ti Panagparang-ay ti Asia
right|thumb|300px|Dagiti miembro nga estado ti Banko ti Panagparang-ay ti Asia {{legend|#0000ff|Dagiti akinruar a rehion}} {{legend|#007f00|Rehion ti Asia-Pasipiko}}
Ti Banko ti Panagparang-ay ti Asia (Asian Development Bank - ADB) ket ti banko ti rehional a panagparang-ay a nabangon idi 19 Disiembre 1966 a naikuartel idiay Ortigas Center a mabirukan idiay Mandaluyong, Metro Manila, Filipinas, ken mangitalinaay kadagiti 31 nga opisina iti likmut iti lubong, tapno mangital-o ti sosial ken panagdur-as ti ekonomia idiay Asia. Ti banko ket mangala kadagiti miembro ti Komision ti Ekonomia ken Sosial ti Nagkaykaysa a Pagpagilian para iti Asia ken ti Pasipiko (UNESCAP, dati a ti Komision ti Ekonomia para iti Asia ken ti Adayo a Daya) ken dagiti saan a rehional a narang-ay a pagilian. Manipud kadagiti 31 a miembero iti patakderna, ti ADB ket addaan itan kadagiti 67 a miembero 48 akadagitoy ket manipud iti kaunegan ti Asia ken ti Pasipiko ken 19 iti ruar. Ti ADB ket asideg idi a naimodelo iti Banko ti Lubong, ken addaan iti maipada a dagsen ti sistema ti panagbutos a dagiti butos ket naiwarwarasda iti proporsion dagiti pundo a suskrision dagiti miembro. Ti ADB ket agipablaak iti maysa a tinawen a reporta a mangpukpok kadagiti operasionna, busbos ken dagiti dadduma a material mairepaso babaen ti publiko.
Idi gibus ti 2014, ti Hapon ti agtengtengngel iti kaaduan a populasion kadagiti bingay iti 15.7%. Ti Estados Unidos ket agtengngel iti 15.6%, ti Tsina ket agtengngel iti 6.5%, ti India ket agtengngel iti 6.4%, ken ti Australia ket agtengngel iti 5.8%.
Siudad ti Ho Chi Minh
Ti Siudad ti Ho Chi Minh (Thành phố Hồ Chí Minh; ), dati nga agnagan iti Saigon (Sài Gòn;, Saïgon), ket ti kadakkelan a siudad idiay Bietnam. Daytoy ket ammo idi a kas Prey Nokor, ti maysa a nangruna a puerto ti baybay iti Khmer sakbay ti panangikapet babaen dagiti Bietnamis idi maika-17 a siglo. Babaen iti nagan a Saigon, daytoy idi ti kapitolio ti kolonia ti Pransia iti Cochinchina ken kalpasanna ti nawaya a republika ti Abagatan a Bietnam manipud idi 1955–75. Idi 2 Hulio 1976, ti Saigon ket naitipon iti kaarrubayan a Probinsia ti Gia Định ken opisial idi a nanaganan manen iti Siudad ti Ho Chi Minh manipud ken ni Hồ Chí Minh (uray no ti nagan a Sài Gòn ket kadawyan pay laeng a maus-usar).
1961
Pimmusay
right|thumb|140px|[[Sergio Osmena]] thumb|right|140px|[[Gary Cooper]]
Initao
Ti Initao ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Misamis Oriental iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Initao ket nabingbingay a politikal iti 16 a barbaranggay.
• Aluna