cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Estados Unidos iti Amerika
Pagsasao
Ti Espaniol ket kadakkelan a minoridad a pagsasao, aggapu gamin kadagiti managbaniaga iti Latin nga Amerika ken iti pakasaritaan a dakkel a paset ti Amerika idi, kas agpaabagatan ken agpalaud, ta isuda idi ket bagi ti Mehiko (a nagbagi ti Espania). Sa maysa pay, Espaniol iti umuna nga pagsasao ti Puerto Rico, teritorio ti Estados Unidos.
Ti kangrunaan a pagsasao nga insenial ket Senial a Pagsasao ti Estados Unidos (ASL).
Manipud idi 2004, adda ag-336 nga lengguahe iti Estados Unidos, 176 kaniada ket patneng nga pagsasao iti Amerika, idiay pagsasao dagiti Patneng nga Amerikano.
Kangatuan nga agpang ti dominio ti kodigo ti pagilian
Ti kangatuan nga agpang ti dominio ti kodigo ti pagilian Country code top-level domain ket maysa a kangatuan a dominio ti Internet a kadawyan a maususar wenno nailasin para iti maysa a pagilian, ti maysa a naturay a nga estado, wenno agkamkammatalek a teritorio.
Top-Level-Domain Domaine de premier niveau
Nailian a Parke ti Biak-na-Bato
Ti Nailian a Parke ti Biak-na-Bato ket nasalakniban a lugar iti Filipinas nga intero a mabirukan iti kaunegan ti Baranggay Biak-na-Bato idiay San Miguel, Bulacan nga isu met laeng ti nakaalaan ti naganna. Ti parke ket gay-atenna dagiti asideg nga ili ti San Ildefonso ken Doña Remedios Trinidad ken sakupenna ti dagup a kalawa iti 2,117 nga ektaria. Daytoy ket nairangarang a nailian a parke idi 1937 babaen ni Presidente Manuel Luis Quezon babaen ti pannakaikamengna iti pakasaritaan ken lugar ti Republika ti Biak-na-Bato. Ti parke ket buklen ti network ti kueba ken sistema dagiti karayan ken dagiti pagdalanan iti historikal ken ekolohiko a kinapangruna. Daytoy ket naisanglad laeng iti 80 a kilometro manipud iti Manila, daytoy ket napardasen nga agbalbalin a nadayed a papanan nga eko-adbentura para kadagiti agtataeng iti siudad.
Molave, Zamboanga del Sur
Ti Molave ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Zamboanga del Sur iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Molave ket nabingbingay a politikal iti 25 a barbaranggay.
• Alicia
San Jose, Romblon
Ti San Jose ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Romblon iti Filipinas.
Molave, Zamboanga del Sur
Dagiti baranggay
• Ariosa
• Bagong Argao
• Bagong Gutlang
Nailian a Parke ti Biak-na-Bato
Topograpia ken ekolohia
Ti Nailian a Parke ti Biak-na-Bato ket naipatengnga iti baw-ang ti banatay nga iniwa babaen ti Karayan Balaong. Adda met dagiti ad-adu ngem sangagasut a kueba nga agdumaduma ti kadakkel ken dagiti pormasion ti kristalina a mineral a naiwarwras iti ballasiw ti parke. Kadagiti kaaduan a napaspasiaran a kueba ket ti Kueba Aguinaldo, isu idi ti kuartel ni Presidente Emilio Aguinaldo, ken ti Bahay Paniki wenno Kueba ti Panniki, a naibagbaga a pagtaengan dagiti saan a basbassit ngem innem a sebbangan dagiti napayyakan a mamalia: ti kabag-kabag, ngusong kabayo, bungisngis, sibsib, bayakan ken pakibu. Dagiti billit Nido wenno iti Ingles a makunkuna iti swiftlets ket mabirukan pay iti daytoy a parke, ken dagiti sunggo, dagiti naatap nga alingo, dagiti agila, monitor lizards, ken dagiti dadduma pay a sebbangan ti billit nga agum-umok kadagiti natayag a kaykayo. Dagiti orkidia, kaykayo, ken dadduma pay a mulmula ken ti bokawe (buho) ket dagitoy ti flora a mabalin a mabirukan iti daytoy a parke.
San Jose, Romblon
Dagiti baranggay
Ti San Jose ket nabingbingay kadagiti 5 a barbaranggay.
Nailian a Parke ti Biak-na-Bato
Topograpia ken ekolohia
Dagiti pagsiiman a lugar ti dati a republika ken dagiti pay tidda ti bato ken pagsammakedan ket adu pay a mabirukan iti kaunegan ti parke, a mairaman ti bato a derraas nga addaan kadagiti naikitkitikit, ken mabalin nga agtawenen iti ginasut a tawtawen.
Molave, Zamboanga del Sur
Dagiti baranggay
• Blancia
• Bogo Capalaran
• Culo
Nailian a Parke ti Biak-na-Bato
Topograpia ken ekolohia
Ti Bantay Susong Dalaga ken Dissuor Tilandong ket nadayegda pay a pagpasiaran iti uneg ti parke.
Villanueva, Misamis Oriental
Ti Villanueva ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Misamis Oriental iti Filipinas.
Molave, Zamboanga del Sur
Dagiti baranggay
• Dipolo
1909
Ti 1909 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Biernes iti kalendario a Gregoriano.
Villanueva, Misamis Oriental
Dagiti baranggay
Ti Villanueva ket nabingbingay a politikal iti 11 a barbaranggay.
Colegio de San Juan de Letran
Ti Colegio de San Juan de Letran (wenno CSJL, SJLC o San Juan Letran College, o Letran) ket maysa nga privado a escuela nga catolico a institusion, pannakabangon idi 1620 a matas nga paaralan iti Intramuros, Maynila, Filipinas.
Villanueva, Misamis Oriental
Dagiti baranggay
• Balacanas
Pagsasao nga Olandes
Ti pagsasao nga Olandes (Dutch) ket maysa a Pagsasao a Laud nga Aleman ken patneng a pagsasao iti kaaduan a population iti Olánda, Belhika, Surinam, dagiti tallo a kameng iti Kappon ti pagsasao nga Olandés. Kaaduan kadagiti agsasao ket agtaeng idiay Kappon ti Europa, nga isu daytoy ket ti umuna a pagsasao dagiti 23 a riwriw ken ti makadua a pagsasao dagiti adu pay a 5 a riwriw a tattao. Agtengtengel pay ti opisial a kasasaad idiay pagilian nga isla ti Karibe nga Aruba, Curaçao, ken Sint Maarten, ken adda pay dagiti babassit a pakasaritaan iti paset ti Pransia ken Alemania, ken adda pay met bassit idiay Indonesia, Idiay Pransia, ti maysa a pakasaritaan a dialekto a makunkuna a Flemish a Pranses ket isu ti maisasao. Addaan ti sumurok ken kumurang nga 80,000 nga agsasao iti Olandés idiay Pransia; kitaen ti. Idiay Pransia a Planders, addaan laeng ti nabati a nabaetan ti 50,000 aginggana ti 100,000 ti agsasao iti Flemish kadagiti nabati; kitaen ti. Ti Flemish isu ti naisasao idiay amianan a laud iti Pransia babaen ti population nga iti 20,000 nga inaldaw nga agsasao ken 40,000 a maminpinsan nga agsasao; kitaen ti. Addaan ti panagipatpatarus kadagiti sabsabali a dialekto iti Olandés ken Aleman babaen ti Abagatan a Guelderish ken dagiti Limburgish a dialekto. Idi 1941, 400,000 dagiti tattao nga Indonesio ket nagsasao da ti Olandés, ken ti Olandés ket nakaited ti kaaduan a naseknan iti Indonesia; kitaen ti. Idi 1941, amangan a 0.5% iti kaunegan a populasion ket addan ti maikanada a panakaammo iti Olandés; kitaen ti. Iti karugian iti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, adaan ti amangan a maysa a riwriw nga Asian ket addaan da ti nasiglat a pannakaammo iti Olandés, ken adda pay ti nainayona kagudua a riwriw nga addaan ti bassit a panakaammo; kitaen ti. Adu kadagiti laklakay nga Indonesian ket agsasao da ti Olandés a kas ti maikadua a pagsasao; kitaen ti. Addaan dagiti patneng nga Intsik idiay Indonesia ket agsasao da ti Olandés; kitaen ti,. Ti Olandés ket naisasao babaen ti "basbassit a bung-goy dagiti agsasao" idiay Indonesia; kitaen ti. Adu kadagiti ub-ubbing nga Indonesian ket agadadal da iti Olandés a kas ganganaet a pagsasao gapu ta dagiti nagannak ken apong da ket agsasao da ken gapu ta iti dadduma a sirkulo, ti Olandés ket naipategan a pagsasao dagiti napili a tattao; kitaen ti. Iti agdama, dagiti laeng naka-adadal a tattao iti kalakayan a kaputotan, ken mainayon dagiti laeng espesialista ti nasken a makaammo iti pagsasao, ti nalaing a makasao iti Olandés; kitaen ti. Addaan iti 25% iti daytoy nga alday dagiti Indonesio a bokabolario a masuratan dagiti balikas nga Olandés, kitaen ti. ken sumurok a kagudua a riwriw ti agsasao ti patneng nga Olandés nga agtataeng idiay Estados Unidos, Canada, ken Australia.
Kanton ti Lucerna
Ti Lucerna (Luzern) ket maysa a kanton iti Suisa. Daytoy ket mabirukan idiay tengnga ti Suisa. Ti populasion ti kanton (manipud idi ) ket ., ti populasion ket mairaman dagiti 57,268 a ganganaet, wenno agarup a 15.8% iti dagup ti populasion. Ti kanton a kapitolio ket ti Lucerna.
Mayo
Ti Mayo ket isu ti maika-5 a bulan ti tawen dagiti kalendario a Huliano ken Gregoriano ken maysa kadagiti pito a bulan nga addaan iti kaatiddog iti 31 nga al-aldaw.
Ti Mayo ket bulan ti panagsusulbod idiay Akin-amianan a Hemisperio ken otonio idiay Akin-abagatan a Hemisperio. Isu a ti Mayo idiay Akin-abagatan a Hemisperio ket tiempo a kapada ti Nobiembre idiay Akin-amianan a Hemisperio ken iti baliktadna. Ti naladaw a mayo ket kadawyan a mangmarka ti rugi ti tiempo ti bakasion ti kalgaw idiay Estados Unidos ken Kanada ken agpatingga iti umuna a Lunes ti Septiembre.
Pakasaritaan ken taudan
right|thumb|Ti Mayo, manipud iti [[Très Riches Heures du Duc de Berry]] thumb|right|Mayo, babaen ni [[Leandro Bassano]] Ti bulan ti Mayo ket nainaganan para kenni diosa ti Griego a ni Maia, nga isu ket nainaganan a kakuyog iti Romano a panawen a diosa iti pertilidad a ni Bona Dea, a ti rambakanna ket matengngel iti Mayo. Iti pay maibaga, ti Romano a mannaniw a ni Ovidio ket mangited pay ti maikadua nga etimolohia, a kinunan a ti bulan ti Mayo ket nainaganna kadagiti maiores, Latin para kadagiti "lallakay," ken ti sumaruno a bulan (Hunio) ket nainaganan para kadagiti iuniores, wenno "ubbing a tattao" (Fasti VI.88).
Ti Mayovka, iti konteksto iti naladaw a Imperio ti Rusia, ket maysa idi a daya iti away wenno iti parke kadagiti nasapa nga aldaw ti Mayo nga isu met ti nakaalaan iti nagan. Iti kanungpalany, ti "mayovka" (naisangayan ti "proletariano a mayovka") ket nagbalin a ti kayatna a sawen ket ti maysa a saan a nainkalintegan a selebrasion iti Mayo 1 babaen ti rebolusionario a publiko, ken kadawyan a nairepresenta a kas maysa nga inosente a daya iti away wenno picnic.
Molave, Zamboanga del Sur
Dagiti baranggay
• Dontulan
• Gonosan
1943
Ti 1943 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Biernes iti kalendario a Gregoriano.
Molave, Zamboanga del Sur
Dagiti baranggay
• Lower Dimalinao
1943
Naipasngay
thumb|140px|[[Janis Joplin]] right|thumb|140px|[[Horst Köhler]] thumb|140px|[[Robert De Niro]]
Molave, Zamboanga del Sur
Dagiti baranggay
• Lower Dimorok
1943
Disiembre
thumb|140px|[[Ben Kingsley]]
Molave, Zamboanga del Sur
Dagiti baranggay
• Mabuhay
1943
Oktubre
thumb|140px|[[Pieter Zeeman]]
Molave, Zamboanga del Sur
Dagiti baranggay
• Madasigon (Pob.)
• Makuguihon (Pob.)
• Maloloy-on (Pob.)
• Miligan
• Parasan
• Rizal
• Santo Rosario
• Silangit
• Sudlon
• Upper Dimorok
Villanueva, Misamis Oriental
Dagiti baranggay
• Katipunan
• Kimaya
• Poblacion 1
• Poblacion 2
• Poblacion 3
• San Martin
Pagsasao a Kwamera
Ti pagsasao a Kwamera, wenno Abagatan a Tanna, ket ti pagsasao a naisasao idiay akin-abagatan a daya nga aplya ti Isla Tanna iti Vanuatu.
Akbar
Ni Abu'l-Fath Jalal ud-din Muhammad Akbar, popular nga ammo a kas ni Akbar (, literal a "ti natan-ok"; 14 Oktubre 1542 – 27 Oktubre 605), ammo pay a kas ni Akbar thi Natan-ok wenno Akbar I, ket isu idi ti Mogol nga Emperador manipud idi 1556 aginggana idi pimusay. Isu idi ti maikatlo ken maysa kadagiti nalatak a nagturturay iti Mogol a Dinastia idiay India. Ni Akbar sinarunona ti amana, ni Humayun, babaen ti rehente, a Bairam Khan, a nangtulong ti ubing nga emperador a nangpadakkel ken nangikaykaysa dagiti dominio ti Mogol idiay India. Ti napigsa ti personalidad ken naballigi a heneral, ni Akbar ket nagin-inut a nagpadakkel ti Moggol nga Imperio tapno mairaman iti gangani amin nga Indiano a Subkontinente iti amianan ti karayan Godavari. Ti bileg ken impluensiana, nupay kasta, ket naigay-at iti intero a pagilian gapu ti kinaturay ti militar, politikal, kultural, ken ekonomia ti Mogol. Tapno maikaykaysa tinawatiwat ng estado ti Mogol, ni Akbar ket nangbangon ti setralisado a sistema ti administrasion iti amin a paset ti imperio ken nangampon ti annuroten iti panagikappia dagiti naparukama a nagturturay babaen ti pannakiassawa ken diplomasia. Tapno mapreserba ti kappia ken urnos iti agdumaduma iti relihion ken kultura nga imperio, isu ket nangampon kadagiti annuroten a nakaala kaniana iti suporta kadagiti saan a muslim a suheto. Binalbaliwanna dagiti piansa ti tribu ken identidad ti Islamiko nga estado, ni Akbar ket nangregget iti panangikaykaysa kadagiti adayo a daga iti pagturayanna babaen ti tulnog, a naiyebkas babaen ti Persiano a kultura, iti bagina a kas maysa nga emperador nga addaan idi iti gangani a nainlangitan a kasasaad.
Ti Mogol nga India ket nakaparang-ay iti napigsa ken natalinaay nga ekonomia, ken nakaiturongan daytoy ti panagpadakkel ti komersio ken ti ad-adu a panagsurot iti kultura. Ni Akbar met idi ket patron ti arte ken kultura a patron. Isu ket nagay-ayat iti literatura, ken nagpartuat iti biblioteka kadagiti sumurok a 24,000 tomtomo iti naisurat iti Sanskrito, Indostaniko, Persiano, Pagsasao a Griego, Latin, Arabiko ken Kashmiri, nga addaan kadagiti empleado dagiti eskolar, agipatpatarus, dagiti artista, kaligrapo, dagiti agsursurat, dagiti agur-urnos iti libro ken dagiti agbasbasa. Dagiti nasantuan a tattao kadagiti adu a pammati, dagiti mannaniw, dagiti arkitekto ken dagiti artisano ket nangarkos ti kortena manipud kadagiti amina a paset ti lubong para iti panagadal ken pannakitungtung. Dagiti korte ni Akbar idiay Delhi, Agra, ken Fatehpur Sikri ket nagbalin dagitoy a sentro dagiti arte, letletra, ken panagadal. Ti kultura ti Perso-Islamiko ket nangrugi a naitipon ken nailaok kadagit indehenio nga indiano nga elemento, ken ti naisalunima nga Indo-Persiano a kultura ket rimsua a nailaslasin babaen ti estilo dagiti arte ti Mogol, pinintaan, ken ti arkitektura. Napukpukaw iti pakinakem iti ortodokso nga Islam ken mabalin a nagnamama a makaited iti panagkaykaysa ti relihion iti uneg ti imperiona, ni Akbar ket nangiragpat iti Din-i-Ilahi, ti sinkretiko a kredo a naala manipud ti Islam, Hinduismo, Soroastrianismo, ken Kristianidad. Ti nalaka, monoteistiko a kulto, managbaybay-a iti panangisakbay, daytoy ket naisentro kenni Akbar a kas propeta, a daytoy ket nakapungtotan ti ulema ken dagiti ortodokso a Muslim.
Ti turay ni Akbar ket adu a nakaimpluensia ti kurso ti pakasaritaan ti India. Iti las-ud ti panagturayna, ti imperio ti Mogol nagpamitlo iti kadakkelna ken kabaknang. Isuket nangpartuat iti nabileg a sistema ti militar ken nangipatakder kadagiti epektibo a reporma iti politika ken sosial. Babaen ti panagikkat iti sekteriano a buis kadagiti saan a Muslim ken ti panangidutok kaniada kadagiti nangato a puesto ti sibil ken militar, isu idi ti immuna a nagturay a Mogol iti nakaala iti talek ken tulnog kadagiti patneng a suheto. Isu ket nagipatarus iti Sanskrito a literatura, nakibinglay kadagiti patneng a piesta, ken pinampanunotna a ti natalinaay nga imperio ket agdepdepende iti panagtitinnulong ken naimbag a pammati kadagiti suhetona. Isu a dagiti pundasion para iti multikultural nga imperio babaen ti turay ti Mogol ket naipundar iti las-ud iti panagturaynaa. Ni Akbar ket sinaruno idi a kas emperador babaen ti anakna a lalaki a ni Jahangir.
Agosto
Ti Agosto ket ti maika-8 a bulan iti kalendario a Gregoriano. Addaan ti Agosto iti 31 nga al-aldaw.
Marso
Taudan
right|thumb|Ti Marso, manipud iti [[Très Riches Heures du Duc de Berry, ti libro dagiti maikararag iti kanonikal nga or-oras]] thumb|Marso, babaen ni [[Leandro Bassano]]
Ti nagan a Marso ket nagtaud manipud iti Latin iti Martius, ti umuna a bulan iti kasapaan a kalendario a Romano. Daytoy ket nainaganan kenni Marte, ti dios ti Romano iti gubat a naikeddeng pay a kas ti guardia ti agrikultura ken maysa a puon ti tattao a Romano babaen dagiti annakna a lalaki a ni Romulus ken Remus. Ti bulanna iti Martius ket isu idi ti pangrugian iti tiempo para iti panagtalon ken pannakigubat, ken dagiti piesta a natengngel a pammadayaw kaniana ket naipada babaen dagiti dadduma iti Oktubre, ken naipatingga ti tiempo para kadagitoy nga aktibidad. Ti Martius ket mabalin a nagtultuloy nga isu ti umuna a bulan ti tawen ti kalendario a Romano aginggana idi 153 SK, ken dagiti nadumaduma a relihioso a rambakan iti umuna a kagudua iti bulan ket kasisigud idi a dagiti rambakan ti baro a tawen. Uray idi naladaw a kinaugma, dagiti Romano a mosaiko a nangiladawan kadagiti bulan ket sagpaminsanda nga umuna a nangikabkabil ti Marso.
Ti Marso 1 ket nangrugian ti nabilangan a tawen idiay Rusia aginggana iti patingga ti maika-15 a siglo. Ti Gran Britania ken dagiti koloniana ket nagtultuloy nga agusar iti Marso 25 aginggana idi 1752, idi kanungpalan nga inamponda ti kalendario a Gregoriano. Adu pay kadagiti kultura ken dagiti relihion a mangramrambak pay laeng iti rugi ti Baro a Tawen iti Marso.
Dadduma a nagnagan
Iti Pinlandes, ti bulan ket tinawtawagan iti maaliskuu, a naipammatina a nagtaud manipud iti maallinen kuu, iti las-ud ti Marso, ti Daga ket kanungpalanna a mabalin a makita iti sirok ti niebe (nupay kasta, naisingasing payen dagiti nadumaduma a teoria iti etomolohia). Iti Ukraniano, ti bulan ket tinawtawagan iti березень, a ti kayatna a sawen ket kayo ti betula, ken březen iti Tseko. Dagiti naipakasaritaan a nagan ti Marso ket mairaman ti Sahon iti Lentmonat, a nainaganan manipud iti ekuinokso ti Marso ken ti panagin-inut nga iyaatiddog dagiti aldaw, ken ti kanungpalan a birngas ti Kuaresma. Dagiti Sahon ket tinawtawaganda pay ti Marso a kas Rhed-monat wenno Hreth-monath (naala manipud iti diosenda a ni Rhedam/Hreth), ken dagiti Anglo ket tinawtawaganda iti Hyld-monath. Iti Eslobeno, ti tradisional a nagan ket sušec, a ti kayatna a sawen ket ti bulan a ti daga ket namagan tapno mabalinen a talonen. Ti nagan ket immuna a naisurat idi 1466 iti manuskrito ti Škofja Loka. Naus-usar pay dagiti dadduma a nagan, kas pagarigan ti brezen ken breznik, "ti bulan dagiti betula". Ti Turko a balikas ti Mart ket naited kalpasan ti nagan ti Marte ti dios.
Sasao a Wogamusin
Ti sasao a Wogamusin ket ti bassit a pamilia dagitinalawag nga agkakabagian a pagsasao, Kadawyanda a maidasig kadagiti sasao a Sepik iti akin-amianan a Papua Baro a Guinea; ikabil ni Malcolm Ross pisuda iti maysa a sanga nga Akinngato a Sepik iti dayta a pamilia.
Midsalip
Ti Midsalip ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Zamboanga del Sur iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Midsalip ket nabingbingay a politikal iti 33 a barbaranggay.
• Bacahan
• Balonai
• Bibilop
• Buloron
• Cabaloran
• Canipay Norte
• Canipay Sur
• Cumaron
• Dakayakan
• Dumalinao
• Ecuan
• Golictop
• Guinabot
Villanueva, Misamis Oriental
Dagiti baranggay
• Tambobong
• Imelda
• Looc
Midsalip
Dagiti baranggay
• Guitalos
• Guma
• Kahayagan
• Licuro-an
• Lumpunid
• Matalang
• New Katipunan
• New Unidos
• Palili
• Pawan
• Pili
• Pisompongan
• Piwan
• Poblacion A
• Poblacion B
• Sigapod
• Timbaboy
• Tulbong
• Tuluan
Międzyrzec Podlaski
Ti Międzyrzec Podlaski (Межиріччя Mezhyrichchia) ket maysa a siudad idiay Kondado ti Biała Podlaska, Proninsia ti Lublin, Polonia, nga addaan iti populasion iti 17,162 nga agtataeng manipud idi 2006. Ti dagup a kalawa iti daytoy a siudad ket 20.03 km2. Ti Międzyrzec ket mabirukan idiay asideg ti karayan Krzna, ken saan nga adayo manipud iti nagbeddengaana iti Bielorusia.
Pakasaritaan iti Międzyrzec Podlaski
Ti immuna a pannakaibaga ti Międzyrzec Podlaski a kas maysa a siudad ket napetsado manipud idi 1434, wenno idi 1455 ken 1477 babaen dagiti nadumaduma a nagtaudan ti pakasaritaan. Idi 1795, idi panawen ti Panagbingbingay iti Polonia, ti siudad innala babaen ti Austro-Hungaro nga Imperio. Manipud idi 1809 aginggana idi 1815, daytoy ket tagikua ti Dukado iti Warsaw, ken kalpasan ti Napoleoniko a Gubgubat aginggana ti Kongreso ti Polonia babaen ti panagturay iti Sar ti Rusia. Idi 1867 ti siudad ket nagbalin a pagsardengan ti perokaril ti Polonia. Manipud idi maika-16 a siglo ti Międzyrzec ket nagtaengan ti dakkel a komunidad dagiti Hudio. Kalpasan ti 1930 iti pannakabangon manen ti Republika ti Polonia agarup a 12,000 nga agtataeng, wenno ¾ iti populasion, ket Hudio.
Talisayan
Ti Talisayan ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Misamis Oriental iti Filipinas.
1942
Ti 1942 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Huebes iti kalendario a Gregoriano.
Talisayan
Dagiti baranggay
Ti Talisayan ket nabingbingay a politikal iti 18 a barbaranggay.
• Bugdang
Nailian a Parke ti Bulabog Putian
Ti Nailian a Parke ti Bulabog Putian ket nasalakniban a lugar iti Filipinas a mabirukan kadagiti ili ti Dingle ken San Enrique, Iloilo idiay Isla ti Panay. Ti parke ket sakupenna ti kalawa iti 854.33 nga ektaria iti igid ti 40 a kilometro a dalan iti katuduan a bakir. Daytoy ket nabangon idi 1961 babaen ti Proklamasion Blng. 760, ti parke ket ammo a pagtaengan kadagiti adu nga endemiko ken indehenio a sebbangan ti mulmula a mairaman ti Red lauan, Isis (Ficus ulmifolia), Niog-niogan (Ficus pseudopalma), Banato (Mallotus philippensis), ken Sablot (Litsea glutinosa). Dagiti ad-adu ngem sangapulo ket tallo a kueba ti limestone ken dagiti ubbog ti bantay ket mabirukan iti uneg ti parke ken agserbi pay a pagpasiaran dagiti turista.
Talisayan
Dagiti baranggay
• Calamcam
1942
Abril
thumb|140px|[[Barbra Streisand]]
Talisayan
Dagiti baranggay
• Casibole
1942
Hunio
thumb|140px|[[Paul McCartney]]
Talisayan
Dagiti baranggay
• Macopa
1942
Oktubre
thumb|140px|[[Nguyễn Minh Triết]] thumb|140px|[[Amitabh Bachchan]]
Nobiembre
thumb|140px|[[Jejomar Binay]]
1941
Ti 1941 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Mierkoles iti kalendario a Gregoriano.
Talisayan
Dagiti baranggay
• Magkarila
• Mahayag
• Mandahilag
• Mintabon
• Pangpangon
• Poblacion
• Punta Santiago
• Puting Balas
• San Jose
• Santa Ines
• Sibantang
• Sindangan
• Tagbocboc
Peninsula ti Caramoan
Ti Peninsula ti Caramoan ket naturod a peninsula, nga adda kadagiti nauneg a baw-ang ken nagubsang, nabato a langa ti daga, a mabirukan idiay amianan a daya ti Camarines Sur, Bicol, Filipinas. Daytoy ket ayan ti Nailian a Parke ti Caramoan ken daytoy pay ket Nangruna a Lugar ti Billit ken pagtataengan para iti Green Racket-tail (Prioniturus luconensis).
Nailian a Parke ti Caramoan
Ti peninsula ket aglaon iti 347 nga ektaria (860-acre) a Nailian a Parke ti Caramoan a nabangon idi 1938. Adda dagiti kueba a mabirukan iti uneg ti parke, dagiti pormasion ti limestone, dagiti puraw ti daratna nga aplaya, ti bassit nga isla a danaw ken ti subteraneo a karayan, a maaramid daytoy a nadayeg a papanan dagiti turista. Daytoy ket mabalin a papanan babaen ti publiko a pagluganan manipud iti ili ti Caramoan, ken dagiti lokal a tattao ket nagaramidda kadagiti dalan iti parke para kadagiti agbisbista.
Pagsasao a Lenakel
Ti pagsasao a Lenakel, wenno Laud a Tanna, ket ti lugar ti dialekto a naisasao idiay akinlaud nga aplaya ti Isla Tanna iti Vanuatu.
Sasao nga Iwam
Ti sasao nga Iwam ket ti bassit a pamilia dagiti nalawag nga agkakabagian a pagsasao, ken mabalin pay a ti Amal. Kadawyanda a maidasig kadagiti sasao a Sepik iti akin-amianan a Papua Baro a Guinea; ikabil ni Malcolm Ross isuda iti maysa a sanga ti Akinngato a Sepik iti dayta a pamilia.
Simiane-Collongue
Ti Simiane-Collongue ket maysa a komuna ti Bouches-du-Rhône a deparamento idiay akin-abagatan a Pransia.
Klima
Ti tabla dita baba ket mangipakpakita kadagiti temperatura ken panagtudtudo para iti paset ti panawen ti 1971-2000 :
Septiembre
Ti Septiembre ket ti maika-9 a bulan iti kalendario a Gregoriano. Addaan ti Septiembre iti 30 nga al-aldaw.
1908
Ti 1908 ket maysa a bisiesto a tawen a nangrugi iti aldaw ti Mierkoles iti kalendario a Gregoriano.
Naipasngay
thumb|140px|right|[[Bette Davis]] thumb|right|140px|[[James Stewart]]
Pimmusay
thumb|140px|right|[[Felipe G. Calderón]]
Pitogo, Zamboanga del Sur
Ti Pitogo ket maysa a maka-4 a klase nga ili iti probinsia ti Zamboanga del Sur iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Pitogo ket nabingbingay a politikal iti 15 a barbaranggay.
• Balabawan, Bastasa
• Balong-balong Bastasa
• Colojo Bastasa
• Liasan Bastasa
• Liguac Bastasa
• Limbayan Bastasa
• Lower Paniki-an Bastasa
• Matin-ao Bastasa
• Panubigan Bastasa
• Poblacion (Pitogo) Bastasa
• Punta Flecha Bastasa
• San Isidro Bastasa
• Sugbay Dos Bastasa
Pagsasao nga Amianan a Tanna
Ti pagsasao nga Amianan a Tanna ket ti pagsasao a naisasao idiay akin-amianan nga aplaya ti Isla Tanna iti Vanuatu. Daytoy ket kapada iti Whitesands, ngem ti eksakto a puestona iti kaunegan ti sasao a Tanna ken saan a naipundar.
Pitogo, Zamboanga del Sur
Dagiti baranggay
• Tongao Bastasa
• Upper Paniki-an Bastasa
• Kabayotan
Abril
Ti Abril ket isu ti maika-4 a bulan ti tawen dagiti kalendario a Huliano ken Gregoriano ken maysa kadagiti uppat a bulan nga addaan iti kaatiddog iti 30 nga al-aldaw.
Ti Abril ket kadawyan a mainaig iti tiempo ti primabera kadagiti parte ti Akin-amianan a Hemisperio ken otonio kadagiti parte ti Akin-abagatan a Hemisperio, nga idiay ket tiempo a kapada iti Oktubre idiay Akin-amianan a Hemisperio ken iti baliktadna.
Nagan ken taudan
right|thumb|Ti Abril manipud iti [[Très Riches Heures du duc de Berry]] thumb|Abril, babaen ni [[Leandro Bassano]]
Dagiti Romano ket inikkanda daytoy a bulan iti Latin a nagan iti Aprilis ngem ti nakaalaan daytoy a nagan ket di naikeddengan. Ti tradisional nga etimolohia ket manipud iti berbo nga aperire, "ti manglukat", manipud iti tiempo a "panaglukat "dagiti kayo ken sabong, a suportaran met babaen ti panangiyasping iti moderno a Griego iti ἁανοιξις (anoixis) (panaglukat) para iti primabera. Gapu ta adda met dagiti bulan ti Romano a nanaganan a pammadayaw kadagiti nainlangitan, ken kas ti Abril ket sagrado idi ken ni diosen Benus, ken ti Veneraliana ket natengngel iti umuna nga aldaw, naisingasing idin a ti Aprilis ket kasisigud idi nga isu ti bulanna iti Aphrilis, manipud iti kapadana iti Griego a diosen a ni Aprodita (Aphros), wenno manipud iti Etrusko a nagan iti Apru. Insingasing ni Jacob Grimm a ti nagan iti naipagpagarup a dios wenno bannuar a ni Aper wenno Aprus.
Ti Abril ket isu idi ti maikadua a bulan iti kasapaan a kalendario a Romano, sakbay idi nainayon ti Ianuarius ken Februarius babaen ni Ari Numa Pompilius idi agarup a 700 SK. Daytoy ket nagbalin a ti maikapat a bulan ti tawen ti kaledario (ti tawen idi dagiti duapulo ket dua a bulbulan ket maiparangda nga agsasaruno) idi las-ud iti panawen ti decemvirs idi agarup a 450 SK, idi naikkan pay kadagiti 29 nga aldaw. Ti maika-30 nga aldaw ket nainayon idi las-ud ti reporma nga inaramid babaen ni Julius Caesar idi tengnga ti tawtawen ti 40 SK, a nakapataudan ti kalendario a Huliano.
Pisika
Ti piksika (manipud iti φύσις) ket maysa a masna a siensia a maipanggep ti panagadal iti banag ken ti bukodna a panaggunay babaen ti limbang nga oras, a mairaman dagiti mainaig a konsepto a kas ti enerhia ken puersa. Iti nalawlawa pay, daytoy ket ti sapasap a panagusig iti katutubo, a maaramid tapno maawatan ti panagtignay a sitatakneng iti law-ang.
Sasao a Nukuma
Ti sasao a Nukuma ket ti bassit a pamilia dagiti nalawag nga agkakabagian a pagsasao: Kadawyanda a maidasig kadagiti sasao a Sepik iti akin-amianan a Papua Baro a Guinea; ikabil ni Malcolm Ross isuda iti maysa a sanga a Tengnga a Sepik iti dayta a pamilia.
Abril
Nagan ken taudan
Dagiti Anglo Sahon ket tinawtawaganda ti Abril a kas Oster-monath wenno Eostur-monath. Kinuna ni Beda iti De temporum ratione a daytoy a bulan ti Eostur ket ti ramut ti balikas ti Paskua ti Panangungar. Kinunana pay a ti bulan ket nainaganan ken ni diosen Eostre a ti rambakanna ket adda iti dayta a bulan. Ibagbaga pay babaen ni Einhard iti obrana iti Vita Karoli Magni.
Pisika
Ti pisika ket isu ti kadaaanan nga kadagiti akademia a disiplina, a baka isu daytoy ti kadaana babaen ti pannakairamanna iti astronomia. Kadagiti napalabas a milenio, ti pisika ket paset iti masna a pilosopia a mairaman ti kimika, ken dagiti pudno a sanga iti matematika, ken biolohia, ngem idi panawen ti Sientipiko a Rebolusion idi maika-16 a siglo, dagiti masna a siensia ket rimsua a kas maysa a naisangsangayan a programa ti panagsukisok iti bukodda a karebbengan. Ti pisika ket ket maisabsabat kadagiti adu a interdisiplinario a luglugar ti panagsukisok, a kas ti biopisika ken kabuklan a kimika, ken dagiti pagbeddengan iti pisika ket saan a nainget a naipalpalawag. Adu dagiti kapanunotan iti pisika a kadawyan a mangipalawag ti kamasapulan a mekanismo kadagiti sabsabali a siensia, bayat nga agluklukat kadagiti baro a adalanan iti panagsukisok kadagiti lugar a kas iti matematika ken pilosopia.
Ti pisika ket nakaaramid kadagiti naimudingan a parawad babaen ti panakaparang-ay kadagiti baro a teknolohia a rimsua manipud kadagiti teoretika a naparang-ay. Para iti kas pagarigan, dagiti panagrang-ay iti panakaawat iti elektromagnetismo wenno nuklear a pisika ket nagitulod ti dagus a panagrang-ay kadagiti baro a produkto a dramatiko ti pannakatranspormana iti moderno nga aldaw ti kagimongan, a kas dagiti telebision, dagiti kompiuter, dagiti domestiko nga aparato, ken dagiti nuklear nga armas; ti panagrang-ay iti termodinamiko a nagitulod ti panagrangrang-ay iti industrialisasion; ken dagiti panagrang-ay iti mekaniko ket nagiparegget ti panagrangrang-ay iti kalkulo.
Pakasaritaan
thumb|left|upright|[[Isaac Newton|Ni Apo Isaac Newton (1643–1727)]] thumb|upright|[[Albert Einstein (1879–1955)]]
A kas ti naipakaammo dita baba, dagiti pamay-an a nausar ti pannakaawat ti panagkukua iti masna a penomena ken dagiti nagbanaganda ket timmaud manipud iti pilosopia, a nain-inut a sinukatan babaen ti masna a pilosopia ken ti masna a siensia, ken ti isasangpet iti moderno a pannakkonsepto iti pisika.
Ti masna a siensia ket naiparang-ay idi idiay Tsina, India ken kadagidiay Islamiko a kalipato, idi nagbaetan ti maika-4 ken maika-10 a siglo BCE. Dagiti kaadu deskripsion ket nagbalin a nadayeg kadagiti pisiko ken astronomo, kas pagarigan ni Archimedes iti pagturayan iti mekanika, estadistika ken hidrostatika. Ti eksperimental a pisika ket naipayaammo iti panageksperimento ti kapanggepan kadagiti estatiko babaen ti mediebal a Muslim a pisiko a kas ni al-Biruni ken Alhazen.
Ti klasiko a pisika ket nagbalin a naisina a siensia idi dagiti nasapa a moderno nga Europeano ket nagus-usarda kadagitoy nga eksperimento ken kadagiti kaadu a pamay-an tapno maduktalanda ti tattan a makunkuna a ti linlinteg iti pisika. Ni Kepler, Galileo ken naisangsangyan a ni Newton ket nakaduktal ken nangitipon kadagiti sabsabali a linlinteg iti panaggunay. Idi panawen ti industrial a rebolusion, idi immadu ti pannakasapul ti enerhia, ket immadu met dagiti panagsukisok, a daytoy ti nagiturong ti pannakaduktalan kadagiti baro a linteg iti termodinamiko, kimika ken elektromagnetiko. thumb|[[Solvay a Konperensia iti 1927, nga adda dagiti prominente a pisiko a kas ni Albert Einstein, Niels Bohr, Marie Curie, Erwin Schrödinger ken Paul Dirac.]] Ti moderno a pisika ket nagrugi kadagiti obra ni Einstein kadagiti relatibidad ken kaadu a pisika.
Pilosopia
Babaen ti maika-19 a siglo ti pisika ket naibanaganen a kas maysa a disiplina a naisangsangayan manipud iti pilosopian ken dagiti sabsabali a siensia. Ti pisika, a kasla dagiti sabsabali a siensia, ket agtalek iti pilosopia iti siensia tapno makaited iti makaanay a deskripsion iti sientipiko a pamay-an. Ti sientipiko a pamay-an ket agaramat iti maysa a priori a panagrason ken ti pay maysa a posteriori a panagrason ken ti panagusar ti Bayesian nga inperensia tapno marukod ti kammapategan iti naited a teoria.
Ti pannakaparang-ay iti pisika ket nakasungbat kadagiti adu a saludsod dagiti nasapa a pilosopo, ngem dagitoy ket nakaparsua met kadagiti baro a saludsod. Ti panagadal iti pilosopiko a sayasay a nakapalikmut iti pisika, ti pilosopia iti pisika, ket mangiraman kadagiti sayasay a kas ti kasasaad iti limbang ken oras, determinismo, ken metapisikal a kapanunotan a kas ti emperismo, naturalismo ken realismo.
Adu kadagiti pisiko ket nagsurat kadagiti kapanggepan ti pilosopiko a nagbanagan kadagiti obrada, a kas ni Laplace, a nagipatakder ti gapuanan a determinismo, ken Erwin Schrödinger, a nagsurat iti kuantum a mekanika. Ti matematiko a pisiko a ni Roger Penrose ket tinawtawagan idi a ti Platonista babaen ni Stephen Hawking, ti maysa a kapanunotan ni Penrose a pinatungtunganna iti librona, Ti Dalan iti Kinapudno. Ni Hawking ket tinawtawagna ti bagina a kas ti maysa a "di-mababain a reduksionista" ken sumupsuiat kadagiti kapanunotan ni Penrose.
Dagiti bugas a teoria
Nupay ti pisika ket mangidatar kadagiti nawatiwat ken nadumaduma a sistema, adda dagiti teoria nga us-usaren kadagiti amin a pisiko. Tunggal maysa kadagitoy a teoria ket naekperimento a nasubokan kadagiti adu a bilbilang ken nabirukan nga husto a kas maysa a panagpattapatta iti katutubo (a adda iti naisangayan a turayan ti kinapudno). Kas pagarigan, ti teoria iti klasiko a mekanika ket husto nga impalpalawagna ti panaggunay dagiti banag, no met laeng dagitoy ket dakdakelda ngem dagiti atomo ken aggungunayda a basbassit ngem ti pardas iti lawag. Dagitoy a teoria ket agtultuloy kadagiti aktibo a lugar ti panagsukisok, ken ti naisangayan nga aspekto iti klasiko a mekanika a makunkuna a kas ti gulogulo a naduktalan idi maika-20 a siglo, tallo a siglo kalpasan ti kasisigud a pagannurotan iti klasiko a mekanika babaen ni Isaac Newton (1642–1727).
Dagiti sentro a teoria ket importante a ramramit para iti panagsukisok kadagiti naipangpangruna a topiko, ken dagiti sinoman a pisiko, uray no sabsabali ti panakaipangpangrunada, ket manamnama dagitoy a lireradoda kadagitoy. Dagitoy ket mairaman dagiti klasiko a mekanika, kuantum a mekanika, termodinamiko ken estadistika amekanika, elektromagnetismo, ken espesial a relatibidad.
Klasiko a pisika
Ti klasiko apisika ket mairamn ti tinawtawid a sangsanga ken dagiti topiko a nabigbigan ken dagiti naparang-ay sakbay ti rugi ti maika-20 a siglo a dagiti klasiko a mekanika, akustika, optika, thermodynamika, ken elektromagnetismo. Ti klasiko a mekanika) ket maipanggep kadagiti bagi nga inaramid babaen dagiti puersa ken dagiti bagbagi ti panagggunay ken mabalin a mabingbingay kadagiti estatika (panagadal kadagiti puersa iti maysa a bagi wenno bagbagi nga agtaltalna), kinematika (panagadal ti panaggumay nga awan ti pnakaraeman ti gapuanan), ken dinamikas (panagadal ti panaggunay ket dagiti puersa a mangarig ti daytoy); ti mekanika ket mabalin pay a mabingbingay iti natangken a mekanika ken agayos a mekanika (a naamaamo dagitoy a kas ti agtultuloy a mekanika), inaudi ket mangiramraman kadagiti sanga a kas ti hodroestatika, hidrodinamika, aerodinamika, ken pneumatika. Ti akustika, ti panagadal ti uni, ket kanayon a maikapanunotan a sanga ti mekanika gapu ta ti uni ket gapuanan ti panagggunay dagiti partikula ti angin wenno banag a pagbanagan ti allon ti uni ken mabalin a maipalawag iti termino dagiti linteg ti mekanika. Dagiti kangrunaan a moderno a sanga ti akustiko ket ti ultrasonika, ti panagadal dagiti allon ti uni ti nanagato a  prekuensia ti labes ti sakup ti panakangeg ti tao. Ti optika, ti panagadal ti lawag, ket saan laeng a maipanggep ti makita a lawag ngem ti pay inpraroho ken ultrabioleta a radiasion, a mangipakita kadagiti amin a penomena ti makita a lawag malaksid ti bisibilidad, a kas ti, panagballatek, repraksion, panaglapped, dipraksion, panakaiwarwaras, ken polarisasion ti lawag. Ti pudot ket maysa apornma ti enerhia, ti akin-uneg nga enerhia a tagikua baben dagiti partikula a binukel dagiti sustansia; ti termodinamika ket maipanggep kadagiti pannakaibagian a nagbaetan ti pudot ket dagiti sabali a porma ti enerhia. Ti elektrisidad ken magnetismo ket naadadal idi a kas agmaymaysa a sanga ti pisika manipud idi nadekket a pannakaikapet a nagabetanda ket naduktalan idi nasap a maika-19 a siglo; ti maysa nga ayus ti elektrisidad ket mangited ti magnetiko a lugar ken ti agbalbaliw a magnetiko a lugar ket mangipartuat ti ayus ti elektrisidad. Ti Elektroestatika ket maipanggep kadagiti elektrisidad a karga a nakatalna, ti elektrodinamika nga adda ti aggungunay a karga, ken magnetoestatika nga adda kadagti magnetiko nga ungto a nakatalna.
Moderno a pisika
Ti klasiko a pisika ket sapasap a maipanggep ti banag ken enerhia iti normal a gantingan ti panagpalpaliiw, bayat a ti kaaduan ti moderno a pisika ket maipanggep ti panagkukua ti banag ken enerhia babaen kadagiti nakaro a kasasaad wenno iti dakkel unay wenno bassit unay a gantingan. Kas pagarigan, ti atomiko ken nuklear a pisika ket ti panagadal ti banag kadagiti kabasiitan a gantingan a dagiti kimiko nga elemento ket mabalin a mailasin. Ti pisika dagiti elementario a partikula ket adda pay basbassit a gantingan, gapu ta daytoy ket maipanggep ti kangrunaan a paspaset ti banag; daytoy a sanga ti pisika a makunkuna pay a kas ti nangato nga enerhia a pisika gapu ti kangato unay nga enerhia ti nasken a makapataud kadagiti adu a kita ti partikula kadagiti dakkel a pagipardasan ti partikula. Iti daytoy a gantingan, ti ordinario, ti sentido komon a pakinakem ti limbang, oras, banag, ken enerhia ket saanen nga umiso.
Dagiti kangrunaan a teoria ti moderno a pisika nga ket mangited ti maysa a sabali a ladawan dagiti konsepto ti limbang, oras, ken banag manipud iti nairepresenta ti klasiko a pisika. Ti kuantom a teoria ketmaipanggep ti mapagtalken, ngem ti agnanayon, a katutubo kadagiti adu a penomena iti agpang ti atomiko ken suatomiko, ken ti adda a komplementario nga aspekto dagiti partikula ken dagiti allon iti deskripsion kadagiti kasta a penomena. Ti teoria itirelatibidad ket maipanggep ti deskripsion ti penomena a maaramid ti maysa a kuadro iti reperensia a daytoy ket aggungunay iti respeto ti agpalpaliiwr; ti espesial a teoria iti relatibidad ket maipanggep ti agpapada a panaggunay iti nalinteg a linia ken ti sapasap a teoria iti relatibidadr iti naipardasan apanaggunay ken ti panakaikapetna iti grabitasion. Dagitoy dua a kuantom a teoria ken dagiti teoriada ti relatibidad ket makabiruk kadagiti pakaipakatan kadagiti amin a lugar ti moderno a pisika.
Paggiddiatan ti klasiko ken moderno a pisika
thumb|350px|left|Dagiti kangrunaan a pagturayan iti pisika
Bayat a ti pisika ket mangipaturong ti panakaduktal kadagiti naisangalubongan a linlinteg, dagiti teoriana ket naisanlad kadagiti nalitnaw a pagturayan iti panakayatanup. A dagiti linteg iti klasiko a pisika ket pudno a mangipalpalawag kadagiti sistema a ti kinaipangpangruna ti kaatiddog ti gantingan ket dakdakkel ngem ti atomiko a gantingan ken dagiti panaggunay ket nabunbuntog ngem ti pardas iti lawag. Iti ruar iti daytoy a pagturayan, dagiti napalpaliiw ket saanda a maipada kadagiti naipadto. Ni Albert Einstein ket nagiparawad iti pagsukogan iti espesiala relatibidad, a angsukat kadagiti kapagarupan ti patingga nga oras ken limbang nga adda ti limbang nga oras ken mangipalubos iti napudno a panangipalpalawag kadagiti sitema a nangbukel nga adda kadagiti kapardas a gangani kapadpada ti pardas titi lawag. Ni Max Planck, Erwin Schrödinger, ken dagiti dadduma pay ket nangipaammo ti kuantuma mekanika, ti maysa a mabalina akapanunotan kadagiti partikula ken panagitignay a mangpalubos iti napudno a panagipalpalawag kadagiti atomiko ken subatomiko a gantingan. Kalpasan daytoy, ti teoria tikuantuma lugar ket nagitipon ti kuantuma mekanika ken espesial a relatibidad. Ti sapasap a relatibidad ket nagpalubos ti dinamiko, a killo ti limbang nga oras, a dagiti nawatiwat a sistema ken dakkel a gantingan a patakder iti law-ang ket mabalin ken nasayaat a maipalpalawag Ti sapasap a relatibidad ket saan pay a naitiptipon kadagiti sabsabali a kammasapulan a deskripsion; adda dagiti nadumaduma a kandidato kadagiti kuantum a grabidad ket agdama a maparparang-ay.
Pakaikabagian kadagiti sabali a paset
thumb|Daytoy nasukog a [[parabola a lava a panagayos ket mangipakita ti pannakaipakat ti Matematika iti Pisika – iti daytoy a kaso, ti linteg ti agtintinnag a bagbagai ni Galileo.]] thumb|left|Ti Matematika ken Ontolohia ket maus-usar iti Pisika. Ti Pisika ket maus-usar iti Kimika ken Kosmolohaia.
Dagiti kasapulan
Ti matematika iti lengguahe nga inusar para iti kompakto a pannakailawlawag ti urnos ti katutubo, a naipangpangruna dagiti linteg ti Pisika. Daytoy ket inmatangan ken inpatakderan babaen ni Pythagoras, Ni Plato, Ni Galileo, ken ni Newton.
Dagiti teoria ti pisika ket agus-usar ti Matematika tapno makagun-od ti urnos ken makaited dagiti napudno a pagannurotan, ti pudno wenno nakarkulo a panakailawlawagan, panakaaduan a nagbanagan ken dagiti maipadto. Dagiti resulta ti eksperimento iti pisika ket dagiti numerikal a panagrukod. Technologies based on Mathematics, kasla ti panagbilang ket nakaaramid ti panagbilang a pisika a kas maysa nga aktibo a lugar ti panagsukisok.
thumb|Ti pannakailasin a nagbaetan ti Matematika ken Pisika ket nalawag, ngem saan unay a nalaka a makita, a nipangpangruna ti Matematiko a Pisika.
Ti ontolohia ket maysa a kasapulan para iti Pisika, ngen saan a para iti Matematika. Ti kayatna a sawen daytoy ket ti Pisika ket patingga a maipanggep ti panangipalpalawag ti pudno a lubong, bayat a ti Matematika ket maipanggep kadagiti narikut a maawatan a tabas, uray pay ti labes ti pudno a lubong. Nga isu a dagiti pannakaisao ti Pisika ket sintetiko, bayat a ti matematika ket analitiko. Ti matematika ket aglaon kadagiti pangipagarupan, bayat a ti Pisika ket aglaon kadagiti teoria. Dagiti Matematika a maisao ket nasken laeng a lohikal a napudno, bayat a dagiti padto ti Pisika a maisao ket nasken a maipada kadagiti napalpaliiw ken eksperimental a datos.
Ti pannakailasin ket nalawag, ngem saan a nalaka makitkita. Kas pagarigan, ti Matematiko a Pisika ket isu ti pannakaipakat ti Matematika iti Pisika. Dagiti pamay-anna ket Matematiko, ngem ti suhetona key Pisikal. Dagiti parikut iti daytoy a paset ket mangrugi ti maysa a "Matematika a modelo ti Pisikal a kasasaad" ken maysa a "Matematika a panagipalpalawag iti Pisikal a linteg". Kadagiti amin a maisao ti matematika a maus-usar para iti pakailawlawagan ket adda ti narigat a mabirukan a Pisikal a kayatna a sawen. Ti kamaudian a pakailawlawagan ket adda ti nalaklaka a mabirukan a kayatna a sawen, gapu ta daytoy ti birbiruken ti agsulsolbar.
Ti pisika ket sanga ti kammasapulan asiensia, a saan a ti maaramat a siensia. Ti pIsika ket makunkuna pay a kas "ti kammasapulan a siensia" gapu ti suheto ti panagadal kadagiti amin a sanga ti masna a siensia a kas ti Kimika, Astronomia, Heolohia ken Biolohia ket pawpawilan babaen dagiti linteg ti pisika. Kas pagarigan, ti Kimika ket ti panagadal kadagiti tagikua, patakder, ken panagsumamay iti banag (ti naipatengnga nga isip ti kimika iti atomiko a gantingan ket ket mangilasin daytoy manipud iti pisika). Dagiti patakder ket maporma gapu ta dagiti partikula ket magipeksada kadagiti elektriko a puersa iti tunggal maysa kaniada, dagiti tagikua ket mairaman ti maipapan ti bagi a pannakaidasig ti naited a sustansia, ket ti panagsumamay ket nabebedan babaen kadagiti linteg ti pisika, kasla ti konserbasion ti enerhia, masa ken karga.
Ti Pisika ket maipakat kadagiti industria a kas ti inhiniera ken medisina.
Pannakaipakat ken inpluensia
thumb|150px|[[Ti tornilio ni Arkimedes, ti maysa a simple a makina para iti panagawit]] thumb|150px|Ti pannakaipakat dagiti pisikal a linteg iti panagawit kadagiti likido
Ti naipakat a pisika ket isu ti sapasap a termino para iti panagsukisok ti pisika a maipanggep para iti naisangsangayan a panagusar. Ti kurikulum ti naipakat a pisika ket kadawyan nga aglaon kadagiti bassit a klase iti naipakat a medisina, a kas ti heolohia wenno elektriko nga inhinniera. Daytoy ket kadawyan a maigiddiat manipud iti inhiniera gapu ta ti mangipakat a pisisista ket baka saan nga agdardaremdem maysa a naisangsangayan a banag, ngem agus-usar ti panagsukisok ti pisika nga adda ti gandat a mangparang-ay ti baro a teknolohia wenno panagsolbar kadagiti parikut.
Daytoy nga arngian ket kapadpada ti naipakat a matematika. Dagiti mangipakat a pisisista ket mabalin pay nga interesadoda iti panagusar ti pisika para iti sientipiko a panagsukisok. Kas pagarigan, dagiti tao nga agobobra ti pagipardasan a pisika ket mabalinda nga agsukisok kadaghiti nasaysayaat a panagduktal kadagiti partikula para iti panagsukisok ti teoretiko a pisika.
Ti pisika ket kaaduan a maus-usar iti inhinniera. Kas pagarigan, ti estatiko, maysa asubpaset iti mekanika, ket maus-usar iti panagipatakder kadagiti rangtay ken dagiti nadumaduma a patakder. Ti pannakaawat ken panagusar ti akustika ket nagbanagan kadagiti nasaysayaat konsierto a pagkantaan; a maipada pay, ti panagusar kadagiti optika a mangpartuat kadagiti nasaysayaat a ramit ti optiko. Ti pannakaawawat ti pisika makapabalin kadagiti napudpudno a simulador ti panagpatayab, video nga ay-ayam, ken dagiti pelikula, ken kadawyan a kammasapulan iti porense a panagusig.
Ti kaadda ti pagalagadan a konsenso a dagiti linteg ti pisika ket unibersal ken san nga agbalbaliw manipud kadagiti napalabas a panawen, ti pisika ket mabalin a mausar ti panagadal kadagiti banag a nailubnak ti panakaidudua. Kas pagarigan, ti panagadal ti taudan ti Daga, ti sinoman ket mabalinda nga imodelo ti masa ti Daga, temperatura, ken ti gatad ti panagtayyek, kadagiti napalabas a panawen. Daytoy ket makapabalin para iti simulador iti inhenniera a mangpapardas kadagiti baro a panagrang-ay ti teknolohia.
Ngem adu pay dagiti interdisiplinaridad a pamay-an dagiti pisisista ken adu pay dagiti nangruna a paset a naimpluensian babaen ti pisika, a kas ti, paset iti ekonopisika ken sosiopisika.