cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lagonglong
Dagiti baranggay
• Dampil
• Gaston
• Kabulawan
• Kauswagan
• Lumbo
• Manaol
• Poblacion
Lingsat Riau
Ti Lingsat Riau (Selat Riau) ket ti maysa a lingsat ti Purpuro Riau. Ti Lingsat Riau ket mangisina kadagiti isla ti Batam ken Bintan. Daytoy ket maysa a nangruna a komersial a dalan ti danum a mapan iti puerto ti Singapur.
Pagsasao nga Awiyaana
Ti pagsasao nga Awiyaana (Auyana) ket ti pagsasao a Kainantu ti Papua Baro a Guinea.
New Jersey
Ti New Jersey ket maysa nga estado a mabirukan idiay Amianan a daya ken Tengnga nga Atlantiko iti Estados Unidos.
Lingsat Rupat
Ti Lingsat Rupat (Selat Rupat) ket ti lingsat a mangisina iti bassit nga isla ti Rupat manipud iti nangruna nga isla ti Sumatra iti Indonesia. Daytoy ket nangruna a dalan iti panaglayag a mapan iti siudad ti Dumai.
Papa Leon XIII
Ni Papa Leon XIII (2 Marso 1810 – 20 Hulio 1903), ket naipasngay idi a kas ni Vincenzo Gioacchino Raffaele Luigi Pecci,ket isu idi ti maika-256 a Papa iti Romano Katoliko a Simbaan, a nagturay manipud idi 1878 aginggana idi 1903.
Libertad, Misamis Oriental
Ti Libertad ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Misamis Oriental iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Libertad ket nabingbingay a politikal iti 9 a barbaranggay.
1953
Ti 1953 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Huebes iti kalendario a Gregoriano.
Pebrero
thumb|140px|[[Freddie Aguilar]]
Mayo
thumb|140px|[[Nora Aunor]]
Nobiembre
thumb|140px|[[Vilma Santos]]
Pimmusay
thumb|140px|[[Joseph Stalin]]
Looc, Romblon
Ti Looc ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Romblon iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Looc ket nabingbingay kadagiti 12 a barbaranggay.
• Agojo
• Balatucan
• Camandao
• Guinhayaan
• Limon Norte
• Limon Sur
• Manhac
• Poblacion
• Punta
• Tuguis
Bayog
Ti Bayog ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Zamboanga del Sur iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Bayog ket nabennebenneg iti 28 a barbaranggay.
• Baking
• Balumbunan
• Bobuan
• Camp Blessing
• Canoayan
• Conacon
• Dagum
• Damit
• Datagan
• Depase
• Dimalinao
• Depili
• Kahayagan
• Kanipaan
Papa Agapito
Ti Papa Agapito ket mabalin a mangitudo kenni:
Bayog
Dagiti baranggay
• Lamare
Papa Felix
Ti Papa Felix ket mabalin a mangitudo kenni:
Bayog
Dagiti baranggay
• Liba
• Matin-ao
• Matun-og
• Poblacion
• Pulang Bato
• Salawagan
• Sigacad
• Supon
• Pangi (San Isidro)
Laguindingan
Ti Laguindingan ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Misamis Oriental iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Lagonglong ket nabingbingay a politikal iti 11 a barbaranggay.
• Aromahon
• Gasi
• Kibaghot (San Isidro)
• Lapad
• Liberty
• Mauswagon
• Moog
• Poblacion
• Sambulawan
• Sinai
• Tubajon
Saint-Rémy-de-Provence
Ti Saint-Rémy-de-Provence (Provençal Oksitano: Sant Romieg de Provença iti klasiko ken Sant Roumié de Prouvènço iti Mistraliano a panangibagbaga) ket maysa a komuna ti Bouches-du-Rhône a departamento idiay akin-abagatan a Pransia.
Heograpia
Ti Saint-Rémy-de-Provence ket mabirukan idiay 20 km nga abagatan ti Avignon, iti amianan ti kabanbantayan ti Alpilles.
Klima
Ti klima idiay Alpilles ket naipanunotan a Mediteraneo. Ti panaglalam-ek ket naalumaymay ken namaga, ken ti kalgaw ket napudot ken namaga. Ti kangatuan a natimbeng a nairehistro a temperatura iti Hulio ken Agosto ket 29 C, ket ti kababaan iti Disiembre ken Enero ket 3 C. Ti katuduan ket ti bulan ti Enero nga adda ti natimbeng a 7 nga aldaw ti panagtudtudo, a no maipada ti Hulio, ti kamagaan abulan, nga adda ti natimbeng a 2 nga alaldaw a panagtudtudo. Ti rehion ti Alpilles ket makaawat ti ad-adu a panagtudtudo ngem ti Pranses a Rivera, nga 1–2 cm nga ad-adu iti tungngal maysa a tawen.
Aurora, Zamboanga del Sur
Dagiti baranggay
Ti Aurora ket nabennebenneg iti 44 a barbaranggay.
• Acad
• Alang-alang
• Alegria
• Anonang
• Bagong Mandaue
• Bagong Maslog
• Bagong Oslob
• Bagong Pitogo
• Baki
• Balas
• Balide
• Bayabas
• Bemposa
• Cabilinan
• Campo Uno
• Commonwealth
• Orang
• Gubaan
• Inasagan
• Inroad
• Kahayagan East (Katipunan)
• Kahayagan West
• Kauswagan
• La Paz (Tinibtiban)
• La Victoria
• Lantungan
• Libertad
• Lintugop
• Maguikay
• Mahayahay
• Monte Alegre
• Montela
• Panaghiusa
Kawit
Ti Kawit ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Cavite iti Filipinas. Ditoy nga ili ti nakayanakan ni Emilio Aquinaldo, ti immuna a presidente iti Filipinas. Ditoy met ti pakasarakan ti Aguinaldo Shrine.
Aurora, Zamboanga del Sur
Dagiti baranggay
• Poblacion
Kawit
Dagiti baranggay
Ti Kawit ket nabingbingay a politikal iti 23 barbaranggay.
• Binakayan-Kanluran
Aurora, Zamboanga del Sur
Dagiti baranggay
• Resthouse
Kawit
Dagiti baranggay
• Gahak
Aurora, Zamboanga del Sur
Dagiti baranggay
• Romarate
Papa Honorio III
Ni Papa Honorio III (1148 – 18 Marso 1227), naipasngay a kas ni Cencio Savelli, ket isu idi ti Papa manipud idi 1216 aginggana idi 1227.
Kawit
Dagiti baranggay
• Marulas
Aurora, Zamboanga del Sur
Dagiti baranggay
• San Jose
Kawit
Dagiti baranggay
• Panamitan
Aurora, Zamboanga del Sur
Dagiti baranggay
• San Juan
Kawit
Dagiti baranggay
• Poblacion
Aurora, Zamboanga del Sur
Dagiti baranggay
• Sapa Loboc
Kawit
Dagiti baranggay
• Magdalo (Putol)
Aurora, Zamboanga del Sur
Dagiti baranggay
• Tagulalo
Kawit
Dagiti baranggay
• San Sebastian
Aurora, Zamboanga del Sur
Dagiti baranggay
• Waterfall
Kawit
Dagiti baranggay
• Santa Isabel
• Tabon I
• Toclong
• Wakas I
• Batong Dalig
• Balsahan-Bisita
• Binakayan-Aplaya
• Congbalay-Legaspi
Segundo
thumb|right|50px|Ti silaw nga agsilsilap iti agarup a maminsan tunggal maysa a segundo
Kawit
Dagiti baranggay
• Pulvorista
Segundo
Ti segundo wenno kanito (simbolo: s) ket isu ti batayan a pagbilangan iti oras iti Internasional a Sistema dagiti Pagbilangan (SI) ken isu pay ti pagbilangan iti oras kadagiti sabali sistema ti panagrukod] (naipangyababaan iti s wenno sec ); daytoy ti maikadua a pannakabingbingay iti [[oras baabaen ti innem a pulo, ti umuna a pannakabingbingay babaen ti 60 ket ti minuto. Iti baetan ti AD 1000 (idiinusar ni al-Biruni dagiti segundo) ken idi 1960 ti segundo ket naipalawag a kas 1/86,400 iti natimbeng a solar nga aldaw (dayta a panangipalawag ket maipakat pay laeng kadagiti dadduma nga astronomikal ken dagiti legado a kontesto). < Idi baetan ti 1960 ken 1967, daytoy ket naipalawag kadagiti itermino iti paset ti panawen iti pagliklikmutan ti Daga iti lawlaw ti Init idi 1900, ngem tattan ket nasaysayaat a naipalplawagen kadagiti termino ti atomiko. Dagiti segundo ket mabalin a marukod babaen ti panagusar ti mekanikal, elektriko wenno dagiti atomiko a pagurasan.
Kawit
Dagiti baranggay
• Samala-Marquez
Vic Sotto
NI Marvic Castelo Sotto ammo a kas ni Vic Sotto, ket Filipino nga aktor, mangsangsangaili ti pabuya ti telebision, komediante, ken produser ti pelikula nga agtrabtrabaho para iti GMA Network ken aktor iti pabuya ti telebison iti Eat Bulaga!.
Biograpia
Ni Marvic Castelo Sotto ket naiyanak idi Abril 28, 1954 kada Marcelino Antonio Ojeda Sotto ken Dr. Herminia Castelo. Isu ket nagadal idiay Colegio de San Juan de Letran. Isu ket kabsat a lalaki ni Marcelino Antonio "Maru" Sotto, Jr., Vicente "Tito" Sotto, ken ni Valmar "Val" Sotto.
Kawit
Dagiti baranggay
• Tabon II
• Tabon III
• Tramo-Bantayan
• Wakas II
Segundo
Dagiti astronomiko a panagpalpaliiw iti maika-19 ken maika-20 a sigsiglo ket nangipakita a ti natimbeng a solar nga aldaw ket agin-inut ngem marukod nga umatatiddog ken ti kaatiddog ti tropikal a tawen ket saan met nga intero a maipadto; isunga ti gunay ti init-daga ket saanen a naikeddeng a nasayaat a batayan para iti panangipalawag. Iti pannakaipayammo kadagiti atomiko a pagurasan, nagbalinen daytoy a maipalawag ti segundo a naibatay iti kammasapulan a tagtagikua iti natura. Manipud idi 1967, ti segundo ket naipalawagen nga iti:
"ti kapaut dagiti paset ti panawen ti 9,192,631,770 iti radiasion a maitunos iti trnsision ti nagbaetan ti dua a hiperpino nga estruktura iti pundamental a kasasaad ti atomo ti sesio 133."
Idi 1997, ti CIPM ket nangpaneknek a ti sumaruno a panangipalawag ket "mangitudo ti nakatalna nga atomo ti sesio ti temperatura iti 0 K."
Dagiti pasaruno ti SI ket masansan a naitiptipon iti balikas a segundo tapno mangibaga kadagiti subdibision ti segundo, kas ti, ti milisegundo (maysa a sangkaribu ti segundo), ti mikrosegundo (maysa a sangkariwriw ti segundo), ken ti nanosegundo (maysa a sangkabilion ti segundo). TBabaen kadagiti pasaruno ti SI, mabalin pay a mausar tapno mangporma dagiti pangpaadu ti segundo a kas ti kilosegundo (maysa a sangkaribu dagiti segundo), dagiti kastoy a pagilangan ket manmano laeng a mausar iti panagsanay. Ti kaaduan ket dagiti dakdakkel a pagbilangan a saan nga SI a saan a naporma babaen dagiti bileg ti sangapulo; imbes ket, ti segundo ket maipaadu babaen ti 60 tapno mangporma ti minuto, a daytoy ket maipaadu babaen ti 60 tapno mangporma ti oras, a daytoy ket maipa-adu babaen ti 24 tapno mangporma ti aldaw.
Ti segundo ket batayan pay a pagbilangan ti oras iti sentimetro-gramo-segundo, metro-kilogramo-segundo, metro-tonelada-segundo, ken dagiti sistema ti pagbilangan ti kadapan-libra-segundo.
Papa Martin
Ti Papa Martin ket mabalin a mangitudo kenni:
Dimataling
Ti Dimataling ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Zamboanga del Sur iti Filipinas.
Dagiti baranggay
• Baha
• Balanagan
• Baluno
• Binuay
• Grap
• Josefina
• Kagawasan
• Lalab
• Libertad
• Magahis
• Mahayag
• Mercedes
• Poblacion
• Saloagan
• San Roque
• Sugbay Uno
• Sumbato
Pagsasao a Gadsup
Ti pagsasao a Gadsup ket ti pagsasao a Kainantu nga insasao babaen ti tattao iti isu met laeng a nagan idiay Papua Baro a Guinea.
Dimataling
Dagiti baranggay
• Sumpot
• Tinggabulong
• Tiniguangan
• Tipangi
• Upper Ludiong
Pagsasao a Kosena
Ti pagsasao a Kosena ket ti pagsasao a Kainantu ti Papua Baro a Guinea.
Papa Gregorio IX
Ni Papa Gregorio IX (c. 1145/70 – 22 Agosto 1241), ket naipasngay idi a kas ni Ugolino di Conti, ket isu idi ti papa manipud idi 19 Marso 1227 aginggana idi pimmusay.
Papa Sergio
Ti Papa Sergio ket mabalin a mangitudo kenni:
Papa Marcelo
Ti Papa Marceloket mabalin a mangitudo kenni:
Lugait
Ti Lugait ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Misamis Oriental iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Lugait ket nabingbingay a politikal iti 8 a barbaranggay.
Dinas
Ti Dinas ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Zamboanga del Sur iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Dinas ket nabennebenneg iti 30 a barbaranggay.
• Bacawan
• Benuatan
• Beray
• Don Jose
• Dongos
• East Migpulao
• Guinicolalay
• Ignacio Garrata (New Mirapao)
• Kinacap
• Legarda 2
• Lower Dimaya
• Ludiong
• Nangka
• Nian
• Old Mirapao
• Pisa-an
• Poblacion
• Proper Dimaya
• Sagacad
• Sambulawan
• San Isidro
• Songayan
• Sumpotan
• Tarakan
• Upper Dimaya
• Upper Sibul
• West Migpulao
Pagsasao nga Oweina
Ti pagsasao nga Oweina (Owena, masansan a kamali a mailetra iti "Owenia"), wenno Waisara, manipud kadagiti dua a purok a nakaisasauanna, ket ti pagsasao a Kainantu ti Papua Baro a Guinea.
Papa Silvestre
Ti Papa Silvestre ket mabalin a mangitudo kenni:
New Mexico
Ti New Mexico ket maysa nga estado a mabirukan idiay Abagatan a daya ken lumaud a rehion iti Estados Unidos.
thumb|left|250px|Albuquerque thumb|left|250px|Santa Fe
Papa Esteban
Ti Papa Esteban ket mabalin a mangitudo kenni:
Magdiwang
Ti Magdiwang ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Romblon iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Magdiwang ket nabingbingay kadagiti 9 a barbaranggay.
Pagsasao nga Aveteian
Ti pagsasao nga Aveteian ket ti mabalin nga awanen a pagsasao ti Vanuatu, mabalin daytoy a maysa kadagiti sasao nga Interior a Malekula. Idi nasapa a maika duapulo a siglo daytoy ket insasao idi babaen ti dagiti bassit a pamilia nga agtataeng iti amianan ti Ninde.
Papa Celestino IV
Ni Papa Celestino IV (pimmusay 10 Nobiembre 1241), ket naipasngay idi a kas ni Goffredo da Castiglione, ket isu idi ti papa manipud idi 25 Oktubre 1241 aginggana idi pimmusay.
Saint-Savournin
Ti Saint-Savournin ket maysa a komuna a daya ti Marseille idiay kadayaan unay ti Massif de l’Etoile a nagbaetan ti Cadolive ken Mimet idiay Bouches-du-Rhône a departamento ti Provence-Alpes-Côte d'Azur rehion idiay akin-abagatan a Pransia.
Espiritu Santo
Ti Espiritu Santo ket ti kadakkelan nga isla iti pagilian ti Vanuatu, nga addaan iti kalawa iti ken ti populasion iti agarup a 40,000 segun ti senso idi 2009.
Daytoy ket maitagikua iti purpuro ti Baro a Hebridas iti rehion ti Pasipiko ti Melanesia. Daytoy ket adda iti Probinsia ti Sanma ti Vanuatu. Ti ili ti Luganville, iti abagatan a daya nga aplaya ti Espiritu Santo, ket ti maikadua a kadakkelan a pagtaengan ti Vanuatu ken isu ti probinsial a kapitoliona. Dagiti kalsada ket mapan iti amianan ken laud manipud iti Luganville ngem kaaduan ti isla ket adayo manipud iti limitado a network ti kalsada.
Lanao
Ti Lanao ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
Papa Teodoro
Ti Papa Teodoro ket mabalin a mangitudo kenni:
Jakarta
Ti Jakarta, opisial nga ammo a kas ti Espesial a Kapitolio a Teritorio iti Jakarta (Daerah Khusus Ibu Kota Jakarta), ket isu ti kapitolio ken kadakkelan a siudad iti Indonesia. Mabirukan daytoy idiay amianan a laud a pantar iti Java, ti Jakarta ket isu daytoy sentro ti ekonomia, kultural ken politika iti pagilian ti Indonesia, ken addaan iti populasion iti 10,187,595 manipud idi Nobiembre 2011, isu daytoy ti kaaduan ti populasion a siudad idiay Indonesia ken idiay Abagatan a daya nga Asia, ken isu daytoy ti maika-12 a kadakkelan a siudad iti lubong. Ti opisial a metropolitano a lugar, a naam-ammuan a kas ti Jabodetabekjur, ket isu ti maikadua a kadakkelan iti lubong, nupay kasta ti suburbio iti daytoy a siudad ket agtultuloy iti ruarna. Ti Jakarta ket nailista a kas ti sangalubongan a siudad idiay 2008 Globalisasion ken dagiti Sangalubongan a Siudad a Pagadalan a Grupo ken Network (GaWC) a panagsukisok. ken addaan iti kalawa nga. Daytoy a lugar ket addaan iti populasion iti sumurok a 28 a riwriw, a mangaramid daytoy kadagiti kadakkelan a konurbasion iti termino ti bilang dagiti agnanaed.
Idi 2011, ti Jakarta nairanggo a maika-17 kadagiti kadakkelan a siudad iti lubong, ti ingangato ti pannkairangona idi 2007 iti 171. Ti Jakarta ket ad-adu ti idadakkelna ngem ti Kuala Lumpur, Beijing ken Bangkok.
Daytoy ket nabangon idi maikapat a siglo, ti siudad ket nagbalinen a nangruna a puerto ti pagtagilakuan para iti Pagarian ti Sunda. Isu daytoy idi ti de facto a kapitolio ti Olandes a Daya nga India (idi naam-ammuan iti Batavia) ken nagtultuloyen a kas ti kapitolio ti Indonesia manipud iti pannakairangarang ti pannakawaya ti pagilian idi 1945.
Ti siudad ket isu ti tugaw ti Sekretariat ti ASEAN. Ti Jakarta ket sinerbian babaen ti Sangalubongan nga Eropuerto ti Soekarno–Hatta, Sangalubongan nga Eropuerto ti Halim Perdanakusuma, ken ti Pagsangladan ti Tanjung Priok; daytoy ket sinilpuan babaen kadagiti nadumadumanga intersiudad ken dagiti pagluganan a perrokarril, ken sinerbian babaen dagiti nadumaduma a linia ti bus a naipatpataray babaen kadagiti naireserba a dalan ti bus.
Etimolohia
Ti lugar a makunkuna tattan a Jakarta ket balay idi dagiti nadumaduma a pagnaedan a kaduana dagiti nainagnagan: Sunda Kelapa (397–1527), Jayakarta (1527–1619), Batavia (1619–1949), ken Djakarta (1949–1972).
Ti agdama a naganna ket naala manipud iti balikas a "Jayakarta". Dagiti taudan ti daytoy a balikas ket adda iti Daan a Habanes ken dimtengan iti pagsasao a Sanskrito. Ti "Jayakarta" ket maipatarus a kas ti "nagballigi nga aramid", "kompleto a tignay", wenno "kompleto a balligi".
Ti Jakarta ket nabirngasan iti Dakkel Durian, gapu ta ti siudad ket nakitkita a kas ti Indonesia a kapadpada ti Siudad ti New York (ti Dakkel a Mansanas).
Pakasaritaan
thumb|160px|left|Ti maikalima a siglo a [[Tugu a sinuratan a naduktalan idiay distrito ti Tugu, Amianan a Jakarta]]
Sakbay ti panawen ti kolonia
Ti lugar iti ken arubayan ti moderno a Jakarta ket paset idi timaiakapat a siglo a Sundanes a pagarian iti Tarumanagara, maysa kadagiti kaduogan a Hindu a pagarian idiay Indonesia. Kalpasan ti pannakaapday ti Tarumanagara, dagiti teritoriona, a mairaman ti lugar ti Jakarta, ket nagbalin a paset ti Pagarian ti Sunda. Manipud idi maika-7 aginggana ti kasapaan ti maika-13 a siglo a puerto ti Sunda ket adda iti kaunegan ti lawlaw ti impluensia iti maipapan ti maritimo a Srivijaya. Segun ti Insik a taudan, a ni Chu-fan-chi, a naisurat idi circa 1200, ni Chou Ju-kua ket nagreporta idi nasapa a maika-13 a siglo a Srivijaya ket tinurturayanna pay laeng ti Sumatra, ti Malay peninsula, ken ti lumaud a Java (Sunda). Ti taudan ket nagrepreporta ti puerto ti Sunda a kas estratihiko ken agrangrang-ay, ti pimienta manipud idiay Sunda nga isu dagitoy ti kasayaatan iti kualidad. Ti tattao ket nagtrabtrabahoda iti agrikultura ket dagiti balayda ket ket naaramid kadagiti tarikayo a pila. Ti lugar ti sangladan ket nagbalin nga ammo a kas ti Sunda Kelapa ken babaen idi maikasangapulo ket uppat a siglo, daytoy ket maysan a nangruna a pagtagilakuan a puerto para Sunda a pagarian.
Ti immuna a plota ti Europeano, uppat a Portuges a barko manipud idiay Malacca, ket simmangpetda idi 1513 idi dagiti Portuges ket agbirbirukda para iti maysa a dalan para kadagiti rekado. Ti Pagarian ti Sunda ket nangramid ti maysa a kumadduaan a tulagan iti Portugal babaen ti panagpalubos ti Portugal a mangipatakder ti maysa a puerto idi 1522 tapno makasalaknib ti pumigpigsa a bileg ti Sultanato iti Demak manipud idiay Tengng a Java. Idi 1527, ni Fatahillah, ti maysa a Hababes a Heneral manipud idiay Demak ket nangraut ken pinarukmana ti Sunda Kelapa, ken pinatalawna dagidi Portuges. Ti Sunda Kelapa ket nanaganan idi ti Jayakarta, ken nagbalin a nagriringoran a pagarian iti Sultanato iti Banten a nagbalin a maysa anangruna a sentro ti pagtagilakuan iti Abagatan a daya nga Asia.
Babaen ti relasion ken ni Prinsipe Jayawikarta manipud iti Sultanato iti Banten, dagiti Olandes a barko ket simmangpet idiay Jayakarta idi 1596. Idi 1602, ti immuna apanagbanniaga ti Kompania ti Ingles a Daya nga India, a binilbilin babaen ni Apo James Lancaster, ket simmangpet idiay Aceh ken nagtultuloy a nagbanniaga a napan idiay Banten nga idiayda a napalubosan a nangipatakder ti maysa a puerto ti pagtagilakuan. Daytoy a lugar ket nagbalin a sentro ti Ingles a pagtagilakuan idiay Indonesia aginggana idi 1682.
Ti Jayawikarta ket naipagpagarupan a nakaaramid kadagiti pagtagilakuan a silpo kadagiti Ingles nga aglaklako, a kasuppiat dagiti Olandes, babaen ti panangipalubos kaniada a mangipatakder kadagiti balay a dagus iti ballasiw manipud kadagiti Olandes a pasdek idi 1615.
Papa Inocencio IV
Ni Papa Inocencio IV (c. 1195 – 7 Disiembre 1254), ket naipasngay idi a kas ni Sinibaldo Fieschi, ket isu idi ti Papa manipud idi 25 Hunio 1243 aginggana idi pimmusay idi 1254.
1952
Ti 1952 ket maysa a bisiesto a tawen a nangrugi iti aldaw ti Martes iti kalendario a Gregoriano.
Mayo–Hunio
thumb|140px|[[John Goodman]]
Hulio–Agosto
thumb|140px|[[Paul Reubens]]
Septiembre–Oktubre
thumb|140px|Ni [[Vladimir Putin]]
Akindaya a Sona ti Oras
Ti Akindaya a Sona ti Oras (Ingles:Eastern Time Zone (ET)) iti Estados Unidos ken Kanada ket maysa a sona ti oras a naisakup ti daya nga aplaya iti Amianan nga Amerika. Ti timbengan ti oras ket -5 nga oras bayat ti alagadan ti oras ken -4 bayat ti panagin-inut ti lawag nga oras. Ti pagorasan iti daytoy a sona ket naibatay iti katengngaan a solar nga oras iti Maika-75 a meridiano laud iti Obserbatorio ti Greenwich.
Bantay Hibok-Hibok
Dagiti pisikal a langa
Dagiti bulkanologo ket idasgda ti Hibok-Hibok a kas estratobulkan ken kompleks ti simborio nga addaan iti kangato iti ken ti diametro ti baba iti.
Akindaya a Sona ti Oras
Idiay Estados Unidos ken Canada, daytoy a sona ti oras kadawyan a makunkua a Akindaya nga Oras (Ingles:Eastern Time (ET)). Naisangayan daytoy a Akindaya nga Alagadan ti Oras (Ingles:Eastern Standard Time (EST)) no palpaliiwen ti alagadan nga oras (panawen ti lam-ek), ken Akindaya a Lawag ti aldaw nga Oras (Ingles: Eastern Daylight Time (EDT)) no palpaliiwen ti oras a panagin-inut ti lawag (primabera ken otonio).
Bantay Hibok-Hibok
Dagiti pisikal a langa
Daytoy ket addaan kadagiti innem a napudot nga ubbog (Ubbog ti Ardent Tangob, Bugong, Tagdo, Naasag ken Kiyab), tallo nga abut ti bulkan (Abut ti bulkan Kanangkaan, lugar ti nagbettakan idi 1948; Abut ti bulkan Itum, lugar ti nagbettakan idi of 1949 , ken ti Abut ti bulkan Ilihan , lugar ti nagbettakan idi 1950).
Dagiti asideg iti daytoy a bulkaniko a sanguanan ket ti Bantay Vulcan, iti a kangato, amianan a laud ti Hibok-Hibok;ti Bantay Mambajao, iti  a tengnga ti Camiguin; ti Bantay Guinsiliban iti  a kangato, ti akin-abagatan unay a paset ti Camiguin; ti Bantay Butay ti ; ken Bantay Uhay, amianan ti Bantay Ginsiliban. Adda pay dagiti simborio ken dagiti kono idiay Turod Campanal, Turod Minokol, Turod Tres Marias, Bantay Carling, Bantay Tibane, ken Turod Piyakong.
1827 ken 1862
Ti immuna a nairehistro a panagbettak ket napasamak idi 1827 ken sinaruno pay ti sabali a panagbettak idi 1862.
1871 aginggana idi 1875
Idi Pebrero 16, 1871, dagiti gingined ket dagiti subteraneo a panagariwawa ket nangrugrugi a narikrikna iti isla, ken immad-adu ti kakarona aginggana idi Abril 30, idi naluktan ti bulkaniko a rengngat 400 a yarda iti abagatan a laud ti purok ti Catarman, idiay amianan a laud a bakras ti Hibok-hibok. Manipud iti nakaluktan, nagkankanayon ti panagpussuak ti lava ken naibukbok idiay baybay kadagiti uppat a tawen ken nangdadael met daytoy iti ili. Iti isu met laeng a panawen, ti butbot ket ngimmatngato iti katayag ken limmawlawa ti kaakabana ken isu daytoy ti nangporma ti Bantay Vulcan. Idi 1875, ti Challenger expedition ket binisitada ti lugar, ken inbagbgada a ti bantay a kas simborio, nga agarup iti iti katayag, nga awan met ti abut ti bulkan, ngem daytoy ket agas-asok pay ken agbigbiggang met iti tuktokna.
1897
Idi 1897, ti Hibok-Hibok ket nagpussuak met ti puraw a sengngaw ti asupre a nagdadael kadagiti talon iti isla. Ti solpatariko nga aktibidad ket nagtultuloy aginggana idi 1902.
1948 aginggana idi 1951
Manipud idi 1948 aginggana idi 1951, ti Bantay Hibok-Hibok ken kanknayon a nagariwawa ken nagas-asok. Adda pay dagiti guedday ken dagiti gingined a sinaruno ti panagporma ti simborio ken piroklastiko a panagayus. Ti peleano a panagbettak idi 1948 manipud iti abut ti bulkan ti Kanangkaan ket nakadadael laeng bassit ken awan ti natay. Ti panagbettak idi 1949, a nagtaud manipud iti abut ti bulkan ti Itum ket nakapatya kadagiti 79 dgapu kadagiti guedday. Idi bigat ti Disiembre 4, 1951, ti bulkan ket nagbettak manen. Nupay kasta iti daytoy a panawen, daytoy ket napussuak kadagiti agburburek a lava, dagiti makasabidong a gas, ken dagiti guedday a nakaanayen a nagdadael iti gangani a iti daga a naipangpangruna idiay Mambajao. Iti amian, sumurok a 3,000 a tattao ti natnatay. Sakbay ti panagbettak ti Bantay Hibok-Hibok isi 1951, ti populasion ti Camiguin ket nakabot iti 69,000. Kalpasan ti panagbettak, ti populasion ket bimmassit iti 34,000 gapu dagiti adu a panagpampanaw ti tattao.
Dagiti bulkanologo ket naobserbada ti tabas ti panagbettak idi las-ud dagiti panagbettak idi 1948–1952 (ti siklo dagiti uppat a paset) a mangrugi iti nabiit a paset ti panawen a panagpussuak ti alibungubong manipud iti abut ti bulkan ken dgaiti guedday dagiti bulkaniko a materiales, daytoy ket sarunuen met dagiti panagbettak wenno pabagbettak ti alibungubong a kakuyog ti panagpussuak ti napuskol nga ulep ti alibubgubong, dapo ken dagiti dadduma pay a bulkaniko a material nga addaan iti napigsa a probabilidad iti panagdur-as dagiti piroklastiko a panagayus. Ti maikatlo apaset ket mairaman ti panagbettak kadagiti agbigbiggang a materiales, panagpussuak ti adu a dagup ti dapo ken alibungubong, ti panagporma dagiti ayus ken sagpaminsan a panagbettak ti bassit nga abut ti bulkan, ken kanungpalanna ti panagpabassit ti alibungubong ken dadduma pay a maipuspussuak manipud iti abut ti bulkan.
Pagsasao a Navwien
Ti pagsasao a Navwien ket ti mabalin nga awanen a pagsasao ti Vanuatu, mabalin daytoy a maysa kadagiti sasao nga Interior a Malekula. Naisasao idi daytoy idiay akin-abagatan a laud a suli ti Malekula, idiay asideg ti Malfaxal.
Pagsasao nga Usarufa
Ti pagsasao nga Usarufa ket ti pagsasao a Kainantu nga insasao ti tattao iti isu met laeng a nagan idiay Papua Baro a Guinea. Daytoy ket maitagikua iti sanga a Gauwa iti pamilia a Kainantu ti sasao a Kainantu–Goroka. Ti lugar ti pagsasao ket buklen dagiti innem a purok: Moife, Imikori, Irafo, Kagu, Agura 1, ken Agura 2.
Manipud idi 2009, naireporta a ti pagsasao ket addaan kadagiti agarup a 1200 nga agsasao ken awan dagiti nalaing nga agsaonga ab-ubing ngem 25, a mangaramid daytoy a maysa a naisagmag a pagsasao.
Teknolohia
Daytoy ket mabalin pay a mangitudo iti urnong kadagiti a kasta a ramit, a mairaman dagiti maikina, dagiti panagbalbaliw, panagurnos ken dagiti pamuspusan.
Dagiti teknolohia ket ket kaaduan a mabanagann ti tao ket dagiti pay sabali a sebbangan ti ayup ti abilidadna a mangtengngel kadagiti masna a katutuboda.
Papa Francisco
Ni Papa Francisco (Franciscus ; naipasngay a kas ni Jorge Mario Bergoglio; ) ket isu ti maika-266 ken ti agdama a papa ti Katoliko a Simbaan, isu ket nabutosan babaen ti Konklabe ti papa idi 13 Marso 2013.
Teknolohia
Ti termino ket mabalin a sapasap a maipakat wenno maipakat kadagiti naisangsangyan a lugar: dagiti kas pagarigan ket mairaman ti panagipatakder a teknolohia, maipapan ti medisina ateknolohia, ken ti pakaaamo a teknolohia.
Papa Francisco
Isu ket patubo ti Buenos Aires, Arhentina, ken naikeddeng a kas maysa a padi idi 1969. Idi 1998 isu ket nagbalin nga Arsobispo ti Buenos Aires, ken idi 2001 a kas maysa a kardinal. Isuna ket nabutosan a kas ti papa kalpasan ti panagikkat ti sinarunona a ni Papa Benedicto XVI idi 28 Pebrero 2013. Ni Bergoglio ket pinilina ti nagan a Francisco (ti immuna a papa a nangala ti daytoy a nagan) a kas pammadayaw kenni San Francisco ti Asisi. Isuna ti immuna a Hesuita a papa ken ti immuna a papa manipud ti Kaamerikaan. Isu pay ti immuna a papa manipud ti ruar ti Europa manipud kenni Gregorio III idi maika-8 a siglo.
Teknolohia
Ti panagusar ti sebbangan ti tao iti teknolohia ket nangrugi kadagiti panangibalin kadagiti masna a rekurso iti simple a ramramit. Ti prehistoriko a pannkaduktal iti a panagtengngel ti apuy ket nagpa-adu kadagiti mabalin a magun-od a taudan ti makan ken ti imbension iti pilid ket nangtulong ti tattao iti panagbanniaga ken panagtengngel kadagiti enbiromentoda. Dagiti kaudian a panagrang-ay ti teknolohia, a mairaman ti pagimalditan, ti telepono, ken ti Internet, ket nangpabassit kadagiti bangen iti komunikasion ken nangpalubos ti tatto a nawaya a makitignay iti maysa a sangalubongan a gantingan. Nupay kasta, saan nga amin a teknolohia ket naus-usar iti nakappia a panggep; ti panagrang-ay kadagiti armas iti uamad-adu a panagdadael a bileg ket nagprogreso iti kadagupan ti pakasaritaan, manipud dagiti pang-or aginggana kadagiti nuklear nga armas.
Dumalinao
Ti Dumalinao ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Zamboanga del Sur iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Dumalinao ket nabennebenneg iti 30 a barbaranggay.
• Bag-ong Misamis
• Baga
• Baloboan
• Banta-ao
• Bibilik
Teknolohia
Ti teknolohia ket naaringanna ti kagimongan ken dagiti bukodna nga arubayan iti adu a bilang dagiti waya. Kaaduan kadagiti kagimongan, ti teknolohia ket nakatulong idi a nagparang-ay kadagiti ad-adu a nasaysayaat nga eekonomia (a mairaman tatta nga aldaw ti sangalubongan nga ekonomia) ken nangpalubosen ti panagpa-adu iti maysa a liwliwa a klase]. Adu kadagiti maipapan ti teknolohia a proseso ket agpataud kadagiti di kayat a nagbanagan ti produkto, a makunkuna iti [[polusion|rugit, ken mangib-ibus kadagiti masna a rekurso, iti pakadadaelan ti Daga ken ti bukodna a enbironmento. Dagiti nadumaduma a pannakaipakat ti teknolohia ket nakaimpluensia kadagiti pateg iti maysa a kagimongan ken ti baro a teknolohia ket kankanayon a mangiruruar kadagiti baro a maipapan ti etika a saludsod. Ti kas pagarigan ket mangiraman ti irurumsua ti pagarupan iti kina-episiente kadagiti termino iti produktibidad ti tao, ti maysa a termino a kasisigud laeng a naipakat kadagiti makina, ken ti karit kadagiti karit ti tradisional a pagalagadan.
Dumalinao
Dagiti baranggay
• Camanga
Papa Francisco
Nasapa a biag
Ni Jorge Mario Bergoglio ket naipasngay idi idiay Buenos Aires, isuna ket maysa kadagiti lima nga annak dagiti Italiano nga imigrante iti Piedmontes a taudan, ni Mario José Bergoglio, ket nagtabtrabaho iti perrokarril, ken ti asawana a ni Regina María Sivori, ket maysa nga agtagibalay. Kas maysa nga agtutubo, ni Bergoglio ket naikkat idi ti maysa barana a kas nagbanagan ti pannakaalisna. Isu ket nagturpos manipud ti maysa a teknikal a sekondaria nga eskuela a kas maysa a tekniko ti kimiko ken kalpasanna, iti tawen ti 21, nangikeddeng a kayatna ti agbalin a padi.
Teknolohia
Dagiti pilosopiko a suppiatan ket rimmuar kadagiti agdama ken masakbayan a panagusar ti teknolohia iti kagimongan, nga adda dagiti pagsusuppiatan no ti teknolohia ket mangpasayaat ti kasasaad ti tao wenno pamaddienna daytoy. Ti Neo-Ludismo, anarko-primitibismo, ken dagiti kapadpada dagitoy a tignay ket agdildilawda ti kaadu unay iti teknolohia iti moderno a lubong, nga agsangsangiitda a daytoy ket makadangran ti enbironmento ken mangipaadayo dagiti tao; dagiti nagkaykayat kadagiti ideolohia a kas ti transhumanismo ken tekno-progresibismo ket kumitkitada a ti agtultuloy a panagrang-ay ti teknolohia a kas pagimbagan ti kagimongan ken ti kasasaad ti tao. Isunga iti kinaudi, daytoy ket namatmatian a ti panagrang-ay ti teknolohia ket malaplappedan laeng ti tattao a parsua, ngem dagiti kinaudi a sientipiko a pangad-adal ket nagibagbaga a dagiti dadduma a primado ken ti dadduma a kita ti dolpin a komunidad ket nakaparang-ayda kadagiti simple a ramramit let naka-adalda a mangipasa ti pakaammoda kadagiti dadduma a kaputotan.
1951
Ti 1951 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Lunes iti kalendario a Gregoriano.
Marso
thumb|140px|[[Gloria Diaz]]
Dumalinao
Dagiti baranggay
• Cuatro-cuatro
1951
Hulio
thumb|140px|[[Geoffrey Rush]] thumb|140px|[[Robin Williams]]
Dumalinao
Dagiti baranggay
• Locuban
1951
Septiembre
thumb|140px|[[Michelle Bachelet]]
Dumalinao
Dagiti baranggay
• Malasik
• Mama (San Juan)
• Matab-ang
• Mecolong
• Metokong
• Motosawa
• Pag-asa (Pob.)
• Pantad
• Piniglibano
• Rebokon
• San Agustin
• Sebucao
• Sumadat
• Tina
• Tubo-Pait
• Upper Dumalinao
North Carolina
Ti North Carolina ket maysa nga estado a mabirukan idiay abagatan a daya iti Estados Unidos. Ti estado ket naibeddengan ti South Carolina ken Georgia iti abagatan, Tennessee iti laud ken Virginia iti amianan.
Kongreso ti Malolos
Ti Kongreso ti Malolos wenno pormal nga ammo a kas ti "Nailian nga Asemblia" dagiti representatibo ket isu idi ti konstituente nga asemblia ti Umuna a Republika ti Filipinas. Daytoy ket nagsasabat idiay Simbaan ti Barasoain idiay Siudad ti Malolos, Bulacan. Nangiburador daytoy ti Batay-linteg ti Malolos.
Pagsasao a Kenati
Ti pagsasao a Kenati ket ti saan a nasayaat a nadokumentuan a pagsasao a Papuano nga insasao babaen dagiti agarup a 950 a tattao (idi 1990) idiay Papua Baro a Guinea. Daytoy ket ammo pay a kas Aziana, Ganati, Kenathi. Daytoy ket nangruna a naisasao kadagiti 3 a purok a mabirukan idiay Probinsia ti Akindaya a Kabambantayan, iti Distrito ti Wonenara ti Papua Baro a Guinea.
Kongreso ti Malolos
Politikal a Batay-linteg
Kalpasan ti deklarasion ti wayawaya manipud iti Espania idi Hunio 12, 1898 ken ti transpormasion ti diktador a gobierno iti rebulosionario a gobierno idi Hunio 23, ti panagbubutos ti Kongreso ti Malolos ket napasamak idi baetan ti Hunio 23 ken Septiembre 10. Idi Septiembre 15, 1898, ti rebolusionario a kongreso ket nagsasamakda idiay Simbaan ti Barasoain idiay Malolos (itan ket Siudad ti Malolos, Bulacan) a ni Pedro Paterno kas presidente ken ni Gregorio S. Araneta kas bise presidente. Idi Septiembre 29, ti deklarasion ti wayawaya ti Hunio 12 ket napasingkedan. Inkeddeng ti kongreso ti mangiburador ti batay-linteg, ti panangikeddeng a di kinayat babaen ni Apolinario Mabini, ti Kangrunaan a Ministro ti rebolusionario a gobierno (Presidente ti KOnseho ti Gobierno). Ti nagresultaan ti Batay-linteg ti Malolos ket napasingkedan idi Nobiembre 29, 1898, napirmaan iti linteg idi Disembre 23, naaprobaran idi Enero 20, 1899, pinalubosan babaen ni Presidente Emilio Aguinaldo idi Enero 21, ken naiwarragawag idi Enero 22. Ibagbaga ti dokumento a ti tattao ket addaan iti aklusibo a panagturay. Daytoy ket mangibabaga dagiti batayan a sibil a karbengan, mangisina ti simbaan manipud iti estado, ken tumawtawag iti pannakapartuat iti maysa nga Asemblia dagiti Pannakabagi (ammo pay a kas ti Nailian nga Asemblia) nga agtignay a kas ti lehislatura. Daytoy ket tumawtawag pay para it maysa a parlamentario a republika a kas ti porma ti gobierno nga addaan iti presidente a nabutosan iti termino kadagiti uppat a tawen babaen ti kaaduan ti Asemblia.
Dagiti kameng (Dagiti Pannakabagi)
thumb|Dagiti soldado ti [[Buyot ti Rebolusionario ti Filipinas idi las-ud ti sesion ti kongreso.]]
Kadagiti 85 a delegado a napan idiay Malolos, adda dagiti 43 ng abogado, dagiti 17 a doktor, lima a parmasiutiko, tallo a mannuro, pito a negosiante, uppat a pintor, tallo a militar, maysa a padi ken uppat a mannalon. Lima kadagiti 85 a delegado ket awanda iti grado iti kolehio.
*Moderno nga aldaw iti Republika ti Palau.
Lingsat Selayar
Ti Lingsat Selayar ket mangisina iti Isla Selayar manipud iti Rawis Bira iti nangruna nga isla ti Probinsia ti Abagatan a Sulawesi, Indonesia. Mabirukan iti kaunegan ti lingsat ti Isla Kambing ken Pulau Pasitanete. Agtartaray dagiti balsa iti pagbaetan dagiti isla ti Lingsat Selayar.
Papa Alejandro IV
Ni Papa Alejandro IV (1199 wenno ca. 1185 – 25 Mayo 1261) ket isu idi ti Papa manipud idi 1254 aginggana idi pimmusay.
Golpo Panay
Ti Golpo Panay ket ti maysa a pagpaatiddog ti Baybay Sulu, a gumay-at iti pagbaetan dagiti isla ti Panay ken Negros iti Filipinas. Ti golpo ket aglaon iti isla-probinsia tiGuimaras ken gumay-at iti Luek Santa Anna iti pagbaetan ti Panay ken Guimaras ken mapan iti Lingsat Guimaras, iti pagbaetan ti Guimaras ken Negros. Ikapet ti Lingsat Guimaras iti Golpo Panay iti kaunegan ti Baybay Bisayano.
Pagsasao a Sörsörian
Ti pagsasao a Sörsörian ket ti mabalin nga awanen a pagsasao ti Vanuatu, mabalin daytoy a maysa kadagiti sasao nga Interior a Malekula.
Golpo Panay
Ti Puerto ti Iloilo ket isu ti masingangar a puerto iti golpo, a maysa nangruna a dalan nga inus-usar dagiti barko nga aglaylayag kadagiti lugar a pagbaetan ti Siudad ti Iloilo, Siudad ti Bacolod, ken Zamboanga iti ad-adayo nga abagatan.
Ti Panagsanglad iti Panay idi lasud ti Gubat ti Sanngalubongan II ket napasamak manipud iti Golpo Panay.
thumb|none|Ti Aleman a mapa iti Baybay Bisayano a mangipakita ti Golpo Panay (Golf von Panay) iti baba a kanigid
Saint-Victoret
Ti Saint-Victoret ket maysa a komuna ti Bouches-du-Rhône a departamento idiay Provence-Alpes-Côte d'Azur a rehion ti akin-abagatan a Pransia. Daytoy ket mabirukan idiay amianan a laud ti Marseille.
Lingsat Guimaras
Ti Lingsat Guimaras ket ti maysa a bagi ti danum iti rehion ti Akinlaud a Visayas iti Filipinas, a mangikapet iti Baybay Bisayano iti Golpo Panay ken Baybay Sulu. Iti amianan ken iti laud ket dagiti isla ti Panay ken Guimaras bayat a ti Isla Negros ket iti abagatan ken daya. Ti Siudad ti Bacolod ket ti nangruna a puerto ti baybay ti lingsat, a mangited pay iti sumrekan iti Siudad ti Puerto ti Iloilo babaen ti Lingsat Iloilo.
Papa Inocencio
Adda idin dagiti sangapulo ket tallo a papa nga agnagan ti Inocencio.
Mumbai
Ti Mumbai, dati nga ammo a kas ti Bombay, ket isu ti kapitolio a siudad iti estado ti India a Maharashtra. Isu daytoy ti kaaduan ti populasion a siudad idiay India, ken ti maikapat a kaaduan ti populasion a siudad iti lubong, nga adda ti dagup ti metropolitano a lugar a populasion iti agarup a 20.5 a riwriw. A maiaraman ti kaarrubana nga urbano a luglugar, a mairaman dagiti siudad ti Navi Mumbai ken Thane, maysa daytoy kadagiti kaaduan ti populasion a urbano a rehion iti lubong. Ti Mumbai ket naisanglad idiay laud nga aplaya iti India ken adda ti naadalem a masna a pagsangladan. Idi 2009, ti Mumbai ket nanaganan idi a kas maysa a Alpha asiudad ti lubong. Isu pay daytoy ti kabaknangan a siudad idiay India, ken adda ti kangatuan a GDP iti ania man a siudad idiay Abagatan, Laud wenno Tengnga nga Asia.
Dagiti pito nga is-isla a nagbukel ti Mumbai ket nagibalayan dagiti komunidad ti mangngalap a kolonia. Para kadagiti napalabas a siglo, dagiti isla ket ket tinengtengngel dagiti nagsasaruno a patneng nga imperio sakbay a naibbatan kadagiti Portuges ken ti sinaruno ti Kompania ti Britaniko a Daya nga India. Idi las-ud ti maika-18 a siglo, ti Mumbai sinukogan manen babaen ti Hornby Vellard a gandat, a nagaramid ti panakaala manen dagiti lugar a nagbaetan dagiti pito a konstituente nga is-isla manipud iti baybay. Daytoy ket nalpas idi 1845, ti gandat ket ti pannakairaman ti panagipatakder kadagiti nangruna a kalsada ket perokaril ket nangbalbaliw ti Bombay iti maysa a nangruna a puerto idiay Baybay Arabiano. Ti ekonomiko ken edukasinal a panagrangrang-ay ket isu ti nagipakpakitaan ti siudad idi las-ud ti maika-19 a siglo. Daytoy ket nagbalin a napigsa a batayan para iti panagwayawaya a tinay iti India idi las-ud ti nasapa a maika 20 a siglo. Idi nagbalin a nawaya ti India idi 1947, ti siudad ket nainkorporado iti Bombay nga Estado. Idi 1960, kalpasan ti Samyukta Maharashtra a tignay,ti maysa a baro nga estado ti Maharashtra ket napartuat idi ti Bombay a kas ti kapitoliona. Ti siudad ket nanaganan iti Mumbai idi 1996, ti nagan a naala manipud iti Koli a diosen—Mumbadevi.
Etimolohia
Ti nagan a Mumbai ket naala manipud iti Mumba wenno Maha-Amba—ti nagan ti Koli a diosen a ni Mumbadevi—ken Aai, "ina" iti pagsasao a Marathi.
Ti kadaanan a naam-ammuan a nagnagan ti siudad ket Kakamuchee ken Galajunkja; dagitoy ket sagpaminsada pay laeng a maus-usar. Ni Ali Muhammad Khan, idiay Mirat-i-Ahmedi (1507) ket nangibagbaga ti siudad a kas ti Manbai. Idi 1508, ti Portuges a mannurat a ni Gaspar Correia ket nagus-usar ti nagan a Bombaim, iti sinuratna a Lendas da Índia ("Sarsarita iti India"). Daytoy a nagan ket mabalin a nagtaud a kas ti Daan a Portuges a sarita ti bom baim, a kayatna a sawen ket "nasayaat a bassit a luek", ken ti Bombaim ket kanayon pay laeng a maus-usar iti Portuges. Idi 1516, ti maysa Portuges nga eksplorador a ni Duarte Barbosa ket nagus-usar ti nagan a Tana-Maiambu: ti Tana ket mabalin a nagibagbaga ti kaasidegna a lugar ti Thane ken ti Maiambu iti Mumbadevi.
thumb|upright|Ti templo iti lokal a Hindu a diosen a ni [[Mumbadevi, nga isu ti nakaalaan ti nagan ti siudad]] Dagiti dadduma pay a panangibaga a nairehistro idi maika-16 ken maika-17 a sigsiglo ket mairaman ti: Mombayn (1525), Bombay (1538), Bombain (1552), Bombaym (1552), Monbaym (1554), Mombaim (1563), Mombaym (1644), Bambaye (1666), Bombaiim (1666), Bombeye (1676), and Boon Bay (1690). Idi kalapasan ti panakaala ti Britaniko ti siudad idi maika-17 a siglo, ti Portuges a nagan opisial nabaliwan naiyulog iti Ingles a kas tiBombay.
Babaen ti naladaw a maika-20 a siglo, ti siudad ket naam-ammuan idin a kas ti Mumbai wenno Mambai iti Marathi a pagsasao, ti Konkani, Gujarati, Kannada ken Sindhi a kas ti Bambai iti Hindi, Persiano ken Urdu. Ti Ingles a nagan ket opisial a nasukatan ti Mumbai idi Nobiembre 1995. Daytoy ket nagbanagan ti panagiawawis ti Marathi a nationalista a partido a Shiv Sena a nangabak ti estado a panagbuto iti Maharashtra ken nangipadpada kadagiti kapadpada a panagsukat kadagiti nagan ti ballasiw ti pagilian. Ti maysa a teoria ket naisingasing a ti "Bombay" ket ti nadadael idi nga Ingles a bersion iti "Mumbai" ken ti di kinaykayat a legado ti Britaniko a kolonial a turay. Ti panagiduron ti panaginagan manen ti Bombay ket maysa idi a paset ti dakdakkel a tignay ti panagpapigsa ti Marathi a kinasiasino idiay Maharashtra a rehion. Nupay kasta, ti siudad ket inbagbagaan pay laeng a kas ti Bombay baben dagiti agtataeng ken dagiti pay Indiano a nanipud kadagiti sabsabali a rehion. Nuay kasta, ti panangibaga ti nagan ti siuadad a saan a kas ti Mumbai ket nagbalin daytoy a kontrobersial, a nangbanagan dagiti managrikna a pannakaunget a sagpaminsan pay iti naranggas a kasasaad ti politiko.
Ti sapsap a nadayeg nga etimolohia ti Bombay ket agtengtengngel a naala manipud iti maysa a Portuges a nagan a kayatna a sawen ket "nasayaat a luek". Daytoy ket naibatay kadagiti kinapudno a ti bom ket Portuges para iti "nasayaat" ken baía (wenno arkaiko a pannakailetra a bahia) a kayatna a sawen ket "luek". Nupay kasta, daytoy a literal a patarus ket saan a husto iti gramatiko a henero, a ti bom ket para iti lalaki, bayat a ti baia ket para iti babai; ti husto a pannakaibaga iti Portuges iti "nasayaat a luek" ket ti boa ba(h)ia. Iti pannakaibaga daytoy, ti baim ket arkaiko, a maskulino a balikas para iti "bassit a luek".
Pagsasao a Masbatenio
Ti Masbatenio wenno Minasbate ket ti pagsasao a Bikol-Bisaya nga insasao babaen dagiti ad-adu ngem 600,000 a tattao, a naipangpangruna idiay probinsia ti Masbate idiay Filipinas. Daytoy ket asideg unay a kabagian ti Capiznon, Hiligaynon/Ilonggo ken Waraywaray, ken amin dagitoy ketinsasao idiay Visayas. Daytoy ket naikeddeng a pagsasao a Bisakol, a ti kayatna sawen ket ti pagsasao nga agpakatengnga iti pagbaetan dagiti sasao a Bisaya ken sasao a Bikol.
Maria Gracia Padaca
Ni Gracia Cielo "Grace" Magno Padaca ket Filipina a politiko ken dati a broadcaster ken isun ti gobernador ti probinsia ti Isabela, Filipinas manipud idi 2004. .
Prinsipe ti Asturias
Ti Prinsipe wenno Prinsesa ti Asturias (Príncipe de Asturias, Príncipe d'Asturies) babaen ti Batay-linteg ti Espaniol ti 1978, ket ti historikal ken opisial a titulo a naited iti agtawid iti trono ti Espaniol. Daytoy pay idi ti titulobabaen ti nasapsapa a Balangat ti Kastila. Ti agdama nga agtawid iti trono ti Espaniol,isu a ti Prinsesa ti Asturias ket ni Leonor, Princsesa ti Asturias, anak a babai ni Ari Felipe VI ken Reina Letizia ti Espania. Dagiti sabali pay a mainaid a titulo ket nagtaud manipud kadagiti sangkabassit a sabali a pagarian a nagporma ti Espania: Prinsipe ti Viana (para iti Navarra), Prinsipe ti Girona (para iti Aragon), Duke ti Montblanc (para iti Katalonia), Konde ti Cervera (para iti Valencia) ken Apo ti Balaguer (para iti Mallorca).
Manticao
Ti Manticao ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Misamis Oriental iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Manticao ket nabingbingay a politikal iti 13 a barbaranggay.
• Argayoso
• Balintad
• Digkilaan
• Mahayahay
Prinsipe ti Asturias
Ti diktador ti militar a ni Francisco Franco ket indutokna ni Juan Carlos de Borbón a kas ti bukodna a "mangsaruno nga agraman iti titulo iti Ari" ngem inikkna iti baro a titulo iti Prinsipe ti Espania imbes a Prinsipe ti Asturias.
Ni Ari Felipe VI, idi las-ud ti turayna a kas Prinsipe ti Asturias, ket nagitakder ti makunkuna itan ti Dagiti Gunguna ti Prinsesa ti Asturias, gapu ta ti agdama nga agtawid iti trono ti Espaniol ket ni Prinsesa Leonor.
Manticao
Dagiti baranggay
• Paniangan