cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bantay Macolod
Dagiti rukod
Ti bantay ket agarup a iti katayag ken kabangibangna pay ti Danaw Taal. Ti Bantay Maculot ken ti agtayag iti a bulkaniko a bato a didingna a tinawtawagan iti The Rockies, ket nakunkuna a parte ti ngarab ti Kaldera ti Taal.
Pakasaritaan ti heolohia
Naibatay kadagiti panagadal iti Taal, naipampamattian a nabukel idi ti maysa a taga-ugma a Balisongsong ti Taal babaen ti pannakapartuat ti dakkel a tomo dagiti dasitiko piroklastiko a material kadagiti napalabas a 140,000 a tawen. Adda dagiti nadumaduma a katastropiko a panagbettak a mabalin a napasamak kadagiti baetan ti 27,000 ken 5,000 a tawen a nangdadael daytoy a nalatlatak a Balisongsong ti Taal ken kanungpalan a nnagbukel iti a kalawa a depresion nga itan ket ammo a kas ti Kaldera ti Taal. Napunno idi ti danum daytoy a depresion, isu a nabukel ti danaw. Nabukel idi ti ub-ubing nga Isla Bulkan babaen dagiti nadumaduma nga eksplosibo a hidrobulkaniko a panagbettak iti tengnga ti danaw kalpasan ti pannakarebba.
Shintotsukawa, Hokkaido
Ti Shintotsukawa (新十津川町) ket maysa nga ili a mabirukan idiay Subprepektura ti Sorachi, Hokkaido, Hapon.
Manipud idi Septiembre 2016, ti ili ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 6,787, ken ti densidad ti populasion iti 14 a tattao tunggal maysa a km². Ti dagup a kalawa ket 495.62 km².
Idi 1890, dagiti tattao manipud iti Totsukawa iti Prepektura ti Nara tinuntonda manen ti daga.
Maika-87 a meridiano daya
Ti 87° a meridiano daya ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, Asia, ti Taaw Indiano, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-87 a meridiano daya ket lumabas iti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Kara ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" | 🇰🇿 ! scope="row" | ! scope="row" | 🇳🇵 ! scope="row" | 🇮🇳 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" | 🇮🇳 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Pagsasao nga Elseng
Ti pagsasao nga Elseng (Morwap) ket ti saan a nasayaat a nadokumentuan a pagsasao a Papuano nga insasao babaen dagiti agarup a 300 tattao (idi 1991) idiay Papua ti Indonesia. Daytoy ket ammo pay a kas Morwap, a ti kayatna a sawen ket "ania daytoy?"
Indasig ni Laycock ti Elseng a kas isolado a pagsasao, ngem nangibagbaga ti pronominal a pannakaipada iti sasao a Pagbeddengan. Inraman ni Ross daytoy iti sasao aPagbeddengan kadagitoy a pannakaipada, ngem nangibagbaga a saan nga agparang a makibinningay iti ania man a pannakaipada iti leksiko iti pamilia. Nupay kasta, mabalin a daytoy ket epekto ti kabassit ti datos ti Elseng.
Amphiblemma
Ti Amphiblemma ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Melastomataceae. Adda dagiti agarup a 15 a sebbangan a naiwarwaras kadagiti kankanayon a berde a bakir ti Aprika.
Dagiti sebbangan ket mairaman dagiti sumaganad:
Baybay Liguria
thumb|right|300px|Ti Baybay Liguria thumb|300px|Ti Baybay Liguria: iti nalabbasit, ti pagbeddengan segun ti [[Gunglo ti Internasional a Hidrograpiko, iti asul, ti pagbeddengan segun ti Istituto Idrografico della Marina.]]
Ti Baybay Liguria (Mar Ligure; Mer Ligurienne) ket ti maysa nga ima ti Baybay Mediteraneo, iti pagbaetan ti Italiano a Riviera (Liguria ken Toscana) ken ti isla ti Corsica. Ti baybay ket mabalin a nanagan manipud iti taga-ugma a tattao ti Ligures.
Heograpia
Ti baybay ket beddenganna ti Italia iti kaadaywan a pagbeddenganna iti Pransia, ken ti isla ti Pransia iti Corsica. Iti daya ti baybay ket beddenganna ti Baybay Tirreno, bayat nga iti laud ket beddenganna ti maitutop a Bayaby Mediteraneo. Ti Genoa ket isu ti kangrunaan a siudad iti lugar. Ti amianan a laud nga aplaya ket nalatak para iti napintas a buya ken nasayaat a klima.
Ti Golpo ti Genoa ket adda iti akin-amianan unay a partena. Ti baybay ket pagayusan ti Karayan Arno manipud iti daya ken dagiti dadduma pay a karayan nga agtaud manipud kadagiti Apenino. Dagiti puerto ti Genoa, La Spezia, ken Livorno ket ket mabirukan kadagiti nabato nga aplayana. Daytoy ket makaabot iti kaadalem iti sunurok a 9,300 kadkadapan (2,850 m) iti amianan a laud ti Corsica.
Sakup
Ipalawag ti Gunglo ti Internasional a Hidrograpiko dagiti patingga ti Baybay Ligura a kas dagiti sumaganad: Iti abagatan a laud. Ti linia a mangisilpo ti Rawis Corse (Rawis Grosso, 9°23'E) ti akin-amianan a punto ti Corsica aginggana iti prontera a pagbaetan ti Pransia ken Italia (7°31'E).
Iti abagatan a daya. Ti linia a mangisilpo ti Rawis Corse iti Isla Tinetto (44.01667°N, 9.85°W) ken kalpasan babaen ti Is-isla ti Tino ken Palmaria aginggana iti Punto San Pedro (44.05°N, 9.83333°W) iti aplaya ti Italia.
Iti amianan Ti aplaya ti Liguria iti Italia.
1260
Ti tawen idi 1260 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Huebes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
1261
Ti tawen idi 1261 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Sabado (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Nasalakniban a Ladawan ti daga ti Libunao
Ti Nasalakniban a Ladawan ti daga ti Libunao, ammo pay a kas ti Nasalakniban a Ladawan ti daga ti Ubbog ti Libunao, ket ti maysa a nasalakniban a lugar iti Rehion ti Ilocos iti isla ti Luzon iti Filipinas a mabirukan iti akinlaud a pakad ti turturod ti Kabambantayan ti Ilocos. Daytoy ket salaknibanna ti Ubbog ti Libunao ken dagiti kaarrubayan a bakir, ken ti pay pagbibingayan ti danum ti Karayan Nagcullooban. Immuna nairangarang a kas ti Libunao Spring Watershed Forest Reserve idi 1931 babaen ti Proklamasion Blng. 410 nga impaay babaen ni Gobernador-Heneral Dwight F. Davis, ti parke ket napundar manen a kas maysa a lugar ti nasalakniban a ladawan ti daga babaen ti National Integrated Protected Areas System idi 2000 babaen ti Proklamasion Blng. 280 a pinirmaan babaen ni Presidente Joseph Estrada. Ti pagbibingayan ti danum ti Libunao ket ti taudan ti danum a mangipaay para iti domestiko a panagusar ken ti panagsibog kadagiti kaarrubayan a talon ken dagiti komunidad ti akin-amianan a probinsia ti Ilocos Sur.
Deskripsion
Ti lugar ti nasalakniban a ladawan ti daga ti Libunao ket sakupenna ti kalawa iti. Daytoy ket sakupenna dagiti ili ti Sinait ken Cabugao, manipud iti away a purok ti Sinait iti Nagcullooban aginggana iti sitio ti Cabugao iti Caset iti Baranggay Maradodon. Daytoy ket addaan iti agpakatengnga a bakras iti pagbaetan ti 18% ken 50%. Ti parke ket mabirukan iti agarup a manipud iti poblacion wenno iti maitutop nga ili ti Sinait ken Cabugao ken agarup a  iti amianan ti kapitolio ti probinsia ken siudad ti tawid iti Vigan. Daytoy ket maysa kadagiti uppat a nasalakniban a lugar ti pagbibingayan ti danum a ladawan ti daga ti Ilocos Sur.
Kaaduan a naabongotan ti Libunao kadagiti pan-aw ken rono. Dagiti tanap a kabakiranna ket aglaon kadagiti sebbangan ti kayo a kas ti mangga, narra, kaoba, bangkal, acacia, ipil-ipil, duhat, akleng parang, elemi, tibig, hauili, anabiong ken molave.
1263
Ti tawen idi 1263 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Lunes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Isla Santiago (Pangasinan)
Ti Isla Santiago ket ti maysa nga isla a mabirukan iti amianan a daya nga aplaya ti Bolinao, Pangasinan, Filipinas. Daytoy ket buklen dagiti innem a baranggay iti Binabalian, Goyoden, Lucero, Pilar, Salud, ken Victory, amin ket adda iti kaunegan ti ili ti Bolinao. Mabirukan iti daytoy nga isla ket ti Nurseria ti Taaw ti Higante a Kappo (Giant Clam Ocean Nursery and Marine Protected Areas (MPAs)). Daytoy ket nasayaat kadagiti nadumaduma nga akuatiko nga aktibidad kas iti panagbatok nga agusar iti scuba, panag-snorkel, ken panagbanka.
Sangapulo ket uppat a Milia a Raw-ang
Ti Sangapulo ket uppat a Milia a Raw-ang iti aplaya ti Isla Santiago ket agatiddog iti agarup a nadumaduma a milia ken pudno a pagpaatiddog iti akinlaud nga igid ti Golpo Lingayen. Daytoy ket addaan iti nalukneng ken natangken a tubo dagiti korales, dagiti adu a kontsa ken nadumaduma a kita iti ikan. Ti agin-inut a bakras ket sumakup manipud iti aginggana iti  a ti akinlaud nga igid ket kellaat a bumaba iti sumurok a.
Pagsasao nga Ikobi
Ti pagsasao nga Ikobi,wenno Ikobi-Mena manipud kadagiti dua a karuayna, ket ti pagsasao a Papuano, wenno paris dagiti pagsasao, ti Papua Baro a Guinea. Tratuen da Wurm ken Hattori (1981) dagiti dua a karuay, ti Ikobi ken Mena, a kas naisangayan a pagsasao, ngem tratuen ti Ethnologue 16 a kas agmaymaysa.
James Stewart
Ni James Maitland Stewart (Mayo 20, 1908 – Hulio 2, 1997), ammo pay a kas Jimmy Stewart, ket maysa idi nga Amerikano nga aktor, ammo para iti naisangayan nga ayugna ken managkumbaba a persona. Isu ket nagbida kadagiti adu a pelikula a naikeddeng a dagiti klasiko, ken ammo para iti panangiladawanna iti maysa nga Amerikano a lalaki nga agtengnga a klase nga agsagsagaba iti didigra.
Nainominado idi ni Stewart kadagiti lima a Gunguna ti Akademia, nangabak iti maysa a binglay para iti The Philadelphia Story (1940) ken nakaawat iti maysa a gunguna iti Academy Lifetime Achievement. Nainaganan ni Stewart a kas ti maikatlo a kalatakan a lalaki a leyenda iti iskrin iti Nabalitokan a Panawen ti Hollywood babaen ti American Film Institute. Isu ket nangruna a kontrato nga artista ti Metro-Goldwyn-Mayer. Isu ket ammo pay iti karerna iti militar ken beterano iti Sangalubongan a Gubat II ken Gubat ti Bietnam, ken ngimmato isuna iti ranggo iti brigada heneral iti Reserba ti Aero Puersa ti Estados Unidos.
Mitragyna diversifolia
Ti Mitragyna diversifolia ket ti sebbangan ti kayo iti pamilia ti Rubiaceae ken mabirukan iti Asia. Ilista ti Catalogue of Life nga awann daytoy kadagiti subsebbangan.
Deskripsion
Ti Mitragyna diversifolia ket ti matmatnag bulong a kayo iti sirok, a makaabot aginggana iti 15 m iti katayag. Dagiti sanga ket na-anggulo ken silindriko. Dagiti bulong ket arinduyog-immitlog aginggana iti eliptiko-arinduyog, nga agpakatengnga iti 146 × 93 mm iti kadakkel, akaba iti ngato aginggana iti timmirad. Ti duyaw a corolla ket addaan kadagiti puraw a pingir. Ti bunga ket sukog kapsula iti 3–4 mm.
Pannakaiwarwaras
Daytoy ket naiwarwaras iti amin a paset ti bakir ti Tsina (Yunnan), Cambodia, Indonesia, Laos, Burma, ti Filipinas, Tailandia ken Bietnam.
Xerochlamys tampoketsensis
Ti Xerochlamys tampoketsensis ket ti kayo iti pamilia ti Sarcolaenaceae. Daytoy ket endemiko iti Madagascar.
Deskripsion
Agtubo ti Xerochlamys tampoketsensis kas bassit a kayo aginggana iti itikatayag. Dagiti nalalat, nasikkil ken natiker a bulong ket eliptiko aginggana iti arinduyog iti sukog ken agrukod aginggana iti iti kaatiddog. Dagiti sabong ti kayo ket sagpaminsan a bugbugtong wenno kadawyan a dagiti inploressensia dagitidua a sabong, nga agraman kadagiti napusasaw a duyaw a petalo. Dagiti maratimbukel a bunga ket agrukod aginggana iti iti diametro nga agraman kadagiti nangisit a bukel.
Discospermum sphaerocarpum
Ti Discospermum sphaerocarpum ket ti bassit a kayo iti pamilia ti Rubiaceae nga endemiko iti Sri Lanka. Sagpaminsan a gapu kadagiti nadumaduma a pannakaidasig, daytoy ket maawat a ti mula ket mabirukan pay iti India. Iti Sri Lanka, daytoy ket endemiko a sebbangan ken kadawyan nga ammo a kas Tricalysia dalzellii kadagiti libro ken dagiti tarabay iti pagobraan.
Iti kultura
Ti mula nga ammo a kas Tricalysia dalzellii ket ammo a kas "vella" babaen dagiti taga-Sri Lanka.
1262
Ti tawen idi 1262 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Domingo (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Xerochlamys tampoketsensis
Pannakaiwarwaras ken habitat
Mabirukan laeng ti Xerochlamys tampoketsensis kadagiti rehion ti Analamanga, Betsiboka, Melaky ken Sofia. Ti habitatna ket dagiti nadam-eg bassit aginggana iti namaga a bakir manipud iti aginggana iti  iti kangato. Maysa laeng a populasion dagiti kayo a mabirukan iti nasalakniban a lugar. Ti preliminario a kasasaad ti sebbangan ket Madanar.
Tarenna agumbensis
Ti Tarenna agumbensis ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket endemiko iti Karnataka iti India.
Maika-88 a meridiano daya
Ti 88° a meridiano daya ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, Asia, ti Taaw Indiano, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-88 a meridiano daya ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-92 a meridiano laud.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-88 a meridiano daya ket lumabas iti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Kara ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Kara ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" | 🇲🇳 ! scope="row" | ! scope="row" | 🇲🇳 ! scope="row" | ! scope="row" | 🇳🇵 ! scope="row" | 🇮🇳 ! scope="row" | 🇳🇵 ! scope="row" | 🇮🇳 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Nur Misuari
NI Nur Misuari (Tausug: Nūr Miswāri, naiyanak a kas ni Nurallaji Pinang Misuari; ) ket Moro a rebolusionario ken politiko, nagpundar ken daulo ti Moro National Liberation Front.
Personal a biag
Naiyanak ni Nur Misuari idi Marso 3, 1939 idiay Tapul, Sulu, Filipinas. Ti maikapat kadagiti sangapulo nga ubbing, dagiti nagannak kaniana ket kaputotan ti Tausūg-Sama ken nagtaudda manipud idiay Kabinga-an, Isla Tapul. Ti amana ket daydi Saliddain Misuari, a nagtrabtrabaho a kas mangngalap, ken ti inana ket daydi Dindanghail Pining.
Moseushi, Hokkaido
Ti Moseushi (妹背牛町) ket maysa nga ili a mabirukan idiay Subprepektura ti Sorachi, Hokkaido, Hapon.
Tarenna
Dagitoy ket babassit a mula ken dagiti kayo nga agraman kadagiti agsumbangir a naurnos a bulong ken terminal a raay dagiti marapuraw, maraberde, wenno maraduyaw a sabong.
Dagiti sebbangan ket mairaman dagiti sumaganad:
Elaeoluma
Ti Elaeoluma ket ti henero dagiti mula iti pamilia ti Sapotaceae a naipalawag a kas henero idi 1891.
Ti Elaeoluma ket patneng iti Tengnga ken Abagatan nga Amerika.
1264
Ti tawen idi 1264 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Martes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Pagsasao nga Omati
Ti pagsasao nga Omati, wenno Mini, ket ti pagsasao a Papuanoe ti Papua Baro a Guinea. Dagiti dua a karuay, ti Barikewa ken Mouwase, ket managbalbaliwda unay.
Chippubetsu, Hokkaido
Ti Chippubetsu (秩父別町) ket maysa nga ili a mabirukan idiay Subprepektura ti Sorachi, Hokkaido, Hapon.
Manipud idi Septiembre 2016, ti ili ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 2,463. Ti dagup a kalawa ket 47.26 km².
1265
Ti tawen idi 1265 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Huebes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
1266
Ti tawen idi 1266 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Biernes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Maika-132 a meridiano laud
Ti 132° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, Amianan nga Amerika, ti Taaw Pasipiko, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-132 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna iti maika-48 a meridiano daya.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-132 a meridiano laud ket lumabas babaen ti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Beaufort ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Kiet Clarence ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Sumrekan ti Dixon ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Bagababoy
Ti Bagababoy ket ti maysa nga isla a mabirukan iti Probinsia ti Masbate iti Filipinas. Naipalawag daytoy idi 1919 a kas kakaykayuan ken napadsok. Ti akinlaud a bangir ti isla ket addaan kadagiti nangato a rangkis.
Pagsasao nga Ata
Ti pagsasao nga Ata, ammo pay a kas Pele-Ata manipud kadagiti dua a dialektona, wenno Wasi, ket ti isolado a pagsasao a naisasao idiay isla ti Baro a Britania, Papua Baro a Guinea. Daytoy ket mabalin a kabagian dagiti isolado nga Anêm ken Yélî Dnye iti tentatibo a pamilia a Yele-Laud a Baro a Britania. Adda dagiti agarup a 2000 nga agsasao.
Empogona acidophylla
Ti Empogona acidophylla ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket endemiko iti Tanzania.
Biblioteka ti Estado ti Rusia
thumb|Sanguanan ti biblioteka ken ti monumento ni [[Fyodor Dostoyevsky|Dostoyevsky]]
Ti Biblioteka ti Estado ti Rusia (Российская государственная библиотека) ket ti nailian a biblioteka ti Rusia, a mabirukan idiay Moscow. Daytoy ti kadakeklan a biblioteka ti pagilian ken ti maikapat a kadakkelan iti lubong para kadagiti urnongna iti liblibro (17.5 a riwriw). Daytoy ket nanaganan idi ti Estado a Biblioteka ni V. I. Lenin iti USSR manipud idi 1925 aginggana idi nanaganan manen idi 1992 a kas ti Biblioteka ti Estado ti Rusia.
Ti biblioteka ket addaan kadagiti sumurok a 275 km iti samang nga addaan kadagiti ad-adu ngem 43 a riwriw a banag, a mairaman dagiti sumurok a 17 a riwriw a liblibro ken dagiti tomo ti serial, dagiti 13 a riwriw a warnakan, dagiti 350 rinibu a tokar ti musika ken dagiti rekord ti uni, 150,000 a mapmapa ken dadduma pay. Adda met dagiti banag dagiti 247 a pagsasao iti lubong, ti gangganaet a paset ket mangirepresenta ti agarup a 29 porsiento iti intero nga urnong.
Idi baetan ti 1922 ken 1991 adda met maysa a kopia iti tunggal maysa a libro a naipablaak idiay USSR ti naideposito idi iti biblioteka, ti panagsanay nga agtultuloy iti kapada a pamay-an tatta nga aldaw, ken ti biblioteka ket inkeddeng babaen ti linteg nga isu ti lugar nga agtengngel iti "managbalin" a kopia ti tunggal maysa a pablaak a naipablaak iti Rusia.
Denver
Ti Denver, opisial a ti Siudad ken Kondado ti Denver (Arapaho: Niinéniiniicíihéhe'), ket isu ti kadakkelan a siudad ken kapitolio ti Estado ti Colorado. Ti Denver ket isu pay ti maikadua a kaaduan ti populasion a kondado idiay Colorado klapasan ti Kondado ti El Paso. Ti Denver ket naipagkaykaysa a siudad ken kondado a mabirukan idiay Karayan Abagatan Platte idiay akinlaud nga igid ti Nangato a Tantanap iti daya ti the Front Range ti Nabato a Banbantay. Ti distrito ti puseg ti ili ti Denver ket dagus a mabirukan iti pagsasabtan ti Alog Seresa ken iti Karayan Abagatan Platte, iti agarup a 12 milia (19 km) a daya dagiti bakras ti Nabato a Banbantay. Ti Denver ket nabirngasan iti Mile-High City gapu ta ti opisial a kangatonaket eksakto a maysa a milia iti ngato ti pantar ti baybay ken makaaramid daytoy a maysa kadagiti kangatuan a nangruna a siudad idiay Estados Unidos.
Maika-131 a meridiano laud
Ti 131° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, Amianan nga Amerika, ti Taaw Pasipiko, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Ti maika-131 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna iti maika-49 a meridiano daya.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-131 a meridiano laud ket lumabas babaen ti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Beaufort ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Sumrekan ti Dixon ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Lingsat Hecate ! scope="row" | 🇨🇦 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Elizabeth Taylor
Ni Elizabeth Rosemond Taylor, (Pebrero 27, 1932 – Marso 23, 2011) ket maysa idi a Briton-Amerikana nga aktres, nogosienate ken humanitariano. Isu ket nangrugi a kas ubing nga aktres kadagiti nasapa a tawen ti 1940, ken maysa idi kadagiti kadayegan nga artista iti sinema ti klasikal a Hollywood kadagiti tawen ti 1950. Nagtultuloy ti naballigi a karerna kadagiti tawen ti 1960, ken nagtulytuloy nga adu iti makaammo a pigura iti publiko iti amin a paset iti kabibiagna. Inranggo ti American Film Institute isuna a kas ti maika-7 kadagiti kalatakan a leyenda ti iskrin a babai idi 1999.
Xerochlamys undulata
Ti Xerochlamys undulata ket ti bassit a mula iti pamilia ti Sarcolaenaceae. Daytoy ket endemiko iti Madagascar.
Deskripsion
Agtubo ti Xerochlamys undulata kas bassit a mula nga agraman kadagiti ungkay a naabbongan ti nalamuyot, ababa ken nalinteg a dutdot. Dagiti bulong ket nasileng a berde iti ngato, napusasaw a berde iti baba, eliptiko iti sukog ken agrukod aginggana iti iti kaatiddog. Dagiti sabong ti kayo ket bugbugtong wenno kadagiti inploressensia dagiti dua a sabong, nga agraman kadagiti duyaw aginggana iti puraw a petalo. Dagiti maratimbukel aginggana iti immitlog a bunga ket agrukod aginggana iti iti kaatiddog ken agraman kadagiti kayumanggi a bukel.
Pannakaiwarwaras ken habitat
Mabirukan laeng ti Xerochlamys undulata kadagiti tengnga a rehion ti Ihorombe ken Atsimo-Andrefana. Ti habitatna ket sandstone manipud iti aginggana iti  iti kangato. Mabirukan ti maysa a populasion ti mula iti Nailian a Parke ti Isalo National. Ti preliminario a kasasaad ti sebbangan ket Naisagmak.
Nasalakniban a Ladawan ti daga ti Lidlidda
Ti Nasalakniban a Ladawan ti daga ti Lidlidda, ammo pay a kas ti Nasalakniban a Ladawan ti daga ti Lidlidda–Banayoyo, ket ti maysa a nasalakniban a lugar dagiti masna nga ubbog ken dagiti bakir ti kaarrubayan a bantay iti Ilocos Sur iti isla ti Luzon iti Filipinas. Daytoy ket maysa a nangruna a lugar ti pagbibingayan iti danum a mangited kadagiti kammasapulan iti agrikultura ken mainum a danum kadagiti komunidad ti Lidlidda ken Banayoyo. Daytoy ket napundar idi 1936 a kas ti Lidlidda Watershed Forest Reserve babaen ti Proklamasion Blng. 79 a pinirmaan babaen ni Presidente Manuel Luis Quezon nga agraman iti naiyuna a kalawa iti. Idi 2000, babaen ti National Integrated Protected Areas System, daytoy ket naidesignado manen a kas maysa a lugar ti nasalakniban a ladawan ti daga a mangsakop iti agdama a kalawana iti.
Dekripsion
Ti lugar ti nasalakniban a ladawan ti daga ti Lidlidda ket mangiraman kadagiti parte ti tangkig nga ili ti Lidlidda ken Banayoyo, ken ti pay bassit a paset ti ili ti San Emilio iti Ilocos Sur. Daytoy ket aglaon kadagiti nadumaduma a masna nga ubbog, dagiti dissuor, dagiti karayan, dagiti waig ken dagiti alog a mairaman dagiti karayan ti Lidlidda ken Candon, ken dagiti pay waig ti Danglas, Cabunao ken Laolaoed. Daytoy ket addaan iti kabanbantayan a topograpia iti 30%-50% a bangkirig iti bakras nga addaan iti kangatuan nga elebasion iti iti ngato ti pantar ti baybay. Ti komposision ti dagana ket naidasig a kas kayumanggi a sandy loam. Mangiraman pay ti parke iti a lugar iti konserbasion nga ammo a kas ti Paraesus Verde (Berde a Paradiso) a tinartaripato babaen ti yunit ti lokal a gobierno ti Lidlidda iti Poblacion Norte.
Kadagiti sebbangan ti kayo a mabirukan iti lugar ket ti teak, molave, raintree, tibig, akleng parang ken narra.
Maserekan ti parke babaen ti Nailian a Kalsada ti Santiago–Banayoyo–Lidlidda–San Emilio–Quirino manipud iti nangruna a highway ti Kalsada Amianan ti Manila iti Santiago iti amianan bassit ti Candon. Mabalin pay a maserrekan daytoy manipud iti siudad ti Vigan iti amianan babaen ti Kalsada ti Santa Maria–Burgos.
Pagsasao nga Aimele
Ti pagsasao nga Aimele, wenno Kware, ket ti pagsasao a Papuano ti Papua Baro a Guinea.
1268
Ti tawen idi 1268 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Domingo (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Amphiblemma amoenum
Ti Amphiblemma amoenum ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Kamerun. Ti masna a habitatna ket dagiti nadam-eg a subtropikal wenno tropikal a tanap a bakir. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan ti habitat.
Empogona
Ti Empogona ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Mabirukan ti henero iti tropikal ken akin-abagatan nga Aprika ken Madagascar. Naipagarup idi daytoy a maysa a subhenero ti Tricalysia.
Empogona africana
Ti Empogona africana ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket endemiko iti Abagatan nga Aprika. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.
1267
Ti tawen idi 1267 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Sabado (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
1270
Ti tawen idi 1270 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Mierkoles (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Bagumbanua
Ti Bagumbanua ket ti maysa nga isla a mabirukan iti Probinsia ti Masbate iti Filipinas. Naireporta idi 1919 nga addaan daytoy kadagiti kayo a parakad.
1269
Ti tawen idi 1269 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Martes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Aubregrinia
Ti Aubregrinia ket ti henero ti mula iti pamilia ti Sapotaceae nga immuna a naipalawag a kas henero idi 1935.
Tarenna monosperma
Ti Tarenna monosperma ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket patneng iti Kerala ken Tamil Nadu iti India.
Aubregrinia
Ti sebbangan ket nailista a kas nakaro a naisagmak.
Pagsasao a Beami
Ti pagsasao a Beami (Bedamini, Bedamuni, Mougulu) ket ti pagsasao a Papuano ti Papua Baro a Guinea. Ti Komofio ket dialektona.
Pagsasao nga Edolo
Ti pagsasao nga Edolo (Etoro) ket ti pagsasao a Papuano ti Papua Baro a Guinea, nga insasao babaen dagiti tattao nga Etoro. 60% dagiti agsasao ket monolingual.
1271
Ti tawen idi 1271 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Huebes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Empogona concolor
Ti Empogona concolor ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket endemiko iti Gabon.
Naipakasaritaan a Diksionario ti Suisa
Ti ensiklopedia ket impablaak babaen ti pundasion babaen ti pannakisuki iti Suiso nga Akademia ti Nagtagitaoan ken dagiti Siensia Sosial (SAGW/ASSH) ken ti Naipakasaritaan a Kagimongan ti Suisa (SGG-SHH) ken binayadan babaen ti nailian a daton ti panagsukisok. Malaksid kadagiti 35 nga empleado kadagiti sentral nga opisina, dagiti kontributor ket mairaman dagiti 100 nga akademiko nga agbalbalakad, dagiti 2500 a historiador ken dagiti 100 nga agipatpatarus.
Naimaldit nga edision
200px|right Ti ensiklopedia ket aggigiddan a maur-urnos kadagiti tallo a nailian a pagsasao ti Suisa: ti Aleman (Historisches Lexikon der Schweiz, HLS), Pranses (Dictionnaire Historique de la Suisse, DHS) ken Italiano (Dizionario Storico della Svizzera, DSS). Dagiti immuna a 13 a tomo ket naipablaak idi 2002. Adda met naplano a maysa a tomo iti tunggal maysa a tawen.
Dagiti 40,000 a paulo ket naigrupo kadagiti:
Online nga edision
Ti online nga edision ket mabalinen a mangn-od manipud idi 1998. Daytoy ket mabalin a libre a maserrekan para iti nawaya ken amin dagiti artikulo ket naisaganan para iti panangipablaak iti prenta, ngem awan dagiti ilustrasion. Ilistana pay amin dagiti 40,000 a masakupanto a topiko.
Lexicon Istoric Retic
Ti Lexicon Istoric Retic (LIR) ket dagiti dua a tomo a bersion nga addaan kadagiti napili nga artikulo a naipablaak iti Romansh. Daytoy ket mangiraman kadagiti artikulo a saan a mabalin a magun-od kadagiti sabali a pagsasao.
Mabalin pay a magun-od ti online a bersion.
Hartford, Connecticut
Ti Hartford ket isu ti kapitolio ti Estado ti Connecticut ken naipakasaritaan a tugaw ti Kondado ti Hartford aginggana idi winaswas ti Connecticut ti gobierno ti kondado idi 1960. Manipud ti SEnso ti Estados Unidos idi 2010, ti populasion ti Hartford ket agarup a 124,775, ken mangaramid daytoy ti maikapat a kadakkelan a siudad ti Connecticut kalpasan dagiti aplaya a siudad ti Bridgeport, New Haven, ken Stamford.
Tarenna nilagirica
Ti Tarenna nilagirica ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket patneng iti Karnataka ken Kerala iti India.
1272
Ti tawen idi 1272 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Biernes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Mitragyna parvifolia
Ti Mitragyna parvifolia ket ti sebbangan ti kayo a mabirukan iti Asia,  a patneng iti India ken Sri Lanka. Ti sebbangan ti Mitragyna ket amaus-usar a kas agas ken ti nasayaat a kayoda iti amin a paset a pagtubuanda. Ti M. parvifolia ket makaabot iti katayag iti 50 a kadapan nga agraman ti sanga iti kaatiddog iti sumurok a 15 a kadapan. Nalinteg ti ungkay ken agsangasanga. Dagiti sabong ket duyaw ken agtubo kadagiti sukog bola a rimpuok. Dagiti bulong ket nangisit a berde iti maris, nalamuyot, timbukel iti sukog, ken agsumbangir ti tabas.
Dagiti tradisional nga usar
Ti nasadiwa a tutot ti bulong ti M. parvifolia ket inus-usar dagiti tribu a kas agas ti jaundice iti Chenchus, Yerukalas, Yanadis ken Sugalis ti Distrito ti Gundur, Andhra Pradesh. Dagiti bulongna ket agas ti ut-ot ken litteg, ken maus-usar par nga ags ti sugat ken dagiti ulcer. Ti ukis ti kayo ti ungkay ket inus-usar a kas agas ti sapro ken dagiti ut-ot ti piskel babaen dagiti lokal nga agtataeng iti Distrito ti Tumkur, Karnataka, India. Dagiti tribu ti Sonaghati ti Distrito ti Sonbhadra, Uttar Pradesh ket ag-agasanda ti gurigor babaen ti panagpabaurek ti ukis ti kayo ti M. parvifolia. Dagiti tribu ti Valaiyan, ti populasion ti turod ti Sirumalai, Distrito ti Madurai,Akinlaud a Ghats, Tamil Nadu ket us-usarenda ti ukis ti kayo ti ungkay para iti ut-ot ti riyuma. Ti ukis ti kayo ken dagiti ramut ket inus-usar a pangngagas iti gurigor, koliko,ut-ot ti piskel, pannakasabidong, uyek ken edema,  ken kas maysa nga an-anting. Ti tubbog ti bunga ket maus-usar pay pangnayon ti kantidad ti gatas ti suso dagiti agpaspasuso nga inna.
Maika-89 a meridiano daya
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-89 a meridiano daya ket lumabas iti:
! scope="col" width="145" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Kara ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Kara ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" | 🇲🇳 ! scope="row" | ! scope="row" | 🇧🇹 ! scope="row" | 🇮🇳 ! scope="row" | 🇧🇩 ! scope="row" | 🇮🇳 ! scope="row" | 🇧🇩 ! scope="row" | 🇮🇳 ! scope="row" | 🇧🇩 ! scope="row" | 🇮🇳 ! scope="row" | 🇧🇩 ! scope="row" | 🇮🇳 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Indiano ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
1273
Ti tawen idi 1273 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Domingo (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Gregorio Aglipay
Ni Gregorio Aglipay Cruz y Labayan (Gregorius Aglipay; Filipino: Gregorio Labayan Aglipay Cruz; 5 Mayo 1860 – 1 Septiembre 1940) ket dati idi a Katoliko a padi a nagbalin nga isu ti immuna a daulo ti Iglesia Filipina Independiente, ti maysa a nawaya a Simbaan ti Katoliko iti porma ti nailian a simbaan iti Filipinas.
Ammo para iti pannagidurdurog iti patriotiko a rebelion kadagiti Filipino a klero, isu ket maysa pay idi a politikal nga aktibista a nakigayyem ken ni Isabelo de los Reyes, nga isuna iti nangirugi iti maysa a Nawaya a Simbaan ti Kristiana a Filipino a nainaganan ken ni Aglipay idi 1902.
Dati idi nga ekskomunikado ni Aglipay babaen ni Arsobispo Bernardino Norzaleda y Villa ti Manila idi Mao 1899, kalpasan ti naiyebkas a pammalubos babaen ni Papa Leon XIII. Kanungpalan a kimmaddua ni Aglipay iti Masoneria idi Mayo 1918. Inasawa ni Aglipay ni Pilar Jamias y Ver manipud iti Sarrat, Ilocos Norte idi 1939 ken pimmusay kalpasan iti maysa a tawen. Dagiti sumursurot ken ni Aglipay babaen ti simbaan ket lokal a tinawtawagan iti pannakaikamengda a kas dagiti Aglipayano.
Nasapa a biag
Kalpasan ti dua a tawen a panagad-adal babaen ni Carpio, nagtultuloy iti panagadal ni Aglipay idiay Colegio de San Juan de Letran ken idiay Unibersidad ti Santo Tomas. Kalpasan ti pannakagun-odna iti gradona, simrek isuna iti seminario idiayIlocos Sur idi 1883 ken nagbalin a padi kalpasan ti pito a tawen. Inrugina ti pagsapulanna a kas maysa a katakunaynay a padi kadagiti nadumaduma a parokia iti arrubayan ti akin-amianan nga isla ti Luzon. Bayat nga adda idi idiay Victoria, Tarlac, timmulong ni Aglipay kadagiti rebolusionario ken nagpatrabaho kadagiti tallopulo nga allawagi ngem pudnoda met idi a dagiti rebulosionario a kimmaddua kadagiti grupo ti Katipunan. Uray no isu ket maysa met a padi, ni Aglipay, kas met kadagiti sabali a rebolusionario, ket kimmaddua iti Masoneria.
Rebolusion
Idi 1898, ti Katipunan ket indauluan idi ni Supremo Andrés Bonifacio. Nagdamag ni Arsobispo Bernardino Nozaleda ken ni Aglipay a supiatenna dagiti daulo ti rebolusionario, ken mangidaton kaniada iti maysa nga agpang iti autonomia iti masakbayan para iti Filipinas no ipatinggada ti rebelion. Ti inaramid met ni Emilio Aguinaldo ket impatulodna ni Koronel Luciano San Miguel ken ni Aglipay nga addaan iti pannangikeddeng a mangawis kaniana a kumaddua iti rebelion. Iti kurso ti panagbanniaga ni Aglipay iti amianan, nangrugi ti Gubat ti Filipino–Amerikano.
Idi nangsubli ni Aglipay idiay Manila ken naduktalanna a rimmaut dagiti Amerikano, isu ket kimmadua iti rebolusion. Idi 20 Oktubre 1898, indutok ni Hen. Aguinaldo ni Aglipay a kas maysa a Bikario Heneral ti Militar dagiti rebolusionario. Inyulog daytoy ni Aglipay a naaramid isuna nga Eklesiastikal a Kangatuan kadagiti amin a padi a Filipino a no kasta, ket naskenda koma amin a maidutok a kas Kapelia ti Militar para iti ipapaut ti gubat. Ti panagrugi a panaglalaban a nagabetan dagiti puersa ti E.U. ken Filipino idi 4 Pebrero 1899 ket isu ti nakaiturongan ni Aglipay a mapan idiay Ilocos Norte tapno agurnos iti maysa a siigam a resistansia. Id 29 Abril 1899, naekskomunikado ni Aglipay gapu iti "panagala iti bileg ti turay ti eklesiatiko.
Kalpasan iti patingga ti gubat idi 1902, nagob-obra idi ni Isabelo de los Reyes iti pannakaporma iti maysa a nailian a simbaan a nawaya manipud iti Roma. Isingasingna idi 3 Agosto a ni Aglipay ket isunto ti umuna nga obispona. Ni Aglipay, ket maysa nga agraraem a Katoliko iti dayta a panawen, reluktante met idi, ngem inawatna ti daton ni de los Reyes a mangbangon iti maysa a nawaya a simbaan. Isi 18 Enero 1903, naidutok a Kangatuan nga Obispo ni Aglipay iti "Nawaya a Simbaan ti Filipinas". Kas Kangatuan nga Obispo, nakikadua iti nasionalista ken kadagiti kakaruan a radikal a partido ti politika iti panawenna kasla iti Sakdalistas ken kalapsanna dagiti pay Partido ti Sosialista ken Komunista.
Kadagidi las-ud ti teolohiko a tutngtungan bayat a nagbisbisita kadagiti sabali a simbaan bayat idi nagbanbanniaga iti ballasiw-taaw, linikudan ni Aglipay ti pammati iti Trinidad, ken nupay kasta nagbalin a teolohiko a nagawat iti nangruna a pammati a Unitariano, ti bukodna a simbaan ket saan a nangawat iti nabaliwan a teolohiana. Dagiti unitariano ken progresibo a teolohiko a kapanunotan ni Aglipay ket makita iti bukodna a "novena" iti "Pagsisiyam sa Birhen sa Balintawak", 1925 aken ti patarusna iti Ingles iti "Novenary of the Motherland", 1926.
thumb|right|Busto ni Obispo Gregorio Aglipay ([[Samal, Bataan, "Iglesia Filipina Independiente" (Nawaya a Simbaan ti Filipinas).]]
Kamaudian a biag
Timmaray ni Aglipay para kadagiti panagbubutos a kas Presidente ti Mankomunidad a kakuyogna ni Norberto Nabong ti Partido Komunista ng Pilipinas iti maysa a nagtipon nga etiketa ti Partido Republikano-Komunista idi 1935, ngem inabak da Manuel L. Quezon ken Sergio Osmeña ti Partido Nasionalista. Inasawana ni D. Pilar Jamias y Ver idi 1939 gapu ta mangipalubos ti simbaanna ti nakaasawa a klero, ngem pimmusay ni Aglipay iti sumaruno a tawen idi 1 Septiembre 1940.
Benerasion
Naipammadayawan ni Aglipay iti rambakan ti liturhiko a kalendario ti Episkopal a Simbaan ti Estados Unidos idi 5 Septiembre.
Hokuryū, Hokkaido
Ti Hokuryū (北竜町) ket maysa nga ili a mabirukan idiay Subprepektura ti Sorachi, Hokkaido, Hapon.
Manipud idi Septiembre 2016, ti ili ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 1,965, ken ti densidad ti populasion iti 12 a tattao tunggal maysa a km². Ti dagup a kalawa ket 158.82 km².
Java
Ti Java (Indones: Jawa; Habanes: ꦗꦮ; Sundanes: ) ke ti maysa nga isla ti Indonesia. Iti agarup a, ti isla ket maipada iti Inglatera, ti Estado ti Estados Unidos ti North Carolina, Probinsia ti Tsina ti Anhui wenno Omsk Oblast. Iti populasion iti sumurok a 141 a riwriw (ti bukod nga isla) wenno 145 ariwriw (ti administratibo a rehion), ti Java ket pagtaengan iti 56.7 a porsiento iti populasion ti Indonesia ken daytoy ket kaaduan ti populasion nga isla. Ti kapitolio ti siudad ti Indonesia, iti Jakarta, ket mabirukan idiay akinlaud a Java. Kaaduan iti pakasaritaan ti Indonesia ket napasamak idiay Java. Daytoy idi ti sentro dagiti nabileg nga imperio ti Hindu-Buddista, dagiti Islamiko a sultanato, ken ti bugas ti kolonial dagiti Daya nga India. Ti Java ket isu pay idi ti sentro ti panagsagaba ti wayawaya ti Indonesia idi las-ud dagiti tawen ti 1930 ken 1940. TI Java ket mangituray iti politika, ekonomia ken kultura ti Indonesia. Uppat kadagiti walo a lugar ti tawid iti lubong ti UNESCO ti Indonesia ket mabirukan idiay Java: 1) Nailian a Parke ti Ujung Kulon, 2) Templo Borobudur, 3) Templo Prambanan, ken 4) Nasapa a Sito ti Tao iti Sangiran.
Kaaduan a naporma a ka sresulta dagiti panagbettak iti bulkan, ti Java ket ti maika-13 a kadakelan nga isla iti lubong ken ti maikalima a kadakkelan idiay Indonesia babaen timasa ti daga. Ti maysa kawar dagiti bulkaniko a banbantay ket mangporma iti maysa a daya–laud a duri iti igid ti isla. Adda dagiti tallo a nangruna a pagsasao a naisasao iti isla: ti Habanes, Sundanes, ken Madures. Kadagitoy, ti Habanes ket isu ti katurayan; daytoy ti patneng a pagsasao dagiti agarup a a riwriw a tattao idiay Indonesia, a kaaduan kadagitoy ket agtataeng idiay Java. Iti pay maipatinayon, kaaduan kadagiti agtataeng ket bilingual, nga agsasao iti Indones (ti opisial apagsasao ti Indonesia) a kas ti umuna ken maikadua a pagsasaoda. Bayat a kaaduan dagiti tattao ti Java ket Muslim, ti populasion ti Java ket dagiti dibersio nga aglalaok a pammati iti relihion, etnisidad, ken kultura.
Ti Java ket nabingbingay kadagiti uppat nga administratibo a probinsia, ti Laud a Java, [Tengnga a Java]], Daya a Java, ken Banten, ken dagiti dua nga espesial a rehion, ti Jakarta ken Yogyakarta.
Etimolohia
Saan a nalawag dagiti taudan ti nagan ti "Java". Ti maysa a posibilidad ket ti isla ket nanaganan idi iti mula a jáwa-wut, a naibagbaga kano idi nga adu iti isla idi las-ud iti dayta a panawen, ken idi kasakbayan iti Indianisasion ti isla ket addaan kadagiti sabali a nagan. Adda pay dagiti sabali a nagtaudan: ti balikas a jaú ken dagiti sabali a kaibuksilanna ket ti kayatn a sawen ket "iti labes" wenno "adayo". Ken, iti Sanskrito a yava ket kayatna a sawen ket sebada, ti maysa a mula nga iti daytoy nga isla ket nadayeg. Naibagbaga ti "Yawadvipa" iti kasapaan nga epiko ti India, ti Ramayana. Ni Sugriva, ti hepe ti buyot ni Rama ket inpatulodna dagiti tropana idiay Yawadvipa, ti isla ti Java, tapno birukenda ni Sita. Isu a daytoy ket naibagbaga idi idiay India babaen ti nagan a Sanskrito iti "yāvaka dvīpa" (dvīpa = isla). Ti Java ket naibagbaga idi iti taga-ugma teksto ti Tamil iti Manimekalai babaen ni Chithalai Chathanar a nagkunkuna a ti Java ket addaan idi iti maysa pagarian nga addaan iti kapitolio a tinawtawagan iti Nagapuram. Nangibagbaga pay tisabali a taudan a ti balikas a "Java" ket naala manipud iti ramut a balikas ti Proto-Austronesio iti Iawa a ti kayatna a sawen ket "balay". Ti nalatak nga isla ti Iabadiu wenno Jabadiu ket naibagbaga idi iti Geographia ni Ptolomeo a naisurat idi agarup a 150 CE iti Imperio a Romano. Ti Iabadiu ket nakunkuna a ti kayatna sawen ket "isla ti sebada", ket nabaknag kano iti balitok, ken addaan iti pirak nga ili a tinawtawagan iti Argyra iti laud a patingga. Ti nagan ket mabalin a mangibaga iti Java, ken naala manipud iti Hindu a nagan iti Java-dvipa (Yawadvipa).
1274
Ti tawen idi 1274 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Lunes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Empogona talbotii
Ti Empogona talbotii ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket mabirukan iti Kamerun ken Nigeria. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a tanap a bakir. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.
Pagsasao a Kaluli
Ti pagsasao a Kaluli, wenno Bosavi, ket ti pagsasao a Papuano ti Papua Baro a Guinea. Dagiti nanaganan a dialekto ket ti Ologo, Kaluli, Walulu, Kugenesi, ngem saan nga adu ti paggigiddiatanda.
Tarenna drummondii
Ti Tarenna drummondii ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket kangrunaan a mabirukan iti Kenya ken Tanzania iti Daya nga Aprika.
Listaan dagiti botaniko babaen ti pangyababaan ti mannurat (G)
A–F
Ti agbiruk kadagiti naikabil para iti A–F, usaren ti tabla dagiti linaon dita ngato.
Monotes lutambensis
Ti Monotes lutambensis ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae nga endemiko iti Tanzania.
Meryl Streep
Ni Mary Louise "Meryl" Streep ket Amerikana nga aktres. Ti namitlo a beses a nangabak iti Gunguna ti Akademia, isu ket naulit-uliten a tinawtawagan iti "kalaingan nga aktres iti henerasionna". Immuna a nagparang iti entablado ni Streep iti The Playboy of Seville idi 1971, ken nakaawat ti nominasion iti Premio Tony idi 1976 para iti Kalaingan a Nailadawan nga Aktres iti Drama para iti A Memory of Two Mondays/27 Wagons Full of Cotton. Isu ket immuna a nagparang iti iskrin iti pelikula ti telebision idi 1977 iti The Deadliest Season, ken immuna a nagparang iti pelikula iti isu met laeng a tawen iti Julia. Idi 1978, nangabak isuna iti Premio Emmy para iti papelna iti miniserye iti Holocaust, ken nakaawat iti immuna a nominasionna iti Gunguna ti Akademia para iti The Deer Hunter. Nainominado para kadagiti 19 Gunguna ti Akademia, ni Streep ket ad-adu iti nominasion ngem iti sinoman nga aktor wenno aktres iti pakasaritaan, nangabak iti Kalaingan a Mangsuporta nga Aktres para iti Kramer vs. Kramer (1979), ken Kalaingan nga Aktres para iti Sophie's Choice (1982) ken para iti The Iron Lady (2011).
Greg Laconsay
Personal a biag
Naiyanak idi ni Greg Laconsay idiay Natividad, Pangasinan.
Literario a pagsapulan
Idi 1966, ni Laconsay ti mangipangulo nga editor para iti magasin a Bannawag. Isu ket nagbalin a maysa a katakunaynay a direktor para kadagiti editorial iti Liwayway Publishing, Inc., ken kanungplan a nagbalin a kankanayon a direktor para iti amin a pablaak ti Liwayway idi 1977. Isu ket nagretiro idi 1991. Nakaawat isuna kadagiti pito a nangruna a gunguna ken pammadayaw manipud kadagiti nadumaduma a gunglo idiay Filipinas ken iti ballasiw-taaw. Nagbalin pay isuna a kameng ti FAMAS.
Shirley Temple
Ni Shirley Temple Black (nakayanakan a nagan ket Temple; Abril 23, 1928 – Pebrero 10, 2014) ket maysa idi nga Amerikana nga aktres iti pelikula ken telebision, kumakanata, sumasala, ken katulong iti publiko, ken kadayegan a kas kaaduan ti nailaklako iti pelikula nga artista manipud idi 1935 aginggana idi 1938. Kas maysa a manakman, isu ket simrek iti politika ken nagbalin a diplomata, ken nagserbi a kas Embahador ti Estados Unidos iti Ghana ken kalpasanna iti Tsekoslobakia, ken kas Hepe ti Protokol ti Estados Unidos.
Inrugi ni Temple ti karerna iti pelikula idi 1932 idi agtawen iti tallo. Idi 1934, isu ket nakagun-od iti sangalubongan a kadayeg iti Bright Eyes, ti pelikula a naisangayan a naidesinio para kadagiti talentona. Isu ket nakaawat iti espesial a Gunguna ti Akademia para iti Ubbing idi Pebrero 1935 para kadagiti nasayaat a kontribusionna a kas bing nga agpabpabuya kadagiti agkuti a pelikula idi las-ud ti 1934, ken dagiti popular a pelikula a kas ti  Curly Top ken Heidi ken sinaruno dagiti tawen idi las-ud ti tengnga aginggana  kadagiti tawen ti naladaw a 1930. Dagiti nalisensiaan a tagilako a nagipuonan iti nasayaat a pannakailadawanna ket mairaman dagiti munieka, pinggan, ken kawes. Bimassit ti popularidadna kadagiti sine idi naabotna iti agtutubobo.
1275
Ti tawen idi 1275 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Martes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Pagsasao a Kasua
Ti pagsasao a Kasua ket ti pagsasao a Papuano ti Papua Baro a Guinea.
Uryū, Hokkaido
Ti Uryū (雨竜町) ket maysa nga ili a mabirukan idiay Subprepektura ti Sorachi, Hokkaido, Hapon.
Manipud idi Septiembre 2016, ti ili ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 2,546, ken ti densidad ti populasion iti 13.3 a tattao tunggal maysa a km². Ti dagup a kalawa ket.
Etimolohia
Ti nagan ti ili ket nagtaud manipud iti pagsasao nga Ainu], ngem napukawen ti nagtaudan ti nagan. Ti Urir-o-pet, ket maysa a posibilidad, a ti kayatna a sawen ket "karayan ti [[kalamon".
Iti Hapon, ti nagan ti ili ket naisurat kadagiti karakter ti ateji, wenno kanji tapno ponetiko a mairepresenta ti patneng wenno dagiti binulod a balikas. Ti kayat a sawen ti immuna, iti, ket "tudo", ken ti maikadua, iti , ket "dragon".
Maika-3 a paralelo abagatan
Ti maika-3 a paralelo abagatan ket ti sirkulo ti latitud a 3 gradgrado iti abagatan ti ekuador a plano ti Daga. Daytoy ket ballasiwenna ti Taaw Atlantiko, Aprika, ti Taaw Indiano, Abagatan a daya nga Asia, Australasia, ti Taaw Pasipiko ken ti Abagatan nga Amerika.
Likmut iti lubong
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 3° a paralelo abagatan ket lumabas iti: