cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
San Joaquin, Iloilo
Dagiti baranggay
• To-og
• Torocadan
• Ulay
• Bonga
• Guibongan Bayunan
Lagos
Ti  Lagos   ket maysa a puerto a siudad ken ti kaaduan ti populasion a siudad idiay Nigeria. Ti opisial a populasion ti Lagos ket naudi a nairehistro idi ti 7,937,932. Ti Lagos ket isu ti maikadua a kapardasan a dumakdakkel a siudad idiay Aprika ken ti maikapito a kapardasan iti lubong. Ti Lagos ket dati idi a tinataengan babaen dagiti Awori a subgrupo dagiti Tattao a Yoruba. Babaen ti panangidaulo ti bukodda nga Olofin, dagiti Awori ket immalisda idiay maysa nga isla a tinawtawagan tattan a ti Iddo ken idi manen ti dakdakkel nga Isla ti Lagos. Idi maika-15 a siglo, dagiti Awori a pagtaengan ket rinaut babaen ti Benin nga Imperio kalpasan ti pannakiringgorda, ken ti isla ket nagbalin a kampo ti gubat ti Benin a tinawtawagan ti "Eko" babaen ni Oba Orhogba, ti Oba ti Benin iti dayta a panawen.
Ti Lagos ket maysa a metropolitano a lugar a nagtaud kadagiti isla a naisina babaen dagiti waig, a kas ti Isla ti Lagos, a kumapkapet ti abagatan a laud a ngarab ti Alog Lagos bayat a daytoy ket nasalakniban manipud iti Taaw Atlantiko babaen dagiti atiddog a pidaso ti darat a kas ti Bar Beach, ken sumakop daytoy iti sumurok a 100 km iti daya ken laud ti ngarab. Manipud idi un-unana, ti Lagos ket nagpadakkel idiay laud ti nangruna a daga ti alog ken ti konorbasion, a mairaman ti Ikeja ken Agege, a tattan ket makaabot ti ad-adu ngem 40 km ti amianan a laud ti Isla ti Lagos. Adda dagiti suburbo ket mairaman ti Ikorodu, Epe ken Badagry, ken adda pay dagiti adu a napartuat a lokal a konseho, a mangited ti dagup dagiti lokal a gobierno ti Lagos iti 57.
Pakasaritaan
Ti Lagos ket maysa a kampo ti pannakigubatan para kadagiti kameng ti Benin nga Imperio, a tinawtawaganda ti Eko. Ti Yoruba ket agus-usar pay laeng ita ti kastoy a nagan ti Eko a mangibaga ti Lagos. Ti kayatna a sawen ti Lagosket "dandanaw", ken maysa idi a nagan a naited para iti pagtaengan babaen dagiti Portuges. Ti agdama nga aldaw nga estado ti Lagos ket addaan iti nangato a porsiento dagiti Awori, a napan iti daytoy a lugar manipud idiay Isheri idiay igid ti karayan Ogun. Iti amin a pakasaritaan, daytoy ket pagtaengan ti maysa a nakiginnubgubatan a grupo ti etniko a nagtaeng iti daytoy a lugar. Idi nasapa a pannakataengna, daytoy ket nakakitkita pay dagiti paset ti panawen a panagturay babaen ti Pagarian ti Benin.
Ti Lagos ket pormal idi nga inkapet ti Britaniko a Kolonia ti Lagos idi 1861. Daytoy ket addaan iti dua a nagbanagan ti pannakarebba ti komersio ti aadipen ken ti pannakabangon ti Britaniko a panagtengngel kadagiti silag ken dadduma pay a negosio. Ti tidda ti moderno nga aldaw a Nigeria ket naagaw idi 1887, ken idi ti Kolonia ken Protektorado ti Nigeria ket nabangon idi 1914, ti Lagos ket nairangarang nga isu ti kapitoliona, a nagtultuloy a kastoy kalpasan ti pannakawaya ti pagilian manipud iti Britania idi 1960. Nairamraman amin nga immay manipud iti amin a lugar ti Nigeria ken dagiti dadduma pay a pagilian ti Laud nga Aprika ket dagiti nagsubsubli a dati a tagabo nga ammo a kas dagiti Kreol, a naggapu manipud idiay Freetown, Sierra Leone, Brasil ken ti Laud nga Indio a napan idiay Lagos. Dagiti Kreol ket nagparparawad iti pannakapabaro ti Lagos ken dagiti pannakaammoda iti Portuges nga arkitektura ket makitkita pay laeng kadagiti arkitektura idiay Isla ti Lagos.
Ti Lagos ket nakasanay ti napardas a panagdakkel kadagiti tawtawtawen ti 1960 ken tawtawen ti 1970 a kas nagbanagan ti ekonomiko a panagrang-ay ti Nigeria sakbay ti Sibil a Gubat ti Nigeria. Ti Lagos ket isu idi ti kapitolio ti Nigeria manipud idi 1914 aginggana idi 1991. Ti siudad ket naikkat ti kasasaadna idi ti Teritorio ti Pederal a Kapitolio ket nabangon para iti panggep a panangipatakder ti siudad ti Abuja. Idi 14 Nobiembre 1991, ti Presidensia ken dagiti dadduma pay a pamay-an ti pederal a gobierno ket immalisda idiay baro a kapitolio ti siudad ti Abuja.
Bantay Tapulao
Ti Bantay Tapulao (naamammuan pay a kas ti Nangato a Pantok) ket isu ti kangatuan a bantay idiay Kabambantayan ti Zambales ken idiay probinsia ti Zambales iti Filipinas. Ti pantok, ket addaan iti kangato iti, ken mabirukan idiay ili ti Palauig, Zambales. Ti naganna ket naala manipud iti kaadu ti kaykayo ti Pino ti Sumatra iti dayta a lugar, ken lokal nga ammo daytoy babaen ti tattao a Zambal a kas ti tapulao.
Ti bantay ket lugar idi ti dakkel nga operasion ti panagmina ti kromita. Ti pannakadadael ti napintas a masna a senario ket makitkita kadagiti abut ti pagminaan iti pantok ken dagiti pay mainaig nga estruktura kadagiti malablabsan ti pagnaan. Ti pantok ket makaipakita ti 360-degrado a pagbuyaan nga idiay ket pakakitaan dagiti sabali a banbantay ti Zambales iti daya a bangir, ti Golpo ti Lingayen iti amianan, ken iti lumaud a bangir, dagiti tanap ti Zambales ken ti Baybay Abagatan Tsina a gumay-at nga ad-adayo ngem ti abagatan ti Pundaquit idiay San Antonio, Zambales. thumb|295px|Topograpiko a mapa ti Banbantay ti Zambales a pakakitaan ti Bantay Tupalao
Pannagna nga aktibidad
Ti dalan iti ngato ti Bantay Tapulao ket agtultulatid ken gradual a langa ti daga ken mangipan kadagiti magmagna kadagiti adu a bilang ti naisangayan nga ekosistema: manipud iti tanap ti karuotan ken dagiti lugar a pagtubtubuan ti talahib (kugon) kadagiti bakrangna ti sekondaria ken nangruna a kabakiran ti dipterocarpaceae, nalumotan a montane a kabakiran ken kabakiran ti pino iti ngato ti a gumay-at kadagiti kaarrubayanna a banbantay.
Joseph Brodsky
Ni Iosif Aleksandrovich Brodsky (Ио́сиф Алекса́ндрович Бро́дский, ; 24 Mayo 1940 – 28 Enero 1996), ket maysa idi a Ruso ken Amerikano a mannaniw ken manalaysay.
Isu ket naipasngay idiay Leningrad idi 1940, ni Brodsky ket simmuppiat ti turay ti Sobiet ket napatalaw manipud idiay Kappon ti Sobiet idi 1972, isu ket nagtaeng idiay Estados Unidos babaen ti itutulong ni W. H. Auden ken dagiti simmuporta kaniana. Kalpasan daytoy isu ket nagisursuro kadagiti unibersidad a mairaman ti Yale, Cambridge ken Michigan.
Ni Brodsky ket nagunggunaan idi ti 1987 Premio Nobel iti Literatura "para iti panagiar-arakop amin a pannakamannuratan, nga adda kadagiti kalawag ti isip ken kakaro a panakadaniw". Isu ket naidutok a kas ti Mannaniw a Laureado ti Estados Unidos in 1991.
Bantay Tapulao
Pannagna nga aktibidad
Iti tiempo ti nabasa a klima, umadu dagiti alimatek ken naipangpangruna kadagiti asideg ti waig a malablabsan. Dagiti paset ti pagnaan ket agablinda kadagiti bassit a waig a pakaawisan dagitoy nga alimatek kadagiti magmagna a di pay makammo no makagatda.
Manipud idiay Palauig
Mabalin a maabot ti Bantay Tapulao babaen ti pannagna ti pagminaan a kalsada iti bakras a bangir ti bantay ken ti linia ti kabakiran ket mangrugi iti agarup a. Ti pangrugian a puntos ket manipud idiay paginaedan manen a lugar ti Dampay iti baranggay Salaza idiay Palauig, a daytoy ket agarup a manipud idiay Rehional a Kalsada ti Zambales iti maysa a lasonglasong a kalsada. Manipud ti pagrugian a dalan idiay baranggay Dampay aginggana iti pantok ket agarup a. Dagiti agtataeng idiay Dampay ket dagidi pimmanaw idiay sakaanan ti Bantay Pinatubo ken isuda dagiti "bukod a nangidutok a guardia" ti Bantay Tapulao babaen ti koordinasion ti Turay ti Turismo ti Ili ti Palauig, Zambales.
Ti panagsang-at ket mabalin a maaramid kadagiti 7-8 nga oras bayat ti panagpababa ket mabalin a maaramid iti gudua dayta nga oras. Dagiti bisita ken turista a mayat a mangkalay-at ti bantay ket naskenda nga agrehistro idiay baranggay hall tapno makaawat ti adu pay a pagtalgedan, seguridad ken tulong segun ti alagaden ken bagnos iti turay ti turismo. Iti adayo pay a paset ti lugar ket ti pagnaan a pakaiturongan ti pagrugian a puntos para iti panagrakit ti parukpok a danum ti Karayan Bagsit.
Panagballasiw a pannagna
Ti panagballasiw a pannagna ket mabalin pay a mangrugi manipud iti akin-daya a bangir ti Bantay Tapulao idiay baranggay Labney iti ili ti Mayantoc ti probinsia ti Tarlac, ken agpatingga idiay Palauig, wenno kasumbangir daytoy. Ti pagnaan manipud iti amianan a laud ket awanen ken ti narigrigat a dalan ngem ti maysa a manipud idiay Zambales, ngem ti gunguna ket ti ad-adu a kita ti enbironmento ken fauna.
Banbantay ti Caraballo
Ti Banbantay ti Caraballo ket kabambantayan iti tengnga a paset ti isla ti Luzon, Filipinas. Daytoy ket mabirukan iti nagbaetan ti kabambantayan ti Kordiliera Sentral ken Sierra Madre. Agserbi dagiti bantay a kas ti lokasion dagiti taudan ti danum ti Karayan Cagayan, ti kaatiddogan a karayan ti pagilian.
The Broadway Melody
Ti The Broadway Melody (Ti Kanta ti Broadway), ammo pay a kas ti The Broadway Melody of 1929, ket maysa nga Amerikano a pelikula ti kanta ken ti immuna nga addaan iti uni a pelikula a nangabak iti Kapintasan a pelikula ti Gunguna ti Akademia.
Wole Soyinka
Ni Akinwande Oluwole "Wole" Soyinka ket maysa a Nigeriano a mannurat, mannaniw ken dramaturgo. Nagunggunaan isuna idi 1986 ti Premio Nobel iti Literatura, a nabigbigan isuna a kas maysa a tao nga "addaan ti nalawa a kultural a perspektibo ken addaan dagiti moda a kapanunutan a panagdaniw ti drama iti panagbiag", ken isu ti immuna nga Aprikano ken idiay Diaspora a napadayawan. Idi 1994, isu ket nainaganan ti UNESCO (Edukasional ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, Sientipiko ken Kultural nga Organisasion) a maysa a Naimbagan ti Nakem nga Embahador para iti panagipangato iti Aprikano a Kultura, karbengan dagiti nagtagitaoan, nawaya a panagyebkas, midia ken pannakisarita.
Dinastia a Tang
Ti Dinastia a Tang (Tengnga nga Insik: Dâng) (Hunio 18, 618 – Hunio 1, 907) ket maysa idi nga imperial a dinastia iti Tsina nga inunaan babaen ti Sui a Dinastia ken sinaruno babaen ti Dagiti Lima aDinastia ken Dagiti Sangapulo a Pagarian a Paset ti Panawen. Dayto ket binangon babaen ti Li (李) a pamilia, a nangagaw ti bileg idi las-ud ti pannakaapday ken panakarebba ti Imperio a Sui. Ti dinastian ket napasardeng bassit babaen ti Maikadua a Dinastia ti Zhou (Oktubre 8, 690 – Marso 3, 705) idi nangagaw ti trono ni Emperatris Wu Zetian, nga isu laeng ti Insik a nagbalbalin nga emperatris a nagturay, a kinabukodanna ti nagturturay.
Pagsasao a Navut
Ti pagsasao a Navut  ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko a naisasao idiay tengnga nga Isla Espiritu Santo iti Vanuatu.
Dinastia a Tang
Ti Dinastia a Tang, nga adda ti kapitoliona idiay Chang'an (tatta nga aldawen a ti Xi'an), nga iti dayta a panawen ket isu ti kapusekan ti populasion a siudad iti lubong, ket sapasap a naikapanunotan a kas maysa a nangato a puntos iti Insik a sibilisasion—a maipada ti, wenno labsenna iti, nasapsapa a Han a Dinastia—ti nabalitokan a panawen iti kosmopolitano a kultura. Ti teritoriona, a nagun-od manipud kadagiti kampania ti milisia dagiti nasapa nagturturay, ket maipada iti Han a Dinastia. Kadagiti dua a senso itimaika-7 ken maika-8 a sigsiglo, ti Tang ket nagirehistro ti nakarkulo a populasion babaen ti bilang dagiti nairehistro a sangkabalayan ti agarup a 50 a riwriw a tttao. Nupay kasta, ti pay sentro a gobierno ket nadaddadaelen ken saanen a nakaurnos ti pudno a senso ti populasion idi maika-9 a siglo, daytoy ket nakarkulo a ti populasion ket dimmakkel ti agarup a 80 a riwriw a tattao. Ti kaada ti dakkel a batayan ti populasionna, ti dinastia ket nakabael a nagaramid ti propesional ken nakonkripto a buyotan dagiti ginasut a ribribu iti tropa tapno adda makasuppiat kadagiti nomadiko a bileg nga agturturay idiay Akin-uneg nga Asia ken dagiti lukratino a dalan ti komersio iti igid ti Seda a Kalsada. Dagiti nadumaduma a pagarian ken dagiti estado ket nagbaybayadda ti buis iti korte ti Tangt, bayat a ti Tang ket pinarukamana pay ti wenno pinarmekna dagiti nadumaduma a rehion a dagitoy ket saanna a dagus a tinengtengngel babaen ti protektorado a sistema. Iti labes ti politikal a panagsakop, ti Tang ket nangipilit pay ti napigsa a pannakainpluensia ti kultura kadagiti kaarrubana nga estado a kas ti Korea, Hapon, ken Bietnam.
Ti Tang a Dinasti aidi ket kaaduan a paset ti panawen iti karang-aya ken katalinaay, malaksid idi las-ud ti An Lushan a Rebelion ken ti pannkapaay ti sentro a turay idi kinaudi a gudua ti dinastia. Kasla ti napalabas a Sui a Dianstia, ti Tang a Dianstia ket nagtartaripatu ti maysa a sistema ti sibil a serbisio babaen ti panagkintos kagiti opisial babaen naalagad nga eksaminasion ken dagiti rekomendasion iti opisina. Daytoy a sibil nga urnos ket pinaay babaen ti kaada irurumsua dagiti rehional a gobernador ti milisia a naamammuan a kas ti jiedushi idi las-ud ti maika-9 a siglo. Ti Insik a kultura ket rimmang-ay ken simmaysayaat idi las-ud ti Tang a panawen; daytoy ket naikedkeddeng a ti kalatakan a panawen para iti Insik a daniw. Dua kadagiti kadayegan a mannaniw ti Tsina, ni Li Bai ken ni Du Fu, ket tagikua iti daytoy a panawen, ken dagiti dadduma pay a nadayeg a mannaniw a kas ni Han Gan, Zhang Xuan, ken ni Zhou Fang. Adda idi dagiti nadumaduma a nabaknang a naipakasaritaan a literatura nga inur-urnong babaen dagiti eskolar, ken dagiti pay ensiklopedia ken dagiti heograpiko nga obra.
Adda idi dagiti nalatak nga inar-aramid idi las-ud ti Tang, a mairaman ti panagrang-ay ti panagprenta ti muton ti kayo. Ti Budismo ket nagbalin idi a nangruna nga impluensia iti Insik a kultura, nga adda idi dagiti patneng a sekto ti Insik a nakagun-od ti kinadayeg. Nupay kasta, ti Budismo maiparparukmanto babaen ti estado ken bimmassit ti impluensiana. Urayno ti dinastia ken ti sentral a gobierno ket napapaay babaen idi maika-9 a siglo, ti arte ken kyultura ket rimmangrang-ay. Ti napakapsut a sentral a gobierno ket kaaduan a nagikkat manipud iti panagtaripatu ti ekonomia, ngem ti panaglaklako a pannakibiang ti pagilian ket natalinaay a sibubukel ken ti komersio a panaglaklako ket nagtultuloy a rimmangrang-ay.
Pannakabangon
thumb|left|Ni [[Emperador Taizong iti Tang|Emperador Taizong (r. 626–649) ket sumabsabat idiay kortena kenni Ludongzan, embahador ti Tibet; pinintaan idi 641 AD babaen ni Yan Liben (600–673)]] Ti Li a pamilia ket tagikua ti amianan a laud nga aristokrasia ti milisia a kaaduanna idi las-ud ti turay dagiti emperadr ti Sui. Nagtuntonda ti patrilineal a kaputotan manipud iti nangruna atattao iti Insik a pakasaritaan a kas ni Laozi (Li Er), Li Guang ken ni Li Gao. Dagiti ina ni Emperador Yang iti Sui (r. 604–617) ken ti nagnbangon nga emperador iti Tang ket agkasat idi a babbai, a mangaramid nga agkasinsin dagitoy dua nga emperador kadagiti sabali a dinastia. Ni Li Yuan (kalpasanna a nagbalin a ni Emperador Gaozu iti Tang, r. 618–626) ket isu idi ti Duke iti Tang ken dati a gobernador iti Taiyuan idi dagiti dadduma nga opiial ti gobierno ket kinalablabanda dagiti daulo ti bandito iti pannakarebba ti Sui nga IMperio, a paset a gapuanan babaen ti maysa a napaay a kampania ti Korea. Iti kaada tikadayaw iti milisia a panagipadas, isu ket ngimmato kalpasan iti rebelion a kakuyogna ti anakna a lalaki ken ti nagay-ayat pay ti milisia nga anakana a babai a ni Prinsesa Pingyang (d. 623) a nagaramid ken nangimaton kadagiti bukodna a tropa. Idi 617, ni Li Yuan ket sinakupna ti Chang'an ken nagtigtignay a kas ti nagturturay iti maysa a tirtiris nga ubing nga emperador iti Sui, a nagitited kenni Emperador Yang iti puesto iti Taishang Huang, wenno nagretiro nga emperador/ama ti agdama nga emperador. Iti damag ti pannkapatay ni Emperador Yang babaen ti bukodna aheneral a ni Yuwen Huaji (d. 619), idi Hunio 18, 618, ni Li Yuan ket inrangrangna ti bagina a kas emperador ti baro a dinastia ti Tang.
Ni Li Yuan ket nagturturay aginggan aidi 626 sakbay idi napilit nga inikkat babaen ti anakna a lalaki a ni Li Shimin, Prinsipe iti Qin. Ni Li Shimin ket nagbilbilin idin kadagiti tropa manipud idi isu ket agtawen iti 18, isu ket nalaing iti bai, espada, pika, ken naamammuan idi para iti kinalaingna kadagiti panagduklos ti kabaliero. Ti pannakilabanna kadagiti ad-adu ti bilangna a buyot, inabakna ni Dou Jiande (573–621) idiay Luoyang iti Gubat ti Hulao idi Mayo 28, 621. Iti naranggas a panagikkat ti naarian a pamilia gapu ti buteng iti asasinasio, ni Li Shimin ket tinambangna ken pinatayna dagiti dua a kakabsatna a lalaki, ni Li Yuanji (b. 603) ken Nabalangatan a Prinsipe a niLi Jiancheng (b. 589), iti Pasamak ti Ruangan Xuanwu idi Hulio 2, 626. Iti nabiit a kalpasanna daytay, nagikkat a nangiparabor kaniana ti amana ken ni Li Shimin ket naipangato iti trono. Isu ket naitaripnongan a naamammuan babaen ti templo a naganna a Taizong (唐太宗). Urayno ti panagpatay kadagiti dua a kabsatna a lalaki ken ti panangikatna ti amana ket mangsuppiat ti Confuciano a pateg iti panagraem iti nagannak ken nagputot, ni Taizong ket nangipakita kanian nga isu ket makabael a daulo a nagdengdengngeg kadagiti balakad dagiti kasiriban a kameng iti konsilona. Idi 628, ni Emperador Taizong ket nagtengngel iti maysa a Budista a serbisio ti panaglagip para kadagiti nadangran iti gubat, ken idi 629, isu ket nangipatakder kadagiti Budista monasterio kadagiti lugar ti nangruna a gubgubat tapno agkararag dagiti monghe ket para kadagiti natnatay kadagiti nakilablaban ti dua a bangir. Daytoy idi ket idi klas-ud ti kampania a simmuppiat ti Akin-daya a Tujue, ti Göktürk a kanate a nadadael kalpasan ti pannakatiliw ti ni Jiali Khan Ashini Duobi babaen ti naindayegan nga opisial ti milisia ti Tang a ni Li Jing (571–649), a kalpasan daytoy ket nagbalin a maysa a Kanselor ti Dinastia a Tang. Iti daytoy a panagballigi, dagdi Turko ket inawatda ni Taizong a aks ti bukodda a Khagan, wenno Nalatak a Khan (天可汗), iti pannkaipatinayon iti panagturayna a kas ti Anak a Lalaki iti Langit.
Administrasion ken dagiti politika
thumb|left|Ladawan ni [[Emperador Yang iti Sui, nakomisionado idi 643 babaen ni Taizong, pinintaan babaen ni Yan Liben (600–673)]]
Dagiti immuna reporma
Ti Tang ket addan idi kadagiti tallo a departamento (省, shěng), a naikeddeng a mangaramid, mangrepaso, ken mangikeddeng kadagiti annuroten. Adda pay idi dagiti innem a ministro (部, bù) babaen dagiti administrasion a nangikeddeng ti annuroten, ti tungggal maysa ketnaidutokan ti sabali a trabaho. Dagitoy a pannkabingbingay ti opisina ti estado ket nairaman ti personalidad ti administrasion, pinansia, dagiti rito, milisia, hustisia, ken publiko a pagobraan, ti maysa nga administratibo a modelo a nagpaaut aginggana ti pannakatnag ti Qing a Dinastia (1644–1912). Urayno dagiti nangbangon ti Tang ket nakaikabagianda iti nasapsapa a Han a Dinastia (202 BC–220 AD), ti kaaduan a nakaibatayan para kadagiti administratibo nga gungloda ket kapadpada idi dagiti immun-una nga Akin-abagatan ken Akin-amianan a Dinastia. Ti dibisional a milisia (fubing) ti Akin-abagatan a Zhou (557–581) ket nagtultuloy idi babaen ti Tang a gobierno, a mairaman dagidi mannalon a soldado a nagserserbi iti panagsisinnublat manipud iti kaptolio wenno ti prontera tapno makaawat ti naitited a pagtalonan. Ti sistema ti agpapada a talon iti Akin-amianan a Wei a Dinastia (386–534) ket naibatbati pay idi, urayno adda idi dagiti bassit a panagbalbaliw.
Lingsat Bangka
Ti Lingsat Bangka ket ti lingsat a mangisina ti isla ti Sumatra manipud iti Isla Bangka (Pulau Banka) iti Baybay Java, Indonesia.
Ray (pelikula)
Ti Ray ket maysa a pelikula idi 2004 a maipanggep iti biograpia ti dati a kumakanta a ni Ray Charles.
Santa Barbara, Iloilo
Ti Santa Barbara ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Iloilo iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Santa Barbara ket politikal a nabingbingay iti 60 a barbaranggay.
• Agusipan
• Agutayan
• Bagumbayan
• Balabag
• Balibagan Este
• Balibagan Oeste
• Ban-ag
Butan
Ti Butan (Dzongkha: འབྲུག་ཡུལ་; "Druk Yul"), opisial a ti Pagarian ti Butan, ket naserraan ti daga a pagilian idiay Abagatan nga Asia a mabirukan idiay akindaya a patingga ti Himalayas. Daytoy ket nabeddengan iti amianan babaen ti Tsina ken iti abagatan, daya ken laud babaen ti India. Iti laud, ket naisina manipud ti Nepal babaen ti estado ti India iti Sikkim, bayat a ti ad-adayo nga abagatan ket naisina manipud ti Banglades babaen dagiti estado ti India iti Assam ken Laud a Bengal. Ti kapitolio ti Bhutan ken ti kadakkelan a siudadna ket ti Thimphu.
Santa Barbara, Iloilo
Dagiti baranggay
• Bantay
Butan
Ti Butan ket rimsua a binukel dagiti naggugubat a peudo aginggana di nasapa a maika-17 a siglo, idi ti lama ken daulo ti militar a ni Ngawang Namgyal, ti immuna a Zhabdrung Rinpoche, nga idi ket pimmanpanaw iti relihioso a persekusion idiay Tibet, ket pinagkaykaysana ti lugar ken nangipatakder ti naisangayan nga identidad ti Butan. Kalpasanna, idi nasapa a maika-20 a siglo, ti Butan ket naipayammo iti Imperio a Britaniko ken nagtalinaay iti napigsa a bilateral a relasion idi India kalpasan ti pannakawayana. Idi 2006, iti naibatay iti global a panagsukisok, ti Business Week ket inranggona ti Butan a kas ti karagsakan a pagilian idiay Asia ken ti maikawalo a karagsakan iti lubong.
Santa Barbara, Iloilo
Dagiti baranggay
• Baranggay Zone I (Pob.)
Butan
Ti ladawan ti daga ti Butan ket sumakop manipu ti subtropikal a tantanap iti abagatan aginggana ti sub-alpino a kabambantayan ti Himalaya iti amianan, a dagiti tuktok ti bantay ket sumurok a. Ti dagup ti kalwana ket naireporta a kas agarup a idi 1997 ken  idi 2002. Ti estado a relihion ti Butan ket Vajrayana a Budismo ken ti populasion, itan (manipud idi 2012/2013) ket nakarkulo iti gangani a tallo a pagkapat ti maysa a riwriw, ken kaaduan ket Budista. Ti Hinduismo ket isu timaikadua a kadakkelan a relihion.
Santa Barbara, Iloilo
Dagiti baranggay
• Baranggay Zone II (Pob.)
Butan
Idi 2008, ti Butan ket nagtransision manipud ti patingga a monarkia iti batay-linteg a monarkia ken nagtengngel iti immuna a sapasap a panagbutos.
Santa Barbara, Iloilo
Dagiti baranggay
• Baranggay Zone III (Pob.)
Banton
Ti Banton ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Romblon iti Filipinas.
Santa Barbara, Iloilo
Dagiti baranggay
• Baranggay Zone IV (Pob.)
• Baranggay Zone V (Pob.)
Banton
Dagiti baranggay
• Balogo
Santa Barbara, Iloilo
Dagiti baranggay
• Barasan Este
All Quiet on the Western Front (pelikula ti 1930)
Ti All Quiet on the Western Front (Natalna Amin idiay Akinlaud a Sanguanan) ket ti epiko nga Amerikano a pelikula idi 1930 a naibatay iti nobela iti isu met laeng a nagan babaen ni Erich Maria Remarque. Daytoy ket inturong babaen n i Lewis Milestone, ken nagbida da Louis Wolheim, Lew Ayres, John Wray, Arnold Lucy ken ni Ben Alexander.
Santa Barbara, Iloilo
Dagiti baranggay
• Barasan Oeste
• Binangkilan
Banton
Dagiti baranggay
• Banice
Santa Barbara, Iloilo
Dagiti baranggay
• Bitaog-Taytay
Banton
Dagiti baranggay
• Hambi-an
Santa Barbara, Iloilo
Dagiti baranggay
• Bolong Este
Banton
Dagiti baranggay
• Libtong
Santa Barbara, Iloilo
Dagiti baranggay
• Bolong Oeste
1974
Ti 1974 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Martes iti kalendario a Gregoriano.
Santa Barbara, Iloilo
Dagiti baranggay
• Buayahon
• Buyo
Banton
Dagiti baranggay
• Mainit
1973
Ti 1973 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Lunes iti kalendario a Gregoriano.
Santa Barbara, Iloilo
Dagiti baranggay
• Cabugao Norte
• Cabugao Sur
1973
Naipasngay
thumb|140px|[[Adrien Brody]]
Banton
Dagiti baranggay
• Nabalay
• Nasunogan
• Poblacion
• Tan-Ag
• Toctoc
1973
Pimmusay
thumb|right|140px|[[Bruce Lee]]
Santa Barbara, Iloilo
Dagiti baranggay
• Cadagmayan Norte
• Cafe
• Calaboa Este
• Calaboa Oeste
• Camambugan
• Canipayan
• Daga
• Dalid
• Duyanduyan
• Gen. Martin T. Delgado
• Guno
• Jibao-an
• Lacadon
Banton
Dagiti baranggay
• Togbongan
• Togong
Santa Barbara, Iloilo
Dagiti baranggay
• Lanag
Banton
Dagiti baranggay
• Tungonan
Santa Barbara, Iloilo
Dagiti baranggay
• Lupa
1974
Anero
thumb|140px|[[Olivia Colman]]
Santa Barbara, Iloilo
Dagiti baranggay
• Magancina
Banton
Dagiti baranggay
• Tumalum
Santa Barbara, Iloilo
Dagiti baranggay
• Malawog
• Mambuyo
Claude Simon
Ni Claude Simon (10 Oktubre 913 – 6 Hulio 2005) ket maysa idi a Pranses a nobelista ken nagunggunaan ti Premio Nobel iti Literatura idi 1985. Isu ket naipasngay idiay Antananarivo, Madagascar, ken pimmusay idiay Paris, Pransia.
Santa Barbara, Iloilo
Dagiti baranggay
• Manhayang
• Miraga-Guibuangan
Pinapaitan
Ti pinapaitan (papaitan iti dadduma) ket maysa a nalatak a luto, nangruna kadagiti Ilokano. Dagiti naguneg nga organo (lalaem, menudensia) ti baka, nuang wenno kalding, kas iti puso, dalem, bara, bagbagis (silet, liblibro, rakrakipa) ken karne, dagiti gagangay ramen ti pinapaitan. Ken kangrunaan ti apro ken/wenno ti pespes (ti napait a likido iti uneg ti bagis a mapespes wenno masagat) a paglaok a pangpapait iti digo ti pinapaitan.
Banton
Dagiti baranggay
• Yabawon
Santa Barbara, Iloilo
Dagiti baranggay
• Nasugban
• Omambog
• Pal-Agon
• Pungsod
• San Sebastian
• Sangcate
• Talanghauan
• Talongadian
• Tigtig
• Tungay
• Tuburan
• Tugas
Pagsasao nga Abaga
Ti pagsasao nga Abaga ket ti ganggani nga awanen a pagsasao a Kalam ti Papua Baro a Guinea. Daytoy ket agparang a kabagian ti Kamono ken Yagaria.
Santa Barbara, Iloilo
Dagiti baranggay
• Baranggay Zone VI (Pob.)
1974
Hulio
thumb|140px|[[Hilary Swank]]
Pagsasao nga Inoke
Ti pagsasao nga Inoke, wenno Yate (Jate), ket ti pagsasao a Papuano a naisasao idiay Probinsia ti Akindaya a Kabambantayan, Papua Baro a Guinea.
1974
Oktubre
thumb|140px|[[Joaquin Phoenix]]
Nobiembre
thumb|140px|[[Leonardo DiCaprio]]
1972
Ti tawen idi 1972 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Sabado (dominikal a letra BA) iti kalendario a Gregoriano.
Septiembre
140px|thumb|Ferdinand Marcos
Pimmusay
thumb|right|140px|[[Asta Nielsen]]
Pagsasao a Toksiki
Ti pagsasao a Toksiki (ammo pay a kas Soisoru wenno Roria) ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko a naisasao iti tengnga nga Isla Espiritu Santo iti Vanuatu.
1971
Ti 1971 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Biernes iti kalendario a Gregoriano.
Pimmusay
thumb|110px|right|Carlos P. Garcia
Sideways
Iti Sideways (Impabakrang) ket maysa a komedia ken drama idi 2004, insurat ken inturong babaen ni Alexander Payne a naibatay iti nobela ni Rex Pickett (ISBN 0-312-32466-9).
Pakabuklan ti istoria
Inakem ni Paul Giamatti ni Miles, maysa a mannurat a saan maipablaak, maestro iti Ingles iti maikawalo a grado, ken maysa a managayat iti arak ti bino. Kinuyogna ni gayyemna a Jack Thomas Haden Church), maysa nga aktor a dandani agkasar, a agbaniaga iti maysa lawas idiay kaubasan ti Santa Ynez, California. Ni Miles ket kayatna laeng iti aginom ken agayayam iti golf, ngem ni Jack ket planona nga agiyot iti babbae a kasanguanan nga agkasar. Idi madanonda iti papananda, maamammoda iti dua a babbai (Virginia Madsen ken Sandra Oh) a mangsabali iti biag ni Miles.
Lingsat Berhala
Ti Lingsat Berhala ket ti maysa a lingsat a mangisina ti isla ti Sumatra ken Singkep iti Baybay Abagatan Tsina, Indonesia.
Ti pannakaigupit ti Isla Berhala iti lingsat ket suppiaten babaen ti Is-isla Riau ken ti probinsia ti Jambi.
Alubijid
Ti Alubijid ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Misamis Oriental iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Alubijid ket nabingbingay a politikal iti 16 a barbaranggay.
• Baybay
• Benigwayan
• Calatcat
• Lagtang
• Lanao
• Loguilo
• Lourdes
Pagsasao a Kamano
Ti pagsasao a Kamono (Kamano-Kafe) ket ti pagsasao a Papuano a naisasao idiay Probinsia ti Akindaya a Kabambantayan, Papua Baro a Guinea.
Alubijid
Dagiti baranggay
• Lumbo
• Molocboloc
• Poblacion
• Sampatulog
• Sungay
• Talaba
• Taparak
• Tugasnon
• Tula
Saint-Étienne-du-Grès
Ti Saint-Étienne-du-Grès ket maysa a komuna ti Bouches-du-Rhône a departamento idiay Provence-Alpes-Côte d'Azur a redion idiay akin-abagatan a Pransia.
Klima
Ti tabla dita baba ket mangipakpakita kadagiti temperatura ken panagtudtudo para iti paset ti panawen ti 1971-2000 :
Balingoan
Ti Balingoan ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Misamis Oriental iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Balingoan ket nabingbingay a politikal iti 9 a barbaranggay.
Sasao a Kainantu–Goroka
Ti sasao a Kainantu–Goroka ket ti pamilia ti sasao a Papuano a binagon babaen ni Arthur Capell idi 1948 iti nagan a Kabambantayan Daya. Mangpormada iti bugas a pamilia ti Kabambantayan Daya Baro a Guinea ni Stephen Wurm idi 1960 (ti nagtaudan ti Trans–Baro a Guinea), ken maysa dagitoy kadagiti kadakkelan a sanga ti Trans–Baro a Guinea iti panangidasig idi 2005 ni Malcolm Ross.
Dagiti pagsasao
Dagiti konstituente ti pamilia a Kainantu ken Goroka ket nalawag nga umiso a grupo, ken inkeddeng ni William A. Foley a naipundar ti identidadda a TNG. Nupay kasta, ti internal a pannakaidasig ket impresionalistiko laeng.
Dagiti pangsandi a nakonstrukto manen para iti proto-Kainantu–Goroka, proto-Kainantu, ken proto-Goroka ket kas dagiti sumaganad:
! !!sg!!du!!pl !1 !2 !3 ! !!sg!!pl !1 !2 !3
! !!sg!!pl !1 !2 !3
Budismo
Iti Budismo ket relihion ken pilosopianga aggapu kadagiti sursuro ni Sidarta Gautama Buddha. Naipasngay isuna idiay India idi 566 BC. Manipud kadigiti umuna nga paset a nangisursurruan iti bagbagana, nagwaras iti kinabudista idiay buo ti bukod ti Asia, manipud India, Nepal, ken Apganistan, agingga sinurot dagiti tattao ti Sri Lanka, Tibet, Tsina, Hapon, Korea, Abagatan a daya nga Asia ken dadduma pay. Manipud idi maika-19 a siglo, naimula ti Budismo idiay Europa ken Estados Unidos. Maibilang nga adda nasurok nga 376 a riwriw a Budista iti lubong.
Sara, Iloilo
Ti Sara ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Iloilo iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Sara ket politikal a nabingbingay iti 42 a barbaranggay.
• Aguirre
• Aldeguer
• Alibayog
• Anoring
• Apelo
• Apologista
• Aposaga
• Aspera
• Bakabak
• Batitao
• Bato
• Del Castillo
• Castor
• Devera
• Domingo
• Ferraris
• Gildore
• Improgo
• Juaneza
• Labigan
• Lanciola
• Malapaya
• Muyco
• Padios
• Poblacion Ilawod
• Poblacion Ilaya
• Poblacion Market
• Posadas
• Preciosa
• Salcedo
• San Luis
• Tady
• Tentay
• Villahermosa
• Zerrudo
Lingsat Bali
Ti Lingsat Bali ket ti maysa a lingsat a mangisina iti Java ken Bali bayat a mangisilpo iti Taaw Indiano ken ti Baybay Bali. Iti kaakikidan a parte ket iti kalawa.
Tigbauan
Ti Tigbauan ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Iloilo iti Filipinas.
Lingsat Bali
Heograpia
Ti Lingsat Bali ket maysa kadagiti bagi ti danum a mangpalikmut iti isla ti Bali: ti Lingsat Lombok iti daya, ti Lingsat Badung iti abagatan a daya, ti Baybay Bali iti amianan, ti Taaw Indiano iti abagatan a laud, ken ti Lingsat Bali iti laud.
Iti heolohia, dagiti dua nga isla ti Bali ken Java ket nagsilpoda aginggana idi patingga ti naudi a Panawen ti Yelo idi immadalem ti baybay ken ginuduana ti rangtay ti daga. Makibinningay isuda a dua ti parte ti plata ti tektoniko a matawtawagan iti Samang Sunda.
Tigbauan
Dagiti baranggay
Ti Tigbauan ket politikal a nabingbingay iti 52 a barbaranggay.
Lingsat Bali
Pakasaritaan
Idi 28 Enero 1797 idi las-ud ti Insidente ti Lingsat Bali ti maysa nga eskuadron ti Pranses iti innem a frigate ket nasabatda ti plota ti Britaniko a Daya nga Indiaman iti Lingsat ti Bali. Naglimo iti bagbagida sagiti barko ti panagtagilako ti Britaniko a kas barbarko iti linia, ken isu daytoy ti nagpakabael a nangpasanod dagiti Pranses.
Tigbauan
Dagiti baranggay
• Alupidian
Lingsat Bali
Pakasaritaan
thumb|left|250px|Ti balsa ti KMP Sereia Do Mar iti Lingsat Bali itipagbaetan ti [[Banyuwangi (siudad)|Banyuwangi ken Gilimanuk.]]
Tigbauan
Dagiti baranggay
• Atabayan
Lingsat Bali
Ekolohia
Ti temperatura ti danum iti Lingsat Bali ket suheto dagiti madlaw a panagbalbaliw iti panawen, a kasakbayan nga ikeddeng babaen dagiti paset ti panawen ti nepnep. Iti las-ud ti panawen ti akin-amianan a laud a nepnep (Enero–Marso), ti agpakatengnga a temperatura ket agarup a 28-29 °C, bayat nga iti abagatan a daya (Hulio–Septiembre) bumaba ti temperatura iti 26 °C. No man ania ti panawen, ti temperatura ti danum iti akin-amianan a parte ti lingsat ket 1-1.5 a grado a nababbaba ngem iti akin-abagatan a partena. Nataltalinaay ti agpang ti kaapgad: agarup a33 ‰ iti panawen dagiti akin-amianan laud a nepnep ken agarup a 34 ‰ iti paset ti panawen ti abagatan a daya. Dagiti anud ti baybay iti lingsat ket addaan iti narikut a kompigurasion, kaaduan nga agkamkammatalek kadagiti paset ti panawen ti nepnep: itilas-ud dagiti akin-amianan a laud nga angin, kaaduan ti turong ti akin-amianan, bayat nga iti abagatan-daya ti turong ket akin-abagatan. Ti kapegges ket – aginggana iti 13 km / h – dagiti pegges ket makaabot iti akin-amianan, iti kaakikidan a parte ti lingsat.
Tigbauan
Dagiti baranggay
• Bagacay
• Baguingin
• Bagumbayan
• Bantud
• Baranggay 1 (Pob.)
• Baranggay 2 (Pob.)
• Baranggay 3 (Pob.)
• Baranggay 4 (Pob.)
• Baranggay 5 (Pob.)
• Baranggay 6 (Pob.)
• Baranggay 7 (Pob.)
• Baranggay 8 (Pob.)
• Barosong
• Barroc
• Bitas
• Bayuco
• Binaliuan Mayor
• Binaliuan Menor
• Buenavista
• Bugasongan
• Buyu-an
• Canabuan
• Cansilayan
• Cordova Norte
• Cordova Sur
• Danao
• Dorong-an
• Guisian
• Isauan
• Isian
• Jamog
• Lanag
• Linobayan
• Lubog
• Nagba
• Namocon
• Napnapan Norte
• Napnapan Sur
• Olo Barroc
• Parara Norte
• San Rafael
• Sermon
• Sipitan
One Flew Over the Cuckoo's Nest (pelikula)
Ti One Flew Over the Cuckoo's Nest (Adda Timmayab iti Rabaw ti Umok ti Cuckoo) ket ti Amerikano a pelikula ti komedia-drama idi 1975 nga inturong babaen ni Miloš Forman a naibatay iti nobela iti isu met laeng a nagan idi 1962 babaen ni Ken Kesey, ken nagbida da Jack Nicholson, Louise Fletcher, ken ni Will Sampson. Dagiti mangsuporta a bida ket da William Redfield, Brad Dourif, Danny DeVito, Christopher Lloyd, ken ni Scatman Crothers.
Tigbauan
Dagiti baranggay
• Supa
• Taro
ISO 3166-2:US
Ti ISO 3166-2:US ket isu ti naikabil para iti Estados Unidos idiay ISO 3166-2, paset iti ISO 3166-2 a pagalagadan a naipablaak ti ISO, nga agipalpalawag kadagiti kodigo para iti nagnagan iti kangrunaan a subdibision (probinsia wenno estado) iti amin a pagilian a naikodigo iti ISO 3166-1. Iti agdama ti Estados Unidos, dagiti kodigo ISO 3166-2 ket nailpalpalawag kadagiti sumaganad a subdibision:
Ti tunggal maysa kadagiti kodigo ket addaan ti dua a paset, a naisina iti pangrangtay.
Sasao a Trans–Baro a Guinea
Ti Trans–Baro a Guinea (TNG) ket ti maysa a dakkel a pamilia ti sasao a Papuano a naisasao idiay Baro a Guinea ken dagiti kaarruba nga isla, mabalin a ti maikatlo a kadakkelan a pamilia ti pagsasao iti lubong babaen ti bilang dagiti pagsasao. Ti bugas ti pamilia ket naikeddeng a nasayaat a naipatakder, ngem dagiti pagbeddenganna ken ti amin-amin a pannakaikamengna ket di nalawag. Adda metten dagiti tallo a singasing.
ISO 3166-2:US
Agdama a kodkodigo
Pinduten ti buton iti paulo tapno maurnos ti tunggal maysa a batong.
Sasao a Trans–Baro a Guinea
Wurm
Ti maysa a napabaro a panangidasig idi 1975 ni ni Wurm ket mabirukan iti MultiTree ken iti nabaliwan a porma iti Ethnologue 15 (kaaduan a pinanawanen ti Ethnologue 16). Ninaganan ni Wurm dagiti subdibision iti panangidasigna iti Papuano kas dagiti pamilia (iti urnos iti pannakaikabagian iti sasao a Alemaniko), dagiti stock (iti urnos iti sasao nga Indo-Europeano), ken dagiti pilo iti urnos ti sasao nga Aproasiatiko). Ti Trans–Baro a Guinea ket pilo iti daytoy a terminolohia. Ti pagsasao a saan a kabagian iti ania man nga agpang ti pamilia wenno iti baba ket tinawtawagan iti isolado a Trans–Baro a Guinea iti daytoy nga isbangan.
Foley
Manipud idi 2003, inawat ni William A. Foley ti bugas ti Trans–New Guinea: "Ti kinapudno, kas pagarigan, a ti nalatak a kaadu dagiti pagsasao idiay Baro a Guinea manipud iti peninsula Huon aginggana iti Kabanbantayan ti Irian Jaya ket mangmarka iti banag ti transitibo a berbo nga addaan iti agasmang dagiti maipapan iti berbo a pasakbay, ti umuna a persona a singular iti /n/ ken ti maikadua a persona a singular iti velar a panagsardeng, ket adun nga ebidensia a dagitoy a pagsasao ket henetikoda amin nga agkakabagian; ti kaada a mabulod iti kasta a sistema ket umaw-awanen a basit." Inkeddengn a ati panagkabagian a pagbaetan dagiti pamilia ti Finisterre–Huon,Akindaya a Kabanbantayan (Kainantu–Gorokan), ken ti Kabanbantayan ti Irian (Dani – Dandanaw Paniai) (ken maipagarup pay dagiti dadduma a babassit) tapno mapundarda, ken naibagbaga a daytoy ket "nakaro a kasta" a ti pamilia ti Madang ket maitagikua pay. Inkeddengna a mabalin ngem saan pay a naipakita a ti Enga, Chimbu, Binandere, Angan, Ok, Awyu, Asmat (mabalin a kaasitgan iti Ok ken Awyu), Mek, ken dagiti pamilia ti bassit a pagsasao ti ipus ti Papua Baro a Guinea (Koiarian, Goilalan, kdpy., nga inbagbagan a saan pay a naipakita nga asideg a kabagian iti tunggal maysa kaniada) ket mabalin a maitagikua pay iti Trans–Baro a Guinea.
Ross
Saan nga agus-usar iti espesialisado a termino ni Ross para kadagiti sabali a panangidasig a kas dagiti inaramid da Laycock ken Wurm. Iti listaan a naited ditoy, dagiti saan a kontrobersial a pamilia nga inawat babaen ni Foley ken dagiti dadduma a Papuanista ken isu dagiti panangipatakder a muton ti Trans–Baro a Guinea ni Ross ket naiprenta iti napuskol. Dagiti isolado a pagsasao ket naiprentada iti italiko.
Inikkat ni Ross dagiti agarup a 100 pagsasao manipud iti singasing ni Wurm, ken tentatibona laeng nga inbati dagiti ad-adu ngem bassit a sanga dosena, ngem iti maysa a kayarigan innayonna ti maysa pagsasao, ti isolado a Porome.
Ni Ross ket awanan iti makaanay nga ebidensia tapno maidasigna amin a grupo ti Papuano.
Linteg
thumb|250px|right|Ti [[Balasang ti Hustisia a naipakpakita a kas maysa a diosa ken isu ti simbolo ti Hustisia.]]
Sasao a Trans–Baro a Guinea
Di naidasig a sasao a Wurmian
Uray no inbatay ni Ross ti panangidasigna kadagiti sistema ti pangsandi, adu kadagiti pagsasao idiay Baro a Guinea ket saanda unay a nasayaat a nadokumentuan uray pay iti daytoy nga obra. Isu nga adda dagiti nadumaduma nga isolado a naikabil iti Trans-Baro a Guinea babaen ni Wurm ngem saan a mabalin a maibaga iti panangidasig ni Ross. Ti bassit kadagitoy ket (Komyandaret, Samarokena, ken mabalin a ti Kenati) naikeddengdan kadagiti adda a sanga (wenno dagiti dati a sanga) ti Trans-Baro a Guinea, bayat a dagiti dadduma (Massep, Momuna) ket agtultuloyda a mangkarit iti panangidasig.
Linteg
Ti sapasap a paggiddiatan ket mabalin a maaramid ti baetan dagiti hurisdiksion ti sibil a linteg (mairaman ti Kanon ken Sosialista a linteg), nga iti lehislatura wenno dagiti dadduma a sentro ti bagi ket mangisurat ken mangitipon kadagiti lintegda, ken dagiti sistema ti sapasap a linteg (mairaman ti Islamiko a linteg), nga idiay ti hues ket nagaramid kadagiti napatapatan a simmarunuan a naaw-awat. Iti naipakasaritaan, dagiti relihioso a linteg ket addan ti naisangsangayn a papel iti panangikappia kadagiti sekular a banag, a dagitoy ket kastoy pay laeng a kaso kadagiti dadduma pagilian, a naisangsangayn ti Islamiko.
Pagsasao nga Alekano
Ti pagsasao nga Alekano, wenno Gahuku (Gahuku-Gama), ket ti pagsasao a Papuano a naisasao idiay akindaya a distrito ti Probinsia ti Akindaya a Kabambantayan, Papua Baro a Guinea.
Sasao a Trans–Baro a Guinea
Ethnologue
Kaaduan a sursuroten ti Ethnologue 16 (2009) ni Ross, ngem sanna nga iraman dagiti tentatibo a sanga ti Kaure–Kapori ken Pauwasi, ken ilistana ida a kas dagiti nawaya a pamilia. Biningbingayda pay ti Tengnga ken Abagatan a Baro a Guinea (Asmat–Ok) iti kaunegan ti Trans-Baro a Guinea, ngem ibatida a kas yunit ti Abagatan a daya a Papuano (mairaman ti Goilalan) ken Laud a Trans–Baro a Guinea. Ibati ti Ethnologue 17 (2013) daytoy a pannakaidasig, nga agraman iti bugbugtong a panangibaliw a panangibingay ti sasao a Daya a Timor iti kaunegan ti Laud a Trans–Baro a Guinea.
Linteg
Ti hustisia a pamay-an ti linteg ket sapsap a nabingbingay kadagiti dua a nangruna paset. Ti kriminal a linteg ket mangipanggep kadagiti ugali a napanpanunotan a makadangran ti sosial ng aurnos ken iti nabasolan a partido ket mabalin a maibalud wenno mamulta. Ti sibil a linteg (nasken a saan a maiyallilaw kadagiti hurisdiksion ti sibil a linteg dita ngato) a mangipanggep iti pangikappiaan dagiti darum (suppiatan) a baetan dagiti tao wenno dagiti gunglo. Dagitoy a pangikappiaan ket mangited ti maysa a pakailintegan a pamuspusan (kadawyan a kuarta a pannkaidadanes) iti nangabak a nadarum.
Sasao a Trans–Baro a Guinea
Glottolog
Insupsuppiat ni Hammarström (2012) a dagiti pangsandi ni Ross ket agparangda a maiwarwara a senias ken saan a mangibaga iti pamilia ti pagsasao. Ti Glottolog ket kanungpalan a nangal-ala iti ad-adu a konserbatibo a panirigan iti singasing, a tinawtawaganna iti "Nuklear a Trans–Baro a Guinea". Adda dagiti pamilia a nipakitan nga agkakabagian babaen ti ad-adu ngem bassit-usit a panagkarkarna a pannakaitunos kadagiti pangsandida:
Linteg
Babaen ti sibil a linteg, dagiti sumaganad a kinapangpangruna, ken dagiti dadduma pay, nga adda: ti tulag a linteg ket mangtimbeng manipud kadagiti panaggatang ti baliete ti bus aginggana ti panagilaklako kadagiti deribatibo a pagtagilakuan. Ti tagikua linteg ket mangtimbeng ti panangiyallatiw ken titulo iti bukod a tagikua ken pudno a tagikua. Ti panagtalek a linteg ket maipakat kadagiti pundo a tinengtengngel para iti panangipaay ti ken talinaay ti pinansia. Ti tort a linteg ket mangpalubos ti panagtunton para iti panangisukat no ti maysa tagikua ti tao ket nadangran. Ti batay-linteg a linteg ket mangited ti maysa a batayan para iti panagpartuat iti linteg, ti panagsalaknib kadagiti karbengan ti nagtagitaon ken ti panagpili kadagiti politikal a pannakabagi. Ti administratibo a linteg ket inus-usar a mangrepaso kadagiti keddeng dagiti ahensia ti gobierno. Ti internasional a linteg ket mangtaripato kadagiti pannakibiang a baetan dagiti naturay nga estado kadagiti tignay a sumakop manipud ti panagtagilako aginggana ti tgnay ti militar.
Sasao a Trans–Baro a Guinea
Glottolog
Laglagipen nga uray daytoy a naipabassit a bersion ti pamilia ket gay-atenna ti Baro a Guinea ken iramanna dagiti sumurok a 300 a pagsasao.
The Godfather
Ti The Godfather (Ti Ninong) ket maysa a pelikula a naadaw iti nobela iti isu met la a titulo (kitaen ti The Godfather (nobela)) a sinurat babaen ni Mario Puzo, nga inturong ni Francis Ford Coppola ken nagparangan a kangrunaan da Marlon Brando ken Al Pacino. Ti istoria ti pelikula ket sakupenna ti sangapulo a tawen, manipud idi naladaw a 1945 agingga idi 1955.
Imperio a Mongol
Ti Imperio a Mongol (Mongolian: Mongol-yn Ezent Güren; Siriliko: Монголын эзэнт гүрэн) ket rimsua idi las-ud ti maika-13 ken maika-14 a sigsiglo AD, ken isu idi ti kadakkelan nga agkakasigkay a daga nga imperio iti pakasaritaan ti nagtagitaoan. Mangrugi daytoy idiay estepa ti Tengnga nga Asia, daytoy ket dimteng a gimmay-at manipud idiay Daya nag Europa aginggana idiay Baybaya iti Hapon, a nangsaksakop kadagiti paset ti Siberia iti amianan ken gimmay-at nga agpaabagatan iti Abagatan a daya nga Asia, ti Indiano a subkontinente, ti Banak ti Iran, ken ti Tengnga a Daya. Iti kalatakan a gay-atna daytoy ket sumaksakop iti, nakasakop ti kalawa iti ,  16% iti dagup a kalawa iti Daga, ken agtengtengel ti panaturay kadagiti populasion ti sumurok a 100 a riwriw.
The Godfather
Ibilang ti kaaduan a daytoy a pelikula ti depenitibo a pelikula a Mafia. Kuna met dagiti dadduma pay a daytoy ti kapintasanen a pelikula a naaramid. Naynay a mairangranggo kas maysa kadagiti kapipintasan pay laeng a pelikula iti amin a panawen.
Imperio a Mongol
Ti Imperio a Mongol ket rimsua maniud ti panagkaykaysa iti Mongol ken dagiti Turko a tribu iti naipakasaritaan a Mongolia babaen ti panangidaulo ni Genghis Khan. Ni Genghis Khan ket isu idi ti nairangarang nga agturay kadagiti amin a Mongol idi 1206. Ti imperio ket napardas a dimakkel babaen ti panagturayna ken kalpasanna dagiti pay panagturay dagiti kaputotanna, a nangipatpatulod kadagiti panagraut iti amin a turong. Ti nawatiwat a transkontinental nga imperio a nangikapet ti daya iti laud nga adda ti maysa a naipatpatungpal a Pax Mongolica ket nangpalpalubos ti panagtagilako, dagiti teknolohia, dagiti kammasapulan ken dagiti ideolohia a maiwarwaras ken pakisinnukatan iti ballasiw ti Eurasia.