cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Shia nga Islam
Naibatay ti Shia nga Islam babaen ti hadith (Ghadir Khumm) ni Mahoma. Ikeddeng ti Shia a ni Ali ket nainlangitan a naidutok a kas ti sumaruno ken ni Mahoma, ken kas ti immuna nga Imam. Isakup pay ti Shia daytoy a Imammah iti pamilia ti Mahoma, ti Ahl al-Bayt ("ti tattao/pamilia iti Balay"), ken sumagmamano kadagiti tattao kadagiti putotna, nga ammo a kas dagiti Imam, a namatmatida nga agtagikua iti naisangayan nga espiritual ken politikal a turay iti komunidad, di managkamali ken dagiti dadduma pay a nainlangitan a naitakder a turay a kababalin. Uray no adda met dagiti adu a subsekto ti Shia, ti moderno a Shia nga Islam ket nabigbingay kadagiti dua a nangruna a grupo: dagiti Imamiyyah ken Ismailis, dagiti Imamiyyah a Shia ket isu ti kadakkelan ken kaimpluensiaan a grupo kadagiti Shia.
Mangifera persiciformis
Ti Mangifera persiciformis wenno Melokoton a Mangga, ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Anacardiaceae. Daytoy ket endemiko iti abagatan-akinlaud a Tsina, a mabirukan idiay Kondado ti Funing, Yunnan; abagatan-akinlaud a Guizhou; ken akin-abagatan a Guangxi.
Pagsasao a Duke
Ti pagsasao a Duke (Nduke, maibaliaks a kas N-doo-kay) ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko nga itan ket insasao babaen dagiti agarup a 3,000 a tattao idiay isla Kolombangara, Is-isla Solomon. Ti Duke ket ti maysa nga eksonomiko a nagan (saan nga inus-usar babaen dagiti agsasao). Dagiti endonomiko a nagan (inus-usar babaen dagiti agsasao) ket Dughore (Ndughore) ken Kolei. Ti Dughore ket isu pay ti nagan para iti lugar iti abagatan a laud a Kolombangara, ti 'Kolei' ket ti sapasap a bilateral nga adres ti naisangayan a termino iti Nduke. Ti kamaudian nga alternatibo a nagan ket Kolombangara (manipud iti nagan ti isla).
Lake Sebu
Ti Lake Sebu ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Abagatan a Cotabato iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Lake Sebu ket nabingbingay a politikal iti 19 a barbaranggay.
• Bacdulong
• Denlag
• Hanoon
• Klubi
Pagsasao a Gao
Ti pagsasao a Gao (tinawtawagan pay iti Nggao) ket ti maysa a naisagmak a pagsasao nga Oceniko a naisasao idiay Is-isla Solomon. Dagiti agsasao ket agtataengda idiay Isla Santa Isabel.
Lake Sebu
Dagiti baranggay
• Lake Lahit
• Lamcade
• Lamdalag
• Lamfugon
• Lamlahak
• Lower Maculan
• Luhib
• Siluton
• Takunel
• Upper Maculan
• Tasiman
Helen Hayes
Ni Helen Hayes MacArthur (nakaiyanakan a nagan iti Brown; Oktubre 10, 1900 – Marso 17, 1993) ket maysa idi nga Amerikana nga aktres a ti pagsapulanna ket gangani a nagpaut kadagiti 80 a tawen. Isu ket kanungpalan a nakaala iti birngas a kas ti "Umuna a Balasang ti Teatro ti Amerikano" ken maysa idi kadagiti 12 a tattao a nangabak iti Emmy, Grammy, maysa nga Oscar ken Gunguna ti Tony. Nakaawat pay ni Hayes ti Presidensial a Medalia ti Wayawaya, ti kangatuan a pammadayaw iti paisano, manipud kenni Presidente Ronald Reagan idi 1986.
Papa Pablo II
Ni Papa Pablo II (23 Pebrero 1417 – 26 Hulio 1471), naipasngay a kas ni Pietro Barbo, ket isu ti Papa manipud idi 1464 aginggana idi pimmusay idi 1471.
Mangifera quadrifida
Ti Magnifera quadrifida ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Anacardiaceae. Daytoy a kayo ket patneng iti Malaysia Peninsular, Sumatra ken Borneo.
2010
Ti tawen idi 2010 (MMX) ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Biernes iti kalendario a Gregoriano (dominikal a letra C), ti maika-2010 a tawen kadagiti panangikeddeng ti Kadawyan a Panawen (CE) ken Anno Domini (AD), ti maika-10 a tawen ti maika-3 a milenio, ti maika-10 a tawen iti maika-21 a siglo, ken ti umuna a tawen iti dekada ti tawtawen ti 2010.
Agosto
140px|thumb|[[Patricia Neal]]
Mobo
Ti Mobo ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Masbate iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Mobo ket politikal a nabingbingay iti 29 a barbaranggay.
• Bagacay
• Balatucan
• Barag
• Dacu
• Fabrica
• Guintorelan
• Holjogon
• Lalaguna
• Lomocloc
• Luyong Catungan
• Mabuhay
• Mandali
• Mapuyo
• Marintoc
• Pinamalatican
• Pinamarbuhan
• Poblacion Dist. I
• Poblacion Dist. II
• Polot
• Sambulawan
• Santa Maria
• Sawmill
• Tabuc
• Tugawe
• Tugbo
• Umabay Exterior
• Umabay Interior
Monreal, Masbate
Ti Monreal ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Masbate iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Monreal ket politikal a nabingbingay iti 11 a barbaranggay.
• Cantorna
Pagsasao nga Ere
Ti pagsasao nga Ere ket ti maysa a pagsasao nga Austronesiao a naisasao iti abagatan nga aplaya ti Isla Manus iti Papua Baro a Guinea.
1847
Ti tawen idi 1847 ket ti kadawyan a tawen a mangrugi iti Biernes iti kalendario a Gregoriano ken kadawyan a tawen a mangrugi iti Mierkoles ti nabunbuntog iti 12 nga aldaw a kalendario a Huliano.
Monreal, Masbate
Dagiti baranggay
• Famosa
1847
Enero–Hunio
thumb|right|120px|Ni [[Thomas Alva Edison]]
Monreal, Masbate
Dagiti baranggay
• Morocborocan
• Guinhadap
• Real
• Rizal
• Santo Niño
• Togoron
Legazpi, Albay
Ti Siudad ti Legazpi ket maysa a maika-2 a klase a siudad iti probinsia ti Albay iti Filipinas. Isu ti kapitolio ti Albay ken ti rehional a sentro ti Rehion ti Bicol.
Ti siudad ti Legazpi ti kangrunaan a destinasion dagiti turista iti Bicol maigapu iti kaasidegna iti nalatak a Bulkan Mayon (aganay a 15 kilometro iti abagatan-a-daya ti siudad).
Dagiti baranggay
Ti Siudad ti Legazpi ket nabingbingay a politikal kadagiti 70 a barbaranggay.
• Arimbay
• Bagacay
• Bagong Abre
• Banquerohan
• Em's Barrio
• Maoyod (Poblacion)
Aloguinsan
Ti Aloguinsan ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Cebu iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Aloguinsan ket nabingbingay a politikal kadagiti 15 a barbaranggay.
Legazpi, Albay
Dagiti baranggay
• Ilawod West
Aloguinsan
Dagiti baranggay
• Angilan
Legazpi, Albay
Dagiti baranggay
• Kawit-East Washington
• Rizal Sreet.
Aloguinsan
Dagiti baranggay
• Bojo
Legazpi, Albay
Dagiti baranggay
• Cabagñan
Aloguinsan
Dagiti baranggay
• Bonbon
• Esperanza
Legazpi, Albay
Dagiti baranggay
• Em's Barrio South
1791
Ti tawen idi 1791 ket kadawyan a tawen a mangrugi iti Sabado iti kalendario a Gregoriano ken ti kadawyan a tawen a mangrugi iti Mierkoles ti nabunbuntog iti 11 nga aldaw a kalendario a Huliano.
Legazpi, Albay
Dagiti baranggay
• Cabagñan West
• Binanuahan West
Aloguinsan
Dagiti baranggay
• Kantabogon
Mangifera rubropetala
Ti Mangifera rubropetala ket ti dati a sebbangan ti mula iti pamilia ti Anacardiaceae. Mabalin a mabirukan idi idiay Indonesia ken Malaysia.
Legazpi, Albay
Dagiti baranggay
• Imperial Court Subd
Aloguinsan
Dagiti baranggay
• Kawasan
Legazpi, Albay
Dagiti baranggay
• Cabagñan East
• Lapu-lapu
• Dinagaan
• Victory Village South
• Victory Village North
Aloguinsan
Dagiti baranggay
• Olango
1791
Naipasngay
thumb|right|110px|Ni [[Michael Faraday]]
Legazpi, Albay
Dagiti baranggay
• Sabang
Pagsasao a Ghanongga
Ti pagsasao a Ghanongga ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko nga insasao babaen dagiti agarup a 2,500 a tattao idiay isla Ranongga, Is-isla Solomon.
Legazpi, Albay
Dagiti baranggay
• Em's Barrio East
1791
Pimmusay
thumb|110px|right|Ni [[Wolfgang Amadeus Mozart]]
Legazpi, Albay
Dagiti baranggay
• Kapantawan
• Pigcale
• Centro-Baybay
Apalit
Ti Apalit ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Pampanga iti Filipinas.
Aloguinsan
Dagiti baranggay
• Poblacion
Legazpi, Albay
Dagiti baranggay
• PNR-Peñaranda St.-I
Schindler's List
Ti Schindler's List (Listaan ni Schindler) ket maysa a pelikula a nairuar idi 1993 a naibatay iti libro a Schindler's Ark ni Thomas Keneally. Ti pelikula, nga inadaw ni Steven Zaillian ken inturong ni Steven Spielberg, ket maipapan iti pakasaritaan ni Oskar Schindler, maysa a negosiante nga Aleman a nangigapu iti pannakaisalakan ti biag ti nasurok a sangaribu a Polako a Hudio idi panawen ti Holokausto. Ti titulo ket dumakdakamat iti maysa a listaan ti nagnagan ti 1,200 a Hudio nga inarkila ni Schindler nga agtrabaho iti paktoriana ket gapu itoy saanda a naipan kadagiti kampo ti konsentrasion dagiti Nazi nga Aleman a nakapapatayan ti riniwriw a Hudio.
Torre
thumb|Ti [[Torre Eiffel idiay Paris, Pransia ket maysa a kas pagarigan ti torre.]]
Ti torre ket maysa a natayag nga estruktura, a kadwyan a nataytayag ngem ti kalawana, ken kankanayon babaen ti ad-adu a paggiddiatan. Dagiti torre ket mailasin manipud kadagiti albor babaen ti kaawan dagiti nairtengan a barut.
Dagiti torre ket sapasap a nabangon tapno makaala ti sayaat ti tayagda, ken mabalinda ti agmaymaysa iti rabaw ti daga, wenno kas paset ti dakdakkel nga estruktura wenno ramit a kas ti napasammakedan a pasdek wenno kas maysa a nangruna a paset ti rangtay.
Pakasaritaan
Dagiti torre ket inus-usar idin dagiti tao manipud kadagiti prehistoriko a panawen. Ti kaduogan a naamammuan ket mabalin a ti nagtitimbukel a torre ti bato kadagiti diding ti Neolitiko a Jericho (8000 SK). Dagiti kasapaan a torre ket dagiti ziggurat, a nagparang dagitoy iti Sumeria nga arkitektura manipud di maika-4 a milenio SK. Dagiti kadayegan a ziggurat ket mairaman ti Sumerio a Ziggurat ti Ur, a nabangon idi maika-3 a milenio SK, ken ti Etemenanki, ti maysa kadagiti kadayegan a kas pagarigan ti Babiloniko nga arkitektura. Ti naud-udi ket nabangon idiay Babilonia idi las-ud ti maika-2 a milenio SK ken naikeddeng idi a ti katayagan a torre iti taga-uma a lubong.
Dagiti kasapaan a natidda a kas pagarigan ken dagiti estruktura ti broch idiay akin-amianan nga Eskosia, ken dagitoy ket koniko a torre a balay. Dagitoy ket dagiti sabali a kas pagarigan manipud kadagiti kultura ti Penisia ken Romano ket nangiyunay-unay ti panagusar ti torre kadagiti pagsammakedan ken dagiti papel ti sentinel. Kas pagarigan, dagiti elemento ti pagbantayan a torre ket mabirukan iti Mogador manipud iti immuna a milenio SK, ken naala manipud kadagiti taudan ti Penisia wenno Kartahinio. Dagiti Romano ket nagus-usarda kadagiti oktagional a torre a kas dagiti elemento ti Palasio ni Dioklesia idiay Kroasia, wken ti monumento ket nagtaud idi agarup a 300 AD, bayat a dagiti Diding ti Serbiana (maika-4 a siglo SK) ken dagiti Diding ti Aureliana (maika-3 a siglo AD) ket nangipakpakita kadagiti kuadrado a langa. Dagiti Insik ket nagus-usarda kadagiti torre a kas dagiti nairaman nga elemento iti Nalatak a Diding ti Tsina idi 210 SK idi las-ud ti Qin a Dinastia. Dagiti torre ket nangrunada pay nga elemento dagiti kastilo.
Aloguinsan
Dagiti baranggay
• Punay
The Da Vinci Code (panangilawlawag)
Ti The Da Vinci Code ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
Luise Rainer
Ni Luise Rainer (12 Enero 1910 – 30 Disiembre 2014) ket Aleman ken Amerikana nga aktres ti pelikula. Isu ti immuna nga aktor a nangabak kadagiti nadumaduma a Gunguna ti Akademia kem ti immuna nga aktres a nagsisinnaruno a nangabak kadagita. Ti nakagunodan ket kanungpalan a naipada babaen ni Katharine Hepburn kadagiti naladaw a tawen ti 1960; ni Spencer Tracy kadagiti tawen ti 1930 ken ni Tom Hanks kadagiti tawen ti 1990 a nangabakanna dagiti nagsasaruno a gunguna para iti kalaingan nga aktor.
Apalit
Dagiti baranggay
Ti ili ti Apalit ket nabingbingay a politikal iti 12 a barbaranggay.
Torre
Pakasaritaan
Dagiti sabali pay a nalatak a torre ket ti Agir-iray a Torre ti Pisa idiay Pisa, Italia a nabangon manipud idi 1173 aginggana idi 1372 ken Dagiti Dua a Torre idiay Bologna, Italia a nabangon manipud idi 1109 aginggana idi 1119. Dagiti Himalaya a Torre ket dagidi bato a torre a nangruna a mabirukan idiay Tibet nga agarup a nabangon idi maika-14 aginggana idi maika-15 a siglo.
Apalit
Dagiti baranggay
• Balucuc
Aloguinsan
Dagiti baranggay
• Rosario
• Saksak
Apalit
Dagiti baranggay
• Calantipe
• Cansinala
Aloguinsan
Dagiti baranggay
• Tampa-an
Apalit
Dagiti baranggay
• Capalangan
Legazpi, Albay
Dagiti baranggay
• Oro Site-Magallanes
Apalit
Dagiti baranggay
• Colgante
• Paligui
Barack Obama
Ni Barack Hussein Obama ti maika-44 a presidente iti Estados Unidos.
Apalit
Dagiti baranggay
• San Juan (Poblacion)
• San Vicente
• Sucad
1833
Ti tawen idi 1833 ket kadawyan a tawen a mangrugi iti Martes iti kalendario a Gregoriano ken kadawyan a tawen a mangrugi iti Domingo ti nabunbuntog iti 12 nga aldaw a kalendario a Huliano.
Aloguinsan
Dagiti baranggay
• Toyokon
Apalit
Dagiti baranggay
• Sulipan
Barack Obama
Enero 2009
Ni Barack Hussein Obama, senador a Demokarata ti Illinois, iti nangabak a maika-44 a presidente iti Estados Unidos idi Nobiembre 2008. Inabakna ni John McCain, senador a Republikano iti Arizona. Maysa a mulato a naipasngay ken dimmakel idiay Hawaii, isuna iti immuna a presidente iti Estados Unidos nga saan puraw, kaskasdaaw gapu iti nabayag a pannakaapi dagiti nangisit iti Amerika. Ni tatangna ket maysa a Luo iti Kenya ket ni nanangna ket maysa a puraw iti Kansas. Ni Joseph Biden, senador iti Delaware, iti kaduana a bise-presidente.
Apalit
Dagiti baranggay
• Tabuyuc (Santo Rosario)
Aloguinsan
Dagiti baranggay
• Zaragosa
1833
Enero–Hunio
thumb|right|140px|[[Johannes Brahms]]
Legazpi, Albay
Dagiti baranggay
• Tinago
Archaea
Ti Archaea ket buklen ti domimio wenno pagarian dagiti agmaymaysa a selula a mikroorganismo. Dagitoy a mikrobio ket awananda ti pagtengngaan a selula wenno dagiti dadduma pay a mangbedbed a kulanit nga organulo iti kaunegan dagiti selula.
Iti napalabas ti Archaea ket naiklase idi kadagiti bakteria a kas dagiti prokaryote (wenno Pagarian ti Monera) ken nanganan iti archaebakteria, ngem daytoy a pannakaidasig ket naikeddengen a duog. Iti kinapudno, ti Archaea ket adda ti nawaya nga ebolusionario a pakasaritaan ken mangipakpakita kadagiti adu a paggigiddiatan kadagiti bukodda a biokimika manipud kadagiti sabali a porma ti biag, ken isu a tattan ket naidasigda a kas maysa a nailasin a dominio iti sistema ti tallo a dominio. Iti daytoy a sistema, ti maipapan ti pilohenetiko a naisangayan a sangsanga iti ebolusionario a tinaudan ket ti Archaea, Bakteria ken ti Eukaryota. Itan ket ti Archaea ket nabingbingay pay kadagiti uppat a mabigbigan a pilo; mabalin pay nga adu kadagiti pilo ti mabangon manipud kadagiti masakbayan a panagsukisok. Kadagitoy a grupo, ti Crenarchaeota ken ti Euryarchaeota ket isuda dagiti kaaduan a naad-adal. Ti panagidasig ket narigat pay laeng, gapu ta ti kaaduan ket saan pay a naad-adal iti laboratorio ken naduktalan laeng babaen ti panagusig kadagiti bukodda a nukleiko nga asido dagiti wadan manipud iti enbironmento.
Dagiti akinruar a silpo
Sapasap
Legazpi, Albay
Dagiti baranggay
• Bitano
• Bonot
1833
Hulio–Disiembre
thumb|right|140px|[[Alfred Nobel]]
Legazpi, Albay
Dagiti baranggay
• Sagpon (Poblacion)
• Sagmin (Poblacion)
• Bañadero (Poblacion)
• Baño
• Bagumbayan
• Pinaric
• Bariis
• Bigaa
• Bogtong
• Bonga
• Buenavista
• Buyuan
• Cruzada
• Dap-dap
• Dita
• Estanza
• Gogon
• Homapon
• Imalnod
• Mabinit
• Mariawa
• Padang
• Pawa
• Puro
• Rawis
• San Francisco
• San Joaquin
• San Roque
• Taysan
• Matanag
• Rizal Street
• Buragwis
• Lamba
Saleng
Ti saleng wenno parua, (Pinus kesiya), ket maysa kadagiti kaaduan a naiwarwaras a pino idiay Asia. Ti sakupna ket maigay-at iti abagatan ken daya manipud iti turturod i Khasi idiay abagatan a daya ti India nga estado ti Meghalaya nga isu idiay ti nakaalan ti naganna aginggana ti akin-amianan a Tailandia, Filipinas, Burma, Cambodia, Laos, akin-abagatan unay a Tsina, ken Bietnam. Ti populasion ti saleng ket nasamek idiay India ken Burma ken saan unay nga adu idiay kadagiti lugar a masna a pakaisakupanna. Daytoy ket nangruna a naimuyongan a sebbangan kadagiti dadduma a paset ti lubong, a mairaman idiay akin-abagatan nga Aprika ken Abagatan nga Amerika.
Iti Ingles daytoy ket sapasap nga ammo pay a kas iti:
Deskripsion
Ti saleng ket maysa a kayo a makaabot iti 30–35 metro a katayag nga addaan iti nalinteg, silindriko a puon. Ti ukis ti kayo ket napuskol, nangisit a kayumanggi, nga addaan kadagiti nauneg nga ukap. Dagiti sangana ket nalangpaw, nalabbasit a kayumanggi manipud iti maikadua a tawen, dagiti bassit a sangana ket horisontal ken naglay-ot. Dagiti bulong ket kasla dagiti dagum, nangisit a berde, kadawyan a 3 iti tunggal maysa a bassit nga uggot, 15–20 sentimetro iti kaatiddog, ti abbong ti bassit nga uggot ket 1–2 sentimetro ti kaatiddog ken agtalinaed. Dagiti kono ket immitlogda, 5–9 sentimetro ti kaatiddog, kankanayon a bassikaw nga agpababa, sagpaminsan pay bassit a nanrungad; dagiti siksik ti maikadua ti tawenna a kono ket napuskol, ti umbo ket rummuar bassit a bassikaw, ken masansan a nasiit. Dagiti siksik ket adda dagiti agdaliasat ken umatiddog a pasag iti ballasiw ti tengnga ti rabaw ti siksik. Dagiti bukel ket napayakan, 6–7 mm ti kaatiddogda nga addaan iti 1.5-2.5 sentimetro a payak. Ti polinasion ket iti tengnga ti primabera, dagiti kono ket tumangkenda kalpasan ti 18–20 a bulbulan.
Norala
Dagiti baranggay
• Dumaguil
• Esperanza
Saleng
Deskripsion
T saleng ket kadawyan nga agtubo kadagiti puro a takder wenno mailalaok kadagiti akaba ti bulongna a kayo, ngem saan nga agporma kadagiti kabakiran ti nawaya a pino.
Norala
Dagiti baranggay
• Kibid
• Lapuz
Saleng
Komersial nga usar
Ti nalukneng ken ken nalag-an a tarikayo ti saleng ket mabalin a mausar para kadagiti adu a sakup ti panangipakat, mairaman kadagiti kahon, ngala ti papel, ken dagiti temporario nga adigi ti elektrisidad. Kaaduan nga inus-usar daytoy para iti tarikayo, nga agtaud kadagiti masna a kabakiran ken dagiti plantasion.
Norala
Dagiti baranggay
• Liberty
• Lopez Jaena
Saleng
Komersial nga usar
Ti nasayaat ti kalidad a tutotna ket saan unay nga adu ket saan unay a naus-usar malaksid idi las-ud ti panawen ti Kastila idiay Filipinas para iti panagpataud ti aguarras.
Norala
Dagiti baranggay
• Matapol
• Poblacion
Saleng
Lokal a nagnagan
Ti saleng ket tinawtawagan pay iti:
Norala
Dagiti baranggay
• Puti
• San Jose
• San Miguel
• Simsiman
• Tinago
• Benigno Aquino, Jr
Thryptomene eremaea
Ti Thryptomene eremaea ket ti sebbangan ti bassit a mula iti pamilia ti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Ti nalinteg ken nawaya a bassit a mula ket kadawyan nga agtubo iti katayag iti. Daytoy ket agsabong iti pagbaetan ti Hulio ken Septiembre ken agpataud kadagiti puraw-derosas a sabong.
Daytoy ket mabirukan kadagiti nadarat a tanap iti rehion ti Goldfields-Esperance iti Akinlaud nga Australia iti amianan ti Kalgoorlie nga idiay ket agtubo kadagiti nadarat a daga.
Mangifera rufocostata
Ti Mangifera rufocostata (lokal a tinawtawagan iti asem kiat) ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Anacardiaceae. Mabirukan daytoy a kayo idiay Sumatra, Malaysia Peninsular ken Borneo.
Pagsasao a Hoava
Ti pagsasao a Hoava ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko nga insasao babaen dagiti 1000–1500 a tattao idiay Isla Baro a Georgia, Is-isla Solomon. Dagiti agsasao iti Hoava ket multilingualda ken makasaoda pay iti Roviana, Marovo, SI Pijin, ken Ingles.
1767
Ti tawen idi 1767 ket ti kadawyan a tawen a mangrugi iti Huebes iti kalendario a Gregoriano ken ti kadawyan a tawen a mangrugi iti Lunes ti nabunbuntog iti 11 nga aldaw a kalendario a Huliano.
1845
Ti tawen idi 1845 ket ti kadawyan a tawen a mangrugi iti Mierkoles iti kalendario a Gregoriano ken ti kadawyan a tawen a mangrugi iti Lunes ti nabunbuntog iti 12 nga aldaw a kalendario a Huliano.
Enero–Hunio
thumb|right|110px|Ni [[Wilhelm Conrad Röntgen]]
Mangifera siamensis
Ti Mangifera siamensis (matawtawagan pay iti mangga ti Tailandes, wenno mangga ti Siam) ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Anacardiaceae. Mabirukan daytoy idiay Tailandia, Myanmar, Laos ken Bietnam.
Papa Inocencio VIII
Ni Papa Inocencio VIII (1432 – 25 Hulio 1492), naipasngay idi a kas ni Giovanni Battista Cybo (wenno Cibo), ket isu ti Papa manipud idi 1484 aginggana idi pimmusay idi 1492.
Pagsasao a Kele (Baro a Guinea)
Ti pagsasao a Kele wenno Gele’ ket ti maysa a pagsasao nga Austronesi a naisasao iti akindaya a seksion ti akin-uneg a daga ti Isla Manus, Baro a Guinea.
Dagiti pangnagan
Kalsada: Sal
Balay: Um
Bato: Pat
Dagiti berbo
Agbasa: Penow
Agisuro: Te-penow
Matay: Mat
Patayen: Te-mete-i
Pagsasao a Kurti
Ti pagsasao a Kurti ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao iti amianan nga aplaya ti Isla Manus iti Papua Baro a Guinea.
Hinatuan
Ti Hinatuan ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Surigao del Sur iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Hinatuan ket nabingbingay a politikal kadagiti 24 a barbaranggay.
• Baculin
• Benigno Aquino (Zone I Pob.)
• Bigaan
• Cambatong
• Dugmanon
• Harip
• La Casa (Pob.)
• Loyola
• Maligaya
• Pagtigui-an (Bitoon)
• Pocto
• Port Lamon
• Roxas
• San Juan
• Sasa
• Tagasaka
The Da Vinci Code (pelikula)
Ti The Da Vinci Code (Ti Kodigo a Da Vinci) ket maysa a pelikula a naadaw iti nalatak a nobela iti isu met laeng a titulo ni Dan Brown, inturong ni Ron Howard ken pagparangan a kangrunaan ni Tom Hanks. Nairuar ken nangrugi a naipabuya ti pelikula idi Mayo 2006.
Hinatuan
Dagiti baranggay
• Tagbobonga
• Talisay
• Tarusan
• Tiwi
Shanghai
Ti Shanghai (Shanghainese: Zånhae; Mandarin pinyin: Shànghǎi) ket isu ti kadakkelan a siudad babaen ti populasion iti Republika dagiti Tattao iti Tsína (PRC) ken ti kadakkelan a maitutop a siudad babaen ti populasion iti lubong. Maysa daytoy kadagiti uppat a probinsia nga agpang a munisipalidad iti PRC, nga adda ti dagup ti populasion iti sumurok a 23 a riwriw manipud idi 2010. Daytoy ket maysa a sangalubongan a siudad, nga adda inpluensia iti komersio, kultura, busbos, midia, moda, teknolohia, ken pagluganan. Daytoy ket maysa a kangrunaan a busbos a ssentro ken ti kasingarngaran a pagikabilan a puerto iti lubong.
Maysa daytoy idi a pagkalapan ken abel nga ili, ti Shanghai ket dimmakkel ti kinapangrunanna iti maika-19 a siglo gapu ti panakabigbigan a Europeano para iti bukodna a naiparabor a lokasion ti puerto ken makapataud nga ekonomia. Daytoy a siudda ket maysa kadagiti nalukatan a ganganaet a pagkomerioan kalpasan ti panagabak dagiti Britaniko iti Tsína iti immuna nga opio a gubat ken ti simmaruno a 1842 a Tulag iti Nanking a nagpakabael ti panagipatakfder iti Internasional a Pagtaengan ti Shanghai. Daytoy siudad ket rimmang-ay a kas ti sentro iti komersio a nagbaetan ti daya ken laud, ken nagbalin daytoy ti kalaingan a sentro ti busbos iti Pasipiko nga Asia iti panawen a 1930. Nupay kasta, ti panagala ti Partido Komunista iti kangrunaan a daga idi 1949, bimassit ti panag-impluesia ti siudad. Iti panawen ti 1990, dagiti ekonomiko a reporma nga inyamammo babaen ni Deng Xiaoping ket nagbanagan iti napeksa a panagrangrang-ay ti siudad, a daytoy ket nakaited ti panagsubli iti busbos ken ganganaet a puonan iti siudad.
Ti Shanghai ket maysa a nalatak a papanan dagiti turiata ken naamammoan daytoy kadagiti naipakasaritaan a dulon a kas dagiti Ti Bund, Siudad a Templo ti Dios ken ti Yuyuan a Hardin, ken ti pay dakkel ken dumakdakkel pay a linia ti langit ti Pudong. Nailawlawagan daytoy a kas ti "obra maestra" iti dumakdakkel a ekonomia ti kangrunaan a daga ti Tsína.
Thryptomene globifera
Ti Thryptomene globifera ket ti sebbangan ti bassit a mula iti pamilia ti Myrtaceae nga endemiko iti Akinlaud nga Australia.
Mabirukan ti bassit a mula iti rehion ti Mid West iti Akinlaud nga Australia iti pagbaetan ti Northampton ken ti Chapman Valley iti asideg ti Geraldton nga idiay ket agtubo kadagiti nadarat a daga.
Palanas
Ti Palanas ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Masbate iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Palanas ket politikal a nabingbingay iti 24 a barbaranggay.
Pagsasao a Koro (Baro a Guinea)
Ti pagsasao a Koro ket ti maysa a pagsasao a Daya a Manus nga insasao babaen dagiti agarup a 400 a tattao iti akin-amianan a daya nga Isla Manus, Probinsia ti Manus ti Papua Baro a Guinea. Daytoy ket addaan iti urnos ti balikas iti SVO.
Palanas
Dagiti baranggay
• Antipolo
• Banco
• Biga-a
• Bontod
• Buenasuerte
• Intusan
• Jose A. Abenir Sr. (Libtong)
• Maanahao
• Mabini
• Maravilla
• Matugnao
• Miabas
• Nabangig
• Nipa
• Piña
1848
Ti tawen idi 1848 ket ti bisiesto a tawen a mangrugi iti Sabado iti kalendario a Gregoriano ken ti bisiesto a tawen a mangrugi iti Huebes ti nabunbuntog iti 12 nga aldaw a kalendario a Huliano.
Paspasamak
thumb|[[Mayo 29: Naawat ti Wisconsin a kas ti maika-30 nga estado ti Estados Unidos.]]
Palanas
Dagiti baranggay
• Poblacion
• Salvacion
• San Antonio
• San Carlos
• San Isidro
• Santa Cruz
• Malatawan
Sogod, Abagatan a Leyte
Ti Sogod ket maysa a maikadua a klase nga ili iti probinsia ti Abagatan a Leyte iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Sogod ket nabingbingay a politikal iti 45 a barbaranggay.
• Benit
• Buac Daku
• Buac Gamay
• Cabadbaran
• Concepcion
• Consolacion
• Dagsa
• Hibod-hibod
• Hindangan
• Hipantag
• Javier
• Kahupian
• Kanangkaan
• Kauswagan
• La Purisima Concepcion
• Libas
Lanuza
Ti Lanuza ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Surigao del Sur iti Filipinas.
Dagiti baranggay
• Agsam
• Bocawe
• Bunga
• Gamuton
• Habag
• Mampi
• Nurcia
• Pakwan
• Zone I (Pob.)
• Zone II (Pob.)
• Zone III (Pob.)
• Zone IV (Pob.)
Sogod, Abagatan a Leyte
Dagiti baranggay
• Lum-an
• Mabicay
• Mac
• Magatas
• Mahayahay
• Malinao
• Maria Plana
• Milagroso
• Pancho Villa
• Pandan
• Zone I (Pob.)
• Zone II (Pob.)
• Zone III (Pob.)
• Zone IV (Pob.)
• Zone V (Pob.)
• Rizal
• San Francisco Mabuhay
• San Isidro
• San Jose
• San Juan (Ag-ta)
• San Miguel
• San Pedro
• San Roque
• San Vicente
• Santa Maria
• Suba
• Tampoong
• Olisihan
Papa Sixto IV
Ni Papa Sixto IV (21 Hulio 1414 – 12 Agosto 1484), naipasngay idi a kas ni Francesco della Rovere, ket isu ti Papa manipud idi 1471 aginggana idi 1484. Dagiti nagun-odanna a kas ti Papa ket mairaman ti pannkabangon ti Sistina a Kapilia; dagiti grupo ti artista nga inurnosna ket nangipayuna ti Nasap a Renasimiento idiay Roma nga adda ti immuna a maestra obra ti baro nga artistiko a panawen ti siudad, dagiti Batikano nga Arkibo. Ni Sixto ket nagpaadu pay kadagit ahenda ti Espaniol a Panagala ken nangibabawi kadagiti bilin ti Konsilo ti Konstansa. Isu ket naindayegan para iti kina-neopotismona ket kinabukbukodan a nairaman iti di naidayegan a Pazzi a Pannakikumplot.
1756
Ti tawen idi 1756 ket bisiesto a tawen a mangrugi iti Huebes iti kalendario a Gregoriano ken ti bisiesto a tawen a mangrugi iti Lunes ti nabunbuntog iti 11 nga aldaw a kalendario a Huliano.
Naipasngay
thumb|110px|right|[[Wolfgang Amadeus Mozart]]
Sahara
Ti Sahara (الصحراء الكبرى, Aṣ-Ṣaḥrā´ al-Kubrā, "Ti Nalatak a Desierto") ket isu daytoy ti kadakkelan a napudot desierto iti lubong ken ti maikatlo a kadakkelan a desierto, kalpasan ti Antartika ken ti Artiko. Nga adda ti sumurok a, daytoy ket kaaduan a sakupenna ti Amianan nga Aprika, a makaaramid daytoy iti gangani a kadakdakkel ti Tsina wenno ti Estados Unidos. Ti Sahara ket maigay-at manipud iti Baybay Nalabbasit, ken mairaman dagiti paset ti aplaya ti Mediteraneo, aginggana kadagiti kaigidan ti Taaw Atlantiko. Iti abagatan, daytoy ket naipatinggaan babaen ti Sahel, ti barikes ti namaga bassit a tropikal a sabana a buklen ti akin-amianan a rehion ti tengnga ken akinlaud a Sub-Sahara nga Aprika.
Adda dagiti karuburuban ti darat ket magaw-atna ti iti kangato. Ti nagan ket nagtaud manipud iti Arabiko a balikas ti desierto: (صَحراء ṣaḥrāʾ ).
Dagiti pagbeddengan ti Sahara ket ti Taaw Atlantiko iti laud, ti Banbantay Atlas ken ti Mediteraneo iti amianan, ti Baybay Nalabbasit iti daya, ken ti Sudan ken ti ginget ti Karayan Niger iti abagatan. Ti Sahara ket nabingbingay iti akinlaud a Sahara, ti sentral a Banbantay Ahaggars, ti Banbantay Tibestis, ti Banbantay Aïr (ti rehion ti desierto a banbantay ken dagiti nangato a banak), ti desierto Ténéré ken ti Desierto Libya (ti kamagaan a rehion). Ti kangatuan a pantok idiay Sahara ket ti Emi Koussi idiay Banbantay ti Tibesti idiay akin-amianan a Chad.
Dagiti tattao ket agtataengda iti igid ti desierto kadagiti rinibu a napalabas a tawtawen manipud idi naudi a panawen ti yelo. Ti Sahara ket nabasbasa idi a lugar ngem tatta nga aldaw. Sumurok a 30,000 petroglipo dagiti ayup ti karayan a kas ti buaya ket nagbaiag, a kagudua dagitoy ket nabirukan idiay Tassili n'Ajjer idiay abagatan a daya ti Arhelia. Dagiti posil dagiti dinosauro, a mairaman ti Afrovenator, Jobaria ken Ouranosaurus, ket nabirukan payen ditoy. Ti moderno Sahara, ket saan a kaaduan ti mulmula, malaksid idiay Ginget ti Nilo, kadagiti bassit nga oasis, ken idiay akin-amianan a kabambantayan, nga idiay dagiti Mediteraneo a mulmula a kas ti kayo ti oliba ket mabirukan a agtubo idiay. Thi rehion ket kastoyen manipud idi agarup a 1600 BCE, kalpasan dagiti nagbalbaliw iti pakbo ti Daga ket nangipangato kadagiti temperatura ken nangpabasit ti panagtudtudo.
Dagiti tattao ti Sahara ket nagdumaduma kadagiti nagtaudan. Kadagitoy ket dagiti Amaziɣ a mairaman dagiti Turūq, dagiti nadumaduma a Naarabo nga Amaziɣ a grupo kas dagiti agsasao ti Hassania a Sahrawi, a dagiti populasionda ket mairaman ti tribu ti Sanhaya a ti naganna ket tidda ti prehistoriko a Pagsasao a Zenaga. Dagiti dadduma pay a nangruna a tattao ket mairaman dagiti Toubou|, Nubiano, Zaghawa, Kanuri, Hausa, Songhai, ken Fula/Fulani (Peul; Fulɓe). Dagitinangruna a siudad a mabirukan idiay Sahara ket mairaman ti Nouakchott, ti kapitolio ti Mauritania; Tamanrasset, Ouargla, Béchar, Hassi Messaoud, Ghardaïa, ken El Oued idiay Arhelia; Timbuktu idiay Mali; Agadez idiay Niger; Ghat idiay Libya; ken Faya-Largeau idiay Chad.
Ti Sahara ket kasisigud idi a tinaengan babaen dagiti tattao nga Amaziɣ a ti pananginaganda idi ti rehion ket "Tinariwen", a kayatna a sawen ket dagiti desierto, ti reperensia iti kinapudno nga isuda ket nangigiddiat iti nagbaetan dagiti nadumaduma nga erg, oasis, desierto ken namaga a karuotan kdpy.)
Heograpia
thumb|Tiheograpikal a mapa ti Aprika, a mangipakpakita ti ekolohiko a pagsinaan a mangipalawag ti lugar ti Sahara.
Ti Sahara ket sakupenna dagiti dakkel a parte ti Arhelia, Chad, Ehipto, Libya, Mali, Mauritania, Morocco, Niger, Akinlaud a Sahara, Sudan ken Tunisia, ken gumay-at iti sumurok a ken sakupenna ti agarup a 1⁄4 iti kontinente ti Aprika. No mairaman amin ti natimbeng a tinawen a panatudtudo ti basbassit ngem 250 mm, ti desierto ti Sahara ket sumurokto iti iti kalawa. Daytoy ket maysa kadagiti tallo a naisangayan a pisiograpiko a probinsia iti dakkel a pisiograpiko a pannakabingbingay ti Aprika.
Pagsasao a Leipon
Ti pagsasao a Leipon, wenno Pityilu, ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao kadagiti isla ti Hauwai, Ndrilo, ken Pityilu, iti Isla Manus ti Papua Baro a Guinea.
Pio V. Corpuz
Ti Pio V. Corpuz ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Masbate iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Pio V. Corpuz ket politikal a nabingbingay iti 18 a barbaranggay.
• Alegria
• Buenasuerte
• Bugang
• Bugtong
• Bunducan
• Cabangrayan
• Calongongan
• Casabangan
• Guindawahan
• Labigan
• Mabuhay
• Palho
• Salvacion
• Tanque
• Tubigan
• Tubog
Mangifera superba
Ti Mangifera superba ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Anacardiaceae. Daytoy a kayo ket endemiko iti Malaysia Peninsular.
Torre Eiffel
thumb|right|200px|Ti Torre Eiffel a kas nakitkita manipud idiay Champ de Mars. thumbnail thumb|Torre Eiffel Ti Torre Eiffel (La Tour Eiffel, ) ket maysa a landok a torre a mabirukan idiay Champ de Mars idiay Paris, nanaganan daytoy ken ni inhenniero Gustave Eiffel, a ti kompaniana ket isu ti nagdesinio ken nangbangon ti torre. Daytoy ket nabangon idi 1889 a kas pastrekan nga arko iti 1889 a Piesta ti Lubong, daytoy ket nagbalinen a sangalubongan ken simbolo ti kultura ti Pransia ken maysa kadagiti mabigbig nga estruktura iti lubong. Ti torre ket isu ti katayagan nga estruktura idiay Paris ken ti kaaduan a nabisbisita a mabayadan a monumento iti lubong; 7.1 a riwiriw a tattao ti kimmalay-at iti daytoy idi 2011. Ti obserbatorio ti maikatlo a lessad ket adda iti ti kangatuan a mastrekan ti publiko iti Kappon ti Europa. Ti torre ket nakagun-od iti 250 a riwriw a bisitana idi 2010.
Ti torre ket agtakder iti katayag iti, agarup nga isu met laeng a katayag ti pasdek nga addaan iti kadsaaran iti 81. Idi las-ud ti pannakabangonna, ti Torre Eiffel ket nalabsanna ti Monunento Washington tapno mangala ti titulo iti katayagan nga estruktura nga inaramid ti tao iti lubong; ti Torre Eiffel ket isu ti nangtengngel daytoy a titulo para kadagiti napalabas a 41 a tawtawen, aginggana idi nabangon ti Pasdek Chrysler idiay Siudad ti New York idi 1930. Gapu ti pannakanayon ti antena ti tuktok ti Torre Eiffel idi 1957, daytoy ket nataytayagen ngem ti Pasdek Chrysler babaen ti. No saan a mairaman dagiti panangirangarang nga antena, daytoy ket isu ti maikadua a katayagan nga estruktura idiay Pransia, kalpasan ti Millau Viaduct.
Ti torre ket addaan iti tallo a kadsaaran para kadagiti agbisbista. Dagiti biliete ket mabalin a magatang para iti panagkalay-at, babaen dagiti agdan wenno makina a pangipangato, kadagiti umuna ken maikadua a kadsaaran. Ti pannagna manipud iti baba a kadsaaran aginggana ti umuna a kadsaaran ket sumurok a 300 a tuktukad, ken ti pay pannagna manipud iti umuna aginggana ti maikadua a kadsaaran. Ti maikatlo ken kangatuan a kadsaaran ket mastrekan laeng babaen kadagiti panagawit nga agdan ngem kadawyan dagitoy a narikpan iti publiko. Adda met dagiti panganan kadagiti umuna ken maikadua a kadsaaran.
Thryptomene hexandra
Ti Thryptomene hexandra ket ti bassit a mula iti pamilia ti Myrtaceae. Daytoy ket endemiko iti Australia.
Daytoy ket agtubo aginggana iti 2.5 a metro iti katayag, dumalapdap, ken agpataud kadagiti puraw a sabong kadagiti akinngato nga axil ti bulong kadagiti grupo ti 1-3. Daytoy ket addaan kadagiti akikid a bulong ken aginggana iti 8 mm iti kaatiddog.
Pannakaiwarwaras
Daytoy ket mabirukan iti New South Wales, Queensland ken ti Akin-amianan a Teritorio. Iti Akin-amianan a Teritorio mabirukan laeng daytoy iti Nailian a Parke ti Finke Gorge ken ammo idiay a kas ti Palm Valley Myrtle.
Lianga
Ti Lianga ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Surigao del Sur iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Lianga ket nabingbingay a politikal kadagiti 13 a barbaranggay.
• Anibongan
• Ban-as
• Banahao
• Baucawe
• Diatagon
• Liatimco
• Manyayay
• Payasan
• Poblacion
• Saint Christine
• San Isidro
The Da Vinci Code
Para iti pelikula, kitaen ti The Da Vinci Code (pelikula).
Lianga
Dagiti baranggay
• San Pedro
The Da Vinci Code
Ti The Da Vinci Code (Ti Kodigo a Da Vinci) ket maysa a nobela nga insurat babaen ni Dan Brown, maysa nga Amerikano a mannurat, ken naipablaak idi 2003. Maysa a sangalubongan a kaaduan a nailaklako, aganay a 36 riwriw a kopia (agpapan iti Agosto 2005), ken naipatarus iti 44 a pagsasao.
Joan Fontaine
Idi 1941, nakaawat isuna iti immuna a nominasionna iti Gunguna ti Akademia para iti Kalaingan nga Aktres para iti papelna iti Rebecca nga inturong babaen ni Alfred Hitchcock. Ti simmaruno a tawen, isu ket nangabak iti Kalaingan nga Aktres para iti Suspicion (1941) ni Hitchcock, ken nakaaramid kenni Fontaine ti is-isu nga aktor ti nangabak iti Gunguna ti Akademia nga inturong babaen ni Hitchcock.
1868
Ti tawen idi 1868 ket ti bisiesto a tawen a mangrugi iti Mierkoles iti kalendario a Gregoriano ken ti bisiesto a tawen a mangrugi iti Lunes ti nabunbuntog iti 12 nga aldaw a Kalendario a Huliano.
Naipasngay
thumb|140px|right|[[Felipe G. Calderón]] 140px|thumbnail|right|[[Mariano Trías]]
Klima
alt=Mapa ti lubong a mangbingbingay kadagiti sona ti klima, a kaaduan a naimpluensiaan babaen ti latitud. Dagiti sona, manipud ti ekuador nga agpangato (ken agpababa) ket dagiti Tropikal, Namaga, Natimbeng, Kontinental ken Polar. Adda met dagiti subsona iti kaunegan dagitoy a sonas.|thumb|right|400px|Dagiti Pannakaidasig ti Sangalubongan a Klima
Ti klima ket isu ti wadan ti pagigiddiatan iti temperatura, dam-eg, atmosperiko a presion, angin, presipitasion, bilang dagiti atmosperiko a partikula ken dadduma pay a meteorolohiko a paggigiddiatan iti naited a maysa a rehion kadagiti atiddog a paset ti panawen. Ti klima ket mabalin a maigiddiat iti tiempo, nga isu daytoy ti agdama a kasasaad kadagitoy a paggigiddiatan kadagiti ab-ababa a paset ti panawen.
Ti klima ti maysa a rehion ket mapataud babaen ti sistema ti klima, nga addaan daytoy ti lima a komponente: ti atmospera, hidrospera, kriospera, rabaw ti daga, ken biospera.
Ti klima ti maysa a lokasion ket mabanagan babaen ti bukodna a latitud, langa ti daga, ken kangato, ken dagiti pay asideg a bagi ti danum ken dagiti ayusda. Dagiti klima ket mabalinda a maidasig segun ti natimbeng ken dagiti kadawyan a sakop ken ti kadawyan dagiti nadumaduma a paggigiddiatan, a kadawyan ti temperatura ken tudo. Ti kankanayon a naus-usar a pannakaidasig ket orihinal a pinarang-ay babaen ni Wladimir Köppen. Ti sistema Thornthwaite, nga inus-usaren manipud idi 1948, ket mangiraman ti ebapotranspirasion a kakuyogna ti pakaammo ti temparatura ken tudo ken inus-usar iti panagadal kadagiti dibersidad ti sebbangan ti ayup ken dagiti mabalin a pagbanagan ti panabalbaliw ti klima. Ti Bergeron ken dagiti Sistema a Pannakaidasig ti Espasial a Sipnotiko ket mangipatengnga ti isip ti taudan dagiti masa ti angin ken mangipalawag ti klima iti maysa a rehion.
Ti paleoklimatolohia ket isu ti panagadal kadagiti taga-ugma a klima. Gapu ta dagiti panagpalplaliiw ti klima ket saan a mabalin a magun-od sakbay ti maika-19 a siglo, dagiti paleoklima ket maipato kadagiti pannakbagi a paggigiddiatan a mangiraman ti saan a biotiko nga ebidensia a kas dagiti sedimento a mabirukan kadagiti datar ti danaw ken dagiti bugas ti yelo, ken dagiti biotiko nga ebidensia a kas dagiti singsing ti kayo ken korales. Dagiti modelo ti klima ket dagiti matematiko a modelo dagiti napalabas, agdama ken masakbayan a klima. Ti panagbalbaliw ti klima ket mabalin a mapasamak kadagiti atiddog ken ababa a gantingan ti panawen manipud kadagiti nadumaduma a banag; ti kinaudi a panagpudot ket makita idiay artikulo ti panagpúdot ti lubong.
Pagsasao a Lele (Papua Baro a Guinea)
Ti pagsasao a Lele ket ti maysa a pagsasao a Daya a manus ti pamilia ti pagsasao nga Austronesio a naisasao iti akin-amianan a daya a parte ti Isla Manus, Baro a Guinea. Daytoy ket addaan iti maysa nga urnos ti balikas iti SVO.
Tomas Oppus
Ti Tomas Oppus ket maysa a maikalima a klase nga ili iti probinsia ti Abagatan a Leyte iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Tomas Oppus ket nabingbingay a politikal iti 30 a barbaranggay.
• Anahawan
• Banday (Pob.)
• Bogo (Pob.)
• Cabascan
• Camansi
• Canlupao
• Carnaga
• Cawayan
• Hinagtikan
• Hinapo
• Hugpa
• Looc
• Maanyag
• Maslog
• Ponong
• Rizal
• San Isidro
• San Miguel
• Tinago
• Biasong
• Higosoan
• Mag-ata
• San Antonio(Calayugan)
• San Roque
• Luan
• Mapgap
• San Agustin(Lutaw)
• Zervanda
Papa Alejandro VI
Ni Papa Alejandro VI (Alexandre VI, Alejandro VI, wenno Alexander Sextus), naipasngay a kas ni Roderic Llançol i de Borja (Kastiliano nga Espaniol: Rodrigo Lanzol; 1 Enero 1431, Xàtiva, Pagarian ti Valencia – 18 Agosto 1503, Roma, Dagiti Estado ti Papa) ket isu ti Papa (Obispo ti Roma) manipud idi 1492 agingganan idi pimmusay idi 1503. Isu ket maysa kadagiti kontrobersial a papa ti Renasiminento, ken ti na-Italiano nga apelyidona a Borgia ket nagbalin a balikas ti libertinismo ken nepotismo, a dagitoy ket tradision a naikeddeng ti kina-papana. Nupay kasta, ti kinadayawna ket kaaduan a naal-ala manipud kadagiti kabusorna, dagiti Italiano a prelado ken dagiti baron nga isu ti nagpasardeng kadagiti bilegda. Dua kadagiti simmaruno ken ni Alejandro, Sixto V ken Urbano VIII, ket nangipalplawag kaniana a kas maysa kadagiti kalaingan a papa manipud ken ni Santo Pedro. Ti kadayawna ket naibatay ti kalaingna a kas maysa a diplomatiko, politiko ken sibil nga administrador ngem kas maysa a pastor, uray no isu ket saan met a nalalaing ngem dagiti renasimineto a pontipikado.
Papa Pio III
Ni Papa Pio III (29 Mayo 1439 – 18 Oktubre 1503), naipasngay a kas ni Francesco Todeschini Piccolomini, ket isu ti Papa manipud idi 22 Septiembre aginggana idi 18 Oktubre 1503.
Pagsasao a Bosnio
Ti Bosnio (bosanski / босански ) ket isu ti naiyalagad a karuay ti pagsasao a Serbo-Kroata nga inus-usar babaen dagiti Bosniako. Ti Bosnio ket maysa kadagiti tallo nga opisial a pagsasao ti Bosnia ken Herzegovina, a kakuyog ti Krota ken Serbio. Daytoy ket maysa pay nga opisial a nabigbigan a minoridad wenno rehional a pagsasao iti Serbia, Ti Montenegro, Kosovo, ken Amianan a Macedonia.