cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Taga-ugma a Gresia
Ti taga-ugma a Gresia ket maysa idi a sibilisasion  a tagikua ti paset ti panawen ti Griego a pakasaritaan a nagpaut manipud iti Arkaiko a paset ti panawen ti maika-8 ken maika-6 a siglo SK aginggana ti gibus ti kinaugma (ca. 600 AD). Ti dagus nga isasakbay ti daytoy a paset ti panawen ket isu idi ti panagrugi iti Nasapa a Tengnga a Panawen ken ti Bisantino a panawen. Ti nairaman iti Taga-ugma a Gresia ket ti paset ti panawen ti Klasiko a Gresia, a rimamng-ay idi las-ud ti maika-5 aginggana ti maika-4 a siglo SK. Ti Klasiko a Gresia ket nangrugi kalpasan ti pannakaabug iti maysa a Persiano a panagraut babaen ti Atenio a kinapangulo. Gapu ti panagrukma babaen ni Alehandro ti Natan-ok, ti Helenistiko a sibilisasion manipud idiay Tengnga nga Asia aginggana idiay akinlaud a patingga ti Baybay Mediteraneo.
Mapun
Dagiti baranggay
Ti Mapun ket nabingbingay a politikal kadagiti 15 a barbaranggay.
Diplahan
Dagiti baranggay
• Paradise
Bucay, Abra
Dagiti baranggay
• Pakiling
Baybay
Taaw Indiano
• Baybay Laquedivas
Roxas, Oriental Mindoro
Dagiti baranggay
• San Rafael
Dagiti grupo ti isla ti Filipinas
Kangrunaan nga is-isla
• #Isla ti Leyte
Tabaco, Albay
Dagiti baranggay
• Bangkilingan
Languyan, Tawi-Tawi
Dagiti baranggay
• Tuhog-tuhog
Imelda, Zamboanga Sibugay
Dagiti baranggay
• Lumbog
• Lampanac
• Little Baguio Mali (Lower and Upper)
Ipil, Zamboanga Sibugay
Dagiti baranggay
• Doña Josefa
Naujan
Dagiti baranggay
• San Pedro
2008 Pammadayaw a Palanca
Salaysay a pang-agtutubo
Pilipino
Loon
Dagiti baranggay
• Cantam-is Baslay
Victoria, Oriental Mindoro
Dagiti baranggay
• Sampaguita
President Carlos P. Garcia, Bohol
Dagiti baranggay
• Bonbonon
Baybay
Taaw Indiano
• Kanal Mozambique
• Golpo Persiano
• Nalabbaga a Baybay
• Baybay Timor
Taaw Pasipiko
• Baybay Arapura
• Baybay Banda
• Baybay Bering
2002 Pammadayaw a Palanca
Benneg ti Ingles
Ababa a sarita para iti ubbing
Baybay
Taaw Pasipiko
• Baybay Bohai
• Baybay Bohol (makunkunana pay a ti Baybay Mindanao)
Languyan, Tawi-Tawi
Dagiti baranggay
• Tumbagaan
Hopea
• Hopea bilitonensis
Bangued
Dagiti baranggay
• Lingtan
Taga-ugma a Gresia
Ti klasiko a Griego a kultura, a naipangpangruna ti pilosopia, ket adda idi iti napigsa a pannakainpluensia ti Imperio a Romano, a nagawit ti bersionna daytoy kadagiti adu a paset ti rehion ti Mediteraneo ken Europa, nga iti daytoy a rason a ti Klasiko a Gresia ket sapasap a naipanunotan nga isu ti naparang-ay a kultura a nangited ti pundasion ti moderno a Akinlaud a kultura.
Tayabas
Dagiti baranggay
• Palale Silangan
Loon
Dagiti baranggay
• Cogon Norte (Pob.)
• Cogon Sur
Victoria, Oriental Mindoro
Dagiti baranggay
• San Antonio
• San Gabriel
Bucay, Abra
Dagiti baranggay
• North Poblacion
Loon
Dagiti baranggay
• Lintuan
Mayoyao
Dagiti baranggay
• Talboc
President Carlos P. Garcia, Bohol
Dagiti baranggay
• Canmangao
Tabaco, Albay
Dagiti baranggay
• Bantayan
Mapun
Dagiti baranggay
• Boki
Naujan
Dagiti baranggay
• Santa Maria
Bongao
Dagiti baranggay
Ti Bongao ket nabingbingay a politikal kadagiti 35 a barbaranggay.
Baybay
Taaw Pasipiko
• Baybay Kamotes
2002 Pammadayaw a Palanca
Benneg ti Ingles
Maysa-a-parang a drama
Drama
Salaysay a pang-agtutubo
Pilipino
Ingles
Bangued
Dagiti baranggay
• Lipcan
Hopea
• Hopea brachyptera
2000 Pammadayaw a Palanca
Benneg ti Pilipino
Ababa a sarita para iti ubbing
Hopea
• Hopea bracteata Burck
Andrés Bonifacio
Ni Andres Bonifacio y Castro, (Nobiembre 30, 1863 - Mayo 10, 1897), ket maysa a dadaulo iti rebolusion iti Filipinas maibusor iti kolonial a panagturay dagiti Espaniol, ti kaunaan a panagalsa iti Asia kontra iti kolonial a turay a Europeo. Idi 1892, binangon ni Bonifacio ti Katipunan, maysa a nalimed a rebolusionario a tignay. nga idi agangay ket isu ti nagbalin a bugas ti Rebolusionario nga Armada ti Filipinas. Iti pannakaipasdek ti Katipunan, naam-ammo ni Bonifacio kas Ama ti Rebolusion. Naawagan met kas El Supremo ni Bonifacio kas daulo ti Katipunan.
Mayoyao
Dagiti baranggay
• Tulaed
Diplahan
Dagiti baranggay
• Pilar
Loon
Dagiti baranggay
• Looc
Roxas, Oriental Mindoro
Dagiti baranggay
• Uyao
Mapun
Dagiti baranggay
• Duhul Batu
Mabuhay, Zamboanga Sibugay
Ti Mabuhay ket maysa a maika-4 a klase klase nga ili iti probinsia ti Zamboanga Sibugay iti Filipinas.
Panglima Sugala
Ti Mapun ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Tawi-Tawi iti Filipinas.
Bangued
Dagiti baranggay
• Lubong
Tabaco, Albay
Dagiti baranggay
• Baranghawon
Mayoyao
Dagiti baranggay
• Bato-Alatbang
Kabasalan
Dagiti baranggay
Ti Kabasalan ket nabennebenneg iti 29 a barbaranggay.
1996 GRAAFIL
Dagiti nangabak iti Gov. Roque Ablan Awards for Iloko Literature (GRAAFIL) iti tawen 1996 (puesto, titulo ti nangabak nga obra, nagan ti autor):
2000 Pammadayaw a Palanca
Benneg ti Pilipino
Salaysay
Loon
Dagiti baranggay
• Mocpoc Norte
Taga-ugma a Gresia
Kronolohia
Awan dagiti natalinaay wenno sangalubongan nga umannurotan a petsa para iti panagrugi wenno gibus ti Klasiko a Kina-ugma. Sapasap daytoy a naala ti kinaudi manipud iti maika-8 a siglo SK aginggana iti maika-6 a siglo AD, wenno para iti agarup a 1,300 a tawtawen.
Ligao
Ti Siudad ti Ligao ket maysa a maika-4 a klase a siudad iti probinsia ti Albay iti Filipinas.
Dagiti baranggay
Ti Siudad ti Ligao ket nabingbingay a politikal kadagiti 55 a barbaranggay.
• Abella
Tayabas
Dagiti baranggay
• Pandakaki
Mapun
Dagiti baranggay
• Kompang
President Carlos P. Garcia, Bohol
Dagiti baranggay
• Campamanog
Bongao
Dagiti baranggay
• Ipil
Panglima Sugala
Dagiti baranggay
Ti Mapun ket nabingbingay a politikal kadagiti 17 a barbaranggay.
Bangued
Dagiti baranggay
• Macarcarmay
Imelda, Zamboanga Sibugay
Dagiti baranggay
• Poblacion (Santa Fe)
Bangued
Dagiti baranggay
• Maoay
• Macray
• Malita
San Jose, Is-isla ti Dinagat
Ti San José (Pagsasao a Surigaonon: San José han Dinagât), ket maysa nga maika-4 a klase nga ili ken kapitolio ti probinsia ti Is-isla ti Dinagat ti Filipinas.
Millard Fillmore
200px|right|thumb|Idi ubing ni Fillmore idiay [[Nailian a Galeria ti Ladawan (Estados Unidos)|Nailian a Galeria ti Ladawan idiay Washington, D.C.]]
Buug
Dagiti baranggay
• Manlin
Naujan
Dagiti baranggay
• Santiago
Taga-ugma a Gresia
Kronolohia
Ti Klasiko a Kina-ugma idiay Gresia ket ket sinakbayan babaen ti Griego a Nasipnget a Panawen (c. 1100 – c. 750 SK), ti arkaeolohiko a pannakaidasig babaen ti protoheometriko ken heometriko nga estilo dagiti disenio ti bangbangao, a sinarunuan babaen ti orientalisante a Paset ti Panawen, ti maysa a napigsa nga impluensia ti Sirio-hitita, Asirio, dagiti Penisio ken Ehipsio a kultura.
Ti pakasaritaan iti Gresia idi las-ud ti Klasiko a kina-ugma ket mabalin a mabingbingay manen kadagiti sumaganad a paset ti panawen:
Historiograpia
Ti naipakasaritaan a paset ti panawen ti taga-ugma a Gresia ket naisangsangayn iti pakasaritaan ti lubong a aks ti immuna a paset ti panawen a dagus a sinaksian iti husto a historiograpia, bayat a dagiti nasapsapa a taga-ugma a pakasaritaan ti proto-historia ket naamammoan babaen kadagiti ad-adu a naisalaysayan nga ebidensia, a kas dagiti napaspasamak a naisalaysay wenno listaan dagiti ari, ken pragmatiko nga epigrapia.
Ni Herodotus ket isu ti nawatiwat nga ammo a kas ti "ama iti pakasaritaan", ti sinuratna a pakasaritaan a daytoy ket eponimo ti amin a paset. Daytoy ket naisurat idi nagbaetan ti 450 a dekada ken 420 a dekada SK, ti sakup ti obra ni Herodotus ket umabot iti agarup a maysa a siglo kadagiti napalabas, a nagisalsalaysay kadagiti maika-6 a siglo a naipakasaritaan a pigura a kas ni Darius I iti Persia, Cambyses II ken Psamtik III, ken dagiti sapilka kadagiti maika-8 a siglo a kas ni Candaules.
Ni Herodotus ket sinaruno dagiti mannurat a kas ni Thucydides, Xenophon, Demosthenes, Plato ken Aristotle. Kaaduan kadagitoy a mannurat ket Atenio wenno pro-Atenio, nga isu nga adadu ti naamammoan a maipanggep ti pakasaritaan ken dagiti politika ti Atenas ngen ti aniaman a siudad Dagiti pannakasakupda ket napatingaan babaen ti pannakaipatengnga ti isip iti politiko, militar ken diplomatiko a pakasaritaan, a saanda nga inkaskaso ti ekonomiko ken sosial a pakasaritaan.
Mapun
Dagiti baranggay
• Lupa Pula (Poblacion)
Taga-ugma a Gresia
Arkaiko a paset ti panawen
Ti Lelantine a Gubat (c.710–c.650 SK) ket agdama idi a suppiat nga adda iti pannakaisalsaluminanan nga isu ti immuna a nadokumentuan a gubat iti taga-ugma a Gresia a paset ti panawen. Daytoy ket naglabanan ti nagruna a nagbaten dagiti polis (siudad) (dagiti siudad-estado) iti Chalcis ken Eretria gapu kadagiti nalames a tanap ti Lelantine iti Euboea. Dagitoy dua asiudad ket nagsagabada ti pannakaapday a kas nagbanagan iti atiddog a gubat, ngem dagiti Chalcis isuda idi ti nagballigi bassit.
Ti komersiante a klase ket rimsua idi umuna a gudua ti maika-7 a siglo, a naipakita babaen ti panangiyamammo iti panguartaan idi agarup a 680 SK. Daytoy ket kasla nangiyeg kadagiti adu a irteng kadagiti adu a siudad-estado. Dagiti aristokratiko turay a naisapasap a nagituray dagiti polis  ket naipangtada babaen dagiti baro a nabirukan akabaknang dagiti komersiante, a dagitoy ket nagesessem ti politiko a kabilegan. Manipud idi 650 SK ken ti sumakbayan, dagiti aristokrasia ket nakilabanda tapno saanda a mapatalaw ken masukatan babaen dagiti populista a tirano. Ti balikas ket naala manipud iti saan a makadadael a Griego τύραννος tyrannos, a kayatna saoen ket 'saan a pudno nga agtuturay', urayno daytpy pay ket naipakat pay kadagiti nasayaat ken dakes a daulo.
Mabuhay, Zamboanga Sibugay
Dagiti baranggay
Ti Mabuhay ket nabennebenneg iti 18 a barbaranggay.
Tayabas
Dagiti baranggay
• Pook
• Potol
Loon
Dagiti baranggay
• Mocpoc Sur
Hopea
• Hopea brevipetiolaris
Vatica
Ti Vatica ket ti henero dagiti mula iti pamilia a Dipterocarpaceae.
Matt K. Miller
Ni Matthew Kermit "Matt" Miller (, Rockville Centre, New York, Estados Unidos), ket Amerikano a dramaturgo, aktor ken komidiante.
Mayoyao
Dagiti baranggay
• Epeng
Roxas, Oriental Mindoro
Dagiti baranggay
• Victoria
San Jose, Is-isla ti Dinagat
Dagiti baranggay
• Aurelio
1996 GRAAFIL
Salip iti Sarita Propesional: Umuna: "Siak, Juan de la Cruz Palaris: Aripuen" ni Reynaldo A. Duque Maikadua: "Limpaagen Ti Apuy iti Uma, Anakko" ni Prodie Gar. Padios Maikatlo: "Dagiti Padles: Dua Ribu a Pasiking ken Ti Kaputotan" ni William V. Alvarado Agdadamo: Umuna: "Tedted Ti Dara iti Sangkapirgis a Daniw" ni Benjamin P. Pacris Maikadua: "'Dinno Ti Lubong a Kaikariam, Ricardo?" ni Giovanni L. Palomares, ken "'Batibat ken Taleb" ni Zaldy C. Cudal Sr. Maikatlo: "Dagiti Taraken ni Lakay Opring" ni Eduard Britos Naghurado: Gregorio T. Amano, Hermilinda Lingbaoan-Bulong, Peter La. Julian
2000 Pammadayaw a Palanca
Benneg ti Pilipino
Maysa-a-parang a drama
Diplahan
Dagiti baranggay
• Sampoli A
Naujan
Dagiti baranggay
• Santo Nino
President Carlos P. Garcia, Bohol
Dagiti baranggay
• Gaus
Mapun
Dagiti baranggay
• Guppah
Mabuhay, Zamboanga Sibugay
Dagiti baranggay
• Abunda
Buug
Dagiti baranggay
• Muyo
Mapun
Dagiti baranggay
• Pawan
Baybay
Taaw Pasipiko
• Baybay Celebes
Katipunan
Ti Katipunan ket maysa a nalimed a nasionalistiko a gimong wenno tignay iti Filipinas a binangon ni Andres Bonifacio idi 1892 a ti panggepna ti pannakawaywaya ti Filipinasn manipud iti kolonial a turay nga Espaniol kasta met dagiti simmaruno nga Americano a nangkolonia iti pagilian.
Panagpaamo
right|250px|thumb|Dagiti [[aso ken karnero ket isuda dagiti immuna nga ayup a napaamo.]]
Ligao
Dagiti baranggay
• Allang
Roxas, Oriental Mindoro
Dagiti baranggay
• Little Tanauan
2000 Pammadayaw a Palanca
Benneg ti Pilipino
Drama
San Jose, Is-isla ti Dinagat
Dagiti baranggay
• Cuarenta
Diplahan
Dagiti baranggay
• Sampoli B
San Jose, Is-isla ti Dinagat
Dagiti baranggay
• Don Ruben Ecleo (Baltazar)
Mabuhay, Zamboanga Sibugay
Dagiti baranggay
• Bagong Silang
Bongao
Dagiti baranggay
• Kamagong
Victoria, Oriental Mindoro
Dagiti baranggay
• San Gelacio
Mapun
Dagiti baranggay
• Sikub
Dagiti lehislatibo a distrito iti Albay
Ti Albay ket nabingbingay idi kadagiti tallo a kongresional a distrito manipud idi 1907 aginggana idi 1931. Ti maikapat a distrito, a binukel ti sub probinsia ti Catanduanes, ket naparatuat idi babaen ti Tignay Blng. 3617 a napasingkedan idi 1929, ken nagbutos kadagiti bukodna a pannakabagi manipud idi 1931. Manipud idi panangibalin ti Catanduanes iti kadawyan a probinsia babaen ti Mankomunidada a Tignay Blng. 687 a napasingkedan idi Septiembre 26, 1945 ken ti pannakabutos ti immuna a pannakabagi a nangrugi idi 1946, dagiti kongresional a distrito ket napabassiten iti tallo.
Mapun
Dagiti baranggay
• Tabulian
Bangued
Dagiti baranggay
• Palao
Baybay
Taaw Pasipiko
• Baybay Seram
• Baybay Tsileno
Carl David Anderson
Biograpia
Naipasngay idi ni Anderson idiay Siudad ti New York, ti anak a lalaki dagiti Sueko nga imigrante. Isu ket nagadal iti pisika ken inhenieria idiay Caltech (B.S., 1927; Ph.D., 1930). Babaen ti superbision ni Robert A. Millikan, isuket nangrugi iti panagsukisok kadagiti raya ti kosmiko nga iti las-ud ti kurso ket nakaduktal kadagiti saan a nanamnama a tugot ti partikula kadagiti (dagiti moderno a bersion ket makunkuna ita a kas ti maysa nga Anderson) ladawan ti kamara ti ulep nga isu ket husto a nangiyulog a pinartuat daytoy babaen ti partikula nga addaan iti kapada a masa a kas ti elektron, ngem agkasungani nga elektrikal a karga. Daytoy a panagduktal, a nairangarang idi 1932 ken kalpasanna ket pinasingkedan met dagiti dadduma, ket nagpasingked ti teoretikal a padto ni Paul Dirac ti kaadda ti positron. Immuna a naduktalan ni Anderson dagiti partikula kadagiti raya ti kosmiko. Kalpasanna isu ket nagpataud iti ad-adu pay a napasingkedan a paneknek babaen ti panangipunta kadagiti raya ti gamma a pinataud babaen ti masna a radiaktibo a nuklido ti ThC '' (208Tl) kadagiti sabali a material, a nagresultaan ti pannakapartuat kadagiti paris ti positron-elektron. Para iti daytoy nga obra, nakibinningay ni Anderson ti Premio Nobel iti Pisika idi 1936 kenni Victor Hess.
Idi pay 1936, ni Anderson ken ni Seth Neddermeyer, ti immuna a graduado nga estudiantena, ket naduktalanda ti muon (wenno 'mu-meson', a kas ammo idi kadagiti adu a tawen), ti subatomiko a partikula a 207 a beses a dakdakkel ngem ti elektron, ngem addaan met iti kapada a negatibo a karga ti elektriko ken agtayyek iti 1/2 a kas ti elektron, kadagiti manen raya ti kosmiko. Ni Anderson ken Neddermeyer ket immunada a namatmati a ti nakitada ket ti pion, ti partikula a naisingasing nga adda babaen ni Hideki Yukawa iti teoriana iti napigsa nga inter-aksion. Idi nalawagan a ti nakita ni Anderson ket saan idi a ti pion, ti pisiko a ni I. I. Rabi, ket nariro no kasano a maiyanay ti saan a namamnama a naduktalan iti ania man a lohikal nga isbangan iti pisika ti partikula, ken nagsalsaludsod no "Sino ti nagbilin dayta?". Ti muon ket mays idi kadagiti immuna iti atiddog a listaan dagiti subatomiko a partikula a ti pannakaduktalna ket nangkasdaaw kadagiti teoretiko a saan a nakaawat no kasano a mangiyanay ti nariro iti nadalus ken konseptual nga isbangan. Ni Willis Lamb, iti lekturana iti Premio Nobel ti 1955, ket nangang-angay a nangegna a naibagbaga a "ti makabiruk iti baro nga elementari a partikulo ket magungunaan idi iti Premio Nobel, ngem iti kasta a panagduktal ket nasken koma a madusa babaen iti multa iti 10,000 a doliar."
Ipil, Zamboanga Sibugay
Dagiti baranggay
• Guituan
1996 GRAAFIL
Salip iti Daniw Propesional: Umuna: "Siak ni Napintas" ni Reynaldo A. Duque Maikadua: "Baro a Damag Kdpy a Dandaniw" ni Aurelio S. Agcaoili Maikatlo: "Bakasionista Kdpy a Daniw" ni Roy V. Aragon Agdadamo: Umuna: "Imortal Kdpy a Daniw" ni Daniel L. Nesperos Maikadua: "'Dagiti Atong iti Mayo Uno Kdpy a Koleksion Ti Lima a Daniw" ni Giovanni L. Palomares Maikatlo: "Ti Wagayway" ni Zaldy Cudal Sr. Naghurado: Gregorio T. Amano, Hermilinda T. Lingbaoan-Bulong, Peter La. Julian
Vatica
Dagiti sebbangan
Dagiti sumaganad ket dagiti sebbangan ti henero ti Vatica:
Tabaco, Albay
Dagiti baranggay
• Basud (Poblacion)
Imelda, Zamboanga Sibugay
Dagiti baranggay
• Pulawan (Mt. View)
Diplahan
Dagiti baranggay
• Santa Cruz
Mabuhay, Zamboanga Sibugay
Dagiti baranggay
• Bangkaw-bangkaw
• Caliran
• Catipan
Dagiti lehislatibo a distrito iti Albay
Ti probinsia ket nairepresenta iti Interim Batasang Pambansa a kas paset ti Rehion V manipud idi 1978 aginggana idi 1984, ken nagbutos kadagiti tallo a pannakabagi a sapasap iti Kadawyan a Batasang Pambansa idi 1984. Ti Albay ket nangitalinaay kadagiti tallo a bukodna a kongresional a distrito babaen ti Batay-linteg a nangrugi idi Pebrero 7, 1987, ken nagbutos kadagiti kameng iti naipasubli a Kamara dagiti Pannakabagi iti isu met laeng a tawen.
Victoria, Oriental Mindoro
Dagiti baranggay
• San Isidro
Millard Fillmore
Ni Millard Fillmore (Enero 7, 1800 – Marso 8, 1874) ket isu idi ti maika-13 a Presidente iti Estados Unidos (1850–1853) ken isu ti kinaudi a kameng ti Partido Whig a nagtengngel ti opisina ti presidente. A kas Bise Presidente ni Zachary Taylor, isu ket nagtakem ti kina-presidente kalpasan ti ipupusay ni Taylor.
Victoria, Oriental Mindoro
Dagiti baranggay
• San Juan
Pagarian (biolohia)
Iti biolohia, ti pagarian (Latin: regnum, pl. regna) ket isu ti taksonomiko a ranggo, a mabalin nga isu ti kangatuan a ranggo wenno iti kabarbaro a sistema ti tallo a dominio, ti ranggo ti baba ti dominio. Dagiti pagarian ket nabingbingay kadagiti babbabassit a grupo a tinawtawagan ti pila (iti soolohia) wenno dagiti pannakabingbingay iti botanika.
Bangued
Dagiti baranggay
• Patucannay
Baybay
Taaw Pasipiko
• Baybay iti Chiloé
Ligao
Dagiti baranggay
• Amtic
2000 Pammadayaw a Palanca
Benneg ti Pilipino
Drama pangtelebision
Dagiti grupo ti isla ti Filipinas
Kangrunaan nga is-isla
• #Isla ti Guimaras
• #Isla ti Siquijor
• #Isla ti Biliran
• #Isla ti Bantayan
• #Isla ti Boracay
• #Isla ti Semirara
• #Islas de Gigantes
Victoria, Oriental Mindoro
Dagiti baranggay
• San Narciso
• Villa Cerveza
• Jose Leido Jr.
• San Cristobal
• Antonino
Tayabas
Dagiti baranggay
• San Diego Zone I (Pob.)
Estratobulkan
thumb|Ti [[Bantay Vesubio ket malmalmeng nga estratobulkan idiay asideg ti Napoles, Italia. Daytoy ket naranggas a nagbettak idi AD 79, idi inkalina dagiti Romano a siudad ti Pompeii ken Herculaneum.]]
Ti estratobulkan, naamammuan pay a kas ti komposito a bulkan, ket konikal a bulkan a naaramid kadagiti adu a tuon ti (estrata) iti timmangken a lava, piroklasto, pumita, ken bulkaniko a dapo. Saan a kas dagiti kalasag a bulkan, dagiti estratobulkan ket nailaslasinda babaen ti napadsok a bariweswes ken dagiti periodiko a eksplosibo a panagbettaks ken dagiti naulimek a panagbettak, urayno adda dagiti narebba nga but a makunkuna kadagiti kaldera. Ti lava nga agyus manipud kadagiti estratobulkan ket kadawyan a lumaiisda ken tumangken sakbay nga umadayo a maiwarwaras gapu ti nangato a kaaruyot. Ti magma a mangporma ti daytoy a lava ken masansan a pelsiko, nga addaan kadagiti nangato aginggana ti kalalainganna nga agpang ti silica (a kas ti riolita, dasita, wenno andesita), nga addaan kadagit basbassit a dagup ti di unay naaruyot nga mapiko a magma. Ti nakaro a panagayus ti pelsiko a lava ket karkarna, ngem nakadaliasaten iti kaadayo iti 15 km.
Tayabas
Dagiti baranggay
• San Diego Zone II
Estratobulkan
Dagiti estratobulkan ket sagpaminsanda pay a tinawtawagan kadagiti "komposito a bulkan" gapu ti komposito a tuonda a naaramid manipud kadagiti nagsisinnaruno a panagayus dagiti material ti panagbettak. Dagitoy ti kaaduan a kita dagiti bulkan, a maigiddiat dagiti saan unay a naamammuan a kalasag a bulkan. Dagiti dua a nadayeg nga estratobulkan ket ti Krakatoa, kaaduan a naamammuan iti katastropiko a panagbettak idi 1883 ken ti Vesubio, a naindayegan iti pannakadadael dagiti ili ti Pompeii ken Herculaneum idi 79 AD. Both eruptions claimed thousands of lives.
Tayabas
Dagiti baranggay
• San Diego Zone III
Bangued
Dagiti baranggay
• Sagap
• San Antonio
• Santa Rosa
• Sao-atan
• Sappaac
• Zone 1 Poblacion (Linasin)
• Zone 2 Poblacion (Consiliman)
• Zone 3 Poblacion (Lalaud)
• Zone 4 Poblacion (Town Proper)
• Zone 5 Poblacion (Bo. Barikir)
• Zone 7 Poblacion (Baliling)
Hopea
• Hopea bullatifolia P.S.Ashton
• Hopea cagayanensis
Ipil, Zamboanga Sibugay
Dagiti baranggay
• Ipil Heights
Dipterocarpus retusus
Ti Dipterocarpus retusus ket ti dakkel a kayo ken mabalin a ti kaaduan nga ammo a sebbangan iti henero ti Dipterocarpus. Daytoy ket ammo akas ti chhë tiël pré:ng iti Khmer, kas 东京龙脑香 dong jing long nao xiang iti Insik. Daytoy ket patneng iti, Bietnam, Filipinas, Laos, Cambodia, Malaysia, Indonesia, Myanmar, ken India. Agtayag ti kayo iti 20-30m, ken mabirukan kadagiti nasamek a bakir iti tantanap ti Cambodia, kadawyan kadagiti bakras ti turod ken kadagiti igid ti karayan ken dagiti bakir iti pagbaetan ti 800 m ken 1500 m iti kangato. thumb|left|Ti Dipterocarpus retusus iti [[Bietnam]]
Dagiti usar
Daytoy ket nalatak gapu iti kayo ken tutotna. Idiay Cambodia, naur-urnong ti tutot babaen ti tattao kadagiti rehion ti banbantay, iti panagaramid kadagiti lampara ken kandela, bayat nga inus-usar ti kayo iti konstrution iti panagaramid kadagiti adigi ken tabla.
Ipil, Zamboanga Sibugay
Dagiti baranggay
• Logan
• Tirso Babiera(Lower Ipil Heights)
• Lower Taway
Tabaco, Albay
Dagiti baranggay
• Bogñabong
• Bombon (Poblacion)
• Bonot
• San Isidro (Boring)
• Buang
• Buhian
• Cabagñan
• Cobo
• Comon
• Cormidal
• Divino Rostro (Poblacion)
• Fatima
President Carlos P. Garcia, Bohol
Dagiti baranggay
• Kabangkalan
Namibia
Ti Namibia, opisial a ti Republika ti Namibia, ket ti maysa a pagilian iti akin-abagatan nga Aprika. Ti akinlaud a pagbeddenganna ket ti Taaw Atlantiko; daytoy ket makibinningay iti daga a pagbeddengan iti Zambia ken Angola iti amianan, ti Botswana iti daya ken ti Abagatan nga Aprika iti abagatan ken daya. Uray no saanna a pagbeddengan ti Zimbabwe, basbassit ngem 200 a metro iti Karayan Zambezi iti mangisina kadagiti dua pagilian. Nakagun-od ti Namibia iti wayawaya manipud iti Abagatan nga Aprika idi 21 Marso 1990, kalpasan ti Gubat ti Wayawaya ti Namibia. Ti kapitolio ken kadakkelan a siudadna ket ti Windhoek, ken daytoy ket kameng nga estado ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UN), ti Komunidad ti Pangrang-ay ti Akin-abagatan nga Aprika (SADC), ti Kappon ti Aprika (AU), ken ti Mankomunidad ti Pagpagilian.
President Carlos P. Garcia, Bohol
Dagiti baranggay
• Lapinig
• Lipata
• Poblacion
• Popoo
• Saguise
• San Jose (Tawid)
• Santo Rosario
• Tilmobo
• Tugas
• Tugnao
Namibia
Ti Namibia ti kamagaan a pagilian iti Sub-Sahara nga Aprika, ken natagtagitaon kadaiti nasapa a panawen babaen dagiti tattao a San, Damara ken Nama. Idi agarup a maika-14 a siglo, simmangpet dagiti immak-akar a tatao a Bantu a kas parte ti panagpadakkel a Bantu. Manipud idin, dagiti grupo ti Bantu, a ti kadakkelan ket dagiti Ovambo, ket isudan ti kaaduan a populasion ti pagilian; manipud idi naladaw a maika-19 a siglo, isudan ti mangbukel iti kaaduan.
San Jose, Is-isla ti Dinagat
Dagiti baranggay
• Jacquez
Namibia
Idi 1878, ti Cape of Good Hope, ti kolonia ti Britaniko iti dayta a panawen, ket inkapetna ti puerto ti Luek Walvis ken ti adda iti taaw nga Is-isla Penguin ; dagitoy ket nagbalinda a nangruna a paset ti baro a Kappon ti Abagatan nga Aprika iti pannakapartuatna idi 1910. Idi 1884 ti Imperio nga Aleman ket nangbangon iti turay iti kaaduan a paset ti teritorio, ken nangbukel iti kolonia nga ammo a kas ti Abagatan a Laud nga Aprika ti Aleman. Daytoy ket nagpartuat iti panagtalon ken impraestruktura. Kadagidi pagbaetan ti 1904 ken 1908 daytoy ket nagaramid iti maysa a panangikisap iti puli kadagiti tattao a Herero ken Nama. Nagpatingga ti turay nga Aleman idi 1915 iti pannakaabak dagiti puersa ti Abagatan nga Aprika. Idi 1920, kalpasan ti panagpatingga ti Sangalubongan a Gubat I, binilinan ti Liga ti Pagpagilian ti Abagatan nga Aprika iti administrasion ti kolonia. Daytoy ket nangipataw kadagiti lintegna, mairaman kadagiti panangidasig iti puli ken dagiti alagaden. Manipud idi 1948, iti pannakabutos iti bileg ti Nailian a partido, nangipakat pay ti Abagatan nga Aprika iti apartheid iti ammo idi nga Abagatan a Laud nga Aprika.
Iti naladladaw a maika-20 a siglo, dagiti yaalsa ken dagiti demanda para iti politikal a pannakaibagi babaen dagiti politikal nga aktibista a patneng nga Aprikano nga agtartarigagay iti wayawaya a nagresultaan iti dagus a panagrebbeng iti responsibildad ti Nagkaykaysa a Pagpagilian iti teritorio idi 1966, ngem nagtalinaay ti Abagatan nga Aprika iti de facto a turay. Idi 1973 binigbig ti UN ti South West Africa People's Organisation (SWAPO) a kas ti opisial a pannakabagi ti tatao a Namibiano; ti partido ket kaaduan a dagiti Aawambo, nga isuda iti kaaduan iti teritorio. Kalpasan iti nagtultuloy a panaggugubat ti gerila, nangitakder ti Abagatan nga Aprika iti maysa a kabayatan nga administrasion idiay Namibia idi 1985. Nakagun-od ti Namibia iti napno a wayawaya manipud iti Abagatan nga Aprika idi 1990. Nupay kasta, ti Luek Walvis ken ti Is-isla Penguin ket nagtultuloy a tinurayan ti Abagatan nga Aprika aginggana idi 1994.
San Jose, Is-isla ti Dinagat
Dagiti baranggay
• Justiniana Edera
Namibia
Ti Namibia ket addaan iti populasion iti 2.6 a riwriw a tattao ken ti maysa a natalna nga aduan partido a parlamentario a demokrasia.
San Jose, Is-isla ti Dinagat
Dagiti baranggay
• Mahayahay
• Matingbe
• San Juan
• Santa Cruz
• Wilson
Mapun
Dagiti baranggay
• Tanduan
Panglima Sugala
Dagiti baranggay
• Batu-batu (Poblacion)
Mapun
Dagiti baranggay
• Umus Mataha
• Erok-erok
• Liyubud
• Lubbak Parang
• Sapa
Panglima Sugala
Dagiti baranggay
• Buan
Buug
Dagiti baranggay
• Pamintayan
Panglima Sugala
Dagiti baranggay
• Dungon
Imelda, Zamboanga Sibugay
Dagiti baranggay
• San Jose
Buug
Dagiti baranggay
• Pling
• Poblacion
• Pulog
• San Jose
• Talairan
Sakit
thumb|Ti [[Mycobacterium tuberculosis, ti maysa makaalis a patohena a bakteria a nangruna gapuanan ti daig.]] Ti sakit ket isu ti saan a normal a kondision nga umapay ti bagi iti maysa nga organismo. Daytoy ket kankanayon a maiyallilaw a kas maysa a mediko a kondision a mainaig kadagiti naisangayan sintoma ken dagiti senial. Daytoy ket mabalin a gapuanan babaen dagiti banag a kasisigud a nagtaud manipud kadagiti akin-ruar a taudan, a kas ti makaalis a sakit, wenno mabalin a gapuanan babaen ti akin-uneg a pannakapaay iti annong, a kas dagiti autoimmuna a sakit. Kadagiti tao, ti "sakit" ket kadawyan a nawatiwat a naus-usar a mangitudo iti aniaman a kondision a gapuanan ti ut-ot, pannakapaay iti annong, tuok, dagiti sosial a parikut, wenno pannakatay iti tao a nasakitan, wenno dagiti kapadpada a parikut para kadagiti tao a maalisan. Iti nawatwatiwat a kapanunotan, daytoy ket sagpaminsan pay a mangiraman kadagiti dunor, disabilidad, dagiti kirokiro, dagiti sindroma, dagiti pannakaalis, dagiti nailasin a sintoma, dagiti saan a kadawyan a panagkukua, ken dagiti saan a kadawyan a panagdumadumaan iti estruktura ken annong, bayat a dagiti sabali a kontesto ken para kadagiti sabali a panggep dagitoy ket mabalin a maipanunotan a saan a malasin a katkategoria. Dagiti sakit ket kadawyan nga apektaranna ti tao a saan laeng iti pisikal, ngem ti pay panagrikna, a ti pannakaalis ken iti panagbiag kadagitoy nga adu a sakit ket makabaliw ti perspektibo ti maysa a tao iti biag ken ti bukodda a personalidad.
Buug
Dagiti baranggay
• Talamimi
Panglima Sugala
Dagiti baranggay
• Luuk Buntal
• Parangan
• Tungbangkaw
• Bauno Garing
• Belatan Halu
• Karaha
• Kulape
• Liyaburan
• Magsaggaw
• Malacca
Pagarian (biolohia)
Iti agdama, dagiti libro manipud idiay Estados Unidos ket agus-usar iti sistema kadagiti innem a pagarian (Animalia, Plantae, Fungi, Protista, Archaea, ken Bakteria) bayat a ti Britaniko, Australiano ken Latin nga Amerikano a liblibro ket mabalin a mangipalawag kadagiti lima a pagarian (Animalia, Plantae, Fungi, Protoctista, ken Prokaryota wenno Monera). Adda pay dagiti kinaudi a pannakaidasig a nalawag a nanglikud iti termino a "pagarian", a nangibagbaga a dagiti tradisional a pagarian ket saan a Monopiletiko, a kas ti saan a mangbukel kadagiti amin a kaputotan iti sapasap a tinaudan.
Mabuhay, Zamboanga Sibugay
Dagiti baranggay
• Kauswagan
• Ligaya
• Malinao
• Pamansaan
• Pinalim (San Roque)
• Punawan
• Santo Niño (Caliran)
• Sawa
• Sioton
Baybay
Taaw Pasipiko
• BaybayCoral
• Baybay Daya a Tsina
• Baybay Flores
Pagsasao a Rapa Nui
Ti pagsasao a Rapa Nui wenno Rapanui ammo pay a kas Pascuano,  wenno Pascuense, ket ti maysa a pagsasao nga Akindaya a Polinesio a naisasao idiay isla ti Rapa Nui, kaaduan nga ammo a kas Rapa Nui.
Baybay
Taaw Pasipiko
• Golpo iti California (makunkuna pay a ti Baybay iti Cortéz)
• Golpo iti Carpentaria
• Golpo iti Thailand
• Baybay Haba
• Baybay Molucca
• Baybay Filipinas
• Baybay Salish
Ligao
Dagiti baranggay
• Bacong
• Bagumbayan
• Balanac
• Baligang
• Basag
• Batang
• Bay
• Binanowan
Bongao
Dagiti baranggay
• Karungdong
• Lakit Lakit
• Lamion
• Lato Lato
• Luuk Tulay
• Mandulan
• Masantong
• Montay Montay
• Pagasinan
• Pahut
2000 Pammadayaw a Palanca
Benneg ti Pilipino
Drama pangpelikula
Benneg ti Ingles
Ababa a sarita
Piksion iti masakbayan
Daniw
Daraga
Ti Daraga ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Albay iti Filipinas.
2000 Pammadayaw a Palanca
Benneg ti Ingles
Ababa a sarita para iti ubbing
Daraga
Dagiti baranggay
Ti Daraga ket politikal a nabingbingay iti 54 a barbaranggay.
2000 Pammadayaw a Palanca
Benneg ti Ingles
Salaysay
Daraga
Dagiti baranggay
• Alcala
2000 Pammadayaw a Palanca
Benneg ti Ingles
Maysa-a-parang a drama
Naujan
Dagiti baranggay
• Tagumpay
Daraga
Dagiti baranggay
• Alobo
• Anislag
• Bagumbayan
• Balinad
• Bañadero
• Bascaran
• Bigao
• Binitayan
• Bongalon
• Budiao
• Burgos
• Busay
• Cullat
• Dela Paz
• Dinoronan
• Gapo
• Ibaugan
Loon
Dagiti baranggay
• Nagtuang
Katipunan
Ti nagan a "Katipunan" ket ti nayababa a version ti ofisial a nagan a Tagalog a Kataas-taasang, Kagalang-galangang Katipunan ng̃ mg̃á Anak ng̃ Bayan (Kangatuan ken Nadayaw a Gunglo dagiti Anak ti Ili).
Loon
Dagiti baranggay
• Nueva Vida
• Panangquilon
• Pantudlan
• Pig-ot
Dustin Hoffman
Ni Dustin Lee Hoffman ket Amerikano nga aktor ken direktor nga addaan iti pagsapulan iti pelikula, telebision, ken teatro manipud idi 1960. Isu ket nangabak iti Gunguna ti Akademia para iti Kalaingan nga Aktor idi 1980 (para iti Kramer vs. Kramer) ken idi 1988 (para iti Rain Man).
Loon
Dagiti baranggay
• Moto Norte (Pob.)
Kabasalan
Dagiti baranggay
• Bolo Battalion
Loon
Dagiti baranggay
• Moto Sur (Pob.)
• Pondol
Kabasalan
Dagiti baranggay
• Buayan
Loon
Dagiti baranggay
• Quinobcoban
Pagsasao a Tokelauano
Ti pagsasao a Tokelauano ket ti pagsasao a Polinesio a naisasao idiay Tokelau ken idiay Samoa nga Amerikano iti Isla Swains a parte met daytoy ti Estados Unidos. Daytoy ket asideg a kabagian ti Pagsasao a Samoano ken adayo a kabagian ti pagsasao a Tuvaluano ken dagiti dadduma a sasao a Polinesio. Ti Tokelauano ket addaan iti kasasaad a kas kakauyog nga opisial a pagsasao iti Ingles idiay Tokelau. Adda dagiti dagup a 4,000 nga agsasao iti Tokelauano, kadagitoy ket 2,100 iti agtataeng idiay Baro a Selanda, 1,400 idiay Tokelau, ken 17 idiay Isla Swains.
Abejorral
Ti Abejorral ket ti maysa nga ili ken munisipalidad iti Departamento ti Antioquia, Colombia. Daytoy ket parte ti subrehion iti Akindaya nga Antioquia. Daytoy ket beddengan iti amianan dagiti munisipalidad ti Montebello, La Ceja ken La Unión, iti daya babaen ti munisipalidad ti Sonsón, iti abagatan babaen ti departamento ti Caldas ken iti laud babaen dagiti munisipalidad ti Santa Bárbara ken Montebello.
Daytoy ket napundar idi 1805 babaen ni José Antonio Villegas, uray no adda met dagiti namatmati a napartuat idi 1811. Ti naud-udi a naibaga ket ti tawen a dagidi titulo ti daga ket opisial a naidaton kadagiti adda idi nga agtataeng.
Bacacay
Ti Bacacay ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Albay iti Filipinas.
Theaterlexikon der Schweiz
Ti Theaterlexikon der Schweiz (TLS) / Dictionnaire du théâtre en Suisse (DTS) / Dizionario Teatrale Svizzero (DTS) / Lexicon da teater svizzer (LTS) ket ti maysa nga ensiklopedia a maipanggep iti teatro idiay Suisa a naipablaak idi 2005 kadagiti 3 a tomo. Daytoy ket naparang-ay manipud idi 1997 aginggana idi 2005 babaen ti Instituto dagitiPanagadal iti Teatro iti Unibersidad ti Berna.
Kadagiti 3600 a naikabkabil ket mairaman dagiti 3000 a biograpo ken dagit iartikulo a maipanggep dagiti lugar a pagbuyaan, dagiti grupo, dagiti gunglo, dagiti pasamak ken dagiti sapasap a topiko.
Bacacay
Dagiti baranggay
Ti Bacacay ket politikal a nabingbingay iti 56 a barbaranggay.
Lionel Barrymore
Ni Lionel Barrymore (naiyanak a kas ni Lionel Herbert Blythe; Abril 28, 1878 – Nobiembre 15, 1954) ket maysa idi nga Amerikano nga aktor ti entablado, sine ken radio ken direktor pay ti pelikula. Isu ket nangabak iti Kalaingan nga Aktor para iti panangipapelna iti A Free Soul (1931), ken agtultuloy a kaaduan nga ammo kadagiti moderno nga agbuybuya para iti papelna iti karakter a ni Mr. Potter iti 1946 a pelikula ni Frank Capra iti It's a Wonderful Life. Isu ket malaglagip pay a kas ni Ebenezer Scrooge iti tinawen a panagpabuya iti A Christmas Carol kadagiti naudi a dua a dekadana. Isu ket kamemng ti teatrikal a pamilia Barrymore.
Bacacay
Dagiti baranggay
• Baclayon
Carla Abellana
Ni Carla Angeline Reyes Abellana ket maysa a Filipina nga aktres ken komersio a modelo a nagbida iti inampon ti Filipinas a Mehikano a telenobela, Rosalinda, nga inwaragawag babaen ti GMA Network.
Bacacay
Dagiti baranggay
• Banao
Ming a Dinastia
Ti Ming a Dinastia, ket isu pay ti Imperio ti Nalatak a Ming, ket isu idi ti nagturturay a dinastia iti Tsina kadagiti 276 a tawawen (1368–1644) kalpasan ti panakarebba ti indauloan ti Mongol a Yuan a Dinastia. Ti Ming, ket adu a naipalpalawagan a kas ti "maysa kadagiti kalatakan a panawen ti naurnos a gobierno ken sosial a panakatalna iti pakasaritaan ti tao", ket isu idi ti kinaudi a dinastia idiay Tsina a tinurayan babaen ti etniko a Han nga Insik. Urayno ti Beijing a kapitolio ti Ming ket natnag idi 1644 iti maysa a yaalsa nga indauluan babaen ni Li Zicheng (nga isu ti nangipatakder ti Shun a Dinastia,a kalpasan daytoy ket sinukatan babaen ti indauluan ti Manchu a Qing a Dinastia), dagiti turay a tumalek iti trono—a tinawtawagan a kas ti Akin-abagatan a Ming ket rimsua aginggana idi 1662.
1992 GRAAFIL
Dagiti nangabak iti Gov. Roque Ablan Awards for Iloko Literature (GRAAFIL) iti tawen 1992 (puesto, titulo ti nangabak nga obra, nagan ti autor):
Bacacay
Dagiti baranggay
• Bariw
Ming a Dinastia
Ni Emperador Hongwu (nagturay idi 1368–98) ket nangpadas a nangpartuat ti maysa a kagimongan kadagiti kabukukodan nga agkamkammatalek a komunidad ti away a naurnos iti nainget, di makutkuti a sistema a mang-garansia ken mangsuporta ti permanente a klase dagiti soldado para iti daytoy a dinastia: dagiti sitatakder a buyot ti imperio simmurok iti maysa a riwriw dagiti tropa ken dagiti marina pangsangladan idiay Nanjing ket dagitoy idi ti kadakkelan iti lubong. Isu ket nalatak pay a nangtartaripatu ti pannakapugsay dagiti eunuko a korte ken dagiti saan nga agkakabagian a mogol, a nagit-ited kadagiti daga kadagiti annakana a lalaki a kasukatan dagiti serbisiom iti amin a Tsina ken ti panagipadas a mangiyalagead kadagitoy prinsesa kadagiti amin a naipablaak a dinastiko a pangibagbagaan. Daytoy ket nakaro a napaay idi ti agtutubo a sumaruno kaniana ket nangpadas a manglapped ti bileg ti ulitegna, a nangruggian ti yaalsa a nanagikabil ti prinsipe ti Yan iti trono a kas ti Yongle nga Emperador idi 1402. Ni Emperador Yongle ket nangbangon ti Yan a kas ti maysa a maikadua a kapitolio ken ninagananna manen ti Beijing, inpatakderna ti Maikaluya a Siudad, ken nangisubli ti Nalatak a Kanal ken ti kinapangruna dagiti imperial a panagsubsubok kadagiti opisial a panagidutok. Isu ket nanggunguna kadagiti agsupsuporta kaniana nga eunuko ken nagpatrabaho kaniada a kas mangsuppiat a timbeng dagiti Confuciano nga eskolar-burikrata. Ti maysa a, Zheng He, ket nangidadaulo kadagiti dakkel a pito a panagbanniaga ti eksplorasion iti Taaw Indiano ken ad-adayo pay a kas ti Arabia ken ti aplaya ti Aprika.
Delhi
Ti Delhi (pannakabalikas Dillee in Hindi), ket opisial a ti Nailian a Kapitolio a Teritorio ti Delhi (NCT) a mairaman ti Indiano a kapitolio; ket isu ti maikadua a kadakkelan a metropolis ti India kalpasan ti Mumbai. Nga adda ti populasion iti 16.7 a riwriw idi 2011, ti siudad ket isu ti maikadua a kaaduan ti populasion a metropolis idiay India ken maika-8 a kaaduan ti populasion a metropolis iti lubong. Ti NCT ken ti urbano a rehionna ket naikkan ti naipangpangruna a kasasaad iti Nailian a kapitolio a Rehion (NCR) babaen ti maika-69 a panagpasayaat a tignay ti 1991 iti Indiano a batay-linteg. Adda dagiti gangani a 22.2 a riwriw nga agtataeng idiay kalatakan nga urbano a lugar ti NCR, a mairaman dagiti kaarrubana a siudad tiBaghpat, Gurgaon, Sonepat, Faridabad, Ghaziabad, Noida ken Kalatakan a Noida ken mairaman pay dagiti babbabassit a kaasideganna nga ili, ken adda dagiti gangani a 22.2 a riwriw nga agtataeng.
Malangas
Ti Malangas ket maysa a maika-3 a klase klase nga ili iti probinsia ti Zamboanga Sibugay iti Filipinas.
Ming a Dinastia
Ti pannakaipangato dagiti baro nga emperador ken dagiti baro a sangkatipunan ket nangpabassit kadagitoy a kalabesan; ti pannakatiliw ti Zhengtong Emperor idi las-ud ti 1449 a Didigra ti Tumu ket napno a nangipatingga kadagitoy. Ti imperial a marina ket napalubosan a matnag iti pannakataripato bayat a ti naipapilit a panagobra ket nangipatakder ti Liaodong a bakud ken nangikapet ken nagsammaked ti Nalatak a Diding ti Tsina iti agdama a moderno a pormana. Dagiti adu ti pannakaisakupna a senso ti intero nga imperio iti tunggal duapulo a tawen, ngem ti essem a mangliklik ti panagobra ken dagiti buis ken ti kinarigat a mangipenpen ken mamngrepaso kadagiti adu unay nga arkibo idiay Nanjing ket nanglapped kadagiti husto a bilbilang. Dagiti karkulo para iti populasion ti naladaw a Ming ket agdumaduma manipud ti 160 aginggana ti 200 a riwriw, ngem dagiti nasken a rentas ket napespes manipud kadagiti pateg ti bassit ken basbassit a bilbilang dagiti agtaltalon idi adadu pay a napukpukaw manipud kadagiti opisial a rehistro wenno "insagutda" dagiti dagada kadagiti saan a nabuisan a eunuko wenno dagiti templo. Dagiti Haijin a linteg a mangikeddeng a mangsalaknib kadagiti aplaya manipud kadagiti "Hapon" a pirata ket embes a nangaramid kadagitoy iti mannakaw ken pirata.
Babaen ti maika-16 a siglo, nupay kasta, ti panagpadakkel ti Europeano a pagtagilakuan – urayno naiparparit kadagiti isla nga asideg idiay Guangzhou a kas ti Macao – ket nangiwarwaras ti Columbiano a Panagsinnukat kadagiti apit, mulmula, ken dagiti ayup idiay Tsina, a nangiyamammo dagiti sili iti Sichuan a panagluto ken ti adu a pannalapataud a mais ken patatas, ket nagpabassit kadagiti panagbisin ken nangpapardas ti idadakkel ti populasion. Ti idadakkel ti panagtagilako ti Portuges, Espaniol, ken Danes ket nagpartuat ti baro a kinaykayat kadagiti Insik a produkto ken nagpataud ti adu a yuumay ti Hapon ken Amerikano a pirak. Daytoy a kaadu ti sebbangan ket nangpalubos ti Ming a mangliklik ti panagusar ti papel a kuarta, a nangrugian ti nakaro nga ibubussog idi las-ud ti 1450 a tawtawen. Bayat a dagiti tradisional a Confuciano ket simmuppiat kadagiti kastoy a prominente a papel para iti komersio ken dagiti baro a kabaknang a pinartuatna, ti heterodoksia nga inpayam-ammo baban ni Wang Yangming ket nangpalubos ti ad-adu a masakbayan a panagkukua. Dagiti immuna a nagballgi a reporma ni Zhang Juzheng ket naipaneknekan a a nakadadael idi ti maysa a panagbuntog ti agrikultura a gapuanan babaen ti Bassit a Panawen ti Yelo ket nasabtan idi dagiti annuroten ti Hapon ken Espaniol a nangipardas a nangputed kadagiti paayan ti pirak a kamasapulanen dagiti agtaltalon tapno mabayadanda dagiti buisda. Naitipitipon kadagiti pannakapaay dagiti apit, lay-layus, ken epidemiko, ti dinastia ket naikedkeddeng a napukawna ti Bilin ti Langit ken narebba sakbay ti panagraut ti rebelde a daulo a ni Li Zicheng ken ti Manchuria.
Mark Twain
Ni Samuel Langhorne Clemens (Nobiembre 30, 1835 – Abril 21, 1910), wenno makunkuna pay a Mark Twain ket maysa a mannurat. Ti novela a Dagiti Pinagsubok ni Tom Sawyer ken ti simmaruno Dagiti Pinagsubok ni Huckleberry Finn ket dua kadagiti kangrunaan a sinurat na.
Delhi
Ti Delhi ket naam-ammuan a daytoy ket nagtultuloy a nataengan manipud idi maika-6 a siglo BC. Iti amin a pakasaritaanna, ti Delhi ket nagserbi a kas ti kapitolio kadagiti pagarian ken imperio. Daytoy ket rinaut, nasamsamen ken nabangbangon manen kadagiti adu a beses, a naisangsangayan idi Mediebal a panawen, ken isu nga ti moderno a siudad ti Delhi ket maysa a rimpuok kadagiti adu a siudad a naiwarwaras ti ballasiw ti metropolitano a rehion. Ti Delhi ket namatpatian pay nga isu ti sitio ti Indraprastha, ti naisalaysayan a kapitolio ti Pandavas idi las-ud ti Mahabharata. Ti Delhi ket nagungar manen a kas maysa a nangruna a politikal, kultural ken komersio a siudad iti igid dagiti paglaklakuan a dalan a nagbaetan ti amianan a laud ti India ken ti Tanap ti Ganges kalpasan ti panagungar dagiti Delhi a sultanato. Daytoy ket ibalbalayanna dagiti adu a taga-ugma ken mediebal a monumento, dagiti arkeolohiko a sitio ken dagiti tidda.
Camalig
Ti Camalig ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Albay iti Filipinas.
Dagiti bagi ti danum ti Azerbaijan
thumb|300px|Aplaya ti [[Baybay Kaspio idiay Hovsan.]] Dagiti bagi ti danum ti Azerbaijan ket napormada kadagiti napaut a heolohiko a paset ti panawen ken nakaro anagbaliw iti amin a paset iti dayta a paset ti panawen. Daytoy ket partikular a naebidensiaan babaen dagiti tidda dagiti taga-ugma a karayan a mabirukan iti amin a parte ti pagilian. Ti sistema ti danum ti pagilian ket agtultuloy nga agbalbaliw babaen ti impluensia dagiti masna a puersa ken dagiti inpakaammo iti tao nga aktibidad iti industria. Dagiti artipisial a karayan (dagiti imburnal) ken dagiti waig ket parte ti sistema ti danum ti Azerbaijan.
Delhi
Idi 1639 AD, ti Mughal nga emperador ti Shahjahan ket nangbangon ti baro a nadidingan a siudad idiay Delhi a nagserbi daytoy a kas ti kapitolio ti Mughal nga Imperio manipud idi 1649 aginggana ti Rebelion ti 1857. Ti Britaniko ken natiliwna ti Delhi babaen idi 1803 ken ni George V ket nagirangarang idi 1911 a ti kapitolio dagiti natengtengngel ti Britaniko a paset ti India ket ti Delhi. Ti baro a kapitolio a siudad, ti New Delhi, ket nabangon idi idiay abagatn ti daan a siuda idi las-ud ti 1920 a tawtawen. Idi nakagun-od ti India ti panakawayawaya manipud iti Britaniko a turay idi 1947, ti New Delhi ket nairangarang a kas ti kapitoliona ken tugaw ti gobierno.
Camalig
Dagiti baranggay
Ti Camalig ket politikal a nabingbingay iti 50 a barbaranggay.
• Anoling
• Baligang
Dagiti bagi ti danum ti Azerbaijan
Ti hidrograpia ti Azerbaijan ket batayan a maitagikua iti labneng ti Baybay Kaspio.
Dagiti karayan
thumb|300px|Ti maysa a mapa ti pagayusan a labneng ti [[Baybay Kaspio a pagayusan amin dagiti karayan idiay Azerbaijan.]] thumb|300px|Ti [[Kura (Babay Kaspio)|Kur ken ti Aras ket dagiti kaatiddogan a karayan iti Azerbaijan ken ti labneng a pagayusanda ket sakupenna iti kaaduan iti pagilian.]] thumb|300px|Ti [[Karayan Aras iti igid ti pagbeddengan ti Iran iti Nakhchivan, Azerbaijan.]] Dagiti karayan ket mangporma iti kangrunaan a parte ti sistema ti danum ti Azerbaijan. Adda dagiti 8,359 a karayan iti nadumaduma a kaatiddog iti kaunegan ti Azerbaijan. Kadagitoy a 8,188 a karayan ket basbassit ngem iti kaatiddog. Dagiti 24 laeng a karayan ti sumurok iti iti kaatiddog.
Dagiti kadakkelan a karayan nga agayus iti pagilian ket:
Sistema ti karayan
Dagiti karayan idiay Azerbaijan ket mabalin a mabingbingay kadagiti tallo a grupo: