cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qikiqtaġruk
Qikiqtaġruk (Naluaġmiutun: Kotzebue) iniqpauruq Tannapta Nunaan ni. Alaaskaġmi Northwest Arctic Borough-mi iñuguqtuq. 3,102 iñuqaqtuq qikiqtaġruŋmi (2020). Akuqtuq All-America City award.
Marialaq
Mariiaq Nuna (Марий Эл) iñuguqtuq Rossiya.
Uqautchit
Uqautchiq taluġnaitchuq uqaguruq.
Piŋasukipiaq qulit
Piŋasukipiaq qulit
Altai
Altai (Алтай) nunauruq Uruusimi.
Kraisimaġvik
Kraisimaġvik naagga Aŋayuqpałiq (Taniktun: Christmas)
Buryatia
Buryatia (Буряад Орон) iñuguqtuq Rossiya.
Amauligruaq
Amauligruaq  suli Mitiq (Somateria mollissima)
Sisamakipiaq qulit
Sisamakipiaq qulit
Mitilugruaq
Mitilugruaq (Chen canagica)
Katyaak
Katyaak- iniqpak United States tiguaqtuq uumani Alaska iñuguqtuq, 371 iñuq (2016).
Qianġaq
Qianġaq (Tanŋ. cross fox)
Warszawa
Warszawa (Taniktun: Warsaw) iniqpauruq Puulan mi. 1,744,351 iñuqaqtuq (2015).
Kalmikia
Kalmika nunauruq Uruusimi.
Nunatchiaq
Nunatchiaq, Nunachiam naagaa Kaŋiq iniqpauruq Tannapta nunaan ni, Alaaskaġmi iñuguqtuq. 550 iñuqaqtuq (2020). Atiŋa Naluaġmiumiñ "Buckland".
Kavluutit
Kavluutit, malġuagliaq qulikipiaq
Iñuiñaq atausiq
Iñuiñaq atausiq
Qakmalialuk
Qakmalialuk (Nu) Qaŋmalialuk (Ti), Qakmaliurat (Nu), naakka Qaŋmaliq, iñuurut Qakmalialuit nunaanni kaŋiġñiq Kanatami. Qakmalialukraaqtut.
Taimani, Saliġmiut iñuusuurut Qakmalialuit nunaanni iñugiaktut tuqurutilġataqługu naŋirrutitim 19th Century-mi. Nunataaġmiut inillaktut Saliġmiut Nunaanni 1910s-milu 20s-milu. Paŋmapak Nunataaġmiut uvani makua Uummaġmiut.
Arara
Arara iniqpauruq Parasilaġmi.
Iñuiñaq malġuk
Iñuiñaq malġuk
Iñuiñaq piŋasut
Iñuiñaq piŋasut
Qiŋalik
Qiŋalik (Somateria spectabilis) aŋitluktuq mitqauruq taaqtuġlu qatiqtuġlu. Yurupamilu Salliñiq Amirikamilu Asiamilu ittuq.
Pisukkaaq
Pisukkaaq (Tanŋ. fox)
Malġuk kavluutit
Malġuk kavluutit, tallimaagliaq
Atqasuk
Atqasuk iniqpauruq Tannapta nunaŋan ni Alaaskaġmi iñuguqtuq. 237 Iñuqaqtuq (2016). Atqasuk, Alaaska ġmi kiluliñaini silaliniġmi taġium siñaani (Arctic Coastal Plain) ittuq, sammakiaq piŋasukipiatun (60) miles kiluliani Utqiaġvium. Iluġaan ittuq avtaani National Petroleum Reserve Alaska-mi. Atqasuk nuñaaqirriaq, avatłiqaqtuq 38.9 square miles nunamik suli 3.5 miles immaġmik ittuq suli akuġani. Imaġruaq narvaglu suli Meade Kuuŋa (River) tapkuali nalunainŋutaŋich. Atqasuglu ittuq inillaŋagaat uqaluktuagiŋaraŋarik aluagukaqtuami kavamaptallu suli allat iġluqpaich uunnagutigiŋagaat Utqiaġviŋmilu aŋuyaŋŋaisalu World War II mi aqulliqsaagmanlu.
Naaġaayiq
Naaġaayiq (Rana sylvatica)
Atqasuk
Atqasuŋmiut iñupiuraaqtullu suli Naluaġmiuraaqtullu.
Sipaña
Sipaña nunauruq. Iñiqsiruq 1814. Autaaqtuq 31. Ilipsi iñugiaktuq.
Kapartinu-Palkaria
Kapartinu-Palkaria nunauruq Uruusimi.
Iñuiñaq sisamat
Iñuiñaq sisamat
Aahaaliġñaq
Aahaaliġñaq (Histrionicus histrionicus) mikiruq qaugauruq. Iñuuruq Uruusiġmilu, Salliñiq-Amirikaġmilu, Kalaałłit Nunaannilu, suli Isilaataġmilu. Aahaallitun itchaŋaaqtuaq.
Iŋusiatia
Iŋusiatia (Uruusitun: ГIалгай Мокх) nunauruq Uruusimi.
Yuukan
Yuukan (Taniktun: Yukon) nunauruq Kanatami.
Piatnak
Piatnak (Piatnatun: Việt Nam) una nuna. Iñiqsiruq 1814-mi. Autaaqtuq 31. Iñugiaktut iñuit Piatnami.
Iñuiñaq tallimat
Iñuiñaq tallimat
Iḷisaġvik (Utqiaġvik)
Iḷisaġvik (Taniktun: Iḷisaġvik College) iḷisalluataġviqaqtitchiruq, savaaqallasiñiaġniġmun suli suna sivuniġivlugu iḷisaksraumman iḷisaġviqaqhutiŋ sivunmun suli suaŋŋaktaallavlugu Iñupiat iñuuniaġusiat, Iñupiuraaġnikun, piqpagiraŋich suli piraġausiŋich.
Sivuniġigaa iḷisalluataŋalugi suli iḷitchiḷḷuataŋalugi iḷisaqtitiŋ itquvlugi savaaqaġumiñaqsiḷugich pigiraksraġiraŋiññik North Slope-mi Savaaqaqtitchisuuruat.
Ukpik
Ukpik (Bubo scandiacus) qatiqtuq tiŋmiauruq. Iñuuniaġaqtuq qiyanaġmi.
Mitiq
Mitiq naakka Qaugak (Anas etc. spp.) tiŋmiauruq iñuuruq imiġmilu taġiumilu. Mikitluktuq niġlimiñ. Paqittut iluqaan nunaqpaŋmi, aglaan paqittutchut Antartikaġmi. Niġirut ivgich-nik, iqalumik, suli qupilġunik. Mitqit sauniŋit isaġuata kaŋiŋit mitqutiqaġviuraġisuugait. Illuutillu qilamitautillu tamarra mitigniaġutigisuuraŋit qaŋasaaq.
Igniqauqtuq
Igniqauqtuq suli Tuutalluk igniqauqtuq  (Polysticta stelleri)
Melaka
Melaka iñuguqtuq Malaysia.
Selangor
Selangor iñuguqtuq Malaysia.
Karialia
Karialia nunauruq Uruusumi.
Qavaasuk
Qavaasuk (Somateria fischeri)
Sarawak
Sarawak iñuguqtuq Malaysia.
Negri Sembilan
Negri Sembilan naakka Niaguri Siampilaanaq iñuguqtuq Malaisiami.
Iḷguġniq
Iḷguġniq (Tanŋ. frostbite) Ikiiruq.
Iñuiñaq itchaksraq
Iñuiñaq itchaksraq
Iñuiñaq tallimat piŋasut
Iñuiñaq tallimat piŋasut
Komi Nuna
Kumit Nunaat (Коми) nunauruq Uruusi mi.
Napaaqtum aqargia
Napaaqtum aqargia (Falcipennis canadensis) tiŋmiauruq Salliñiq Amirikaġmi.
Iñuiñaq quliŋuġutaiḷaq
Iñuiñaq quliŋuġutaiḷaq
Tuullik
Tuullik (Gavia adamsii)
Avaatchiqiq
Avaatchiqiq (Ganoderma applanatum) argaiġñaguruq.
Perak
Perak naakka Piarak nunauruq Malaisiami.
Kedah
Kedah iñuguqtuq Malaysia.
Perlis
Perlis iñuguqtuq Malaysia.
Qulikipiaq
Qulikipiaq (North Slope) naakka Tallimak tallimakipiak (Northwest)
Penang
Penang iñuguqtuq Malaysia.
Napaaqtuq
Napaaqtuq nautchiauruq. Ukua una qiruk akutumik. Napaaqtunik makua napuksraqtuġuurut; urgiiłiñik piłaitchut. Ilaŋit tiŋmiat iñuurut napaaqtuġmilu tikiġaġmilu.
Uqaq
Uqaq (Tanŋ. tongue) atuġaqtuq aluqtuni.
Kelantan
Kelantan iñuguqtuq Malaysia.
Iqaluk
Iqaluk naakka qaluk (Kuuvaŋmiutun) niġrutauruq qamma imiġmi. Imaġmiitchuuq.
Amaaġun
Amaaġun, Amaunnaq annuġaaguruq aġnaġmi ukunani Kanata.
Iqaluk
Iqaluich qargutinik pisuugait taavuŋa nuqiłługu qargun kuvrakkaluaq tavra qaaktu-ġuurut; Qaaktuġvik tavra qaaktuġviat.
Terengganu
Terengganu iñuguqtuq Malaysia.
Kavlaq
Kavlaq (Arctostaphylos alpina)
Tinnik
Tinnik (Arctostaphylos uva-ursi) nauriallu aŋutvallu taamna.
Kraimia
Kraimia (Крым) nunauruq Uruusimi naagga Yukrain mi.
Murtuvia
Murtuvia (Uruusitun: Мордовия) nunauruq Uruusimi.
Isuŋŋaq
Isuŋŋaq (Stercorarius longicaudus)
Mianmarraq
Mianmarraq (Utuqqauruq atiŋa: Purmaq) (Mianmarratun: မြန်မာ) una Nuna.
Isuŋŋaq
Isuŋŋaich manniḷisuurut malġuugnik.
Siilvium Nunaŋani Niġrutit Annaumaaġviat
Siilvium Nunaŋani Niġrutit Annaumaaġviat (Naluaġmiutun: Selawik National Wildlife Refuge) annaumaaġvauruq Salliñiq Alaaskaġmi.
Malaisia
Malaisia (Malaitun: Malaysia) una nuna Akunġagni Paktumalu Qaptumalu Asiami. Malairaaqtuġlu naluaġmiuraaqtuġlu. 13 nunaqaqtuq.
Siilvium Nunaŋani Niġrutit Annaumaaġviat
Tunŋavigipluta tamatkuniŋa qaunaksraptitnik suli piqatigipluta Siilvium niġrutinun annaksimaaġvian nakuqsilaaġlugu suli qaunagilugu igliqtillugu suaqłuilaakun taavruma Siilvium kuuŋan salumaluni taunuŋa paaŋanun suli Kuuvaum paaŋani.
Qaqsrauq
Qaqsrauq (Gavia stellata)
Aqargiq
Aqargiq suli Qargiq (Lagopus lagopus)
Siilvium Nunaŋani Niġrutit Annaumaaġviat
Qaliutlu aŋŋutitlu iñuusrugaaġutiŋ, iñugiaksilutiŋlu innayaqtut salumaruami iñuuviŋmikni, suli taamna aŋuniałiq, irrusriq suli aliasrunġisaałiq piviqaġuni. Taatna qiñiqquuraaġlugu suli savaagiyusrilugu, taimma tamanna nuna ittaunġiġuta qaunagigisigikput sila atlaŋułhani. Taamna nuna nautchigisiruq ilagiillautaġuta nunaaqqiurani suli nunaaqqiuram aŋalataiñi, tamaaniġmiunik. Tamaakŋaqtanik, tamaunnaaqataqtuanik, ilisimarit, qanimi nunaligaat, suli atlat nakuuniaqtitchiruat tamatkuniŋa, piŋŋaaruat sumun tikitpan nunaaqqiq unniiñ ilisautrilutiŋ sumik atuġnakkaptitnik, suli igliqtitchilutiŋ itchumiñaqtuamik piññaktaaksraŋatnik kiñuviaġiich nunaqativut.
Sivulliq tikisaksraq
Iñugiaktinniaġlugich atlakaaġiich qaluich suli niġrutit suli irvigisruukkaŋich tamanna annaksimmaviatni nunami, manna kimmutigilugu iłuatluguni ittuksraq avativut suli Nunavut.
Tuvliq
Napallugu suli pitchuksaaġutigilugu puyiasinniałiksraŋa tamanna imiq kuugum suli qalliviich ittuat annagviŋmi tarani.
Piŋayuat
Piviksriġlugich suli pitchuksaaġlugich tarani iñuuniaqtuat aŋuniaġutiŋ katitchiñiaqtuksrat tarani annagviŋmi.
Siŋapura
Siŋapura una Nuna.
Siilvium Nunaŋani Niġrutit Annaumaaġviat
Tallimanat
Piviqaqtillugich, pitchuksaaġlugich ilitchuktuat ilisautilugich taluġnałhatigun makua niġrutit suli iñuuniałiqput maani nunaptitni suli avatiptitni.
Itchaksrat
Taatna ittillugu tugluaqsimaaġlugu iñuuniałiŋat qaŋavak taimakŋa tarani iñuuniaqtuat annagviŋmi.
Kaaputia
Kaaputia (Taniktun: Cambodia, Kaaputiamiutun: កម្ពុជា) una Nuna Asia-ittuq.
Siilvium Nunaŋani Niġrutit Annaumaaġviat
Tallimat malġuk
Tugluaqsimaaġlugu suli napallugu ilumutun uqałiksraqput katiluta uqaaqsiyupta tamarrumuuna nunakun Qaunaksriqatiuptitnun taavakŋa ittuaniñ, naaqaa maliġutaksraptitni savaktuat, unnii iñupiaqatiuptitnik. Naaqaa makua Qaukłiuraġikkavut nunaaqqiuraptitni. Suli tamatkua sunik tasramma napapchiañiaqtuat.
Imnaiq
Imnaiq (Ovis dalli) naagga Ipniaq niġrun taamna.
Siilvium Nunaŋani Niġrutit Annaumaaġviat
Tallimat piŋasut
Sivunniuġuta qanuġli iñuuniaqsałiksraptitnik uvva silavut atlaŋuqman maani iñuuniaġviptitni.
Pautat
Selawik National Wildlife Refuge Selawik National Wildlife Refuge Selawik National Wildlife Refuge Refuge faunique national de Selawik Селавик (национальный резерват дикой природы)
Paatchuktuurat
Paatchuktuurat (Taniktun: Little Dipper, sivunġa: "qallun mikiruaq"; Latin-tun: Ursa Minor, sivunġa: "akłaq mikiruaq")
Sabah
Sabah iñuguqtuq Malaysia.
Afyonkarahisar
Afyonkarahisar iñuguqtuq Turkey.
Aydın
Aydın iñuguqtuq Turkey.
Amaaq
Amaaq iḷġavauruq nautchiaġmi.
Iñupiallu Tanŋiḷḷu Uqaluŋisa Iḷaŋich
Iñupiallu Tanŋiḷḷu Uqaluŋisa Iḷaŋich (Naluaġmiutun: Abridged Inupiaq and English Dictionary) uqaluruq Paniattaam.
Uqallallaqqaaġun
"Isummatigivlugi Iñupiatun uqallasisukłutiŋ iḷisaqtuat, ukua maqpiġaat taiñiqaqtuat Iñupiallu Tanŋiḷḷu Uqaluŋisa Iḷaŋich savaagurut. Innasiñiik maqpiġaaqaġurraqsiŋarut iḷisaqtuat taimaŋŋa 1970-miñ isagutisaqsimammata Iñupiatun miŋuaqtuqtuat Utqiaġviŋñi, aasiisuli maani Iñupiatun iḷisaqtuat University of Alaska-mi 1971 miñqaŋa. Ukua maqpiġaat naatkaptigiŋ atuġumiñaqsivḷugich iḷisaqtuanun quviasuutigigivut uvagut Alaska Native Language Center-mi savaktuanii.
Mannik
Mannik (Taniktun: egg). Iñiqtaġigaa tiŋmiatim mannik.
Iñupiallu Tanŋiḷḷu Uqaluŋisa Iḷaŋich
Uqallallaqqaaġun
Ukua maqpiġaat piŋasunik avgutiqaqtut. Sivulliq avgun imaqaqtuq Iñupiat uqaluŋisa maŋŋuŋiññik taniktun mumiŋaraanik. Qitiqłiġmiasii avgunmi Iñupiat uqaluŋisa akunniġutiŋich taniktun mumiŋaraat ittut. Aasiiḷi aqulligmi avgunmi tanŋich uqaluŋich Iñupiaqsiŋaraat inmiut.
Samma miksraułługu 3400 lñupiat uqaluŋisa maŋŋuŋich maqpiġaamiittuat iñugiaktigirut, aasiisuli tainnatun iñugiaktigiruanik tanŋich uqaluŋiñik imaqaġmiuq. Iñupiat uqaluŋisa akunniġutiŋich ukunani maqpiġaani ittuat 162-gurut.
Pilipinat
Pilipinat ukua nunat. Manila iñuguqtuq Pilipinat.
Iñupiallu Tanŋiḷḷu Uqaluŋisa Iḷaŋich
Uqallallaqqaaġun
Ukua maqpiġaat samma imaŋi iñugiaktigirut qaaŋiurallaksiññaqługu piŋayutun aktigiruaq imaksrautiŋisa aŋilhaaġniaqtuat maqpiġaat Iñupiat uqaluŋisigun savaaġirapta paŋmapak Alaska Native Language Center-mi, University of Alaska-mi. Aŋiłhaaġniaqtuat maqpiġaat samma ukiumi 1983-mi naanŋaniaqtut.
Quyanaaġukkikka uvva Larry Kaplan-lu Marie Jane Kayutak Kasak-lu aglaamnik taiguaqłutik iluagmaġaaqłiimmaŋnik. Uvvaaglaan quyanaalluataġukkiga Marie Jane Kayutak Kasak aglautitalluataġmagi maqpiġaat."
Pivsi
Pivsi (Tanŋ. stockfish) niqiruq. Pivsi Iqaluguruq qiruq Iñigaa.
Nauyavasugruk
Nauyavasugruk (Larus hyperboreus)
Aglaun
Aglaun (Tanŋ. pencil) atuġaqtuq aglaktuni.
Igaapiaq
Igaapiaq  (Tanŋ. boiled meat)
Qargi
Qargi ukua aŋiłallaktuq Yupiillum Iñupiallum Tagihitatillum iglua Alaaskaġmi. Maani, aŋutit iñiqsirut umiaŋat, iłuaqsirut suġusiŋat, ivvaqtut, iḷiḷgaat iḷisautirut, uamittut, niġirut, suli iḷisaurrirut inillaaniŋaruaŋallu atuutillu.
Tailan
Tailan naakka Tailanni Umialgutianna (Tailanitun: ราชอาณาจักรไทย) una nuna Akunġagni Paktumalu Qaptumalu Asiami. 69,648,11 iñuqaqtuq (2022). Tailaniraaqtut.
Purunai
Purunai naakka Purunai Taruusalamaq (Malaitun: Negara Brunei Darussalam, Jawi: نݢارا بروني دارالسلام‎) una nuna.
Nauyatchiaq
Nauyatchiaq (Larus canus) nauyyauruq.
Izmir
Izmir iñuguqtuq Turkey.
Denizli
Denizli iñuguqtuq Turkey.
Aatqan
Aatqan argaauruq. Kavluruq argak aglaan aŋmatchuq.
Mitten
Natiq Kuriaq
Natiq Kuriaq (Kuriatun: 대한민국) una Nuna. Natiq Kuriaq 51,313,145 iñuqaqtuq (2021)
Immuk
Immuk naaga miluk (Naluaġmiutun: milk) una qatiqtuq imiq niqaurullu. Iñukpalliktuq immuliviŋmilu milluŋmilu.
Nippan
Nippan suli Yapaan (Nippanitun: 日本) una Nuna.
Uqpiŋñaq
Uqpiŋñaq (Viburnum edule) nauruq Kanatamilu Salliñiq Tannapta Nunaannilu. 2 m (6.5 isigait) takiruq.
Ivgun
Ivgun (Taniktun: towel)
Quaq
Quaq (dl: Qurrak ) (Taniktun: raw frozen meat or fish) una niqipiaq naakka iqaluk, niġiraqsrauruq aiparuq suli aikuruq.
Nauyavvaaq
Nauyavvaaq (Larus argentatus)
Tuva
Tuva (Тыва) nunauruq Uruusimi.
Paunġaq
Paunġaq (Empetrum nigrum) taaqtuq nauriauruq. Akutuŋat 3–6 m (1⁄8–1⁄4 inch) takirut.
Manisa
Manisa iñuguqtuq Turkey.
Uşak
Uşak iñuguqtuq Turkey.
Intunisia
Intunisia (Intunisiamiutun: Indonesia) una Nuna. Intunisia Asia-ittuq. 270,203,917 iñuqaqtuq. (2020)
Nigiq Asitiaq
Nigiq Asitiaq (Asitiatun: Цæгат Ирыстон) iñuguqtuq Uruusiġmi. Ukua nunaŋa uumiŋa.
Iqirgagiaq
Iqirgagiaq, Qargagiaq, Igirraq (Xema sabini) nauyyaguruq. Iqirgagiaq mikiruq.
Iqalugaq
Iqalugaq (Arctogadus glacialis)
Suvasia
Suvasia nunauruq Uruusimi.
Khakassia
Haukassiq (urrus. Хакасия) iñuguqtuq Rossiya.
Iñuk
Iñuk (Malġuk: iññuk, iñuit).
Punniq
Punniq naakka qaqqiaq (Kuuvaŋmiutun) niqiruq. Iñiqsiruq palauvamik suli imiġmik.
Qiġñiqtaq
Qiġñiqtaq (Vulpes vulpes)
Qaqisaq
Qaqisaq (Tanŋ. brain)
Aivġich nauyaŋat
Aivġich nauyaŋat (Fulmarus glacialis) tiŋmiauruq taġiumi. Iñuuruq nigiġmi, aglaan ilaanigguuq, salapqiqsuq Nutaaq Siilaataġmi. Qatiqtaatuġlu, qirġiaqtaatuġlu, naakka iluġani qirġiaqtaatuġlu.
Artvin
Artvin iñuguqtuq Turkey.
Tuunġaaġruk
Tuunġaaġruk naakka Killalik (Melanitta deglandi) taaqtuq mitiguruq.
Annivik
Annivik una uvluq naagaa ini.
Muğla
Muğla inauruq Turkey-mi.
Altai Nuna
Altai Nuna (Алтай) iñuguqtuq Rossiya.
Naluaġmiutun
Naluaġmiutun uqautchiq (Naluaġmiutun: English) naagga Taniktun uqautchiq uqautchauruq. Paŋmapak iñugiaktut naluaġmiuraallasuurut Alaaskami.
Paikal Nuna
Paikal Nuna (Забайкальский край) iñuguqtuq Rossiya.
Iñupiat Ilitqusiat
Iñupiat Ilitqusiat
Bhumibol Adulyadej
Bhumibol Adulyadej (5.12.1927 - 13.10.2016) Bangkok, Thailand.
Siasnia
Siasnia (Uruusitun: Нохчийоъ; Siasniiatun: Нохчийчоь) nunauruq Uruusimi.
Aanaakłiq
Aanaakłiq (Coregonus nasus)
Iqalukpik
Iqalukpik naakka qalukpik (Kuuvaŋmiutun) (Salvelinus alpinus) iqaluruq qamma nigliñaqtuġmi imiġmi. Iñuit iqalukpigaqtut Kivalliñiġmi.
Qavvik
Qavvik (Gulo gulo)
Anna Netrebko
Anna Netrebko (18-09-1971) Uruusiġlu Ausitiraġmiullu atuqtuuraqtauruq.
Qavvik
Matkua tumit maliġuaġlugich aŋusaġlakput qavvik.
Kisirrutit Qaaktuġviksun
Kisirrutit Qaaktuġviksun
Kamchatka Krai
Kamchatka Krai (Камчатка) nunauruq Uruusi mi.
Piarm Nunaa
Piarm Nunaa (Пермский край) nunauruq Uruusi mi.
Krasnutaa Krai
Qupan  (Кубань) iñuguqtuq Rossiya.
Stavropol Nuna
Stavropol Nuna (Ставропольский край) iñuguqtuq Rossiya.
Qaqqulaaq
Qaqqulaaq (Naluaġmiutun: pilot bread, cracker, hardtack) muqpaurauruq iñiqsiruq palauvamik, imimik, suli iḷaanni, taġiuq. Atuġaqtuq igligtuutiġmi. Qaqqulaaq kamanaqtuq nauttaqtuutauruq iñulimauraġmiñik.
Tuutaq
Tuutaq
Iqalugruaq
Iqalugruaq naakka Qalugruaq (Oncorhynchus tshawytscha)
Haparovsk Nuna
Haparovsk Nuna (Хабаровский край) iñuguqtuq Rossiya.
Qatiqtaaq
Qatiqtaaq kalauruq.
Krasnuyaaskaq Krai
Krasnuyaaskaq Krai (Красноярский край) iñuguqtuq Rossiya.
Anqii Nuna
Anqii Nuna (Приморский край) iñuguqtuq Rossiya.
Iḷḷaatqusiq
Iḷḷaatqusiq naagga qiŋaġluk (Taniktun: porcupine) niġrutauruq.
Immulivik
Immulivik (Malġuk: Immuliviik / Piŋasut: Immuliviich) (Bos taurus) aŋiruq niġrutauruq. Immum iñukpalliqtuq.
Astrahan Nutanut
Astrahan Nutanut iñuguqtuq Rossiya.
Niġrun
Niġrun naakka niġrugauraq (pl: Niġrutit) (Tanŋ. animal)
Naisuuraulutiŋ suli illutiŋ uŋasikpaŋilluni maqiniŋanin, aglaan aksiutauniaŋitchuq aŋiruami inaani. Aksiutauniaqtuat tamatkuanuŋa immam ataaniittuat qupilġut qailuni aqiyaulaaqtuamin imaqmin qairuamin makpiġarianiŋaruanun savaat tamaani inimi illutik suli naisuurauluni inniaġnigaat. Qanittuat qaaŋanin qupilġut aksiutauniaqtut niuqtuqtit aqiyaanin taimuŋaaġlaan taaptumani inimi. Aktilaalaruamik aksiuġniŋnik iqaluich inuġiaqniŋi (ilaulugiluguuq qaaŋiqsaaqsinaqtuat iqaluich) piniaŋinasugigaat. Aglaan inugiakittuat iqaluich aniqniagaluaqtut naagga tuqutillutik nappaiŋaisa, illuqaisakuvsaq tamaaniituat allakuaġutik iġḷauniaqnasugigai aasii aksiutauŋillutik. Aksianiŋi iluqaisakuvsak ukiumi iqaluich ittuat nailuni suli tukutchinailuni, piiluni aktilaalaruamik aksiunmik ukuimi ittuat iqaluich. Aksiutauniŋi iqaluich iñuuniaġviat qutchillghaaqniaqtuq qitqaniittuaq Beaufort Sea-m sinaani, inniŋi navrat suli kuugit iqaluit atuuġuuraŋat ukiumi.
Iḷaannigguuq aŋuniaġuuruat niġrutinik (tuttut, iqaluich, qaugaich, natchit, aiviġit, aġviġit, nanut) aŋuniaġuukkatiiŋ aksiayumiñaġaich niuqtuqtuat, aglaanguuq aŋuniaġaġiaġmiut, suli iḷaŋŋaviñaġniaŋiñmiut iñugiaktilaagich inna ukiumi atausimi. Uaŋŋamiñ saġvagman niġrutiqaġuuruq.
Salummaqługu augiyaqługu tippakkumiñaiyaqługu niġrun augulaaġami tippayuktuq.
Niġrutit paksralasuurut sunik paqitchigamik. Niġrun tuqulluataŋitchuni iñuutchagnisuugaat.
Niqsat
Niqsat (Tanŋ. sea animals, marine mammals)
Iqaluich
Iqaluk (sg) / Iqaluuk (dual) / Iqaluich (pl) (Tanŋ. fish)
Iqaluaqpak
Iqaluaqpak naakka Qaluaqpak (Salvelinus namaycush) iqaluruq. Iñuuruq narvat Nigiq-Amirikami.
Niġrun
Tiŋmiat
Tiŋmiaq (Tanŋ. bird)
Uyaġak
Uyaġak suli iyaġak (Naluaġmiutun: rock)
Amaġuq
Amaġuq (Canis lupus subsp. occidentalis)
Puuġutuqtut iñuich amaqqunun.
Vologtanken Nutanut
Vologta Nuna iñuguqtuq Rossiya.
Kaviqsaaq
Kaviqsaaq kalauruq.
Amaqtuuq
Amaqtuuq (Oncorhynchus gorbuscha)
Aŋutvak
Aŋutvak naakka Aŋurvak (Arctostaphylos rubra, Arctostaphylos alpina ssp. rubra ) nauriauruq Yurasiaġmilu Salliñiq Amirikaġmilu Kanatamilu Kalaałłit Nunaannilu. Aŋutvait kimmigñaġniñ aŋirut.
Niġrutit siiġñaŋatuġuurut (nannut, tuttut, etc). Ukua tiŋmiallum tulugallum niqia uumiŋa.
Aŋutvait atuġaqtuni revegetation-nik nakuuruq.
Pikuktuuq
Pikuktuuq (Coregonus pidschian)
Ivisaappaat
Ivisaappaat (Naluaġmiutun: Ambler) iniqpauruq Tannapta Nunaan ni Alaaskaġmi; iñuguqtuq uvani. 274 iñuqaqtuq (2020). Ukua 138 miles akunġagni uttumalu qaptumalu Qikiqtaġruŋmi suli 30 miles Isiŋnaġmi kanani. Paŋmapak apqutitchut Ivisaappaanmun; iluqatiŋ atuġaqtut tiŋŋutilu umiaġlu tikiññiaqtuni uvani.
Inillaaniŋaruat
Ivisaappaam atiŋa Naluaġmiumiñ iñukpalliktuq James M. Ambler, piḷaktuqti kakkaaqtuq tavra umiaŋa naniqtuq sikumi 1881-mi. Ambler inillaktuq 1958-mi, Isiŋnaġmiullu Kuuvaŋmiullu aŋalarutiqamik ataaqsaqhuta iqaluichiłunilu aŋŋutiłunilu napaaqtutiłunilu. Una alġaaniqsaalivik qanittuq, Onion Portage-mi ittuq. Una tuyuutiliqivik amani inillairuq 1963-mi. Iniqpak kanŋuuruq 1971-mi. Maniiḷaq nalautchaqtuq; una kamanaqtuq suluiḷaq puuvraqtuq kivva suli tikiññiaqtuq Ivisaappat-mi.
Asiaġruaq
Asiaġruaq (Solanum tuberosum) nauriallu niqilu taamna.
Prjansk Nutanut
Prjansk Nuna iñuguqtuq Rossiya.
Pelgorotken Nutanut
Pelgorotken Nutanut iñuguqtuq Rossiya.
Ivisaappaat
Iḷisaurrun
Aglagviqaqtuq Ivisaappaanni. Ivisaappaam Aglagviŋa atiqaqtuq. Naluaġmiumiñ "Ambler School". 7 iḷisaurriqaqtuq suli 69 iḷisaqtuaqaqtuq.
Aglautirut qutchiksut
93F-miñ -74F-mun
Nataaġnaq
Nataaġnaq (Liopsetta glacialis, Pleuronectes glacialis & stellatus) iqaluruq nigiq-taġiuġmi ittuq.
Uvlatimiraq Uvlastaq
Uvlatimiraq Uvlastaq nunauruq Uruusi mi.
Ivanuvu Uvlastaq
Ivanuvu Uvlastaq nunauruq Uruusi mi.
Siksrik
Siksrik  (Urocitellus parryii)
Qupilġut
Iluqaan Qupilġut
Qupilġut-mun A-miñ T-mun.
T
Insect Inseto
Irkutsken Nutanut
Irkutsken Nutanut iñuguqtuq Rossiya.
Kimmigñaq
Kimmigñaq (Kuuvak: Kikmiññaq) (Vaccinium vitis-idaea) nauriauruq Nunaviŋmi. Kimmigñanik upinġaksraq pukuktuat pakikł̣ugu aniu.
Tulugaq
Tulugaq, tiŋmiaġruaq, naakka naqtuyuuq (Corvus corax) una aŋiłallaktuq, taaqtuq tiŋmiaq. Iñuuruq salliñiġmi.
Uruusitun atchagat
Uruusiq atchagat (Uruus. русский алфавит) Atchagat ittut Uruusiġmiñ uqautchiġmiñ. Uruusitun atchagat 32 agla qaqtuq.
Kyrillisches Alphabet
Niġrutiqaġvik
Niġrutiqaġvik (Tan. zoo)
Quyyavik
Quyyavik (Tanŋ. Thanksgiving, November)
Ikii
Ikii sagniuruq.
Volgagratken Nutanut
Volgagratken Nutanut iñuguqtuq Rossiya.
Kaliningratken Nutanut
Kaliningratken Nutanut iñuguqtuq Rossiya.
Kiruvaq Uvlastaq
Kiruvaq Uvlastaq nunauruq Uruusimi.
Kiiñaqvak
Kiiñaqvak naakka Atchiiniq kuuruq Salliñiq Alaaskaġmi. 125 miles (201 km) takiruq. Kiiñaqvaum atiŋa iñukpalliqtuq John Bremner, una igliqtuqti, kiiñaqvagmuktuġaa.
Arriḷiun
Arriḷiun
Taiñġuraq
Taiñguraq (Naluaġmiutun: vowel)
Agnez Mo
Agnes Monica Muljoto - (Agnes Monica/Agnez Mo) (Iñupiatun taiñiq: Agniq Mu) (1-7-1986), Yakarta, Intunisia. Atuqtauruġlu kanaakkiurauruġlu
Katitaġnaq
Katitaġnaq (Rosa acicularis) (Kuuvaŋmiutun: Kakitḷaŋnaq) nautchiallu nauriallu taamna. Salliñiq Asiamilu Yurupamilu Amirikaġmilu ittuq. Agliruq 1–3 m-mun... Akutuŋat 7–14 cm takirut... suli kaviaqtuq naakka qatiqtuq. Nutaqqat katitaġnat qiġñiqtut.
Siku
Siku (pl: Sikut) (Taniktun: ice) qiqumaruq imġuruq.
Kaluga Uvlastaq
Kaluga Uvlastaq nunauruq Uruusi mi.
Atausiq
Atausiq naakka inuilaq kisirrutauruq.
Katitaġnaq
Igruŋnaq
Igruŋnaŋat kaviqsut. 10–15 mm takirut.
Puyyuugaurak
Puyyuugaurak (Tan. tweezers)
Nunavik
Nunavik naakka natiġnaq ukua nutapigagiñ auanami. Napaaqtuitchuq.
Piŋasut
Piŋasut naakka piñasrut kisirrutauruq.
Isaġuq
Isaġuq atuġaqtuq tiŋmiruni. Tiŋmiat isaġuqaqtut.
Misiqqaaqauraq
Misiqqaaqauraq (Motacilla flava)
Malġuk
Malġuk kisirrutauruq.
Trojany
Trojany iniqpauruq Puulanni.
Itiġiaqpak
Itiġiaqpak (Mustela vison)
Qiruk
Qiruk
Tuttuvak
Tuttuvak, Tiniikaq, Tuttavak, naagaa Muusaq (Alces alces) taaqtuq aŋiruq aŋŋutauruq Salliñiq-Amirikaġmilu, suli Yurasiamilu.
Northwest Arctic Borough
Northwest Arctic Borough
Qaaq
Qaaq (Tanŋ. Marijuana)
Uugaq
Uugaq (Boreogadus saida)
Tallimat
Tallimat
Qiruk
Paqittuq napaaqtuġmi.
Atqasugiksuaq
Atqasugiksuaq (Taniktun: Fairbanks) manna iniqpak Alaasika mi.
Itchaksrat
Itchaksrat
Sisamat
Sisamat
Iqalusaaq
Iqalusaaq (Coregonus sardinella) iqaluguruq qamma Kurgit, suli Imit.
Nunaaqqiq
Nunaaqqiq (Taniktun: village, community) mikiruaq iniqpauruq. Iñutim nappairuq.
Atiqausiq
Atiqausiq (Taniktun: noun) uqaluuruq aglaan atiguruq suġaliġmi (niġrutit, iñuich, etc).
Tallimat malġuk
Tallimat malġuk
Tittaaliq
Tittaaliq (Lota lota) iqaluruq. Sikumi ataaniruq.
Qaaktaq
Qaaktaq (Coregonus autumnalis) iqalauruq Qulliġmilu Alaaskamilu Kanatamilu.
Kisaġvik
Kisaġvik naakka Aŋkuziq (Naluaġmiutun: Anchorage) iniqpauruq Alaaskami. 291,247 Iñuqaqtuq (2020). Aŋitluktuq allaŋŋuqtuamiñ.
Tuttuqpak
Tuttuqpak (Equus caballus)
Tallimat piŋasut
Tallimat piŋasut
Kivalliñiq
Kivalliñiq nunaqqiuruq Iñupiat Nunaanni Tannapta Nunaŋanni Alaskami. 383 iñuqaqtuaq (2016-mi).
Manik kaviqsuaq
Manik kaviqsuaq (Taŋ. gold)
Akłaq
Akłaq (Ursus arctos) aŋiruq aŋŋutauruq. Paqittuq Yurasiaġmilu Nigiq-Amirikaġmilu. Tiŋuŋnaqtuq.
Quliŋŋuġutaiḷaq
Quliŋŋuġutaiḷaq kisirrutauruq.
Sii
Sii (Stenodus nelma) iqaluruq. Kurgit Kulaq Qikiqtaġruŋmi-ittuq. Iñuruuqmiuq Nigiq Amirikaġmi.
Qulit atausiq
Qulit atausiq
Qulit piŋasut
Qulit piŋasut
Akimiaġutaiḷaq
Akimiaġutaiḷaq
Aasivak
Aasivak naakka aasrivak (Taniktun: spider) qupilġuuruq. Aasivaich iriqaqtullu niuqaqtullu tallimat piŋasunik suli niuqaqtut tallimat piŋasunik.
Siulik
Siulik (Esox lucius)
Qulit malġuk
Qulit malġuk
Ukallisugruk
Ukallisugruk (Lepus othus)
Ukalliatchiaq
Ukalliatchiaq (suli ukałłiatchiaq), Ukalliq (Lepus americanus)
Qulit
Qulit
Laugviik
Laugviik nunaqqiuruq Iñupiat Nunaani Alaska mi Tannapta Nunaanni. 156 iñuqaqtuq (2016-mi).
Ukalliq
Ukalliq (Oryctolagus cuniculus)
Tuttu
Tuttu (Taniktun: caribou) aŋŋutauruq qatiqtuġlu tiŋukpalaaqtuġlu. Igutchakuluuraq iqisigipiaġataġak siqiññaaġiksikulugman. Tuttum papaaŋa taamna puuŋa nuġġaiyaam.
Tuttum iŋaluaŋit imaiyaqługit, salummaqługi, uułługit, tavra amiliññiuqługu; qaunnałhiñaq, iŋaluaŋata qaunnaŋa. Tuttut qaunnaŋiññik iluġutiŋiññik, itchauraŋit nakuaŋigguuq tamarra. Tuttum nutaam imiġaŋa aarigaa. Nuġġaum, tuqumman, aqiaġuaniittuaq tamarra ituk niġiñaqtuq.
Tuttut niqiŋi sauvlugit nalunaiñŋutchillaavlugi. Isiŋit alitchailivlugit ikugnaqtut.
Sulukpaugaq
Sulukpaugaq (Thymallus arcticus)
Avu
Avu (Tanŋ. sugar)
Sulukpaugaq
Siḷaŋŋaaliuqługit sulukpaugat amiŋit pisuummirait.
Stary Dwór
Stary Dwór iniqpauruq Puulanni.
Iqsralik
Iqsralik (Aethia cristatella)
Pałuktaq
Pałuktaq suli Kigiaq (Castor canadensis) Aŋŋun-auruq uumani Salliñiq-Amirika. Pałuktaq Tiŋuŋnaguruq. Pałuktaq suliruq uumani Natiq-Amirika, Suami, suli Iuraupiaq.
Uqautitaun
Uqautitaun naakka uqaqsiun (Tanŋ. telephone, telegraph) suġusauruq atuġaqtuq ququaqsiruni iñumik.
Nimiġiaq
Nimiġiaq (Tanŋ. eel)
Nuataaq
Nuataaq iniqpauruq Iñupiat Nunaanni Alaaskaġmi Tannapta Nunaanni-ittuq. 570 iñuqaqtuq (2020 atchiiñiq). Nautaaġmiut suli Napaaqtuġmiut Nuataaġmi iñuurut. Nuataaq una aglagviqaqtuq. Atiŋa ukua "Napaaqtugmiut School".
Tisaantikii Hiinii
Tisaantikii Hiinii (Taniktun: Juneau; Łiŋkitun: Dzánti K'ihéeni [ˈtsántʰì kʼìˈhíːnì]) iniqpauruq Alaaskami. 32,255 iñuqaqtuq (2020). Apqutitchut Tisaantikiimun Hiiniimun.
Niġlinġaq
Niġlinġaq (Branta bernicla nigricans)
Qaqasauraq
Qaqasauraq naakka qaqisauraq (Tanŋ. computer) suġusauruq. Atuġaqtuq iluaqtuni data.
Umiŋmak
Umiŋmak (Ovibos moschatus) aŋŋutauruq Salliñiq Amiarikami.
Aviŋŋaqpak
Aviŋŋaqpak (Rattus norvegicus)
Patiq
Patiq (Tanŋ. candle, bone marrow)
Nuurvik
Nuurvik iniqpak Tannapta Nunaŋan ni Alaasika mi ittuq, 686 iñuqaqtuq (2016). Nuurvik ikpiŋmiittuq, Kuuvaum siñaaniittuq.
Isaġulik
Isaġulik (Tanŋ. angel)
Palatuq
Palatuq (Tanŋ. wind gauge)
Qutliq
Qutliq (Taniktun: Siberian) iñuk taamna. Iñuurut Qulliġmi.
Nimiġiaq (paamġuaq)
Nimiġiaq (Tanŋ. snake) una takiruq, isaġutatchuq paamġuaq. Paqittut iluqaanmi nunaqpaŋmi, aglaan paqittutchut Antartikami.
Qiḷaŋmiutaq
Qiḷaŋmiutaq  naakka Qiḷaŋmiutauraq  (Dicrostonyx groenlandicus)
Ikpaksraq
Ikpaksraq, unnugman, naakka unuaq (Taniktun: yesterday)
Niġlivik
Niġlivik naakka Niġlivialuk (Anser alblifrons)
Qayaġiaq
Qayaġiaq naakka Qayaq umiaguruq. Taniktun sivunġa "kayak" suli iñukpalliktuq Kalaałłimiñ "qajaq".
Kayak
Maŋaqhaaluk
Maŋaqhaaluk (Tanŋ. black wolf)
Aksraligaun
Aksraligaun suli Aksraligaq (Tanŋ. wheel)
Kalaałłit Nunaat
Kalaałłit Nunaat (Naluaġmiutun: Greenland, Tianmarktun: Grønland, Kalaałłitun: Kalaallit Nunaat) ukua nunat. 56,868 iñuqaqtuq. (2021) Aŋiruaq qikiqtauruq. Una qikiqtaq apisugaaqtuq.
Tiġiganniaq
Tiġiganniam qimmiq kiivługu malukalipkaġaa.
Tiŋmiaqpauraq
Tiŋmiaqpauraq (Tanŋ. wheatear)
Allatuqti
Allatuqti (Tanŋ. prostitute, whore)
Kiavraaq
Kiavraaq naakka utkusigauraq (Taniktun: whirlpool)
Anmun saġvaqtuq; killaqaġmatun ittuq; iluanmun ittuq nunaptauq kiavinmatun.
Nuŋŋaqtuaġruk
Nuŋŋaqtuaġruk (Zonotrichia leucophrys) pisuktiruq tiŋmiauruq Salliñiq-Amirikaġmi. Qirġiaqtuġlu taaqtaatuġlu qatiqtaatuġlu.
Kitiuraq
Kitiuraq, puusiuraq, kiriuraq, kusrkaq naagaa kitikitiq (Taniktun: cat)
Siiḷivik
Siiḷivik naakka Akuliġaq iniqpauruq Tannapta Nunaanni Alaaskaġmi-ittuq. 829 iñuqaqtuq (2010 atchiiñiq). Utuqqauruq Siiḷivium atiŋa ukua "Selawigamute". Qanittuq Siiḷivik Siilvium Nunaŋani Niġrutit Annaumaaġviat-miñ.
Nivviaq
Nivviaq (Tanŋ. water well) atuġaqtuq imiqsraktunilu uqsuqsraktunilu niliqsraktunilu.
Milugiaq
Milugiaq (Tanŋ. hunting wasp) tuggayauruq.
Qiviu
Qiviut (Taniktun: wool of musk ox) ukua umiŋmaŋmiñ.
Siituvak
Siituvak (Numenius phaeopus) tiŋmiauruq. Iglausuuruq siñaatimun nunaqpaŋmi ukiisuuruni.
Kuukpik
Kuukpik kuuguruq Iñupiat Nunaanni uumani Alaska-mi. 350 miles (560 km) takiruq. Kuukpik sikuruq suli uliktuq ukunani upinġaksraq.
Palauvakstrat
Palauvakstrat (Tanŋ. wheat)
Iḷallisa Nunapta
Iḷallisa Nunapta (Tanŋ. Pledge of Allegiance) iḷallisauruq takuyaq Tannapta nunaŋat-mi.
Uqalutit
Kamanautaanun iḷallisaan Tannapta nunaŋat suli nunaaqipayaat makittaviatnun atausri-ġuġlugich nunaaqqich aatani God atlakaaġich annaumaaġviat suli nalaunŋałiksraŋat iluqaġmiŋ.
Naataqpak
Naataqpak (Strix varia)
Tuggayuk
Tuggayuk (Tanŋ. wasp)
Kigusiqiri
Kigusiqiri aġiuruq kigutim naŋirrutiŋat.
Uqalugiksuat
Uqalugiksuat (Tanŋ. the Bible) ukua maqpiġaat uqalumik ukpiqtuaġmi.
Nukuutchiqiq
Nukuutchiqiq (Megaceryle alcyon) Tanŋ. Belted Kingfisher
Uqalugiksuat
Bible
Kutchuq
Kutchuq (Tanŋ. chewing gum)
Pau
Pau (Taniktun: water beetle) minŋauruq. imiġmi qamma; imaġmiitchuuruq.
Qupitchuŋaq
Qupitchuŋaq (Tanŋ. quarter)
Igari
Igari (Tanŋ. chef) una Iñuk. Igari samuunnaaqtuq Niqi.
Turraaturaq
Turraaturaq (Tanŋ. Bar-tailed gotwit)
Kuukpaaġruk
Kuukpaaġruk kuuguruq uumani Alaasikami.
Qimmiq
Qimmiq (Canis lupus familiaris) aŋŋutauruq. Kiŋuniuruq amaġuġmi. Qimmitguuq saŋŋiłhaaġuurut kalaligaanik atuqamik. Qivliġnik siakkaaqaġuurugut tikitchumiñaiqługit qimmit avanmun. qimmit ipiaŋi qiqitiqtuġuugait ukiumi irriliġman; ukiulliviñiġmik tavsiaġuugait. Qimmich magusuurut unnuaġman. Tiġiganniam qimmiq kiivługu malukalipkaġaa. Iñugiaktut iñuit nakuaqsrirut qimmiġmiknik.
Kuukpaaġruk
Kuukpaaġruum atiŋa salapkiksuq ukunani nunauraq iñiqsriruq ukunuuna iñuk ukunani 1901 ukiuq, aglaktuq "Koopowra".
Kuuvak
Kuuvak una ataq aŋiruq kuuk Alaaskaġmi. 280 miles takiruq (450 km). Iñugiakmiut kurgit aktilaamik. Kuuvaum kaŋianun kuuŋata napaaqtunun aŋuniaġiaġaqtut upinġalimauraġman. Iñugiaktut Stenodus leucicthys kuuvaŋmi ukiaġmi. Atiŋa Naluaġmiumiñ "Kobuk River". Kuuvaŋmiut aŋuniaqtullu iqalliqirullu iñuusuurullu Kuuvaŋmi 12,500 ukiuñik.
Tulugaġnaq
Tulugaġnaq (Riparia riparia) tiŋmiauruq. Iñugiaktut tulugaġnat upinġaġmi.
Itqiḷiaġruk
Itqiḷiaġruk naagga itqiḷiġruaq (Taniktun: Woolly lousewort) nauriauruq Salliñiq Nunatchiaġmi Taimiram Qikiqtaġruŋamilu Uruusiġmilu. Ittuqmiuq Spitisipiaganaġmi Sivalipataġmi.
Aġviq
Upinġaksraq
Iñupiaguruat aŋuniaqtit aippaapak qiñiġait aġviġvit qaaŋiġmarruŋ Nuvuk. Avani qaŋapak Qulgit qiñiŋagait malġuuk aġviġit iglauniŋik qaaŋiġmatigiŋ qikiqtaŋat Sivuŋaġmiullu Sivuqaġmiullu. Iglauruat Kiyalighakun qaisuurut taġiumiñ nalautkavsakługu Sivuqaq. Pughughililliasiiñ iglausuurut ualiñaŋagun qikiqtam Qulliġmugianmun. Pituksiñiġum siḷakkuaugauranik tuyuqtaġguuruanik nipinik suli tiŋŋutikun qimilġuiñiġum taŋŋiġaa iḷisimaaniktaŋat aġvaŋniaqtit. Qinniqługit qimilġuiñiġuvlu ikayuqsiqłutiŋ savalġutinik tamakkuniŋa iḷitchuġipkaġait qimilġuirit igliġniŋisa allaŋŋuqtaġniŋiññik ukiuqiḷḷaamman suli qavsiiqsuaqhutiŋ apqusaaqtilaaŋiññik uqsriqiriñik.
Aġviġit apqutiŋit allaŋuvigruayuitchut ukiutqigaġimman, iḷaŋit saumiñmun iḷaŋit taliqpiñmun qaaŋiġmatigiŋ qikiqtaak Imaqłiġlu Iŋaliġlu, iluġaġmigaglaan niqiksraqsiuqtut – niqisaktanik. Aŋirualupiagurut niġrutit taġiuq suli qiiyanaġmivḷuni. Uunnaksimaniaqpata niġiriksraurut. Niqi siqpatauruq suli niqaukkaqtuq iḷisimaruni sumuŋnaqtilaamik.
Aġviġit kisitchuugait upinġaksrami qaaŋiġmarruŋ Utqiaġvik. Iluġaġmiŋ qiñiġnaŋitchut. Iḷaŋit iglausuurut unnuakun, naagga taktuŋmi, sikum ataagun naagga satchiñaaqhutiŋ. Aglaan iñugiaktuat kisitauyumiñaġmiut iglaullaġmiŋ uiñiqtigun. Ikayuqsiġuummiut suli imaġmiutanik naalaktuutinik kiamitchivḷutiŋ kisitautqugaluaqługit qiñiġnaġaluaġnatiŋ iglauruat. Nalaiñ kisitchiñiq nuimapiaġataqtuq nalunaitquvlugu aġviġum piaġiŋñiŋa suli iñugianmuktuġniŋa, sunakkiñiaqtaullalutiŋ, suli aktuqtinŋisilaaŋa uqsriqirit suraġaġniŋiññun.
Upinġaaq
Aġviġit, niqiksraqsiuġniaġmata siaminŋarut Qulliġmi suli Beaufort taġiuŋiŋñi. Iḷaŋit utiqtaġuurut Beaufort taiuŋani. Iḷaŋit satchiksiiññaqġuurut. Iñugiaŋniqtaŋit qavuŋanmun iglausuurut Kanatami taġiuŋannun irrituruaŋanullu.
Uqumaisigisuurut malġukipiaq qulit ton-tun, atautchimuktittuni iñugnik iñuiññakipiaq tallmakipiatun suli niġiñiaġuurut mikiruanik igliġanik aktitigiruanik raaqtun. Ivaqłiqtuksrausuurut katirviŋiññik niqiŋisa Ivaqłiam igliqtitkait aġviġit ataramik. Aġviġum sakimaŋa niqillautaq, uqaŋata kaŋiani.
Aġviqsiuqtit
Aġviqsiuqtit naakka aġvaŋniaqtit
Upinġaaq
Niqaukkaqtuq tamaani upinġaksrami, upinġaami ukiaġmi, tainnamik aġviġit niġiñiaġaqtut. Asulu igliqqat mikiłhaallu niġrugaurat uqsruqaqpat. Nalunaitchuq aġviġit uqsraguurut atqunaq sipiłługu qanutun uqsruqaqtuksrautilaaŋat uunnakkutiksramik. Uqsruqaqtilaaŋat nuimayuŋnaqtut ukiumi iñuuniaġniŋannun.
Aġviqsiuqtit
Iñupiaguruat aġvaŋniaqtit aippaaniñ qaŋa iḷisimagait igliġniŋit upinġaksramiḷlu ukiaġmiḷu aġviġit.
Aġviġit pisaġipkaŋaiñŋaisa maniñnnaŋniaqtuanun pisigivlugit uqsruŋa suqqaŋiḷḷu, iñugiaktilaaqaqtut tallimaagliaq tallimaqpak atauqsiqpaktun. Aġvaŋniaġniq pisigivlugu maniññaŋniaġniq qanutun sivisutigiruakun iglauŋaruq aullaġniisaaqhutiŋimma qaŋa 1500s-ni North Atlantic-mi aasiiñ aġiulġataqhutiŋ imma North Pacific-mi qitiŋŋuġmagit 1900s.
Iñupiaguruallu Sivuqaġmiuguruallu aippaapak aġvaŋniaqtaurut. 1946-mi tasamma allaqpaaġruŋmiut atanniqsuqsaŋagaat aġvaŋniaġniq. Alaaskaġmi tannapta kavamaŋata Alaska Eskimo Whaling Commission-giḷḷu atautchikun aŋalatkaat aġvaŋniaġniq 1981-miñ qaŋa. Qavsiñik samma aġvaktaaksranik aitchuġuugait Uruusit aasiiñ aġvaktaaksriaŋit International Whaling Commission-git naayuqtaaġuugait qulit atausiñun nunaaqqiñun aġvaŋniaġuuruanun Alaaskaġmi.
Taġiuġm siñaaniituat nunaaqqit sumiitilaaŋit tamarra qaninaaġuugait upinġaksrami iglaullaġmiŋ. Isagutiŋaruq 2006-mi savaqatigivḷugit aġvaŋniaqtit pituksiḷḷasivḷuta siḷakkuaġugauranik siḷakun tuyuqtaġuuruanik nipinik igliġniŋit naipiqtullasivḷugit sumupayaaqpata. Pituksiñiġum taaptuma iḷitchuġipkavsaaŋagaatigut sumi taġiumi ukiisuutilaaŋiññik, upinġaksrami qanutun qilaminaaqtigisuutilaaŋiññik aullaqimmata, suli sumi nutqaġuutilaaŋiññik ukiami iglaukamiŋ. Iḷitchuġiŋammiugut suli atausiullaatilaaŋiññik.
Tiŋŋutiniñ qimilġuirit naipiqtuġuugait aġviġit irrusiŋit, niġiñiaġniŋit, inaniŋit suli iglauniŋit. Atiŋitchuk malġuuk aġviik. Iglaullaġmiŋ sikuulaami taġiumi, qilġuniktuġuurut. Qimilġuirit qilġut atuġuugait nalunaiqługu aġvillaa, miksrautchaqługu iñugiaktilaaŋit, sivuniqsiutigivlugit qanutun sivisutigiruakun ittuaġuutilaaŋit sumi, suli aktilaaġutigivlugit.
Suqqaŋa
Aġviġich suqqaŋich takiniqtautigirut aġvipayaurani, takisitigivḷutiŋ qulit piŋasutun isigaktutilaatun. Qaniqaqtigiłhaaqtut niġrutipayauraniñ iggiamiguallagiññaqhuni kisian ayuktaq anauraġaun. Aġviq iglausuuruq taġiukun qanġa aŋmavlugu qalusivḷutiŋ immamiglu niqiŋiññiglu. Imaq anitchuugaa qaniġmiñ suqqaŋisa nuyaŋisigun aasii taima niġrugaurat niqitiŋ kiamiłługit iggiamigun utchiŋata.
Niġiñiaġniq
Qanutun iglauyumiñaġaluaqtut qanitik aŋmalugit niqiksraqsiuġlutiŋ, aġviġit niqitiŋ atautchimisuŋaiññaq ittuksraurut niġiḷḷuataġniaqpata.
Tiŋŋutikun qimilġuirit qiñiŋarut aġviġnik niġiñiaqtuanik atautchikun qavsiuvlutiŋ. Atautchikuaġniġum ikayuġuugait aġviġit kiniqtuakun igliġaukkaqtuakuaqłutiŋ atautchikun. Iliŋisigullaa iglausuugumiŋ siamititkayaġait igliqqat.
Aqiaġua aġviġum imaqaqtigiyumiñaqtuq sipillugu ikkaurat tallimat. Sivinŋaraq aġviġum aqiaġua niqiqaqpaiłłuni suaŋŋatiqaqtilaaŋa atiruq 4500 nuŋuraatun. Niġiñiaġniq nakumman aġviġit immitqigaaġumiñaġait aqiaġutik tallamaiqsuaġlutiŋ uvlumi. Sipillugu 22 thousand chocolate kisses uvlumi. Quiññakkumiñaqłutiŋ uvva piut.
Tainnatun niġitilaaŋisa upinġaami ukiaġmiḷu aglipkaġuugait aġviġit qanutun suli uqsruqaqtiłługit 20 inches-tun aglaan, 30%-tun uqumaisilaaŋata. Uqsrum uunnaaktitchuugait, suaŋŋatiqaqtiłługiḷḷu niqikiñman suli miluktuanun anniqsuutauvluni.
Nalunaġumiñaġaluaqtuq niġiñiaġniq Utqiaġvium qaniŋani suliaglaan niġiñiaġvigikpakkumiñaġmiuq:
Kiniqsiŋarat aasii taima igliqqat ikkattuamiitillugit niqigiaqsivḷugit aġviġit.
Aġviġit kiliktuutisuurut avanmun iglaullaġmiŋ sikuulaakun irrituruam taġiuŋagun niqiksraqsiuqhutiŋ. Qimilġuirit kiamitchivḷutiŋ naalaktuutinik arriḷiuġuugait nipiŋit.
Ukiaq
Ukiaguruq. Qaninaaqługu Beaufort taġium siñaa iglausuurut aasiiñ siamiłutiŋ uanmun iglaummata Qulliq taġiuŋagun tuvraqługu Uruusit nunaata siñaa niqaukkaqtuaq. Iglauvlutiŋ ataramiqqayaq aġviġit iglausuurut ukiuq qanuq iḷillaamman niġinniaġviŋmiñ atautchimiñ allamun.
Upinġaaq
Upinġaami iñuuniaġniq nakuuruq. Saġvait saġvaŋagait igliqqat Utqiaġviŋun, aglaan iñugiakitchuat igliqqat iñuusuurut Utqiaġviŋñiñ Qaaktuvigmun. Aġviġvit kivaliñaaŋani Alaaskaġmi suli Kanatami iñugiakitchut imalgit aqiaqqumigni igliqqanik imaqaġlutiŋ. Aglaan, kaaksiuŋitchut.
Ukiaq
Ukiam aqulliagun aġviġit iglausuurut uanmun. Aġviġit iglaullaisa niġiñiaġviŋiññiñ Bering Strait-kun sivuuġasaaqłiqtausuurut aaġluniñ. Qimilġuirit qiñiŋaitkaluaqtut pisaġiñialammatigiŋ Iñupiat Qulliġmiḷu Sivuqaġmiḷu qiñiŋagait. Nutaat aġviġit pisaġipkaġuurut aasiiñ aŋipayaat qilġuqaqtaqhutiŋ.
Niġiñiaġniq
Iḷisimanapiaġataŋitkaluaqtuq aglaan ukpiqtugut niġiñiaġasugilugit niġrugauranik Bering taġiuŋani. Niqit ayuġnaġaluaqtuq aglaan aġviġit niġiqpauraŋarut upinġaami ukiaġmiḷu itqanaiŋasuurut.
Aġvaaqaqtaliġñiq
Aġviġit aġvaaqaqtaliġuurut ukiuqtutilaaniŋmata iñuiññaq tallimatun. Siŋaiyausuurut qulit piŋasuniñ akimiaġutaiḷanuraglaan tatqinni aasiiñ aġvaaqallaavlutiŋ piŋasulluunnii sisamalluunnii ukiut qaaŋiġmata.
Piŋasuŋŋuġlugu avguġuptigu taktilaaŋa aġviġum tasamma atautchim piŋasuŋuġniŋatun niaqua taktilaaqaqtuq. Niaquŋata sauniniqłuata aġviġum navillagaa taġiumi siku aniqsaaqllasivḷuniasii. Pisuktisuŋaiññaqqayat niqiqaqtut mikiłhaaqtuanik iliŋiññiñ, aglaan makua aġviġit niġisuurut niġrugaurakuluŋnik mikiqpaktuanik.
Iñuuniaġniŋa
Qimilġuirit miksrautchaġuugait ukiuqtutilaaŋit aġviġit iraqumaŋit iriŋisa qimilġuuqługit. Alluŋŋuġuurut nalunaitchuakun. Utuqqaġniqtaq ukiuqtutilaaqtaŋat tainna ukiuqtutilaaqaqtuq qulikipiatun. Aġviq niġrutini ukiuqtutilaaniqsraqtauvalliqsuq allaniñ nirutiniñ.
Upinġaksraq
Upinġaksraġmi, Aġviġit iglauniŋit anniqsuutigisuugait saġvaġniġit uiñġiḷḷu. Tamarra savaiḷḷu uiñġiḷḷu apqutiŋit taġium. Umiaqqaviŋmi payaŋasiŋaiñŋaan siku aġviġit iglausaġuurut malġivlugit saġvaġniġit tuŋaaġivlugu Utqiaġvik aasiiñ kivanmun sikukun taġiumi iglaummivḷutiŋ suli. Amundsen Gulfmuksaġiaġmatun qiññaqaqtut niġiñiaqsaġiaqłutiŋ igliqqatun ittuanik inniaqtuanik upinġaami.
Iñuuniaġniŋa
Aġviġit sivisuruakun iñuusuurut. Taamna iḷitchuġigaat iŋiḷġaġnisanik paqitchivḷutiŋ satkunik uqsruŋani aġvaktaat qaŋaqqammiq. Iñupiat aġvaŋniaqtit atuŋaiŋagait tainnasit satkut 1880s-ni.