cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rosa Parks
Mgbe ezumike nká gasịrị, Parks dere akụkọ ndụ ya wee nọgide na-ekwusi ike na e nwere ọtụtụ ọrụ a ga-arụ na mgba maka ikpe ziri ezi. Ogige ntụrụndụ nwetara nkwado mba, gụnyere NAACP's 1979 Spingarn Medal, Onye Nrite Onye isi ala nke nnwere onwe, ihe nrite ọla edo nke Congressional, na ihe oyiyi posthumous na United States Capitol's National Statuary Hall. Mgbe ọ nwụrụ na 2005, ọ bụ nwanyị mbụ ịgha ụgha na nsọpụrụ na Capitol Rotunda. California na Missouri na-echeta ụbọchị Rosa Parks na ụbọchị ọmụmụ ya, Febụwarị 4, ebe Ohio, Oregon, na Texas na-echeta ncheta ụbọchị ejidere ya, Disemba 1.
Ndụ mbido
A mụrụ Rosa Parks Rosa Louise McCauley na Tuskegee, Alabama, na February 4, 1913, nye Leona (née Edwards), onye nkuzi, na James McCauley, onye ọkwá nkà. Na mgbakwunye na agbụrụ ndị Africa, otu n'ime nna nna Parks bụ Scots-Irish na otu n'ime nne ochie ya bụ akụkụ- nwa amaala America ohu. Ọ dị obere mgbe ọ bụ nwata ma nwee ahụ ike na-arịa ọrịa tonsillitis na-adịghị ala ala. Mgbe nne na nna ya kewara, ya na nne ya kwagara Pine Level, dị nnọọ na mpụga isi obodo steeti Montgomery. Ya na nne na nna nne ya, nne ya na nwanne ya nwoke Sylvester tolitere n'ugbo. Ha nile bụ ndị otu Ụka Episcopal Methodist nke Africa (AME), otu ọgbakọ ojii nwere onwe ya nke narị afọ nke ndị ojii nweere onwe ha hiwere na Philadelphia, Pennsylvania, na mmalite narị afọ nke iri na itoolu.
McCauley gara ụlọ akwụkwọ ime obodo ruo mgbe ọ dị afọ iri na otu. Tupu mgbe ahụ, nne ya kụziiri ya "ezigbo ihe gbasara ịkwa akwa". Ọ malitere ịkpụ akwa mkpuchi site n'ihe dị ka afọ isii, ka nne ya na nne nne ya na-eme akwa mkpuchi, ọ na-ejikọta akpa akwa mbụ ya n'onwe ya ihe dị ka afọ iri, bụ nke a na-adịghị ahụkebe, n'ihi na ịkwa akwa bụ ihe omume ezinụlọ na-eme mgbe ọ na-enweghị. ọrụ ubi ma ọ bụ ọrụ a ga-arụ. Ọ mụtara ịkwa akwa n'ụlọ akwụkwọ site na afọ iri na otu; ọ dụchara nke ya "uwe mbụ [ọ] nwere ike iyi". Dịka nwa akwụkwọ na ụlọ akwụkwọ mmepụta ihe maka ụmụ agbọghọ dị na Montgomery, ọ gụrụ akwụkwọ agụmakwụkwọ na ọrụ aka. Parks gara n'ụlọ akwụkwọ nyocha nke Alabama State Teachers College for Negroes hibere maka agụmakwụkwọ sekọndrị, mana ọ kwụsịrị iji lekọta nne nne ya na mgbe e mesịrị nne ya, mgbe ha dara ọrịa.
N'ihe dị ka narị afọ nke 20, mba ndị bụbu Confederate nakweere iwu ọhụrụ na iwu nhoputa ndi ochichi nke na-anapụ ndị ntuli aka ojii n'ụzọ dị irè na, na Alabama, ọtụtụ ndị ọcha na-atụ vootu dara ogbenye. N'okpuru iwu Jim Crow na-acha ọcha, gafere mgbe ndị Democrats nwetaghachiri ikike nke ndị omebe iwu ndịda, a na-amanye nkewa agbụrụ na ụlọ ọrụ ọha na eze na ụlọ ahịa ndị na-ere ahịa na South, gụnyere njem njem ọha. Ụlọ ọrụ ụgbọ ala na ụgbọ oloko manyere iwu oche nwere ngalaba dị iche iche maka ndị ojii na ndị ọcha. Ụgbọ njem ụgbọ ala ụlọ akwụkwọ anaghị adị n'ụdị ọ bụla maka ụmụ akwụkwọ ojii nọ na ndịda, a na-enwetakwa ego agụmakwụkwọ ojii mgbe niile.
Parks chetara ịga ụlọ akwụkwọ elementrị na Pine Level, ebe ụgbọ ala ụlọ akwụkwọ na-ebuga ụmụ akwụkwọ ọcha n'ụlọ akwụkwọ ọhụrụ ha na ụmụ akwụkwọ ojii ga-aga nke ha: M ga-ahụ ngafe ụgbọ ala kwa ụbọchị. . . Ma nye m, nke ahụ bụ ụzọ ndụ; anyị enweghị ihe ọzọ ma ọ bụghị ịnakwere ihe bụ omenala. Ụgbọ ala ahụ so na ụzọ mbụ m si mata na e nwere ụwa ojii na ụwa ndị ọcha. Ọ bụ ezie na akụkọ ndụ Parks na-akọ akụkọ mmalite nke obiọma nke ndị ọcha ọbịbịa, ọ pụghị ileghara ịkpa ókè agbụrụ nke obodo ya anya. Mgbe Ku Klux Klan gara n'okporo ámá dị n'ihu ụlọ ha, Parks na-echeta nna nna ya ka o ji egbe na-eche ọnụ ụzọ ihu. Ụlọ akwụkwọ ụlọ ọrụ Montgomery, nke ndị ọcha ugwu hiwere ma na-arụ ọrụ maka ụmụaka ojii, bụ ndị ọkụ ọkụ gbara ọkụ ugboro abụọ. Ndị ọcha kpagburu ngalaba ya.
N'ịbụ ndị ụmụaka ndị ọcha na-amaja ugboro ugboro na mpaghara ya, Parks na-alụkarị ọgụ n'anụ ahụ. O mechara kwuo, sị: "Laa azụ dị ka m chetara, enweghị m ike iche echiche banyere ịnakwere mmeso anụ ahụ na-enweghị ụdị mmegwara ma ọ bụrụ na ọ ga-ekwe omume." : 208
Na Disemba 1943, Parks ghọrọ onye na-arụsi ọrụ ike na mmegharị ikike obodo, sonye na isi Montgomery nke NAACP, a họpụtara ya ịbụ odeakwụkwọ n'oge a na-ewere nke a dị ka ọrụ nwanyị. O mechara kwuo, sị, "Ọ bụ naanị m bụ nwaanyị nọ ebe ahụ, ha chọkwara odeakwụkwọ, ma m na-atụ ụjọ ịsị mba." Ọ gara n'ihu dị ka odeakwụkwọ ruo 1957. Ọ na-arụ ọrụ maka onye isi NAACP mpaghara Edgar Nixon, ọ bụ ezie na ọ nọgidere na-ekwu na "Ụmụ nwanyị adịghị mkpa ịnọ ebe ọ bụla ma na kichin." Mgbe Parks jụrụ, "Ọfọn, gịnị banyere m?", ọ zara, sị: "Achọrọ m odeakwụkwọ na ị bụ ezigbo onye."
Ọ bụ ezie na ọ bụghị onye òtù Kọmunist, ọ na-eso di ya na-aga nzukọ. Ndị Kọmunist mere ka ikpe Scottsboro a ma ama pụta ìhè.
N'afọ ndị 1940, Parks na di ya bụ ndị òtù League of Women Voters. N'oge na-adịghị anya mgbe 1944 gasịrị, ọ na-arụ ọrụ dị nkenke na Maxwell Air Force Base, nke, n'agbanyeghị ebe ọ dị na Montgomery, Alabama, ekweghị ka agbụrụ agbụrụ n'ihi na ọ bụ ihe onwunwe gọọmenti etiti. Ọ gbagoro n'ụgbọ mmiri agwakọta ya. Mgbe ọ na-agwa onye na-ede akụkọ ndụ ya okwu, Parks kwuru, "Ị nwere ike ịsị Maxwell meghere anya m." Parks rụrụ ọrụ dị ka onye na-elekọta ụlọ na onye na-akwa akwa maka Clifford na Virginia Durr, di na nwunye ọcha. Na ndọrọ ndọrọ ọchịchị, ndị Durrs ghọrọ ndị enyi ya. Ha gbara ume-ma mechaa nyere aka nkwado-Parks in the summer of 1955 ịga Highlander Folk School, ebe agụmakwụkwọ maka ịgba ume na ikike ndị ọrụ na nha anya agbụrụ na Monteagle, Tennessee. N'ebe ahụ Parks ka onye nhazi vetiran soja bụ Septima Clark. N'afọ 1945, n'agbanyeghị iwu Jim Crow na ịkpa ókè nke ndị na-edeba aha na-eme, o nwere ihe ịga nke ọma n'ịdebanye aha na votu na mgbalị nke atọ ya. : 690
N'August 1955, Emmett Till dị afọ iri na ụma egburu onye isi ojii n'ụzọ obi ọjọọ mgbe a kọrọ na ya na otu nwa agbọghọ bụ onye ọcha na-akpa mgbe ọ na-eleta ndị ikwu na Mississippi. Na Nọvemba 27, 1955, ụbọchị anọ tupu ya emee ka ọ guzoro na bọs, Rosa Parks gara otu nnukwu nzukọ na Dexter Avenue Baptist Church na Montgomery nke kwuru okwu a, yana igbu ọchụ nke ndị na-akwado George W. Lee na nso nso a. Lamar Smith. Ọkà okwu egosipụtara bụ TRM Howard, onye ndu ndị isi ojii sitere na Mississippi bụ onye isi mpaghara Council of Negro Leadership. Howard wetara akụkọ gbasara ntọhapụ na nso nso a nke ndị nwoke abụọ ahụ gburu Till. Parks nwere nnukwu mwute na iwe na akụkọ ahụ, karịsịa n'ihi na ikpe Till dọtara uche karịa nke ọ bụla n'ime ikpe ya na Montgomery NAACP rụrụ ọrụ na-ma ma, ndị ikom abụọ ahụ ka na-eje ije n'efu.
Njide ogige na mgbochi ụgbọ ala
thumb| Nhazi oche na ụgbọ ala ebe Parks nọdụrụ, Disemba 1, 1955
Ụgbọ ala Montgomery: iwu na omenala ndị na-emeri emeri
Ahịrị anọ mbụ nke oche na ụgbọ ala Montgomery ọ bụla ka edobere maka ndị ọcha. Ụgbọ ala nwere ngalaba "agba" maka ndị isi ojii n'ozuzu n'azụ ụgbọ ala ahụ, n'agbanyeghị na ndị ojii nwere ihe karịrị 75% nke ndị na-agba. Edozighị akụkụ ndị a mana ekpebie ya site na ntinye akara mbugharị. Ndị ojii nwere ike ịnọdụ ala n'ahịrị etiti ruo mgbe akụkụ ọcha jupụtara; ọ bụrụ na ndị ọcha chọkwuru oche, ndị ojii ga-akwaga n'oche n'azụ, guzoro, ma ọ bụ, ọ bụrụ na enweghị ọnụ ụlọ, pụọ na bọs. Ndị isi ojii enweghị ike ịnọdụ ala n'ofe wara wara otu ahịrị ndị ọcha. Onye ọkwọ ụgbọ ala nwere ike ibugharị akara ngalaba "acha anụnụ anụnụ", ma ọ bụ wepụ ya kpamkpam. Ọ bụrụ na ndị ọcha na-anọdụ ala n'ihu, ndị isi ojii ga-abanye n'ihu iji kwụọ ụgwọ ụgbọ mmiri, wee si n'ụgbọ mmiri pụta ma si n'azụ ụzọ banyeghachi.
Otu ụbọchị na 1943, Parks banyere ụgbọ ala ma kwụọ ụgwọ ụgbọ. Ọ kwagara n'oche, mana onye ọkwọ ụgbọ ala James F. Blake gwara ya ka ọ gbasoo iwu obodo wee si n'ọnụ ụzọ azụ banye ụgbọ ala ọzọ. Mgbe Parks siri n'ụgbọala ahụ, Blake gawara na-enweghị ya. Ogige ntụrụndụ chere ụgbọ ala na-esote, kpebisiri ike na ha agaghị eso Blake gakwara ọzọ.
Ọjụjụ ịkwaga
Mgbe ọ rụsịrị ọrụ ụbọchị niile, Parks banyere ụgbọ ala Cleveland Avenue, ụgbọ ala General Motors Old Look nke Montgomery City Lines, gburugburu 6 pm, Tọzdee, Disemba 1, 1955, na ogbe ndịda Montgomery. Ọ kwụrụ ụgwọ ụgbọ ya wee nọdụ n'oche efu na ahịrị mbụ nke oche azụ echere maka ndị ojii na ngalaba "acha agba". N'akụkụ etiti ụgbọ ala ahụ, ahịrị ya nọ kpọmkwem n'azụ oche iri e debere maka ndị ọcha. Ná mmalite, ọ chọpụtaghị na onye na-anya bọs bụ otu nwoke aha ya bụ James F. Blake, bụ́ onye hapụrụ ya n’oge mmiri ozuzo na 1943. Ka ụgbọ ala ahụ na-aga n'ụzọ ọ na-agakarị, oche niile na-acha ọcha naanị na bọs ahụ jupụtara. Ụgbọ ala ahụ rutere nkwụsị nke atọ n'ihu Ụlọ ihe nkiri Empire, na ọtụtụ ndị njem ọcha banyere. Blake kwuru na ndị njem abụọ ma ọ bụ atọ bụ ndị ọcha guzoro n'ihu ụgbọ ala ahụ jupụtara n'ike. Ọ kwagara akara ngalaba "acha anụnụ anụnụ" n'azụ Parks ma rịọ ka ndị ojii anọ hapụ oche ha n'etiti etiti ka ndị njem ọcha nwee ike ịnọdụ ala. Ọtụtụ afọ ka e mesịrị, n'icheta ihe ndị mere n'ụbọchị ahụ, Parks kwuru, sị, "Mgbe onye ọkwọ ụgbọ ala ọcha ahụ laghachiri n'ebe anyị nọ, mgbe o fepụrụ aka ya ma nye anyị iwu ka anyị gbagote ma si n'oche anyị pụta, enwere m mmetụta nke mkpebi siri ike kpuchie ahụ m dị ka ihe mkpuchi mkpuchi. abalị oyi."
Site na akaụntụ Parks, Blake kwuru, "Ọ ga-aka mma mee ka ọ dịkwuo ọkụ n'onwe gị ma hapụ m ka m nweta oche ndị ahụ." Atọ n'ime ha kwetara. Parks kwuru, "Onye ọkwọ ụgbọ ala chọrọ ka anyị bilie, anyị anọ. Anyị agagharịghị ná mmalite, ma ọ sịrị, 'Ka m nweta oche ndị a.' Ma mmadụ atọ ndị ọzọ kwagara, ma emeghị m ya.” Nwoke ojii nọ ọdụ n'akụkụ ya hapụrụ oche ya.
Ogige ntụrụndụ kwagara, mana n'akụkụ oche windo; o bilieghị ịkwaga na ngalaba agba agbagharịrị edegharị. Parks mechara kwuo banyere a gwara m ka ọ kwaga n'azụ ụgbọ ala ahụ, "Echere m Emmett Till - onye Amerịka dị afọ 14 nke egburu na Mississippi na 1955, mgbe e boro ya ebubo na ọ kpasuru otu nwanyị ọcha na ụlọ nri ezinụlọ ya. ụlọ ahịa, onye a nwara ma tọhapụ ndị gburu ya - na enweghị m ike ịlaghachi." Blake kwuru, "Gịnị kpatara na ị naghị ebili?" Parks zara, "Echeghị m na m ga-ebili ọtọ." Blake kpọrọ ndị uwe ojii ka ha jide Parks. Mgbe ọ na-echeta ihe merenụ maka Anya na Nrite, usoro telivishọn ọha na eze na 1987 na Civil Rights Movement, Parks kwuru, sị, "Mgbe ọ hụrụ ka m nọ ọdụ, ọ jụrụ ma m ga-ebili ọtọ, m wee sị, 'Ee e, m 'M bụghị.' O wee sị, 'Ọfọn, ọ bụrụ na i guzoghị ọtọ, a ga m akpọ ndị uwe ojii ma jide gị.' M sịrị, 'Ị nwere ike ime nke ahụ.'"
Na akụkọ ndụ ya, My Story, o kwuru:
Mgbe Parks jụrụ inyefe oche ya, onye uwe ojii jidere ya. Ka onye uwe ojii na-akpọpụ ya, ọ chetara na ọ jụrụ, sị, "Gịnị mere i ji na-akwagharị anyị?" O chetara na ọ sịrị, "Amaghị m, mana iwu bụ iwu, ma a na-ejide gị." O mechara kwuo, sị, “Ọ bụ naanị na m maara na, ka a na-ejide m, na ọ bụ oge ikpeazụ m ga-eji ụdị ihere a ga-eji gbaa ịnyịnya ígwè. . . . "
Eboro Parks ebubo imebi nke isi nke 6, ngalaba 11 iwu nkewa nke koodu Montgomery City, n'agbanyeghị na teknụzụ ọ wereghị oche naanị ọcha; ọ nọbu na ngalaba nwere agba. Edgar Nixon, onyeisi oche nke Montgomery isi nke NAACP na onye ndu nke Pullman Porters Union, na enyi ya Clifford Durr gbapụta Parks n'ụlọ nga na mgbede ahụ.
Ogige ntụrụndụ esiteghị n'echiche nke iji ọdụ ụgbọ ala mee ngagharị iwe. Ndị bu ya ụzọ gụnyere Bayard Rustin na 1942, Irene Morgan na 1946, Lillie Mae Bradford na 1951, Sarah Louise Keys na 1952, yana ndị otu Browder v. Gayle 1956 ikpe ( Claudette Colvin, Aurelia Browder, Susie McDonald, na Mary Louise Smith ) bụ ndị e jidere na Montgomery maka ịghara ịhapụ oche ụgbọ ala ha ọnwa ole na ole tupu Parks.
Ụgbọ ala Montgomery kwụsịrị
Parks nyere aka dị mkpa na mkpọsa mbụ maka Congress site n'aka John Conyers. O mere ka Martin Luther King (bụ onye na-adịghị achọkarị ịkwado ndị na-aga ime obodo) ka ha na Conyers pụta, si otú ahụ na-akwalite profaịlụ nke onye novice. Mgbe a họpụtara Conyers, ọ goro ya ka ọ bụrụ odeakwụkwọ na onye na-anabata ndị ọrụ ọgbakọ ọgbakọ ya na Detroit. Ọ nọrọ n'ọkwa a ruo mgbe ọ lara ezumike nká na 1988. N'ajụjụ ọnụ ekwentị ya na CNN na October 24, 2005, Conyers chetara, "Ị mesoro ya nkwanye ùgwù n'ihi na ọ dị jụụ, dị jụụ - naanị onye pụrụ iche. . . . Enwere naanị otu ogige Rosa." N'ịrụ ọtụtụ ọrụ kwa ụbọchị maka Conyers, Parks na-elekwasịkarị anya n'okwu metụtara mmekọrịta ọha na eze gụnyere ọdịmma, agụmakwụkwọ, ịkpa oke ọrụ, na ụlọ dị ọnụ ala. Ọ gara ụlọ akwụkwọ, ụlọ ọgwụ, ụlọ ọrụ ndị agadi, na nzukọ obodo ndị ọzọ wee mee ka Conyers guzosie ike na nchegbu obodo na mmemme.
Dị ka ọtụtụ ndị isi ojii Detroit, Parks nọgidere na-enwe nchegbu karịsịa maka okwu ụlọ. Ya onwe ya bi na agbataobi, Virginia Park, nke iwu okporo ụzọ na mmeghari ohuru nke obodo mebiri emebi. Ka ọ na-erule 1962, atumatu ndị a ebibila ụlọ 10,000 na Detroit, na-achụpụ mmadụ 43,096, pasent 70 n'ime ha bụ African-American. Ogige ntụrụndụ bi nanị kilomita site n'etiti ọgba aghara ahụ weere ọnọdụ na Detroit na 1967, o weere ịkpa ókè ụlọ anya dị ka isi ihe kpalitere ọgba aghara ahụ.
N'ikpeazụ, Parks jikọrọ aka na ndị otu Njikọ nke Ndị Ọrụ Black Revolutionary na Republic of New Afrika n'ịkwalite mmata maka mmegbu ndị uwe ojii n'oge esemokwu ahụ. Ọ jere ozi na "ụlọikpe ndị mmadụ" n'August 30, 1967, na-enyocha ogbugbu nke ndị uwe ojii gburu ụmụ okorobịa atọ n'oge ọgba aghara Detroit 1967, na ihe a bịara mara dị ka ihe omume Algiers Motel. O nyekwara aka guzobe kansụl district nke Virginia Park iji nyere aka wughachi mpaghara ahụ. Kansụl ahụ mere ka owuwu nke naanị otu ụlọ ahịa ndị ojii nwere na mba ahụ. Parks so na ngagharị ike ojii, na-aga ogbako Black Power Philadelphia na Mgbakọ Ọchịchị ojii na Gary, Indiana. Ọ kwadokwara wee gaa ụlọ akwụkwọ Black Panther dị na Oakland.
Fifi Cooper
Refilwe Boingotlo Moeketsi (amụrụ n'abalị̀ iri abụọ na anọ nke ọ̀nwa Ọktoba afo 1991), nke a maara dịka Fifi Cooper bụ onye na-edekọ egwu na South Africa. Fifi Cooper malitere ọrụ egwu ya dị ka onye na-agụ egwu R&B tupu mgbasasi egwu ya ahụ ya ka ọ wepụtara egwu rap ya "Chechela Morago" n'afọ 2010. N'afọ 2015, o wepụtara abọm studio mbụ ya nke nwetara ihe nrite 20FIFI.
2008-2014: Mmalite
Fifi Cooper malitere ịbụ abụ mgbe ọ dị afọ asatọ mgbe ọ nọ n'ụlọ akwụkwọ praịmarị; na-esonye n'ihe omume ndị ọzọ.Ọ malitere ọrụ egwu ya n'afọ 2008 mgbe ọ mere ngosi ọbịa na Mo'Molemi 's Motzamai: Rebel With a Pause album. Ihe ịga nke oma ya bịara n'afọ 2010 ka ewepụtara otu ya akpọrọ "Chechela Morago", egwu rap nke nwetara nnukwu egwu egwu ma mee nke ọma iji nweta ebe ọhụrụ ya na ụlọ ọrụ egwu South Africa. Fifi Cooper mekwara ka ụda olu pụta ìhè na remix nke AKA 's "Baddest Remix" single, Mo'Molemi's album titled Asia, Khuli Chana 's Lost in Time and Lection's Gentlemen's Club.
2015 2019: 20FIFI
N'afọ 2015, Fifi Cooper bịanyere aka na nkwekọrịta ndekọ nke Ambitiouz Entertainment, ụlọ ọrụ ndekọ nke South Africa. Na mbido afọ 2015, ọ wepụtara egwu AB Crazy nke akpọrọ "Kisses". Dino Benedetti duziri vidiyo egwu nke "Kisses" ma wepụta ya na YouTube n'abalị iri abụọ na anọ nke ọnwa Mee afọ 2015.
N'abalị iri na atọ n'ọnwa Nọvemba n'afọ 2015, Fifi Cooper wepụtara 20FIFI, abọm studio mbụ ya nke meriri ihe nrite atọ na 15th Metro FM Music Awards ma họpụta ya ọzọ na "Best Newcomer of The Year" na "Best Female Artist of The Year " na mbipụta nke abụọ nke South African Music Awards. Na Febụwarị 2017, Fifi Cooper hapụrụ Ambitiouz Entertainment tinyere A-Reece na duo hip hop B3nchMarQ.
2020-ruo ugbu a: Abọm na-abịanụ
Mgbe ọ hapụsịrị akara ndekọ mbụ ya, o guzobere akara ndekọ nke ya Mo Cooper records ma mesịa wepụta abọm mbụ ya n'okpuru akara ndekọ nke aka ya. Abọm egwu iri abụọ na otu akpọrọ "Take Me Back" nke gụnyere egwu dịka "Freedom & "Zwagala", gosipụtara ndị dị ka Thabsie, Moozlie, Towdeemac na Leon Lee ịkpọ aha ole na ole.
N'ọnwa Nọvemba afọ 2020, Fifi Cooper wepụtara egwu mbụ ya "Net So" site na abọm ya na-abịanụ na 2021 nke akpọrọ Chapters. Vidio egwu maka "Net So" nke Mo Cooper Visuals gbara, The Boss Lady n'onwe ya dekwara ma duzie ya. N'abalị iri na otu nke ọnwa Maachị afọ̀ 2021, a tọhapụrụ egwu ya "Motlogeleng". Abụ ahụ ga-abụ isi egwu site na abọm ya na-abịanụ.
Nka
N'ịbụ onye ụlọ ọrụ mgbasa ozi obodo na-ele anya dị ka "nwanyi mbụ nkeotswako", ụdị egwu Fifi Coopers nwere ike ịhụ rap ya ma na-abụ abụ. A na-ekwu na ọ bụ onye na-agụ egwú na egwu Khuli Chana bụ "Mnatebawen", ọ na-eme ụdị egwu hip hop na Motswako. N'ajụjụ ọnụ ya na YoMzansi, Fifi Cooper kọwara ụdị rap ya dị ka "ihe a na-apụghị ịkọwapụta akọwapụta, nke na-eme ihe ike na nke obi ụtọ".
Ndụ onwe onye
Fifi Cooper bụ nne naanị ya, o nwere nwa nwoke aha ya bụ Resego.
Edensibia
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Gete Wami
Getenesh "Gete" Wami Degife (Amharic: ጌጤነሽ 'ጌጤ' ዋሚ 2013. A mụrụ na Disemba 11, na afo 1974 na Debre Berhan) bụ onye Etiopia bụbu onye na-agba ọsọ ogologo oge nke na-asọ mpi na ihe omume mba, track, na okporo ụzọ.
Nwanne ya nwoke, Mulugeta Wami, bụkwa onye na-agba ọsọ marathon.
Akụkọ ndụ
Gete ritere ihe nrite ọla edo na 1999 World Championships na Seville, oge 30:24.56, nke bụ ndekọ ọhụrụ nke Afrịka na ndekọ nke Championships. O nwetakwara ihe nrite ọla edo 10,000m na afọ 1999 All-Africa Games n'afọ ahụ. Ọ bụ onye mmeri ugboro abụọ nke IAAF World Cross Country Championships, ebe ọ natara aha ogologo oge na afọ 1996 na obere aha na afọ 2001.
Gete meriri na afọ 2006 Berlin Marathon, na-agwụ n'ihu Salina Kosgei na Monika Drybulska na Septemba 24. A tụrụ anya na ọ ga-emeri ihe ndekọ ụwa karịa kilomita 15 n'oge Zevenheuvelenloop na gburugburu Nijmegen na 19 Nọvemba, na afọ 2006, mana ọ dara. Gete mechiri n'ọnọdụ nke abụọ n'oge ọsọ ahụ, sekọnd itoolu n'azụ Mestewat Tufa, onye mechiri na 47:22.
N'afọ 2007, Gete meriri na Berlin Marathon ọzọ. O sonyere na New York Marathon ụbọchị iri atọ na ise ka e mesịrị ma mechaa 23 sekọnd n'azụ Paula Radcliffe. Ọkwa nke abụọ ya nyere ya World Marathon Majors Series Title, na-enweta onwe ya $ 500,000 jackpot.
N'ọnwa Ọgọstụ afọ 2008, Gete Wami hapụrụ na afo 2008 Beijing Olympic Marathon, mgbe ọ gbasịrị ọsọ n'ihu maka ọtụtụ n'ime asọmpi ahụ, dịka onye otu ya Berhane Adere.
Oge ikpeazụ ọ pụtara n'ọrụ ya bịara na afo 2009 London Marathon, ebe ọsọ ya nke 2:26:54 awa wetara ya ọnọdụ nke itoolu.
Njikọ mpụga
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Boeing 737
thumb|Copa Airlines Boeing 737 MAX 9 Boeing 737 bụ ụgbọ elu dị warara. Boeing mepụtara na Renton Factory dị na Washington. Emepụtara iji gbakwunye Boeing 727 n'ụzọ dị mkpụmkpụ na nke dị gịrịgịrị, twinjet na-ejigide obosara fuselage 707 na ebe obibi isii nke nwere turbofans abụọ. Echere na 1964, mbụ 737-100 mere ụgbọ elu mbụ ya na Eprel 1967 wee banye ọrụ na February 1968 na Lufthansa. Ụgbọ elu ahụ sitere na ọgbọ anọ, na-enye ọtụtụ ụdị maka ndị njem 85 ruo 215. Ụdị dị iche iche nke 737-100/200 bụ nke Pratt & Whitney JT8D kwadoro engines dị ala ma nye oche maka ndị njem 85 ruo 130. Amalitere na 1980 wee webata na 1984, 737 Classic -300/400/500 dị iche iche ejiri turbofan CFM56-3 kwalite ma nye oche 110 ruo 168. Ewebatara na 1997, 737 Next Generation (NG) -600/700/800/900 variants emelitere CFM56-7s, nnukwu nku na iko akwa iko, na oche 108 ruo 215 njem. Ọgbọ ọhụrụ, 737 MAX, 737-7/8/9/10 MAX, kwadoro site na CFM LEAP-1B dị elu turbofans dị elu ma na-anabata 138 ruo 204 mmadụ, banyere ọrụ na 2017.
Ȯra Zamfara
Ȯra Zamfara (Zamfara State) bu state no n'ime Naigeria.
Uche Okeke
Christopher Uchefuna Okeke (Eprel 30, 1933 na Nimo - Jenụwarị 5, 2016 na Nimo), nke a maara dị ka Uche Okeke, bụ onye na-akọwaputa ihe, onye na-ese ihe, onye na-akpụ ihe, onye na-ede uri, onye na-ese ihe na-ahụ maka ihe ịchọ mma, nke na-ebute ụzọ na ọgbara ọhụrụ nke Naijiria.
Ndụ
A mụrụ Christopher Uchefuna Okeke na 30 Eprel 1933 na Nimo, Njikoka Local Government Area nke Anambra State, Nigeria, nke Isaac Okonkwo Okeke na Monica Mgboye Okeke (née Okoye). N'agbata afọ 1940 na 1953, ọ gara ụlọ akwụkwọ St. Peter Claver's (Primary), Kafanchan, Metropolitan College, Onitsha, na Bishop Shanahan College, Orlu, Nigeria, n'oge ahụ ọ malitelarị igosipụta mmasị na eserese na nteji. Tupu a nabata ya ka ọ gụọ Fine Art na Nigerian College of Arts, Science and Technology (NCAST), ugbu a Ahmadu Bello University, Zaria, Okeke egosipụtala ọrụ taxidermy n'oge nzukọ Field Society na Jos Museum, sonyere na nkwadebe na ngosi nke Nigerian Drawings and Paintings na Bernard Fagg dịka onye nlekọta ma nwee ihe ngosi nke eserese na ntejiájá, na Jos na Kaduna na Sir Ahmadu Bello bịara.
Zaria Art Society
Dị ka onye na-eto eto na-ese ihe, Okeke bụ onye guzobere Zaria Art Society na 1958. Ndị otu a bụ n'ihi esemokwu ndọrọ ndọrọ ọchịchị na Naịjirịa na-agbasi mbọ ike inweta nnwere onwe ma ndị isi dị mkpa nke ọgbara ọhụrụ na nka Naịjirịa dịka Yusuf Grillo, Bruce Onobrakpeya, Oseloka Osadebe, Demas Nwoko na ndị ọzọ hiwere ya. Ọtụtụ n'ime ndị prọfesọ ya na Nigerian College bụ ndị Britain ma kụzie usoro ejiji ọdịda anyanwụ agbanyeghị, The Zaria Society megidere itinye echiche ụlọ akwụkwọ nka nke Europe na ndị na-eto eto na-ese ihe na Africa. N'ụlọ akwụkwọ, Okeke gụrụ agbụrụ Igbo, Yoruba, na Hausa, na-achọ ụzọ isi gosipụta onwe ya na Naijiria. A na-ahụkarị akara ndị Naijiria oge ochie na ite ma ọ bụ na eserese ahụ. A na-akpọ atụmatụ ndị Igbo Uli Patterns.
Nsukka
N'afọ 1971, Uche Okoke sonyeere Ngalaba nke Fine and Applied Arts na Mahadum nke Nigeria dị na Nsukka dịka Prọfesọ na onye nkuzi. Ya na ndị ọrụ ibe ya na ụmụ akwụkwọ mepụtara ụdị pụrụ iche nke ghọrọ njirimara maka ụlọ akwụkwọ Nsukka. Ya na Chike Aniakor na Obiora Udechukwu guzobere nhazi nke nka na aesthetics nke oge a nke Naijiria n'afọ iri asaa.
Omenala na imewe ndị Igbo
Okeke bu ụzọ hụ akụkọ ọdịnala ndị Igbo mgbe ọ bụ nwata ma mesịa jiri ha mee ihe dịka mkpali na nka ya. N'ime ụfọdụ n'ime eserese ya, onye na-ese ihe sụgharịrị ndị dike akụkọ ifo iji mee ka a mara ihe nketa Igbo ya.
Ọtụtụ n'ime atụmatụ ndị dị na Uli sitere na okike. Ndị nwere akara na ntụpọ dị ka pythons na jaguars bụ ihe atụ nke isi mmalite nke ụkpụrụ sitere na ya. Ụdị Uli nwere geometric, osisi, na anụmanụ motifs. Ọzọkwa, nhọrọ agba onye na-ese ihe na-eme nwere ihe dị mkpa. Okeke na-akọwa otú e si eji agba eme ihe na ebe ha si. A na-ewepụta ihe dị n'etiti na Uli Drawings site na pods nke osisi. Uli Oba, Uli Nkilisi, na Uli Ede Eji bụ aha osisi ndị a na-esi na ya wepụta ihe ahụ.
A na-ekwu na nka na 'Igboland' sitere na chi nwanyị ụwa Ala. Nka sitere na ọdịdị nne ma a na-ahụta ya dị ka ụzọ isi kwalite ọdịmma ime mmụọ na nke anụ ahụ nke obodo ndị ikwu. Ọ na-anọchite anya ndụ nke ndị mmadụ na ọkpụkpụ nkịtị nke okike. Uli nwekwara ụfọdụ àgwà egwu nke kpaliri abụ na akụkọ ọdịnala ndị Igbo.
Art na aesthetic
Uche Okokes na-emepụta ihe osise na-akwado site n'ọtụtụ echiche mara mma na-abịa na ọrụ nka ya. Ihe odide mbụ ya na-ejide echiche nke Pan-Africanism na Négritude. N'etiti ndị ọzọ, ọ bụ ụdị edemede ya na-akpali akpali nke mere ka otu ụmụ akwụkwọ na-eto eto na Mahadum Ahmadu Bello nweta aha "Zaria rebels". N'ime ntụgharị uche ya ka e mechara, ọ lekwasịrị anya na ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị ndị na-ese ihe kwesịrị ịzụlite.
Onye nchịkwa Mahadum na Asele Institute
A họpụtara Uche ka ọ bụrụ onye nkuzi na onye isi nke Fine Arts Department na Mahadum Nigeria, Nsukka, site na 1971 ruo 1985. Ọ gbanwere usoro ọmụmụ ha iji lekwasị anya na nka na imewe ụmụ amaala Afrịka nke o kwenyere na ọ ga-abara mmepe nke nka Afrịka nke oge a na nke oge a uru. N'afọ 1973, ọ rụgharịrị usoro ọmụmụ nke Ngalaba Fine and Applied Arts, Institute of Management and Technology, Enugu, ma malite ọmụmụ Postgraduate na Ngalaba Fine Arts, Mahadum nke Nigeria, Nsukka.
Ọ bụ onye isi nke Institute of African Studies na Mahadum nke Nigeria na Nsukka, Ọkankụna-eleta na Ngalaba Creative Arts, Mahadum nke Port Harcourt, Onye osote onye isi (Africa) nke International Biographical Centre, Cambridge, n'etiti ọtụtụ ọrụ ndị ọzọ na ọtụtụ ụlọ ọrụ agụmakwụkwọ na omenala.
Okeke buuru nnwale Uli karịa mgbidi Zaria ma guzoro n'ihu mgbanwe ya n'ime okwu ọgbara ọhụrụ n'afọ ndị 1970, site na ụlọ ọrụ dị na Nsukka bụ nke mbụ. Ọ bụ onye isi na akụkọ ihe mere eme nke nka Afrịka nke oge a.
Okeke nwụrụ na 5 Jenụwarị 2016 n'ụlọ ya na Nimo mgbe ọ dị afọ iri asatọ na abụọ.
Ọrụ ọkachamara
N'afọ 1958, ọ ghọrọ onye guzobere na onye isi nke Asele Institute and Documentation Center, Nimo, Nigeria.
1986–2006 Prọfesọ nleta na onye nyocha mpụga, Mahadum Port Harcourt, Rivers State, Mahadum Ahmadu Bello, Zaria. Mahadum Obafemi Awolowo (nke bụbu Mahadum Ife).
Federal Polytechnic, Oko. Imo State University, Owerri, Nigeria.
1970–85 University of Nigeria, Nsukka, Nigeria. Ọkwa ndị e nwere; Onye isi ngalaba, Fine and Applied Arts Department Dean Faculty of Arts Director, Institute of African Studies.
1981–82 Honorary Fellow, Department of Textile and Clothing Design, and Art History, University of Minnesota, USA (otu afọ ezumike ezumike).
1968 Refugee Affairs Committee, Aba, Nigeria.
1964–66 Artistic Director and Designer, Enugu Musical Society, Enugu, Nigeria.
1961 Publications Artist, Federal Ministry of Information, Lagos.
1958–61 Onye guzobere / odeakwụkwọ mbụ / onye isi oche nke abụọ, Art Society, Nigerian College of Arts Science and Technology, Zaria, Nigeria.
1955–57 Clerk, Department of Labour, Jos and Lagos, Nigeria.
1956 Onye enyemaka na-ahazi, Ngosipụta nke eserese na eserese Naijiria, Jos Museum, Jos, Nigeria.
Edemsibịa
Òtù:Pages with unreviewed translations
Marah Louw
Marah Louw, nke a makwaara dị ka Marah Louw Thompson ma ọ bụ Mara Louw, bụ onye South Africa na-abụ abụ, onye na-ede egwu na onye na-eme ihe nkiri. A mụrụ ya n'abali iri na asaa nke ọnwa Julaị afọ 1952 na mpaghara Mzimhlophe na Soweto, South Africa.
Fayçal Azizi
Fayçal Azizi (Arabic; a mụrụ na 26 Febụwarị 1986 na Tetuan) bụ onye obodo Morocco na-eme ihe nkiri na onye na-agụ egwu na onye na'ede egwu. A maara ya maka egwu ya "Werda ala Werda" na ihe nkiri afọ 2006 The Bitter Orange, egwu ya na otu K'lma, na nsochi ya afọ 2015 nke egwu ọdịnala Judeo-Moroccan "Hak A Mama".
Marah Louw
Ọ malitere isonye otu ukwe mgbe ọ dị afọ iri n'oge ọ gara Japan, Hong Kong, Philippines, South Africa na United Kingdom. Mgbe ọ laghachiri South Africa, ọ gara Zambia, Botswana, Zimbabwe, Lesotho, Swaziland na Namibia dị ka onye na-eti egwu. Louw gụrụ egwu ncheta ọmụmụ nke Nelson Mandela na 1988 bụ Nelson Mandela 70th Birthday Tribute concert na Wembley Stadium, London iji kwado ọgụ megide ịkpa ókè agbụrụ. Ọ bụ onye na-eme ihe nkiri na usoro telivishọn nke South Africa bụ The Queen ebe omere ngosi agwa ihe nkiri dị ka Boi Maake ruo mgbe ọ hapụrụ ihe ngosi ahụ na 2017. Ọ bụkwa onye ọka ikpe na oge nke abụọ nke Idols South Africa.
N'ọnwa Ọgọstụ afọ 2021 Louw gosipụtara Kọmitii ndị omeiwu South Africa na-ahụ maka ahia na ụlọ ọrụ iji kwado mgbanwe nwebisiinka na ikike ichi isi nke ndị na-eme ihe omume.
Edensibia
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Fayçal Azizi
Edemsibịa
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Gail Cartmail
thumb|Cartmail na-ekwu okwu na 2016 Labour Party Conference Gail Cartmail (amụrụ n'afọ 1955) bụ osote odeakwụkwọ ukwu (AGS) na otu ọrụ Unite ma bụrụkwa onye otu Trades Union Congress ' (TUC) Executive Committee na General Council.
Ọrụ
Cartmail gara Heronswood Secondary Modern School na Welwyn Garden City, ebe ọ dara ule ya iri na otu. Ọ hapụrụ ụlọ akwụkwọ n'enweghị nzere, Cartmail malitere ọrụ ya dị ka onye na-amụ ọrụ ntutu isi. Mgbe e mesịrị, ọ malitere ịrụ ọrụ na ụlọ ọrụ mbipụta, ma mesịa ghọọ Nne nke Chapel maka ụlọ ọrụ obibi akwụkwọ, National Graphical Association, ebe ọ nwetara aha ọma maka mkpọsa maka ịkwụ ụgwọ nhata maka ụmụ nwanyị, ma gụọ akwụkwọ na London College of Printing.
N'afọ 1977, Cartmail malitere ịrụ ọrụ dị ka onye na-ahụ maka njikọ aka maka London Borough of Greenwich, afọ iri ka e mesịrị ọ ghọrọ onye ọrụ ọrụ oge niile maka Health Visitors' Association. Ọ hapụrụ na 1990 ka ọ bụrụ onye ọrụ mpaghara maka Manufacturing, Science and Finance union, a na-ebuli ya elu ka ọ bụrụ onyeisi mba tupu ọ bụrụ akụkụ nke Amicus, ebe ọ bụ onye ọrụ mba maka ngalaba ahụike.
N'afọ 2007, Amicus ghọrọ akụkụ nke Unite, a họpụtakwara Cartmail dị ka osote odeakwụkwọ ukwu ya na-ahụ maka ọrụ ọha na eze. O sonyere na ntuli aka nke afọ 2010 ka ọ bụrụ odeakwụkwọ ukwu nke otu ahụ, na-ewere ọnọdụ nke anọ na votu 39,000 n'azụ Len McCluskey onye a họpụtara. N'afọ 2016, mgbe McCluskey kwụsịrị ịzọ ọkwa ọhụrụ, a họpụtara Cartmail dị ka onye na-anọchite anya odeakwụkwọ ukwu.
Cartmail bụ Kọmishọna na UK Commission for Employment and Skills. N'oge ezumike ya, ọ na-enwe mmasị igwu mmiri oyi.
N'afọ 2020, Cartmail ghọrọ onye isi oche nke Trades Union Congress.
Ihe odide
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Wisdom
thumb|Wisdom Amamihe, amamihe, ma ọ bụ amamihe bụ ikike ịtụgharị uche na ime ihe site na iji ihe ọmụma, ahụmịhe, nghọta na nghọta. A na-ejikọta amamihe na àgwà ndị dị ka ikpe na-enweghị ntụpọ, ọmịiko, ihe ọmụma onwe onye, ịdị elu onwe onye na enweghị mmasị, na omume ọma ndị dị ka ụkpụrụ omume na obiọma.
A kọwaala amamihe n'ọtụtụ ụzọ dị iche iche, gụnyere ọtụtụ ụzọ dị iche iji nyochaa njirimara ndị a na-ekwu na amamihe.
Oxford English Dictionary na-akọwa amamihe dị ka "Ikike ikpe ikpe ikpe ziri ezi n'ihe ndị metụtara ndụ na omume; ikpe ziri ezi na nhọrọ nke ụzọ na njedebe; mgbe ụfọdụ, na ụzọ na-adịghị mma, ezi uche, esp. n'ihe omume: opp. to folly;" nakwa "Ihe ọmụma (esp. nke ụdị dị elu ma ọ bụ nke na-adịghị ahụkebe); nghọta, mmụta, agụmakwụkwọ. " Charles Haddon Spurgeon kọwara amamihe dị ka "iji ihe ọmụma eme ihe na ụzọ ziri ezi". Robert I. Sutton na Andrew Hargadon kọwara "àgwà amamihe" dị ka "iji ihe ọmụma na-eme ihe mgbe ị na-enwe obi abụọ banyere ihe mmadụ maara". Na sayensị mmekọrịta mmadụ na ibe ya na nke akparamagwa, ọtụtụ ụzọ dị iche iche maka amamihe dị, na nnukwu ọganihu e mere na ime afọ iri abụọ gara aga n'ihe gbasara arụmọrụ na ịtụle amamihe dị ka ihe owuwu akparamagwaa. Amamihe bụ ikike inwe ihe ọmụma, ịmara ihe ga-esi na ya pụta (ma nke ọma ma nke ọjọọ) nke ihe niile dịnụ, yana ịnye ma ọ bụ were nhọrọ ndị nwere uru kachasị maka ihe dị ugbu a ma ọ bụ n'ọdịnihu.
Echiche akụkọ ifo na nke nkà ihe ọmụma
Ndị Gris oge ochie weere amamihe dị ka omume ọma dị mkpa, nke a na-eme ka ọ bụrụ chi nwanyị Metis na Athena. Metis bụ nwunye mbụ nke Zeus, onye, dị ka Theogony nke Hesiod si kwuo, riri ya dị ime; Zeus nwetara aha Mêtieta ("The Wise Counselor") mgbe nke ahụ gasịrị, ebe Metis bụ ihe ngosi nke amamihe, ọ mụkwara Athena, onye a sịrị na o si n'isi ya pụta. E gosipụtara Athena dị ka onye siri ike, onye ikpe ziri ezi, onye nwere ebere, na onye dị ọcha. A na-ewerekwa Apollo dị ka chi amamihe, nke a họpụtara dị ka onye nduzi nke Muses (Musagetes), ndị bụ ndị na-anọchite anya sayensị na nke sitere na ike mmụọ nsọ na nka uri; Dị ka Plato si kwuo na Cratylus ya, aha Apollo nwekwara ike ịpụta "Ballon" (onye na-agba ụta) na "Omopoulon" (onye jikọtara osisi [nke chi na nke ụwa]), ebe ọ bụ onye na-ahụ maka mmụọ nsọ na nke ezi mmụọ nsọ, ya mere a na-ewere ya dị ka onye na-agba égbè nke ziri ezi mgbe niile na ọgwụgwọ na oracles: "ọgwụ bụ onye na onye na-acha ụta mgbe niile". A na-ewere Apollo dị ka chi nke buru amụma site n'aka ndị nchụàjà nwanyị (Pythia) n'ụlọ nsọ nke Apollo (Delphi), ebe e dere okwu "mara onwe gị" (gnōthi seauton) [lower-alpha 1] (akụkụ nke amamihe nke Delphic maxims). E jiri ya tụnyere Hermes, onye nwere njikọ na sayensị na amamihe teknụzụ, na, na narị afọ mbụ mgbe Kraịst gasịrị, e jikọtara ya na Thoth na syncretism Ijipt, na okpuru aha Hermes Trimegistus. Omenala ndị Gris dekọrọ ndị mbụ na-ewebata amamihe na ndị amamihe asaa nke Gris.
Nye Socrates na Plato, nkà ihe ọmụma bụ na ụzọ nkịtị ịhụnanya nke amamihe (philo-sophia). Nke a na-emetụta mkparịta ụka Plato; na The Republic ndị isi nke Utopia ya bụ ndị eze ọkà ihe ọmụma na-aghọta Ụdị nke Ezi ma nwee obi ike ime ihe kwekọrọ na ya. Aristotle, na Metaphysics, kọwara amamihe dị ka nghọta ihe mere ihe ji bụrụ ụzọ ụfọdụ (causality), nke miri emi karịa naanị ịmara ihe bụ ụzọ ụfọdụ. Ọ bụ onye mbụ mere ọdịiche dị n'etiti phronesis na sophia.
Dị ka Plato na Xenophon si kwuo, Pythia nke Delphic Oracle zara ajụjụ "onye bụ nwoke kacha mara ihe na Gris?" site na ikwu na Socrates bụ onye kacha mara ihe. Dị ka Apology nke Plato si kwuo, Socrates kpebiri ịchọpụta ndị a ga-ewere dị ka ndị maara ihe karịa ya, na-ekwu na ha enweghị ezi ihe ọmụma: N'ihi ya, ọ ghọrọ ihe a na-ahụkarị na ahịrịokwu "Amaara m na amaghị ihe ọ bụla" na ọ bụ ihe amamihe dị na ya ịmata amaghị ihe nke onwe gị na iji ịdị umeala n'obi epistemic kpọrọ ihe.
Ndị Rom oge ochie jikwa amamihe kpọrọ ihe nke e gosipụtara na Minerva, ma ọ bụ Pallas. Ọ na-anọchite anya ihe ọmụma na omume ọma, ọkachasị ịdị ọcha. Ihe nnọchianya ya bụ nnụnụ nke ka bụ ihe nnọchianya a ma ama nke amamihe, n'ihi na ọ nwere ike ịhụ n'ọchịchịrị. A na-ekwu na a mụrụ ya n'egedege ihu Jupiter.
Amamihe dịkwa mkpa n'ime Iso Ụzọ Kraịst. Jizọs mesiri ya ike. Pọl onyeozi, n'akwụkwọ ozi mbụ ya o degaara ndị Kọrịnt, kwuru na e nwere amamihe ụwa na nke Chineke, na-agba Ndị Kraịst ume ịchụso nke ikpeazụ. Nlezianya, nke nwere njikọ chiri anya na amamihe, ghọrọ otu n'ime àgwà ọma anọ nke Katọlik. Onye ọkà ihe ọmụma nke Ndị Kraịst bụ Thomas Aquinas weere amamihe dị ka "nna" (ya bụ, ihe kpatara ya, ihe ọ̀tụ̀tụ̀, na ụdị ya) nke omume ọma niile.
N'omenala ndị Buddha, ịzụlite amamihe na-arụ ọrụ dị mkpa ebe a na-enye nduzi zuru oke banyere otu esi azụlite amamihe. N'omenala Inuit, ịzụlite amamihe bụ otu n'ime ebumnuche nke izi ihe. Otu Inuit Elder kwuru na mmadụ ghọrọ onye maara ihe mgbe ha nwere ike ịhụ ihe a ga-eme ma mee ya nke ọma n'agwaghị ya ihe ha ga-eme.
N'ọtụtụ ọdịbendị, aha maka molars nke atọ, nke bụ ezé ikpeazụ na-etolite, nwere njikọ na amamihe, dịka, dịka ezé amamihe Bekee. O nwere aha njirimara ya sitere na ọdịnala oge ochie, nke a na-akpọ sóphronistér (n'asụsụ Grik, metụtara ihe ọ pụtara ma ọ bụ nkuzi), na Latin dens sapientiae (ezé amamihe), ebe ọ bụ na ha na-apụta n'oge ntozu okè na njedebe nke uto na mmalite nke okenye. thumb|Eziokwu na Amamihe na-enyere Akụkọ ihe mere eme aka n'akwụkwọ site n'aka Jacob de Wit, 1754 Ụlọ akwụkwọ ọha na United States nwere ụzọ maka agụmakwụkwọ agwa. Ndị na-eche echiche narị afọ nke iri na asatọ dịka Benjamin Franklin, zoro aka na nke a dịka ọzụzụ amamihe na omume ọma. N'ọdịnala, ụlọ akwụkwọ na-ekekọrịta ọrụ ịzụlite agwa na amamihe yana ndị nne na nna na ndị obodol
Nicholas Maxwell, onye ọkà ihe ọmụma nke oge a na United Kingdom, na-akwado na agụmakwụkwọ kwesịrị ịgbanwe uche ya site na inweta ihe ọmụma gaa na ịchọ na ịkwalite amamihe. Nke a ọ na-akọwa dị ka ikike ịghọta ihe bara uru na ndụ, maka onwe gị na ndị ọzọ. Ọ na-akụzi na ihe ọmụma ọhụrụ na nkà na ụzụ na-eme ka ike anyị ime ihe dịkwuo elu. Na-enweghị amamihe, Maxwell na-ekwu na ihe ọmụma ọhụrụ a nwere ike imerụ mmadụ ahụ yana ọdịmma mmadụ. Ọ na-ekwu na ịchụso ihe ọmụma bara uru ma dị mma n'ezie, mana na a ga-ewere ya dị iche na ọrụ sara mbara nke imeziwanye amamihe.
Echiche nke uche
Ndị ọkà n'akparamàgwà mmadụ amalitela ịnakọta data gbasara nkwenkwe ndị a na-ekwukarị ma ọ bụ echiche ndị mmadụ banyere amamihe. Nnyocha mbụ na-egosi na ọ bụ ezie na "e nwere njikọ nke ozizi amamihe na ọgụgụ isi, nghọta, ime mmụọ na amamihe, o doro anya na amamihe bụ nka n'ịnagide ajụjụ siri ike nke ndụ na ime mgbanwe na ihe dị mgbagwoju anya. "
Claudette Schreuders
Claudette Schreuders (amụrụ n'ubochí isii n'ọnwa Febụwarị, n'afọ 1973) bụ onye South Africa na-akpụ ihe na onye na-ese ihe na-arụ ọrụ na Cape Town, South Africa. A maara ya karịsịa n'ihe banyere osise osisi ya a pịrị apị ma pịrị apị, nke egosipụtala n'onwe ya na mba ụwa na ụlọ ngosi nka na ebe ngosi ihe mgbe ochie. Ọ bụ onye izizi na-ese ihe na South Africa nwere ihe ọkpụkpụ nke Metropolitan Museum of Art nwetara. Schreuders abụrụla onye ikpeazụ maka Daimler Chrysler Award (South Africa) na FNB Vita Art Prize (South Africa), nke bụ nsụgharị South Africa nke Turner Prize.
Mmalite ndụ na agụmakwụkwọ
A mụrụ Schreuders na Pretoria (Tshwane), Gauteng Province, South Africa n'ubochí isii n'ọnwa Febụwarị n'afọ 1973. Ọ bụ ọgbọ izizi nke ndị South Africa nke nne na nna Dutch mụrụ. Oge uto Schreuders bụ n'oge na-eduga na njedebe nke ịkpa ókè agbụrụ n'afọ 1994.
Ọ gara Linden High School na Johannesburg ma gụsịrị akwụkwọ n'afọ 1990. Ọ gara Mahadum Stellenbosch, ebe ọ gụsịrị akwụkwọ na Bachelor of Fine Arts na 1994, ógè nke ahụ gasịrị, ọ gara Michaelis School of Fine Art na Mahadum Cape Town n'ihe banyere Master of Fine Arts (1997).
Ọrụ
Schreuders malitere igosi ọrụ ya n'afọ 1998, na ihe ngosi akpọrọ Family Tree. Ọrụ mbụ ya bụ Burnt by the Sun (afọ 2001), Crying in Public (afọ 2002), The Long Day (afọ 2004), na The Fall (afọ 2007). Ọ bidoro naanị site na ịkpụ osisi mana kemgbe ahụ ọ gbasaa iji mepụta ihe ọkpụkpụ ọla nchara, mbipụta lithographic, etchings, na eserese.
E gosipụtara ọrụ ya na Museum of Modern Art, Metropolitan Museum of Art, National Museum of African Art na Smithsonian Institution, Nobel Peace Center, British Museum, na Fowler Museum na Mahadum California, Los Angeles. O nwere ihe ọkpụkpụ ọha abụọ. Otu dị na Cape Town's Nobel Square: ihe oyiyi nke mmadụ anọ South African Nobel Peace Prize laureates Nelson Mandela, FW de Klerk, Achịbishọp Desmond Tutu na Albert Lutuli. Nke ọzọ dị na Aga Kahn Walk na Nairobi, Kenya: osisi dị mita asaa nke akpọrọ Thomas.
Ụdị
A na-eto ọrụ ya dị ka "nkà nke ịkpụ" site na Metropolitan Museum of Art ma jiri ya manyere ọrụ nke ndị ọzọ na-akpụ ihe Jeff Koons na William Kentridge. A kọwakwara ya dị ka "nyocha nke njirimara onwe onye, ọdịbendị na-adịghị mma na ọnọdụ ime mmụọ siri ike ma ọ bụrụ na ọ bụ igwe ojii" na ngosipụta nke ọnụ ọgụgụ ndị na-apụta "monolithic, stoic na enweghị oge" ma "na-egosipụta mgbagwoju anya nke ịchọ njirimara 'Africa' n'oge post-apartheid" na "mgbanwe nke njirimara Africa n'oge apartheid". Onye nkatọ nka Okwui Enwezor ekwuola na ọrụ ya "na-atụ aro asụsụ ọhụrụ nke sitere na njikọ nke ụdị ihe atụ nke Africa na Europe. "
Ihe oyiyi osisi ya anaghị esi n'ihe Schreuders guzobere dị ka ụdị onwe ya. Nke izizi, ọrụ ya na-abụkarị akụkọ ndụ ya. Ọrụ isii mbụ ya nọchiri anya mgbe dị iche iche nke ndụ ya: ihe ngosi ya gụsịrị akwụkwọ gosipụtara ndụ ya dị ka nwa akwụkwọ; nchịkọta nke abụọ ya gosipụtara oge ya na ebe obibi na mba ndị ọzọ; nke atọ ya gosipụtara nnabata nke ọrụ ya, ọrụ ndị na-esonụ metụtara ọmụmụ nwa izizi ya na ndụ ụlọ. Schreuders na-ekwu na "Enwere m mmasị na nka nke ị nwere ike ịhụ ndụ ebe o si bịa. Art nke bụ naanị banyere nka abụghị ihe na-adọrọ mmasị m dị ka ógè enwere ndụ n'èzí ọrụ. Osisi ọ na-ejikarị akpụ ihe oyiyi ya bụ jacaranda; osisi dị mfe na Pretoria, obodo ya. Nke abụọ, ahụ bụ "ọnụ ọgụgụ buru ibu nke nwere isi na aka buru ibu, nke a pịrị n'osisi ma jiri eserese enamel mee ya. " Nke atọ, ọrụ ya nwere "obere ọnụ ọgụgụ ndị na-anọ naanị ya nwere ọdịdị nke akụkọ a na-adịghị ahụ anya ma ọ bụ nke a na-amaghị ama [na] ihu na-enweghị ngosipụta nke na-ekpuchi mmetụta ọ bụla doro anya ma ọ bụ siri ike. " Nke anọ, ihe ngosi ya nke ndụ South Africa kwa ụbọchị na-ekwu màkà ihe fọdụrụ n'oge ọchịchị South Africa na mmekọrịta ya na akụkọ ihe mere eme South Africa. Dịka ọmụmaatụ, otu ihe ọkpụkpụ bụ nke "nwanyị ojii nke nwere nwa ọcha n'azụ ya" na "a na-ewuli nwa ahụ site na mmerụ ahụ, dị ka a ga-asị na nwatakịrị ahụ ga-ada n'ime iberibe mgbe nwanyị ahụ tọhapụrụ blanket ahụ. " Nke ise, ọnụ ọgụgụ ya na-enwekarị "nlegharị anya na-enweghị ihe ọ bụla" na "ịdị nkọ, ọbụnadị nkwarụ nke mmegharị" na-ekwupụta na "ihe niile abụghị ihe o yiri".
Mmetụta
Ihe oyiyi osisi ya a pịrị apị na-amalitekarị site na otu osisi, dịka omenala nka nke Afrịka, ọkachasị ihe oyiyi ndị West Africa na ihe ọkpụkpụ Baule Blolo nke Ivory Coast. Ihe ọkpụkpụ Colon malitere dị ka ọnụ ọgụgụ n'ihe banyere emume ụmụ amaala, mana ka decolonization batara n'ime obodo Afrịka, ndị Europe bidoro inye ha ọrụ dị ka ihe osise nke onwe ha. Christopher Steiner na-akọwa mkpa nke ọnụ ọgụgụ ndị colon dị ka "ihe nnọchianya nke ọnọdụ mmekọrịta mmadụ na ibe ya ... [onye] onye nwe ya site n'aka onye ọdịda anyanwụ na-egosi nhazigharị Afrịka ma si otú a were ya kpọrọ ihe dị ka ihe oyiyi nke na-asọpụrụ mmeri nke kọntinent ahụ. " Schreuders ekwuola na ọnụ ọgụgụ ndị ahụ "dị oke mkpa nye m n'otú m chọrọ ka ihe ọkpụkpụ m yie" n'ihi ịdị ndụ ha.
Edensibia
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Fatou Diome
thumb|áká_ịkẹngạ
Fatou Diome (a mụrụ n'afọ 1968 na Niodior ) bụ onye edemede French-Senegalese nke a maara maka akwụkwọ akụkọ ya kachasị ere ahịa The Belly of the Atlantic, nke e bipụtara n'afọ 2001. Ọrụ ya na-enyocha ndụ ndị mbịarambịa na France, na mmekọrịta dị n'etiti France na Africa. Fatou Diome bi na Strasbourg, France.
Akụkọ ndụ ya
N'afọ 1990, ọ lụrụ onye France wee kwaga France. N'ịbụ onye ezinụlọ Serer na ezinụlọ ya jụrụ, ọ gbara alụkwaghịm afọ abụọ ka e mesịrị. N'afọ 1994 Diome kwagara Strasbourg ka ọ gụọ akwụkwọ na Mahadum Strasbourg. Aha nke Ph.D. ya bụ Le Voyage, les échanges et la formation dans l'œuvre littéraire et cinématographique de Ousmane Sembène (Njem, mgbanwe, na agụmakwụkwọ na edemede na ọrụ ihe nkiri nke Ousmane Sembène).
Ọrụ ya
Diome bipụtara nchịkọta akụkọ dị mkpirikpi, La Préférence nationale, n'afọ 2001. Akwụkwọ akụkọ mbụ ya, The Belly of the Atlantic (French: ) ghọrọ akwụkwọ kacha ere ahịa na France ma bipụta ya n'asụsụ Bekee site na Serpent's Tail. [nkọwa dị mkpa] Akwụkwọ akụkọ mbụ ya bụ akụkụ nke akụkọ ndụ ya ma na-ekwu maka Salie, onye mbịarambịa Senegal bi na Strasbourg, na nwanne ya nwoke Madicke, onye nọrọ na Senegal. Mgbe ọtụtụ afọ nke mgba gasịrị, Salie emechaala rute ma biri na France. Nwanne ya nwoke nke nta na-atụ anya iso ya gaa France ma bụrụ onye egwuregwu bọọlụ na-aga nke ọma. A sụgharịrị The Belly of the Atlantic n'asụsụ Bekee, German na Spanish. E bipụtara akwụkwọ akụkọ ya nke abụọ, Kétala, n'afọ 2006 na France.
Ọrụ Diome na-enyocha France na Senegal, na mmekọrịta dị n'etiti mba abụọ ahụ. Ụdị ya na-emetụta akwụkwọ ọdịnala nke Afrịka. Asụsụ ya bụ eziokwu ma doo anya, ọ na-egosipụtakwa ihe ngosi nke ihe isi ike nke ijikọta na France dị ka onye mbịarambịa, agwakọta ya na nostalgia na ncheta nke nwata na Senegal.
Echiche ndọrọ ndọrọ nke ọchịchị
Fatou Diome na-enupụ isi megide ndị na-enweghị ndidi, ọ na-agbachitere ọrụ nke ụlọ akwụkwọ na Republicanism.
N'ihu ịrị elu nke populism, a na-akpọ Fatou Diome mgbe niile ka ọ kesaa echiche ya banyere ndọrọ ndọrọ ọchịchị na mmekọrịta mmadụ na ibe ya na mgbasa ozi telivishọn ma ọ bụ mgbasa ozi. Karịsịa, ọ na-ewere ọnọdụ siri ike megide ịrị elu nke populism na France na “Rassemblement National'. Dị ka onye edemede, n'akwụkwọ ya, ọ chọrọ ichetara ndị mmadụ mkpa nke ụkpụrụ republican na nke mmadụ n'ihi na ọ kwenyere na "mgbe anyị na-eche ndị na-echegbu onwe ha banyere njirimara mba ihu, anyị agakwaghị ịgbachi nkịtị. "
Diome na-agbaso isiokwu nke ụgwọ na neoliberalization na "Le ventre de l'Atlantique" (2003) na "Celles qui attendent" (2010). N'ime ọrụ abụọ ahụ, a na-eji ụgwọ agbachitere usoro erughị ala ma na-akpali ndị mbịarambịa ịchụso ọrụ na mba ndị ọzọ n'okpuru ọnọdụ na-adịghị mma.
Diome na-agbakwa ozi maka imekọ ihe ọnụ n'etiti Europe na Africa. O kwenyere na, n'oge a, Europe na-achịkwa imekọ ihe ọnụ nhaghị nhata ebe Africa enweghị njikwa na akụ ya. Ọ na-agbachitere echiche ahụ bụ na mmekọrịta ọchịchị ndị ọchịchị na-anọgide na-adịgide adịgide na ndị Afrịka na ndị Europe ọ bụla, nke na-egbochi imekọ ihe ọnụ a ka ọ ghara ịdị n'otu. Ọ na-eche na onye ọ bụla, n'agbanyeghị ebe o si, "kwesịrị inwe mmetụta mmadụ mgbe ọ na-eche mmadụ ọzọ ihu. Ya mere, n'etinyeghị ibu ọrụ n'otu kọntinent karịa na nke ọzọ, Fatou Diome na-ekwupụta mkpa ọ dị ndị Afrịka ịtọhapụ onwe ha n'ọnọdụ ha na-emegbu na ndị Europe ịhapụ ọnọdụ ha dị elu iji kwụsị atụmatụ mmegbu / mmegbu, ndị na-enye onyinye / ndị nnata. N'ikpeazụ, onye edemede ahụ kwuru na inyere ndị mmadụ aka pụtara inyere ha aka ka ha ghara ịchọ gị ọzọ, na-akatọ enyemaka mmepe nke mba ọdịda anyanwụ guzobere na Afrịka n'etiti ndị ọzọ.
Njikọ mpụga
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ Òtù:Pages with unreviewed translations
Obi Wali
Oge ọ malitere
A mụrụ Obi Wali na 27 Febụwarị 1932 na Rumuigbo Town, isi ụlọ ọrụ Apara Kingdom, na Obio Akpor Mpaghara ọchịchị obodo nke Rivers Steeti Nne na nna ya bụ Late Chief Frank Wali Otogbo na Late Mrs. Jane Wali Otogbo nwa nwanyị nke Ezebunwo Amadi Nwondugba, onye na-achị Oroworukwo Rebisi na Port Harcourt Local Government Area nke Rivers State. O nwere nwanne ya nwoke nke obere, Late Mrs Patience Waku Okabie Worgu. Ọ gụrụ akwụkwọ na West African People's Institute, Calabar, St. Augustine's Secondary School, Nkwerre sochiri ya. Maka agụmakwụkwọ ya dị elu, ọ gara Mahadum Ibadan, ebe ọ bụ ọkachamara na akwụkwọ. Ọ gara n'ihu na agụmakwụkwọ ya na United States, ebe ọ nwetara nzere doctorate na akwụkwọ.
Ọrụ ya
Wali bụ otu n'ime ndị nna guzobere Rivers State na Naịjirịa ma jee ozi dị ka Kọmishọna mbụ maka agụmakwụkwọ, yana onye otu kansụl mbụ nke steeti ahụ. E mechara họpụta ya dị ka onye otu nke afọ 1978 Constituent Assembly nakwa dị ka onye so na Kọmitii Na-edepụta Iwu nke dere Iwu Iwu nke afọ 1979 nke Federal Republic of Nigeria. A họpụtara ya dị ka onye omeiwu nke Federal Republic of Nigeria na Republic nke Abụọ ma n'afọ 1980 a họpụtara ya ka ọ bụrụ onye ndú nke ndị obere onu ogugu mmadu nke Ụlọ ndị nnọchianya, Federal Republic of Nigéria.
Dị ka onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị, a na-echeta ya nke ọma maka ịkwado ihe kpatara ndị Ikwerre agbụrụ pere mpe na Naịjirịa. Senator Wali bụ otu n'ime ndị isi a ma ama sitere na mpaghara Niger Delta na-eme mkpọsa mgbe niile megide nchụpụ nke ndị Niger Delta (karịsịa mba Ikwerre). Ọ lụrụ ọgụ maka ịmepụta Port Harcourt site na Rivers Steeti nke Naịjirịa n'oge ahụ. Ịmepụta Port Harcourt Steeti maka ndị Ikwerre bụ ihe dị mkpa ọ rụzuru n'ịkwado njedebe nke mkparị na mmegbu nke Ikwerre, na mmebi nke akụ ha sitere na steeti. Wali mere mkpọsa maka idozi enweghị nkwekọ na ike mmekọrịta ọha na eze na akụ na ụba na ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke steeti Naijiria n'oge ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị ya. A na-echetakwa ya maka oku ya maka nyocha dị oke egwu nke nkwekọrịta Naịjirịa na Economic Community of West African States (ECOWAS).
Na mgbakwunye na ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị ya, Wali bụ prọfesọ na Mahadum nke Naijiria, Nsukka, ebe ọ kụziri ihe ọmụmụ gụnyere "Introduction to African Literature". E wezụga onyinye agụmakwụkwọ na ndọrọ ndọrọ ọchịchị ya na Naijiria, Wali nyekwara aka na agụmagụ akwụkwọ.
Enyemaka na echiche banyere akwụkwọ Afrịka
A maara Wali ama maka nkwupụta ya na akwụkwọ Afrịka kwesịrị ide naanị n'asụsụ Afrịka. O kwusiri ike na mkpa ọrụ ndị a na-ewere dị ka "Afrịka" ka edere n'asụsụ nke ndị ọrụ ugbo na ndị ọrụ Afrịka karịa n'asụsụ Bekee ma ọ bụ asụsụ mba ọzọ. Site na njikọ nke klas ndị a n'ime ọtụtụ mba Afrịka, o buru amụma "mgbagwoju anya a na-apụghị izere ezere na ọchịchị ọhụrụ". O kwupụtara echiche ndị a na edemede ya na-ese okwu "The Dead End of African Literature", nke a na-ewere dị ka ihe ịrịba ama n'ọhịa nke akwụkwọ edemede nke oge a nke Africa. N'ime edemede ahụ, Wali dere "onye edemede Afrịka nke na-eche ma na-eche n'asụsụ nke ya ga-ede n'asụsụ ahụ". Wali gosipụtara akwụkwọ a n'afọ 1962 na Mahadum Makerere na Uganda na nnukwu nnọkọ mbụ gbasara ederede ọhụrụ nke Afrịka na ụlọ ọrụ ahụ. A gara n'ihu bipụta akwụkwọ a ma ama na mbipụta nke iri nke magazin Transition.