cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Olisa Metuh
Njide
Ka ọnwa Febụwarị gbara mkpụrụ ụbọchị ịse n'afọ puku abụọ na iri na asatọ (2018), Olisa Metuh rutere n'ụlọ ikpe gọọmentị etiti dị na Abuja na ụgbọ ihe mberede. Ọ nọghị ya mgbe a nụrụ ikpe ahụ n'izu gara aga.
Campbell Ajiye
Edensibia
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Gabrielle Onguéné
Gabrielle Aboudi Onguéné (onye amụrụ n'abalị̀ iri abụọ na ise nke onwa Febụwarị afọ 1989) bụ onye Cameroon na-agba bọọlụ nke na-agbara otu CSKA Moscow bọọlụ ugbu a na Russian Championship na otu mba Cameroon. Ọ na agba boolụ nye Rossiyanka n'oge gara aga.
Oge ọ malitere
A mụrụ ya na Douala, Aboudi Onguéné ọ malitere iso ụmụ nwoke nọ n'ógbè ya na-agba bọọlụ mgbe ọ bụ nwata. A hụrụ ya ma tibanye ya ka ọ gbaa bọọlụ nye klọb ụmụ nwanyị, bu Ngondi Nkam Yabassi. Mgbe ọ na-agba boolụ na asọmpi maka klọb ahụ, Canon Yaoundé hụrụ ya wee malite isonye otu ahụ agba egwuregwu nye otu ahụ n'afọ 2005.
Loves Minproff nke wolf Minproff nke Yaoundé, 2009-12
Aboudi Onguéné gbara bọọlụ nye Louves Minproff na Cameroonian league nke ogo kachasị elu ma nyere ndị otu ahụ aka imeri asọmpi mba na afo 2009, 2010, na 2011.
Rọshịa, 2015-16
Aboudi Onguéné bịanyere aka na Rossiyanka na asọmpi kachasị elu nke Russia maka oge afọ 2015. Goolu isii ọ gbara n'egwuregwu iri bụ nke atọ na league ma nyere ndị otu ahụ aka írute n'ọnọdụ nke abụọ. N'oge afọ 2016, ọ nyere goolu isii n'egwuregwu iri na atọ nke nyeere ndị otu ahụ aka ịmecha nke mbụ na league na ndekọ iri na otu.
CSKA Moscow, 2017
Aboudi Onguéné bịanyere aka na CSKA Moscow tupu agbata nke afọ  2017. Goolu iteghete ya n'egwuregwu iteghete ya bụ nke abụọ kachasị elu na league. Ndị otu ahụ mechiri n'ọnọdụ nke anọ na ndekọ iteghete-ano-otu. N'oge afọ 2018, ọ gbara goolu atọ n'egwuregwu ngosi iri na atọ. Aboudi Onguéné nyere goolu mbụ ya n'afọ 2019 megide otu egwuregwu Zvezda Perm n'abali iteghete nke ọnwa Mee nyere ndị otu ahụ aka imeri inweta mmeri atọ na asataghị̀ otu.
Nke Mba ụwa
Aboudi Onguéné nọchitere anya Cameroon na otu egwuregwu mba Cameroon kemgbe afọ 2008 mgbe enyochara ya mgbe ọ dị afọ iri na ise. N'afọ 2011, o nyeere ndị otu ahụ aka inweta ọla edo na All-Africa Games na Mozambique. N'oge ọkara ikpeazụ megide South Africa, ọ nyere goolu mmeri egwuregwu. áká_ịkẹngạ|thumb|Aboudi Onguene, Disemba 2016 Aboudi Onguéné sonyere na 2012 London Olympics ma nye naanị otu goolu otu ahụ asọmpi ahụ. Na 2015 FIFA Women's World Cup na Canada, ọ nyere goolu na nweta mmeri nke otu ahụ meriri Switzerland ma akpọrọ ya Player of the Match. A họpụtara ya dịka onye egwuregwu kachasị mma na 2016 Africa Women Cup of Nations.
N'afọ 2018,emere nhoputa nke Aboudi Onguéné dikaAfrican Women's Footballer of the Year nke ugboro anọ ya.
Na 2019 FIFA Women's World Cup na France, Aboudi Onguéné nyere goolu ngafe megide Netherlands n'oge egwuregwu nke abụọ nke otu ahụ.
Njikọ mpụga
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Ugonna Umerou
Ugonna Umerou bụ onye Naijirịa na-emepụta ihe na onye na-eme ihe nkiri. Ọ bụ onye nwe ụlọ nke Nwaocha uwe ụmụ nwanyị.
Ihe odide
<references group="" responsive="1">
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Bayajidda
Bayajidda (Hausa: Bàyā̀jiddà) bụ, dịka akụkọ mgbe ochie gbasara ọtụtụ steeti West Africa tupu narị afọ nke 19, onye guzobere igidimba ndị Hausa.
Ọpụpụ nke dike ahụ na Baghdad na ịnọ na Borno
Dịka akụkọ mgbe ochie si kọọ, Bayajidda bụ nwa eze si Baghdad (isi obodo nke Iraq nke oge a) na nwa Eze Abdullahi, mana a chụpụrụ ya n'obodo ya mgbe Eze Nwanyị Zidam, nke a makwaara dịka Zigawa, meriri obodo ahụ. Ozugbo ọ hapụrụ Baghdad, ya na ọtụtụ ndị agha ya gara Afrịka wee rute Borno.
Ozugbo ha rutere Borno, akụkọ a dị iche iche gbasara ihe kpatara esemokwu na eze obodo ahụ. Dịka otu akụkọ si kọwaa, Bayajidda ghọtara na ndị agha ya siri ike karịa ndị nke eze; n'ihi nke a, o mere atụmatụ iwepu ya. Otú ọ dị, eze nụrụ banyere atụmatụ ahụ ma, mgbe ya na ndị ndụmọdụ ya kwurịtara okwu, nyere Bayajidda nwa ya nwanyị, Magaram (nke a makwaara dịka Magira), ka ọ lụọ. Ka e mesịrị, mgbe eze ahụ wakporo ma weghara ọtụtụ obodo, ọ ghọgburu ọgọ ya nwoke ọhụrụ ka ọ hapụ ndị ikom nke ya ka ha chebe obodo ndị ahụ, si otú a belata ọnụ ọgụgụ ndị umuokorobia Bayajidda nwere n'aka ya. Bayajidda ghọtara na a na-aghọgbu ya mgbe ọ hapụrụ naanị nwunye ya na otu ohu; n'abalị, ha gbagara Garun Gabas, nke dị ugbu a n'ógbè Hadeja. Mgbe ọ nọ n'ebe ahụ, Magaram mụrụ nwa mbụ Bayajidda, nke a kpọrọ Biram, nna nna nke obere alaeze nke Gabas-ta-Biram ("ebe ọwụwa anyanwụ nke Birami").
Otú ọ dị, dịka akụkọ ọzọ si kwuo, a nabatara Bayajidda na Borno, ọ lụọ Magaram ma bụrụ onye a ma ama n'etiti ndị mmadụ. N'ihi nke a, eze ahụ kpụpụrụ ya anyaụfụ ma kpata nkata megide ya; mgbe nwunye ya gwara ya nke ahụ, ya na ya gbagara Borno.
Ihe e deturu na edemsibịa
<references group="" responsive="0">
Anders Sjöholm
Anders Sjöholm (amụrụ 1957), nke nwere aha ogbo Stry Terrarie, Stry Kanarie ma ọ bụ naanị Stry, bụ onye egwu Sweden si Skåne. Ọ bụrụla onye otu ọtụtụ ndị egwu (Kriminella Gitarrer, Garbochock, Ebba Grön [1] & Imperiet), na-abụkarị onye na-abụ abụ.￼ Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Noora Salem Jasim
Noora Salem Jasim (amụrụ na 27 Nọvemba afọ 1996) bụ onye egwuregwu Bahraini na -asọ mpi ọkachasị na gbaa nke shot put. Ọ nọchitere anya obodo ya na asọmpi mba ụwa 2017 n’enweghị ntozu nke ikpeazu.
Ihe kacha mma
N'èzí
Ime ụlọ
Ebe m si nwete
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ Òtù:Category:Nwaanyị egwuregwu Òtù:Category:Nwaanyi oso-egwuregwu
Touriya Jabrane
Touriya Jabrane (Arabic; 16 Ọktoba 1952 - 24 Ọgọst 2020) bụ onye nduzi ihe nkiri mba Morocco, onye na-eme ihe nkiri, na onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị. A mụrụ ya na Casablanca. N'agbata afọ 2007 na afọ 2009, ọ nọ n'ọkwa Minista nke Ọdịbendị na ụlọ ọrụ nke Abbas El Fassi.
Apple
thumb|Apple Apụl bụ mkpụrụ a na-eri eri nke osisi apụl (Malus domestica) na-emepụta. A na-akọ osisi apụl n'ụwa niile ma bụrụ ụdị ndị a na-akụkarị na genus Malus. Osisi ahụ sitere na Central Asia, ebe a ka na-ahụ nna ochie ya, Malus sieversii, taa. Apụla apụl kemgbe ọtụtụ puku afọ na Eshia na Europe ma ndị na-achị Europe butere ya na North America. Apụl nwere mkpa okpukpe na akụkọ ifo n'ọtụtụ omenala, gụnyere Norse, Greek, na omenala Ndị Kraịst nke Europe.￼
S
S, ma ọ bụ s, bụ mkpụrụedemede nke iri na itoolu na mkpụrụedemede Bekee ọgbara ọhụrụ yana mkpụrụedemede Latịn nke ISO. Aha ya na bekee bụ ess[1] (akpọrọ /ˈɛs/), esses plural.[2]
Northwest Semitic šîn nọchiri anya fricative postalveolar na-enweghị olu (dị ka ọ dị na 'ụgbọ mmiri'). O yikarịrị ka ọ bụ eserese nha nha (שנא) wee nọchite anya fọnịm /ʃ/ site na ụkpụrụ acrophonic.[1]
Christopher Chizoba
Christopher Chizoba (amụrụ n'abali iri na asa nke June 1991) bu onye okacha amara n'egwuregwu bọọlụ Naijiria na anọ dika dika onye Onye goolu. .
Ọrụ
Site n'ọrụ ya Chizoba agbala na klọb dị iche iche na gburugburu Kolkata na otu ugboro na North-East India. Ọ malitere na Kalighat MS tupu ọ banye Mohammedan. Ọ kwagara Shillong Lajong nke I-League na ntakịrị oge tupu ọ banyeghachi Kalighat MS. o mechara sonyeere ndị otu  Peerless na Calcutta Football League.
Na abalị anọ n'ọnwa Disemba 2013 a mara ọkwa na Chizoba abanyela na Mohun Bagan AC nke I-League. O mere mpụta mbụ ya n'abali isi n'ọnwa Disemba 2013 megide United SC na Salt Lake Stadium nke ọ meriri goolu abụọ na nkeji iri abụọ na nke iri anọ na ise were gbaa ruo nkeji iri iteghete na asatọ tupu edochie Aiborlang Khongjee ka Mohun Bagan meriri egwuregwu ahụ. Okpu anọ asataghi otu.
Chizoba kwuputara na ibe Facebook ya na 2019, na ọ sonyeere Welwalo Adigrat.
N'abalị iri anọ na ọnwa Disemba 2020, Chizoba bịanyere aka na Arambagh KS maka oge 2020-21 na Bangladesh Football Premier League.
N'abali iri abụọ na atọ nke ọnwa Disemba 2020, Chizoba gbara Arambagh KS goolu nke mbụ ya na 2020 ruo 21 Bangladesh Federation Cup.
Al-Amuli
Al-Amuli bụ aha nna ndị na aza gụnyere:
James Lesesne Wells
James Lesesne Wells (Ubochí abụọ n'ọnwa Novemba, 1902 rụo ụbọchị irí abụọ n'ọnwa Jenụwarị, 1993) bụ ónyé Africa-America na-ese ihe osise na onye na-ese onyinyo nké jikọtara ya na Harlem Renaissance. Ọ bụ prọfesọ nka nwéré mmetụta na Mahadum Howard site na 1929 ruo 1968 ma a na-ewere ya dị ka ónyé ọsụ ụzọ na agụmakwụkwọ nka nkè ógè a.
Ọrụ
thumb|Ugbo ala, kọmitii WPA, 1935-1943 Na mbido ọrụ ya, Wells bụ ónyé na-ese ihe osise. Ọ rụrụ ọrụ na blọk obibi akwụkwọ, lithography na etching. O mepụtara ihe osise màkà akwụkwọ, akwụkwọ akụkọ, na akwụkwọ ndị ọzọ, gụnyere ihe osise iji nchịkọta uri nke Marianne Moore na akụkọ ihe méré eme nke Association for the Study of Afro-American Life and History. N'afọ 1929, e wéré Wells n'ọrụ dị ka ónyé nkụzi ọrụ aka na Mahadum Howard dị na Washington D.C. Ọ kụziri obibi akwụkwọ, ite, ịkpụzi ụrọ na ihe ọkpụkpụ. Afọ abụọ ka e mesịrị, Well mere ka Mahadum College of Fine Arts kwenye inye klas na linoleum printmaking. A maara Wells maka ihe ọ na-emepụta na nke oge a. Ọ bụ ónyé nkuzi nwere mmetụta na onye nduzi nye ndị na-eto eto na-ese ihe n'oge ọrụ ya, gụnyere ónyé a ma ama na-ese foto Elizabeth Catlett na onye na-ebi akwụkwọ Stephanie Pogue.
Wells bụ onye omenkà ama ama na Washington D.C. ruo afọ iri isii. Ọ lara ezumike nká na nkuzi na 1968, mana ọ gàrà n'ihu na-arụ ọrụ ruo mgbe ọ dị afọ iri asatọ. na 1973, Mahadum Fisk mere ihe ngosi otu ónyé nke ọrụ Well. N'afọ 1980, Onye isi ala Jimmy Carter nwèrè Wells ihe nrite Presidental Citation for Lifelong Contribution to American art. N'afọ 1986, e mere ihe ngosi nke ọrụ ya na Washington Project for the Arts. Ihe ngosi ahụ akpọrọ "Afọ iri isii na nka".
Wells nwụrụ na Washington D.C. n'ubochí irí abụọ n'ọnwa Jenụwarị, 1993.
Agbor Gilbert Ebot
Agbor Gilbert Ebot aka AGE (a mụrụ Agbor GilbertEbot; 8 Jenụwarị 1983) bụ onye na-emepụta ihe nkiri Cameroon. Ihe ịga nke ọma ya dịka onye na-eme ihe nkiri gụnyere Before Sunrise, The Blues Kingdom, The Land of Shadow, Pink Poison na Far. O lekwasịrị anya na ihe nkiri sinima nke Afrịka, onye guzobere The Cameroon International Film Festival (CAMIFF ) na-ezube ịkwalite Cinema nke Cameroon ma n'ụzọ akụ na ụba ma n'ọdịbendị site na mgbanwe, nghọta na imekọ ihe ọnụ n'etiti ndị na-eme ihe nkiri na mba.
N'oge na-adịbeghị anya, ọ natara Medal of Honor site n'aka Onye isi ala Cameroon Paul Biya.
Mmalite ndụ
A mụrụ Gilbert nye nne na nna Cameroon na Naijiria. Nna ya bụ onye Cameroon si Mamfe na Manyu Division ebe nne ya si Cross River steeti na Naịjirịa. Ọ gụrụ akwụkwọ na Government Technical High School (GTHS) na Mamfe.
Ọrụ
Agbor Gilbert agaghị ụlọ akwụkwọ teknụzụ ọ bụla maka ihe nkiri. N'afọ 2003, ọ zutere Jeta Amata, Fred Amata, Olu Jacobs na Rita Dominic na Calabar mgbe ha na-ese ihe nkiri. Ọ na-agakarị ebe ahụ ebe a na-ezipụ ya mgbe niile na klas n'ihi enweghị akwụkwọ ma ọ bụ ngwá ọrụ ziri ezi. Oge ọ bụla ọ laghachiri n'ebe ahụ, ọ ga-anọdụ ala ebe ahụ ma nyere aka dịka onye na-enyere aka na mmepụta ihe nkiri, nke ahụ bụkwa otú mmasị ya na ihe nkiri si too.
N'ọnwa Septemba afọ 2017, ọ nọchitere anya ụlọ ọrụ ihe nkiri Cameroon na Heroes in the Struggle Awards na Los Angeles ma o kwuru
Arụmụka
Ebdot mere egwu na-ese okwu megide onye na-ede blọgụ na onye na-eme ihe omume LGBT Bandy Kiki, na-ekwu na '' ...Ọ bụrụ na m jide gị maka Cameroon, m ga-edina mmadụ n'ike ị dị mma ka mmụọ ọjọọ nke ụmụ nwanyị na-edina nwanyị wee nwee ahụ gị...Enwere m atụmatụ inye gị belle..."
Njikọ mpụga
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Grace Armah
Grace Armah (amụrụ na 22 Septemba na afo 1958) bụ nwanyị Ghana lara ezumike nká na-eme egwuregwu track and field nke bụ ọkachamara na 100 mita na ihe omume ogologo. O ritere ihe nrite ọlaọcha na ọla nchara na afọ 1984 na 1985 nke African Championships. Ihe kacha mma ya na 100 mita bụ 11.98. O mekwara asọmpi maka Ghana na 1984 Summer Olympics na Los Angeles dị ka akụkụ nke ndị otu ụmụ nwanyị nke Ghana 4 × 100 mita, nke mechara nke ise na okpomọkụ nke ọkara ikpeazụ ma ghara ịga n'ihu na agba ikpeazụ.
Njikọ mpụga
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Bambassi language
A maghị ozi kachasị ugbu a banyere ọnụ ọgụgụ ndị na-asụ Bambassi, dịka ọnụ ọgụgụ 2007 jikọtara asụsụ Mao ọnụ, n'agbanyeghị obere ọdịdị okwu. E depụtara ndị na-ekwu asụsụ nne 33,683 nke Maogna (na-ekpuchi Bambassi, Hozo na Seze).
Ihe yiri ya
Bambassi nwere myirịta okwu okwu 31% na asụsụ Omotic ndị ọzọ.￼
Ọmụmụ ụdaolu
Bambassi nwere ụdaume ise: /a, e, i, o, u/. Udaume ndị a ogologo ogologo, na Bambassi nwere iche ogologo ụdaume.
Ihe edeturu
<references group="" responsive="1">
McArthur Binion
McArthur Binion (amụrụ n'afọ 1946) bụ onye America na-ese ihe nke bi na Chicago, Illinois. A mụrụ Binion na Macon, Mississippi. O nwèrè BFA site na Mahadum Wayne State (1971) na Detroit, Michigan na MFA site na Cranbrook Academy of Art na Bloomfield Hills, Michigan. Ọ bụ Prọfesọ nké nka na Columbia College na Chicago site na 1993-2015.
Oge ọ malitere
A mụrụ McArthur Binion na Septemba 1, 1946 na ugbo owuwe ihe ubi na Macon, Mississippi na Russell Earl Binion na Martha Binion n'ezinụlọ nwèrè ụmụ 11. N'afọ 1951, ezinụlọ ya kwagara Detroit.
Ọrụ
Binion nwetara BFA ya na Mahadum Wayne State, Detroit, na 1971, na MFA ya na Cranbook Academy of Art, Bloomfield Hills, MI, na 1973. N'afọ 1973, ọ kwagara New York, ébé Binion rụrụ ọrụ n'etiti ma bụrụ enyi ọtụtụ ndị omenkà ndị ọzọ na-arụ ọrụ n'ọbọdọ ahụ, dị ka Jean Michel-Basquiat na Sol Lewitt. N'otu afọ ahụ ọ kwagara New York, a họpụtara Binion màkà ihe ngosi otu na Artists Space, ihe ngosi nke abụọ nke ụlọ ọrụ na-enweghị uru nke Maazị Lewitt na Carl Andre haziri. Ihe osise Binion apụtala na Contemporary Arts Museum Houston, Studio Museum na New York, na Detroit Institute of Art. N'afọ 1991, Binion kwagara Chicago, ébé ọ nwetara ọkwa dị ka Prọfesọ nke nka na Columbia College n'afọ 1993. Ọ bụ ezie na ọ na-arụ ọrụ n'oge ahụ, ọ na-egosipụta ọrụ ya ugboro ugboro ruo mgbè ónyé na-ere ahịa Chicago Kavi Gupta malitere ịnọchite anya ya na 2013. Kavi Gupta na Galerie Lelong & Co. nọchitere anya Binion ruo mgbè ọ sonyeere Lehmann Maupin na Massimo De Carlo gallery na 2018. N'afọ 2017, a gụnyere Binion na VIVA ARTE VIVA nke Christine Macel haziri maka 57th Venice Biennale, ebe ihe osise ya sitere na usoro DNA ya nwetara aha a ma ama. Akụkọ ihu akwụkwọ nke 2019 na The New York Times matara ya, na ndị ọzọ, dị ka otu n'ime "ọgbọ nke ndị na-ese ihe n'Afrịka na America na 70s na 80s ha bụ ndị na-enwe mmeghachi omume ahịa mgbè ọtụtụ iri afọ nke enweghị mmasị gasịrị. "
Ọrụ McArthur Binion na-agụnye ihe osise ndị na-adịghị ahụkebe, nke e ji crayons, osisi mmanụ, na ink mepụta, mgbé mgbè n'elu ihe siri ike dịka osisi ma ọ bụ aluminum. Ruo ọtụtụ afọ, Binion anọwo na-etinye ákàrà laser dị ka ala a na-agbakọta n'elu nke ọ na-etinye usoro ndị ọzọ. Binion na-ekwu na ihe ọ na-ewepụ site na minimalism n'usoro okike ya bụ na ị chọrọ ime ihe nke gị n'onyinyo nke gị. E jirila ọrụ ya tụnyere Dorothea Rockburne, Robert Mangold, Robert Ryman na Jasper Johnsʹs The Dutch Wivesʹs na-ese ihe osise mgbè ụfọdụ.
Ihe ngosi
McArthur Binion na-anọchite anya Lehmann Maupin, New York, Hong Kong na Seoul; Massimo De Carlo, Milan, London, na Hong Kong; na Richard Gray Gallery, Chicago.
Edensibia
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
O
O, ma ọ bụ o, bụ mkpụrụedemede nke iri na ise na mkpụrụedemede Latin ISO na mkpụrụedemade nke anọ na mkpụrụedemedo Bekee nke oge a. Aha ya na asụsụ Bekee bụ <i id="mwIA">o</i> (nke a na-akpọ /ˈoʊ/), ọtụtụ es.
Akụkọ ihe mere eme
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/23/Newes_ABC_Buchlein_MET_DP855603.jpg/180px-Newes_ABC_Buchlein_MET_DP855603.jpg|áká_èkpè|thumb|226x226px|Late Renaissance ma ọ bụ mmalite Baroque nke O, site na 1627 Ụdị ihe osise ya anọgidewo na-adịgide adịgide site n'oge ndị Finishia ruo taa. Aha akwụkwọ ozi Phoenician bụ ʿeyn, nke pụtara "anya", na ezie ọdịdị ya malitere dị ka ihe osise nke anya mmadụ (ma eleghị anya sitere na ike mmụọ nsọ nke ihe odide ndị Ijipt kwekọrọ, cf. Ihe odide Proto-Sinaitic). Ụkpụrụ ụda mbụ ya bụ nke ụdaume, ma eleghị anya, ụda nke mkpụrụedemede Arabic bụ ع <i id="mwNg">ʿayn</i> na-anọchite anya ya.
Ojiji nke mkpụrụedemede Phenician a maka ụdaume bụ n'ihi mkpụrụedemede Grik mbụ, nke nabatara mkpụrụedemede dị ka O "omicron" iji nọchite anya ụdaume /o/. A nabatara akwụkwọ ozi ahụ na uru a na mkpụrụedemede Old Italic, gụnyere mkpụrụedemede Latin mbụ. Na asụsụ Grik, ọdịiche dị n'ụdị ahụ mechara mee ka ọdịiche dị na ụda a dị ogologo (Omega, nke pụtara "O buru ibu") site na o dị mkpirikpi (Omicron, nke pụtara 'obere o"). Omicron Grik mere ka e nwee mkpụrụedemede Cyrillic O na mkpụrụedemede Italic mbụ na-acha uhie uhie.
Ọbụna mkpụrụ akwụkwọ ndị na-esoghị na Semitic na-enwekarị ụdị yiri nke ahụ iji gosipụta ụda a; dịka ọmụmaatụ, ndị mepụtara edemede Afaka na Ol Chiki, nke ọ bụla mepụtara na akụkụ dị iche iche nke ụwa na narị afọ gara aga, ha abụọ kwuru na ụdaume ha maka 'O' na ọdịdị ọnụ mgbe ha na-eme ụda a. [nnyocha mbụ?<sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">]
Bekee
Mkpụrụ akwụkwọ bụ mkpụrụ akwụkwọ nke anọ a na-ahụkarị na mkpụrụ akwụkwọ Bekee. Dị ka mkpụrụedemede ụdaume ndị ọzọ nke Bekee, ọ jikọtara "ogologo" na "obere". "Oké" dị ka n'ụgbọ mmiri bụ na ezie diphthong /oʊ/ (nke a na-eme na ụzọ dialectic na ebe ọ bụla site na [o] ruo ). N'asụsụ Bekee, e nwekwara "obere" dị ka na fox, /ɒ/, nke na-ada ụda dịtụ iche n'asụsụ dị iche iche. Na otụtụ olumba nke British English, ọ bụ ma ọ bụ ụdaume gbara gburugburu [ɔ] ma ọ bụ vowel gbara gburugburu ; na American English, ọ na-abụkarị azụ na-enweghị gburugburu na ụdaume etiti.
Nkọwa okwu ndị a na-ahụkarị gụnyere, nke na-anọchite anya ma ọ bụ /uː/ -ʊ/; nke na-egosipụtakarị diphthong /ɔɪ/, na nke na- nnọchiteanya dịgasị iche iche dabere na ihe gbara ya gburugburu na aha ya.
Na ọnọdụ ndị ọzọ, ọkachasị na ihu mkpụrụedemede nwere minim, nwere ike ịnọchite anya ụda /ʌ/, dịka na 'nwa' ma ọ bụ 'ịhụnanya'. Ọ pụkwara ịnọchite anya semivowel /w/ dị ka na ukwe ma ọ bụ quinoa.
Na asụsụ Bekee, mkpụrụedemede a na-akpọ O Canada ma ọ bụ Captain! My Captain! ma ọ bụ amaokwu ụfọdụ nke Bible. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/94/Pronunciation_of_the_name_of_the_letter_%E2%9F%A8o%E2%9F%A9_in_European_languages.png/298px-Pronunciation_of_the_name_of_the_letter_%E2%9F%A8o%E2%9F%A9_in_European_languages.png|áká_èkpè|thumb|305x305px|Nkwupụta nke aha mkpụrụedemede ahụ n'asụsụ ndị Europe l ⟨o⟩ na-ejikọkarị ya na ụdaume gbara okirikiri mepere emepe [ɔ], udaume etiti azụ gbara okirikiri [o̞] ma ọ bụ udaume dị nso n'azụ gbara okirikiri [o] n'ọtụtụ asụsụ. Asụsụ ndị ọzọ na-eji ⟨o⟩ maka ụkpụrụ dị iche iche, na-abụkarị ụdaume azụ nke na-emepe obere akụkụ. E mepụtala mkpụrụedemede ndị ewepụtara dị ka ⟨ö⟩ na ⟨ø⟩ maka mkpụrụedemede nke asụsụ ụfọdụ iji mata ụkpụrụ ndị na-adighi na Latin na Greek, ọkachasị udaume n'ihu okirikiri.
Usoro ndị ọzọ
Na International Phonetic Alphabet, na-anọchite anya ụdaume dị n'etiti azụ.
Sophia Mustafa
Sophia Mustafa (1922 ruo ụbọchị 1 Septemba 2005) bụ onye edemede na onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke sitere na Kashmiri.
A mụrụ Mustafa dị ka Sophia Butt na India mana o tolitere na Nairobi. Ọ lụrụ Abdulla Mustafa, onye ọka iwu, wee soro ya kwaga Arusha, Tanganyika n'afọ 1948. Di na nwunye ahụ mechara kwaga Dar es Salaam. Ọ lụrụ ọgụ n'akụkụ Julius Nyerere maka nnwere onwe mba ahụ. N'afọ 1958, a họpụtara ya ka ọ bụrụ onye omeiwu nke Tanganyika maka Arusha District dị ka onye otu TANU. Ọ rụrụ ọrụ na ndị omeiwu nke mba ahụ (mba ahụ mechara bụrụ Tanzania) ruo afọ 1965 mgbe a kpọrọ di ya ka ọ bụrụ onye isi oche.
Ọ bụ otu n'ime ndị omeiwu nwanyị mbụ na-abụghị ndị ọcha na kọntinent ahụ. Ọnụ ọgụgụ dị nta nke ndị bu ụzọ gụnyere Mabel Dove Danquah (Gold Coast, 1954), Senedu Gebru (Ethiopia, 1957), na Ella Koblo Gulama (Sierra Leone, 1957).
N'afọ 1961, e bipụtara akwụkwọ ncheta ya, The Tanganyika Way.
N'afọ 1989, ya na di ya kwagara Canada, biri na Brampton. Mustafa bipụtara akwụkwọ akụkọ In the Shadow of Kirinyaga n'afọ 2002. Ọ nwụrụ na Brampton n'afọ 2005. E bipụtara akwụkwọ akụkọ nke abụọ The Broken Reed mgbe ọ nwụsịrị n'otu afọ ahụ.
Jide Kosoko
thumb|added photo Prince Jide Kosoko (amụrụ n'abalị iri na abụọ nke ọnwa Jenuarị ,1954) bu onye omee, onye ntụziaka na onye na-emeputa ihe nkiri na Naijiria. A mụrụ ya n'ezinụlọ eze, n'ihi ya, aha ọdịnala ya nke eze ma ọ bụ " omoba " n'asụsụ Yoruba.
Mmalite Ndụ
A mụrụ Prince Jide Kosoko na Lagos n'abali iri na abụọ nke January, 1954, na ezinụlọ Kosoko nke Lagos Island.
Ọrụ
Jide Kosoko na-eto eto tolitere na Ebute Metta ma nwee mmụọ site na nnukwu ihe ịga nke ọma nke Hubert Ogunde ịbanye n'ime ihe nkiri, mgbe otu onye maara -arụ ọrụ na Ifelodun na-eme ihe nkiri na-eme njem kpọrọ ya òkù ka ọ gaa nyocha maka ọrụ na Makanjuola, ihe nkiri telemuvi. Jide Kosoko nabatara òkù ahụ; o mechara gawa maka nyocha anya e wee họrọ ya maka ọrụ ahụ, igosipụta agwa dịka Alabi. Kosoko gara n'ihu na-eme ihe nkiri, o wee soro ndị Awada Kerikeri mejupụtara Sunday Omobolanle, Lanre Hassan na Oga Bello, wee nwee ngosi ndị ọbịa na ihe nkiri TV, New Masquerade. N'afọ 1972, o hiwere otu egwuregwu ihe nkiri nke ya.
Jide Kosoko edeela ma mepụtakwa ihe nkiri na ihe nkiri nke ya gụnyere Ogun Ahoyaya. Kosoko bịara pụta ìhè n'oge ihe nkiri vidio, na-emepụta ihe nkiri nke ya, Asiri n la na 1992, mekwa ihe nkiri na Asewo to re Mecca na Tunde Kelani 's Ti Oluwa Ni'Le part 2.
Nkwado
Ndụ onwe onye
Prince Jide Kosoko lụrụ nwunye abụọ, Karimat na Henrietta, ma ejiri ụmụ na ụmụ ụmụ gọzie ha abụọ.
A maara ya dika na ọ bụ nna mụrụ ụmụ isii bụ Bidemi, Shola, Temilade, Tunji, Muyiwa, na Tunde Kosoko.
Njikọ mpụga
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Linda Moore (nwanyi ọchụnta ego)
Linda Moore bụ onye ọchụnta ego mba America na onye na-eme atụmatụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị, na-eje ozi ugbu a dị ka onye isi oche nke ụlọ ọrụ na-akwado iwu teknụzụ TechNet. N'oge gara aga, ọ rụrụ ọrụ dị ka onye nduzi nke otu Democratic Leadership Council, osote onye nduzi ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke Clinton White House, na onye ndụmọdụ ukwu nke omeiwu steeti Indiana Evan Bayh, na mgbakwunye na ije ozi dị ka onye ọrụ nke mkpọsa onye isi ala US ise.
Mbido ndụ na agụmakwụkwọ
A mụrụ Moore na obodo Texas, ọ gụsịrị akwụkwọ na Mahadum Texas na Austin na afọ 1984. N'oge ọ nọ n'ụlọ akwụkwọ, ọ rụrụ ọrụ maka mkpọsa Lloyd Doggett nke afọ 1984 maka omeiwu mba United States.
Afọ ndị mbụ na Ọchịchị Clinton
Mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ, Moore kwagara Steeti Washington, D.C. ma gaa n'ihu na-arụ ọrụ na mkpọsa ndọrọ ndọrọ ọchịchị, na-esonyere ndị ọrụ Dick Gephardt na afọ 1988 na-achọ ịbụ onye isi ala. O mechara sonye na otu Democratic Leadership Council, otu òtù dị n'aka ekpe nke kwalitere echiche nke New Democrats ma kwado Bill Clinton na ntuli aka onye isi ala nke afọ 1992. Ọ ghọrọ onye nduzi mpaghara, na-agbanwe ya ka ọ bụrụ iwu na ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke mkpọsa Clinton.
Post-White House na TechNet
N'afọ 2001, mgbe ọ gachara White House, Moore sonyeere ndị ọrụ Indiana Senator Evan Bayh, n'oge ahụ bụ ndị isi maka ndị otu Democrats na-eme ihe n'ụzọ dị nro na ndị nọ n'etiti, na-eje ozi dị ka onye ndụmọdụ ya ruo n'afọ 2011. Mmetụta ya na ikike ahụ gbatịrị ma mmekọrịta ndọrọ ndọrọ ọchịchị ya na omeiwu na onye isi oche ya nke otu Democratic Leadership Council.
Ọ natara ọrụ site na mkpọsa onye isi ala nke John Kerry na afọ 2004 ka ọ bụrụ onye nduzi ndọrọ ndọrọ ọchịchị maka John Edwards, onye na-agba ọsọ Kerry. N'afọ 2008, a kpọbatara ya na mkpọsa Hillary Clinton dị ka onye ndụmọdụ ukwu na onye nduzi nke ihe gbasara ndị omeiwu.
N'oge mgbụsị akwụkwọ nke afọ 2011, a kpọrọ Moore onye bi na ụlọ akwukwo Harvard Institute of Politics (IOP), ebe ọ na-eduzi nzukọ ọmụmụ ihe kwa izu banyere mbelata nke ndị nọ n'etiti na mmụba nke polarization na òtù abụọ ahụ na mmetụta ya na iwu na ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Moore rụrụ ọrụ na ụlọ ọrụ Harvard IOP's Fellows Alumni Advisory Council. N'ọnwa Machị afọ 2012, onye odeakwụkwọ nke steeti Hillary Clinton họpụtara Moore na otu US National Commission for the United Nations Education, Science and Cultural Organization (UNESCO).
Moore bụ onye na-akwado ịbawanye ohere ụmụ nwanyị na nnọchiteanya na ngalaba metụtara STEM, ma dee na nnabata na itinye sayensị kọmputa na usoro agụmakwụkwọ sekọndrị bụ ihe dị mkpa n'ịnọgide na-asọmpi nke mba United States, yana ịhụ na usoro agụmụ ihe dị otú ahụ meghere ma dị maka ụmụ nwanyị na ndị ọzọ na-anọchite anya ha n'ọhịa ndị ahụ.
Njikọ mpụga
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Grace Akallo
Grace Akallo (amụrụ n'afọ 1981) bụ nwanyị Uganda nke a tọọrọ na 1996 ka e jiri ya mee ihe dị ka nwatakịrị onye agha na Lord's Resistance Army (LRA), otu ndị agha nnupụisi nke Joseph Kony duziri. N'oge a tọọrọ ya, Akallo dị afọ iri na ise ma na-aga St. Mary's College, ụlọ akwụkwọ obibi ndị Katọlik na Aboke, Uganda. Ọ nọgidere na LRA ọnwa asaa tupu ọ gbapụ. Mgbe ọ gbapụrụ n'usuu ndị agha, Akallo laghachiri na St. Mary's College iji gụchaa akwụkwọ sekọndrị ya. Ọ malitere agụmakwụkwọ kọleji ya na Mahadum Ndị Kraịst nke Uganda, mana ọ gụsịrị akwụkwọ na Gordon College mgbe ọ natara agụmakwụkwọ. Akallo wee gaa n'ihu nweta nzere masta ya na Mahadum Clark / Mgbe ọ gbapụrụ na LRA, Akallo malitere ịrụ ọrụ dị ka onye na-akwado udo na ikike ụmụ nwanyị na ụmụaka Afrịka. Ọ na-eji ma ahụmịhe ya dị ka nwatakịrị onye agha na ozi ọ nwetara na agụmakwụkwọ ya dị elu iji kwado megide ime ihe ike na iji ụmụaka ndị agha, yana iji nyere aka nye ndụmọdụ ụmụaka ndị agha ndị ọzọ gbapụrụ agbapụ dịka ya.
Akallo arụwo ọrụ maka òtù dị iche iche, dị ka Sister Rachelle Rehabilitation Centre na World Vision, yana ịrụ ọrụ n'ọtụtụ ọrụ nkwado dị iche iche dị iche iche. gụnyere inye aka n'ịgafe mgbanwe na 2008 Child Soldiers Accountability Act. na ikwu okwu banyere ahụmịhe ya dị ka onye bụbu onye agha Akallo amalitewokwa otu na-enweghị uru na America nke a na-akpọ United Africans for Women and Children's Rights (UAWCR), na-achọ ichebe ikike ụmụ nwanyị na ụmụaka ndị Afrịka; ma soro guzobe Network of Young People Affected War. E dere ma mepụta ọtụtụ akụkọ ndụ na ihe ndekọ na-edekọ ahụmahụ Akallo na ụmụaka ndị agha ibe ya, ọkachasị akụkọ ndụ onwe onye nke afọ 2007; Girl Soldier: A Story of Hope for Northern Uganda's Children, nke ya na Faith J. H. McDonnell dere, akụkọ ndụ 2015 Grace Akallo na Pursuit of Justice for Child Soldiers nke Kem Knapp Sawyer dere, na ihe ngosi 2010 Grace, Milly, Lucy.''.. Ụmụaka Ndị Agha'' nke Raymonde Provencher mepụtara.
Lord's Resistance Army (LRA)
A tọọrọ Akallo n'ime Lord's Resistance Army (LRA) n'October 9, 1996, mgbe ọ dị naanị afọ iri na ise. Ọktọba 9 bụ Ụbọchị Nnwere Onwe nke Uganda, nke na-abụkarị ụbọchị ememe; Otú ọ dị, n'ụbọchị a, otu ìgwè ndị agha nnupụisi LRA tọọrọ Akallo na ụmụ agbọghọ 138 ndị ọzọ n'ọnụ ụlọ obibi ha na St. Mary's College.
N'abalị a tọọrọ Akallo, ndị agha LRA si na windo banye n'ime ụlọ ihi ụra ebe ụmụ agbọghọ na onye nlekọta ụlọ ihi ụra ha, Alupu Jemma Obace, gbalịrị ịgba ọsọ ma zoo. Ndị agha LRA kegidere ụmụ agbọghọ ahụ na eriri ma manye ha ịga ije otu abalị dum, na-eyi egwu igbu ha ma ọ bụrụ na ha erubeghị isi. N'ụtụtụ echi ya, ndị agha LRA tọhapụrụ 109 n'ime ụmụaka ahụ n'aka onye isi ụlọ akwụkwọ ahụ, Sister Rachelle, mgbe ọ rịọrọ LRA Commander Laguira arịrịọ, mana Akallo bụ otu n'ime ụmụ agbọghọ 30 a hapụrụ.
A manyere Akallo na ndị ọzọ a tọọrọ ịga ije na Sudan nke were ha izu abụọ iji buo ibu dị arọ. Ndị agha LRA tọọrọ ụmụaka ndị ọzọ n'ụzọ, na-agafe obodo nta nke Gulu na Kitgum, ọkachasị, n'ụzọ ha na-aga Sudan. Mgbe otu n'ime ụmụ agbọghọ ahụ nwara ịgbapụ, a manyere Akallo na ndị ọzọ iti ya ihe ruo mgbe otu n' cikin ndị nnupụisi ji anyụike gbuo nwa agbọghọ ahụ. Na ihe ngosi Grace, Milly, Lucy.''.. Ụmụaka Ndị Agha'', Akallo na-akọwa otú Commander Laguira si gwa ha, "Chefuo banyere Uganda. Ọ bụrụ na ị gbapụ, nke ahụ bụ ihe ga-eme gị. " A manyere ụmụaka ndị agha irubere ha isi ma ọ bụ a ga-eti ha ihe na / ma ọ bụ gbuo ha.
Ndị agha LRA kpọọrọ Akallo na ụmụaka ndị ọzọ a tọọrọ gaa Sudan, ebe a zụrụ ha ka ha bụrụ ụmụaka ndị agha. A kụrụ ha ihe ma mekpọọ ha ọnụ ma manye ha igbu ụmụaka ndị ọzọ nọ n'ìgwè ahụ ndị nupụụrụ iwu isi. N'oge ọ nọ na LRA, a zụrụ Akallo ịga ije na ihicha, ikpochapụ, ma jikọta égbè AK-47, mana ọ ghaghị ịmụta otu esi eji égbè ahụ n'onwe ya. A manyere Akallo na ụmụaka ndị agha ibe ya ịlụ ọgụ megide ndị Sudan People's Liberation Army (SPLA), na-adabere n'ụzọ dị ukwuu na ikike ebumpụta ụwa ha maka ndụ. Ọ mụtara ịgba égbè n'oge mwakpo mbụ ọ bụ akụkụ nke otu ìgwè ụmụaka 700 ahọpụtara na mberede. A haziri ụmụaka ahụ n'ahịrị ma gwa ha ka ha wakpo obodo nta maka nri ma gbaa ndị obodo ahụ égbè.
Ụmụaka ndị agha nwetakwara ime ihe ike n'ụzọ ọzọ. N'agbanyeghị na ha dị obere, ụmụ agbọghọ ahụ, gụnyere Akallo, ndị agha LRA wakporo ha, bụ ndị dinara ha n'ike ma tie ha ihe. E nyere nwa agbọghọ ọ bụla onye ndú nke LRA ka ọ bụrụ otu n'ime "ndị nwunye" ha. Akallo na-ekwu na "ịghọ nwunye mmadụ n'ike, ọ na-emetụta mmụọ gị ruo mgbe ebighị ebi," na Grace, Milly, Lucy.''.. Ụmụaka Ndị Agha''. Ọ bụ ezie na Akallo n'onwe ya atụghị ime, ọtụtụ n'ime ụmụ agbọghọ ahụ mere ya, mgbe e mesịrị, ha na-alaghachi n'ụlọ na ụmụ ma nwee ọrịa ndị a na-ebute site na mmekọahụ dịka HIV / AIDS. A ka na-amanye ndị nne ụmụaka ịlụ ọgụ n'agha, ma mgbe ha dị ime ma mgbe ha na-ebu ụmụaka n'azụ ha.
N'otu oge n'oge agha ahụ, ike ọgwụgwụ na mmiri ịta n'ahụ mere ka Akallo daa mbà. Ndị agha LRA chere na ọ nwụọla ma mee ka ụmụaka ndị agha ndị ọzọ gwupụta ili maka ozu ya. Ọ nwetakwara ịgba onwe ya égbè n'oge abụọ dị iche iche. Na Grace, Milly, Lucy.''.. Ụmụaka Ndị Agha'', Akallo na-ekwu, sị: "M gbanahụrụ ọnwụ ọtụtụ ugboro".
Otu ìgwè wakporo LRA n'ebe ndịda Sudan n'ụbọchị nke 9 n'ọnwa Eprel afọ 1997. Akallo weere nke a dị ka ohere ya iji mechaa gbapụ n'aka ndị agha. Ọ gbapụrụ ma zoo ụbọchị atọ n'ime ọhịa, chọta otu ìgwè ụmụaka ndị agha ndị ọzọ gbapụrụ agbapụ n'ụbọchị nke anọ ya na nzuzo. Ndị agha Uganda chọtara ha ma nyere ha aka ịlaghachi n'ụlọ ha. A chụpụrụ ụmụaka ndị agha ahụ gbapụrụ agbapụ na Uganda ebe nne na nna ha na otu n'ime ụmụnne nwanyị si St. Mary's College, Sister Akali, zutere ha.
Ndị LRA jidere Akallo, na-emegbu ya ma manye ya ịlụ ọgụ na igbu ọchụ, ọnwa asaa tupu ọ gbapụ.
Agụm akwụkwọ
Agụmakwụkwọ Akallo dị ya ezigbo mkpa mgbe niile. Ọ gara St. Mary's College, ụlọ akwụkwọ obibi Katọlik na Aboke, Uganda, maka ụlọ akwụkwọ sekọndrị. Agụmakwụkwọ ya n'ebe ahụ kwụsịrị, Otú ọ dị, mgbe ndị LRA tọọrọ ya ma manye ya ịlụ ọgụ dị ka nwatakịrị onye agha. Mgbe ọ gbapụrụ n'aka ndị agha ọnwa asaa ka e mesịrị, Akallo laghachiri na St. Mary's College iji mezue agụmakwụkwọ ụlọ akwụkwọ sekọndrị ya. Mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ n'ụlọ akwụkwọ sekọndrị, ọ malitere agụmakwụkwọ kọleji ya na Mahadum Ndị Kraịst nke Uganda (UCU) na Mukono, Uganda. Na UCU, ọ zutere ụmụ akwụkwọ na-aga Gordon College na Wenham, Massachusetts bụ ndị nọ ebe ahụ na mmemme mgbanwe ụmụ akwụkwọ. O tinyere akwụkwọ ma nata agụmakwụkwọ iji mechaa akara ugo mmụta ya na Gordon College. N'ebe ahụ, Akallo gụrụ akwụkwọ na nkwukọrịta na ọchịchọ ịga n'ihu na-amụ mmekọrịta mba ụwa na ngwọta esemokwu. Ọ gụsịrị akwụkwọ na Gordon College na 2007 tupu ọ malite ụlọ akwụkwọ na Mahadum Clark dị na Worcester, Massachusetts na 2008. Akallo nwetara nzere masta ya na International Development and Social Change na Mahadum Clark.
Mgbalị na ọrụ
Mgbe ọ laghachiri n'ụlọ site n'agha, Akallo laghachiri ụlọ akwụkwọ. Otú ọ dị, obodo ya eleghị anya n'ụzọ dị mma n'ebe ụmụaka ndị agha laghachiri. A chụpụrụ ha maka omume ha n'ime ndị agha; ụmụ agbọghọ na-enwekwa mkparị ọzọ n'ihi na e dinara ha n'ike. Ndị obodo na-atụkarị egwu na ndị bụbu ụmụaka ndị agha na ọtụtụ ndị nne na nna anabataghị ụmụ ha n'ezinụlọ ha, ọkachasị ụmụ agbọghọ ndị ji ụmụ ha lọta. Ụfọdụ kwenyere na ụmụaka ndị agha ahụ "bụ ndị mmụọ ọjọọ". Ọ bụ ezie na ezinụlọ Akallo nabatara ya, enweghị nkwado a mere ka ịlaghachi n'ụlọ maka ọtụtụ ụmụaka ndị agha sie ike; ọtụtụ ụmụaka echekwara ịlaghachi na ndị nnupụisi ma ọ bụ sonye na ndị agha iji zere nke a.
Akallo ghọtara na ya nwere ike inye aka mee ka ụmụaka ndị ọzọ bụbu ndị agha dịghachi mma, dị ka ya onwe ya. O kpebiri ịmalite ịrụ ọrụ dị ka onye na-akwado udo na maka ikike ụmụ nwanyị na ụmụaka Afrịka. N'ajụjụ ọnụ 2013 ya na UNICEF, Akallo kwuru, sị: "Ọbụna ụmụaka ndị nọrọ ihe karịrị afọ 10 n'agbụ nwere ike ịka mma site na nkwado ziri ezi, agụmakwụkwọ, ọzụzụ, site na ịnabata ha na ọha mmadụ".
Mgbalị Akallo malitere mgbe ọ laghachiri na St. Mary's College iji gụchaa ụlọ akwụkwọ sekọndrị. Ọ rụrụ ọrụ n'akụkụ onye isi ụlọ akwụkwọ, Sister Rachelle, na Sister Rachelle Rehabilitation Centre iji nyere aka nye ndị agha ụmụaka ndị ọzọ gbapụrụ agbapụ ndụmọdụ.
Ka e mesịrị, mgbe ọ nọ na kọleji na Mahadum Ndị Kraịst nke Uganda (UCU), Akallo malitere ikwu okwu banyere ahụmịhe ya dị ka nwatakịrị onye agha. Mgbe ọ nọ na UCU, a kpọrọ ya ka ọ gaa New York City, New York iji kwuo okwu maka Amnesty International. Akallo n'oge na-adịghị anya ka ọ gafere na Gordon College ma kpọọ ya ka ọ bụrụ ọnụ na-ekwuchitere World Vision, yana ịkọ akụkọ ya na CNN na The Oprah Winfrey Show. Na mgbakwunye, a gwara Akallo ka ọ kwuo ọtụtụ okwu n'ọtụtụ ụlọ akwụkwọ, na-eme ka a mara site n'ịkekọrịta akụkọ ya na akụkọ ụmụaka ndị ọzọ bụbu ndị agha. Ụfọdụ n'ime ụlọ akwụkwọ ndị a gụnyere Mahadum Rutgers na 2004 na Mahadum Brandeis na 2009. O kwukwara okwu na World Bank na Washington, DC na 2009 n'oge nnọkọ na-atụle mgbochi ime ihe ike; na okwu na Kọmitii Nchebe UN n'oge arụmụka ihu ọha nke 2009 gbasara ụmụaka na esemokwu agha na njikọ ya na Ọfịs onye nnọchi anya pụrụ iche nke odeakwụkwọ ukwu maka ụmụaka na esemọkụ agha.
Akallo chọrọ ịkekọrịta akụkọ ya na mgbalị iji mee ka a mara mmetụta nke ime ihe ike na ụmụaka na-etinye aka n'agha na ihe a ga-eme iji kwụsị ime ihe ike ma mee ka ndị bụbu ụmụaka. N'ịkwado ya, Akallo na-elebara akụkọ ụmụ agbọghọ anya n'ụzọ pụrụ iche ebe ọ bụ na a naghị egosikarị akụkọ ha eme ihe ma ha na-ata ahụhụ karịa ụmụ nwoke site n'ịbụ ụmụaka ndị agha ka a na-emetụta ha n'ụzọ mmekọahụ na ndina n'ike. Na ihe ngosi Grace, Milly, Lucy.''.. Ụmụaka Ndị Agha'', Akallo na-ekwu na inye aka n'inye ndụmọdụ na imezigharị ndị bụbu ụmụaka ndị agha dị mkpa karịsịa n'ihi na "ọ bụrụ na anyị ekwe ka ha bụrụ ọgbọ furu efu, ọ bụghị naanị ọgbọ a ka a ga-efu".
Akallo emeela ka ọrụ dị na Washington D.C. iji nyere aka kwụsị ime ihe ike na Uganda site n'ịgba mbọ na US Congress ma nye akaebe. O nyere akaebe n'oge a na-ege ntị maka mmezigharị na 2008 Child Soldiers Accountability Act, nke nyeere aka inye aka n'ịgafe mmezigharị ndị ahụ. Iwu a machibidoro iji ụmụaka ndị agha ma na-enye ntaramahụhụ maka ndị na-eme ya.
Akallo anọwokwa na-emekọrịta ihe na otu òtù na-enweghị uru na Uganda nke a na-akpọ Empowering Hands. Ọ bụ ezie na ọ bụghị otu n'ime ndị guzobere ya, ma ọ bụ na-arụ ọrụ maka nzukọ ahụ, ọ bụ otu ìgwè ndị bụbu ụmụaka ndị agha LRA guzobere Empowering Hands, ụfọdụ n'ime ha nọ n'otu ogige ahụ Akallo nọ. Ndị guzobere Milly Auma, Lucy Lanyero, Jennifer Achora, na Sara Ayero pụtara na Grace, Milly, Lucy.''.. Ụmụaka Ndị Agha'' ya na Akallo, tinyere ọtụtụ ụmụ nwanyị ndị ọzọ na-etinye aka na mmemme ahụ. Ebumnuche ha bụ inye ndụmọdụ na ime ka ndị agha nwanyị bụbu ụmụaka dịghachi mma ma nyere ha aka ịbịakọta na obodo ha ma nwee ohere n'ọdịnihu ka mma.
Karịsịa, na 2009, Akallo malitere otu òtù na-enweghị uru na America nke a na-akpọ United Africans for Women and Children's Rights (UAWCR) nke na-achọ ichebe ikike ụmụ nwanyị na ụmụaka Africa. Na mgbakwunye, o guzobere Network of Young People Affected by War (NYPAW) site na UNICEF na 2008 yana ndị ọzọ ihe ike metụtara, gụnyere Ishmael Beah, Kon Kelei, Emmanuel Jal, Shena A. Gacu, na Zlata Filipović. Ebumnuche nke NYPAW bụ ịmepụta njikọ n'etiti mba dị iche iche ebe ihe ike metụtara ụmụaka dị ka ụmụaka ndị agha ma gbakọọ iji chọta enyemaka ndị ntorobịa ahụ chọrọ ma chọọ inyere ha aka nke ọma.
Ebenside
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ Òtù:Pages with unreviewed translations
Dorathy Bachor
Big Brother Naija Oge nke ise nke a makwaara dị ka Big Brother Naija: Lockdown bụ oge nke ise nke mbipụta Naijiria nke ihe ngosi Big Brother. Ọ malitere na ụbọchị iri na itoolu Julaị 2020 na Afrika Magic na ndụ na DStv channel 198 na GOtv channel 29. Onye bi n'ụlọ Ebuka Obi-Uchendu site na oge nke mbụ laghachiri dị ka onye ọbịa.
Onye mmeri nke oge a bụ Laycon ma ọ meriri ihe nrite nde naira iri asatọ na ise.
Nnyocha
N'ihi ọrịa COVID-19, e mere nyocha nyocha iji họrọ ndị asọmpi maka ihe ngosi ahụ. A natara ihe nyochaa video site na ụbọchị iri abụọ na Mee ruo ụbọchị iri atọ na onwa Mee 2020. N'oge ntinye aka ahụ, ndị na-asọmpi nwere mmasị nyere vidio nkeji abụọ na-ekwu ihe mere ha ji pụta na ihe ngosi ahụ. Na ngwụcha nyocha n'ịntanetị, ihe karịrị ndị asọmpi puku iri atọ gosipụtara mmasị ha. N'ime ndị asọmpi puku iri atọ gosipụtara mmasị, a họpụtara ndị Housemates iri abụọ.
Ntinye aha na ịchụpụ vootu
N'oge gara aga nke Big Brother Naija, ndị bi n'ụlọ họpụtara mmadụ abụọ n'ime ndị bi n"ụlọ ha maka ịchụpụ ha na ọha na eze wee họpụta ndị bi n "ụlọ ha chọrọ ịchekwa". N'ime usoro ahụ, a ga-achụpụ onye ya na ya bi na-enweta votu ole na ole. N'oge a, a gbanwere usoro nhọpụta na nchụpụ maka ọkara mbụ naanị.
Kwa izu, ndị niile bi n'ụlọ, ma e wezụga Onye isi ụlọ na Onye isi ụlọ, na-eche ntuli aka ọha na eze ihu. A na-emeghe ntuli aka ọha na eze n'abalị Mọnde ọ bụla mgbe onye isi ụlọ egwuregwu gasịrị ma mechie n'abalị Tosday nke izu ahụ. Ndị bi n'ụlọ anọ na-enweta vootu ole na ole ga-ahọpụta maka ịchụpụ ha site n'aka ndị bi n'otu.
N'oge a na-egosi ihe ngosi a na-eme na Sọnde ọ bụla, ndị a họpụtara na-eche nnọkọ Diary Eviction Votes Session ihu iji chọpụta onye n'ime ha ga-achụpụ. N'ime Ụlọ Diary, onye ọ bụla bi n'ụlọ na-atụ vootu otu ma ọ bụ abụọ n'ime ndị bi n'ime ụlọ anọ ha chọrọ ịhapụ. A na-achụpụ onye ya na ya bi nke nwetara ọtụtụ vootu.
N'oge ihe ngosi nke isii nke nchụpụ na-eme n'ụbọchị nke iri anọ na abụọ, onye na-elekọta Ebuka kwupụtara na usoro ịtụ vootu ga-alaghachi na nke ochie, na ndị bi n'ụlọ na-ahọpụta onye ha chọrọ ịchụpụ na ọha na eze na-atụ vootu onye n'etiti ndị a ga-achụpụ.
Pasentị nhọpụta ọha na eze
A họpụtara ọha na eze maka onye ha kacha hụ n'anya. Nhọrọ na-amalite na Mọnde ma mechie na Thursday. N'ihe ngosi nchụpụ nke Sunday, ọ bụ naanị ndị bi n'ụlọ dị n'ala ka a kpughere.
A kpughere pasentị zuru ezu na 1 Ọktoba 2020 na ebe nrụọrụ weebụ gọọmentị.
Ndemsibia
<references group="" responsive="1">
Maryam Elisha
Maryam Elisha (amụrụ Maryam Rikoto Elisha) bụ onye nlereanya Naijiria, nwanyị mara mma, na onye na-emepụta ejiji. Ọ tọrọ ntọala Rikaoto site na ụdị ejiji ME n'afọ 2009, afọ abụọ ka e chiri ya Miss Valentine. A kpọrọ Elisha otu n'ime mmadụ iri abụọ kachasị nwee mmetụta na Naịjirịa.
Ndụ onwe ya na agụmakwụkwọ
Elisha si na Kebbi steeti mana amụrụ ya na Kano steeti nye nna onye uwe ojii lara ezumike nká ugbu a na nne nwanyị na-azụ ahịa. Ọ bụ nwa nke ikpeazụ n'ime ụmụ asaa. Ọ gụrụ akwụkwọ praịmarị na sekọndrị na Kano steeti tupu ọ kwaga Lagos steeti ịmụ Asụsụ Bekee na Mahadum Lagos. Mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ na mahadum, ọ gara New Jersey Fashion School, na United States, ebe a zụrụ ya ọnwa asatọ na imewe ejiji.
N'ọnwa Machị afọ 2017, Elisha nwere ọnọdụ nke fọdụrụ ihe nta ka o duga ya n'ọnwụ.
Ọrụ onye nlereanya
Otu onye ọrụ chọtara Elisha mgbe ọ nọ n'ụlọ akwụkwọ sekọndrị ma mesịa rụọ ọrụ dị ka ihe nlereanya ruo ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ afọ asatọ. Dị ka onye nlereanya, ọ bụ ihu nwa agbọghọ nke Airtel Nigeria (Zain), mgbe ọ bụ Vmobile. O mekwara ihe ngosi maka ụdị ndị ọzọ kachasị elu nke gụnyere Delta Soap, Sterling Bank na Nigeria. MTN Nigeria, Lucozade Boost na Diamond Bank.
Pageantry
Mgbe ọ na-amụ Asụsụ Bekee na Mahadum nke Lagos, Elisha banyere ma merie Miss Valentine Beauty Pageant, 2007. N'afọ 2008, ya na onye mmeri ọzọ, Damilola Otunbanjo, Sisi Oge nke Lagos, rụkọrọ ọrụ iji kwado maka ezi nlekọta ahụike na mkpọsa megide mmechuihu nke ndị bu nje HIV / AIDS. Nkwado a wetara Elisha aha Miss Environment, site na Lagos State Waste Management Authority, na nkwanye ùgwù site n'aka onye bụbu gọvanọ nke Lagos steeti, Babatunde Fashola. Elisha sonyekwara na asọmpi ịma mma nke Miss Nigeria 2013 mana o meriri.
Ọrụ na mmata
Elisha na-eje ozi dị ka onye ọka ikpe na ihe ngosi.
A kpọrọ ya Pageant Couturier of the Year na 2016 Xperience Womanity Awards, nke emere na Enugu steeti n'ọnwa Eprel. N'afọ 2017, o ritere ihe nrite abụọ, Pageant Designer of the Year na Pageant Couturier of the Year, na Xperience Womanity Awards.
Gọọmentị Lagos steeti n'okpuru ọchịchị gọvanọ Akinwunmi Ambode gbakwunyere Elisha dị ka otu n'ime akụkọ ihe ịga nke ọma nke steeti ahụ, na ememe ncheta afọ iri ise nke steeti ahụ.
Ebensidee
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Nyamgodho Nwa nke Ombare
Akụkọ ifo nke Nyamgondho na-elekwasị anya n'otu onye ọkụ azụ dara ogbenye si Kamuela na Tanzania nke bịara nọrọ na ezinụlọ Kachwodho dị na Nyandiwa n'akụkụ osimiri ịkụ azụ Nyanwa dị ugbu a na mpaghara Suba na Kenya. Aha Nyamgodho bụ Julu nwa Ombare na nwa nwa Omae. Akụkọ ifo zuru ezu akọwaala n'akwụkwọ akụkọ Luo "Keep My Words" nke Onyango-Ogutu na Nashley Mbayah dere.
Akụkọ
Nyamgondho nwa Ombare bụ nwoke dara ogbenye nke na-akpata ihe ọ na-eri site n'ịkụ azụ n'ọdọ mmiri Lake Victoria. O nweghị ihe ọ ga-eri ma ọ bụ uwe ọ na-eyi, kwa mgbede, ọnọdụ ya na-enweghị ihe ịga nke ọma manyere ya ịga ije ogologo oge na ịchọ ebe n'etiti ndị agbata obi nwere obiọma iji nyere ya aka na ebe ọ ga-ehi ụra. Otu ụtụtụ, Nyamgondho tetara ụra n'agụụ nke ukwuu nke na o chere na ọ ga-anwụ. Ya mere, ọ gara n'ọdọ mmiri ahụ ma ọ dịkarịa njọ na-enwe olileanya inweta ihe ọ ga-eri kwa ụbọchị, ka ọ nọ na-akụ azụ, ọ tụnyere ugbu ya, ma ka ọ chọrọ idọpụta ya ọ hụrụ otu nne nwaanyị jọrọ njọ. Nyamgondho chọrọ ịtụba ya azụ n'ime mmiri, mana nwanyị ahụ jọgburu onwe ya rịọrịọ ya nke o kweere idọpụta ya ma kpọrọ ya laa n'ụlọ ya ka ọ bụrụ nwunye ya. O kwere nkwa ime ka ọ baa ọgaranya, ma ọ bụrụhaala na ọ gaghị ekpughere onye ọ bụla ebe a chọtara ya.
Nwanyị nke ọdọ mmiri ahụ na-arụsi ọrụ ike ma Nyamgondho bara ọgaranya nke ukwuu, na-enweta ọtụtụ ehi na ọtụtụ ndị inyom ndị ọzọ. Otú ọ dị, na mberede, ọ malitere mpako na nganga nke na otu ụbọchị ọ lọtara n'ụlọ mmanya ana-egbu ya, nwunye ọ bụla, onye nwere ụlọ nke ya, jụrụ ikwe ka ọ banye. Ọbụna nwanyị nke ọdọ mmiri ahụ jụrụ ikwe ka ọ banye. Nyamgondho tiri mkpu "Gịnị? Ọbụna gị, nwanyị njọ zuru ahụ m hụrụ n'ọdọ mmiri, ị gaghị emeghere m ọnụ ụzọ?" N'iwe, nwanyị nke ọdọ mmiri ahụ zara "Gịnị ka ị kwuru? Gịnị bụ nkwekọrịta anyị mgbe anyị zutere?" Nyamgondho gwara ya na nnukwu akụ na ụba ya n'ụmụ ehi, ọ chọghịzi nwanyị jọrọ njọ dị otú ahụ ma bụọ ya ọnụ. Mgbe ọ nụrụ nke a, nwanyị nke ọdọ mmiri ahụ hapụrụ ụlọ ha wee laghachi n'ọdọ mmiri ma, na mgbagwoju anya Nyamgondho, ehi ya ọ bụla sooro ya: otu otu ha banyere n'ime mmiri, hapụ ya na-enweghị ihe onwunwe ọ bụla.
Amrani
Aha nna Amrani ma ọ bụ El Amrani (Lamrani) sitere Obodo Arabic nke pụtara "site na Amran". Ndị ama ama nwere aha nna gụnyere:
Opuo language
Asụsụ Opuo (Opuuo, Opo), ma ọ bụ Tʼapo, bụ asụsụ Koman nke ndị Opo nke Etiopia na South Sudan na-asụ. Ọ nwere myirịta lexical nke 24% na Komo. A na-akpọkwa asụsụ ahụ Opo-Shita, Opo, Opuo, Cita, Ciita, Shita (tinyere Dana), Shiita, Ansita, Kina, na Kwina. Aha onwe maka asụsụ ahụ bụ Tʼapo. "Langa" bụ okwu mkparị maka ndị Anuak na-ekwu okwu ya.
Ndị na-asụ Etiopia bi n'ime obodo ise dị n'akụkụ oke South Sudan n'ebe ugwu nke Anuak na Nuer, na ndị South Sudan ya na Upper Nile State, gburugburu Kigille na Maiwut; Otú ọ dị, n'ime ndị ọkà okwu 286 ahụ ndekọ ndekọ ọnụ ọgụgụ ndị Etiopia 1994, 183 dị na Oromia Region (ọtụtụ n'ime mpaghara Mirab Shewa), 32 na South Nations, Nationalities, na People's Region, na ihe na-erughị iri n'ime mpaghara ọ bụla kacha nso. South Sudan.
Suad Abdi
Suad Ibrahim Abdi bụ onye na-ahụ maka ihe ndị ruuru ụmụ nwanyị si Somaliland. Ọ bụ onye nnọchi anya mba maka Progressio ma bụrụkwa onye na-eme mkpọsa iji meghee ọchịchị onye kwuo uche ya maka ụmụ nwanyị na mba ahụ ihe karịrị afọ 25. Ọ na-azọ oche na ndị omeiwu site na Maroodi Jeex na ntuli aka afọ a, nke a ga-eme na Mee 31,2021.
Ọrụ
Suad Ibrahim Abdi bụ onye na-ahụ maka mmekọrịta ọha na eze na Somaliland kemgbe afọ 1996. Ọ bụ onye otu Somaliland National Women's Network (Nagaad) nke o nyere aka guzobe na 1997. Ọ bụ onye nnọchi anya mba Somaliland maka Progressio, otu mba ụwa na-abụghị nke gọọmentị na-eme mkpọsa maka ọchịchị onye kwuo uche ya na mba ahụ. Progressio enyewo ndị ọkachamara iji kwado ọrụ nke òtù ndị dị n'ógbè ahụ na-arụ ọrụ n'ọhịa ma nye ndị na-ekiri maka ntuli aka onye isi ala Somaliland nke 2010 nke ọ kwupụtara n'efu na ikpe ziri ezi.
Abdi na-eme mkpọsa maka mmejuputa 20% nke ndị omeiwu Somaliland ka ha bụrụ ụmụ nwanyị. Ka ọ dị ugbu a, ọ bụ naanị otu onye omeiwu n'ime mmadụ 164 bụ nwanyị. Ụlọ ndị okenye (ụlọ elu) gbochiri iwu ndị omeiwu abụọ gara aga ma ọ bụ oge arụmụka gwụchaa. Abdi kwuru na ọ ga-azọ ọkwa na ntuli aka 2015 (nke e yigharịrị na 2017) mana ọ gaghị achọ ịghọ minista gọọmentị.
Ebensidee
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Oprah Winfrey
Oprah Gail Winfrey (amuru Orpah Gail Winfrey ; Jenụwarị 29, 1954) bụ onye nnabata okwu America, onye na-eme ihe onyonyo, onye na-eme ihe nkiri, onye edemede na onye enyemaka. A maara ya nke ọma maka ihe ngosi okwu ya, The Oprah Winfrey Show, na-agbasa site na Chicago, nke bụ usoro ihe omume telivishọn kachasị elu nke ụdị ya na akụkọ ihe mere eme. Ọ gosiri n'igwe onyonyo wee rue afọ iri abụọ na ise, site na 1986 ruo 2011. Akpọrọ ya "Queen of All Media," ọ bụ onye Africa-America kasị baa ọgaranya na narị afọ nke iri abụọ (20th Century),  ọ bụbu kwa naanị onye isi ojii nwere ego rụrụ ọtụtụ ijeri n'ụwa, na onye isi ojii kachasị ukwuu ma burukwa onye Na-enyere mmadụ aka dị ka akụkọ ihe mere eme na mba America si wee di. Ka ọ na-erule afọ 2007, ahọpụtara ya mgbe ụfọdụ dị ka nwanyị kacha nwee mmetụta n'ụwa.
A mụrụ Winfrey na ịda ogbenye n'ime obodo Mississippi site na nne na-eto eto ma mesịa zụlite ya na ime obodo Milwaukee. O kwuwo na e metọrọ ya n'oge ọ bụ nwata na mgbe ọ dị afọ iri na ụma wee tụụrụ ime mgbe ọ dị afọ iri na anọ; nwa ya nwoke nke ọ mụrụ na- akaghị aka wee nwụọ mgbe ọ bụ nwa ọhụrụ. E zigara Winfrey ka ya na nwoke ọ na-akpọ nna ya biri. Aha ya bụ Vernon Winfrey, onye na-akpụ isi na Nashville, Tennessee, o wee nweta ọrụ na ụlọ ọrụ mgbasa ozi redio mgbe ọ ka nọ n'ụlọ akwụkwọ sekọndrị. Ka ọ na-erule afọ iri na iteghete, ọ bụrụ onye nkwado maka akụkọ mgbede nke mpaghara ahu. Winfrey na-enwekarị mmetụta uche, nnyefe n'efu mechara mee ka ọ bufee ya gaa na ebe ihe ngosi ụbọchị ehihie, na mgbe ọ kwalitechara ihe ngosi okwu Chicago, ọ malitere ụlọ ọrụ mmepụta nke ya.