cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Efik people
Mgbe ha hapụrụ obodo Uruan, ndị Efik kwagara Ikpa Ene nke a na-akpọ Akani Obio Efik(English: Old Efik island). Ikpa Ene bụ agwaetiti na-amaghị nwoke n'akụkụ osimiri Cross. E kwenyere na a na-akpọ agwaetiti ahụ aha onye ọkụ azụ si Mbiabo nke a maara dị ka Ene Ankot. Dị ka Aye si kwuo, "Ikpa Ene enweghị ike iburu ọtụtụ ndị Iboku, Ndodoghi ga-anabata ihe a wụwara, na ebe obibi abụọ ahụ, ka nọ n'okpuru otu ọchịchị, kewara site na alaka aka ekpe nke osimiri ahụ nke ghọrọ "oké osimiri dị n'ime". Mgbe ndị Efik biri na Ikpa Ene, otu ndị ikom si Uruan rutere Ikpa Ene. Ndị ikom ahụ na-ede mmiri ma na-eme mkpesa banyere agụụ na ike ọgwụgwụ. Ndị Efik nwere ọmịiko n'ebe ndị ikom a nọ nyere ha nri ma gosi ha ile ọbịa. N'abalị mgbe onye ọ bụla laghachiri ụra, ndị ikom si Uruan biliri wee malite igbu ndị ọbịa ha. Mgbe ndị Efik ghọtara ihe na-eme, ha biliri ọtọ ma lụso ọgụ. Otu onye mwakpo e jidere kwupụtara na ha ga-eweghachi ihe nnọchianya eze nke ha kwenyere na ndị Efik ji ha kpọrọ mgbe ha hapụrụ Uruan. Ihe ndị e kwenyere na e weere gụnyere Ikpaya (uwe raffia), Akata (ocheeze) na Ayang (Broom). Oku na-agba akaebe na ọ bụ mwakpo a wakporo Efik mere ka ha kpebie ịhapụ Ikpa Ene ka ha ghọtara na ha ka dị nso na ndị iro ha. Aye na-ekwu na ndị Efik enweghị ike iwere ihe nnọchianya eze nke ndị Uruan dịka ha gaara enwe ihe nnọchi anya eze nke ha. A kwenyere na mwakpo Uruan na Ikpa Ene bụ mmalite nke Efik na-ekwu, "Ama okut Ibibio, ku nọ enye ikañ, Idem amasat Ibibio eyewot"(((( owoEnglish: ( iji kpoo onwe ya), mgbe ọ kpọrọ nkụ ọ ga-egbu gị). Mgbe ọtụtụ n'ime ndị Efik hapụrụ Ndodoghi, usoro ihe ọjọọ mere. Onye Efik bard Adiaha Etim Anua kwughachiri na ballad ya nke 1910 na "Mkpana Ndodoghi Edik. Ema Atai Ema Atai, Edidem, Biop na-apụ". (Ọtụtụ Ọnwụ na ndagwurugwu Ndodoghi, Ema Atai Ema Atai, Eze-onye ụkọchukwu, kpuru ìsì n'ọnwụ). Na Ndodoghi, onye ụkọchukwu Efik bụ Ema Atai Ema Atai nwụrụ ma nwa ya nwoke Eyo Ema Atai Ama Atai Iboku nọchiri ya. Ekwenyere na ọ bụ na Ndodoghi ka ọtụtụ n'ime ndị ezinụlọ Abayen nwụrụ site na mwakpo agụ iyi. Talbot na-ekwusi ike na nnukwu osisi owuwe ihe ubi adaala n'ọtụtụ ndị Abayen na mpako ọnụ ọgụgụ ha, ha kwenyere na ha nwere ike ijide osisi owuwe. Nsonaazụ nke ọdịda osisi ahụ dugara n'ọtụtụ ọnwụ n'ezinụlọ ha. N'ihi ọnụọgụ nke ihe ọjọọ mere na Ikpa Ene na Ndodoghi, ndị Efik chọrọ ịhapụ agwaetiti ndị a. A na-ekwu na ọ dịkarịa ala mmadụ atọ si Ndodoghi. Otu akụkọ na-akọ na ndị otu Mbiabo bu ụzọ gaa ebe ha nọ ugbu a mgbe Iboku, Enwang na agbụrụ ndị ọzọ ka nọ na Ndodoghi. E kwenyere na ndị otu Adiabo hapụrụ ebe ha nọ ugbu a mgbe ọpụpụ Mbiabo gasịrị. Ìgwè kasị ukwuu si Ndodoghi kwaga n'obodo Creek nke onye ụkọchukwu Eyo Ema Atai du.
Asụsụ Abure
Abure maọbu (Aboulé), nke a makwaara dị ka Abonwa ma ọ bụ Akaplass, bụ asụsụ Tano nakwa (Kwa, Niger Cao) nke a na-asụ na obodo Abidjan na Ivory Coast.
Pawpaw soup
Ofe Pawpaw bụ nri a ma ama nke otu n'ime agbụrụ Tiv nke Naijiria, ofe ahụ nwere flakes pawpaw kpọrọ nkụ, mmanụ nkwụ, anụ ehi na egusi.
Mmalite
The soup is common to the Tiv tribe of Benue state whose slogan is "Food basket of the Nation".
Nchịkọta
Ana eye beef na egusi,onion and seasoning cubes. The soup is allowed to cook for few minutes after which the unripe pawpaw flakes are added.
Rita Akosua Dickson
Rita Akosua Dickson (ka amụrụ n'ụbọchị mbụ n'ọnwa Ọgọstụ n'afọ 1970) bụ onye Ghana na-ahụ maka ọgwụ ahịhịa na nwanyị mbụ bụ osote onye isi nke Mahadum Sayensị na Teknụzụ Kwame Nkrumah.
Mbido ndụ na agụmakwụkwọ
Ọ gara St. Monica's Secondary School na Mampong-Ashanti ebe ọ gụrụ maka ule GCE Ordinary Level ya na mgbe e mesịrị Wesley Girls Tian High School na Cape-Coast, maka ule G CE Advanced Level ya. Ọ gụsịrị akwụkwọ na Mahadum Sayensị na Teknụzụ Kwame Nkrumah na nzere bachelọ na ọgwụ na 1994 wee nweta MPharm n'otu mahadum ahụ na pharmacognosy na 1999. Ọ natara PhD ya na pharmacology na King's College London na 2007.
Ọrụ
Dickson malitere ọrụ ya dị ka onye nkuzi na Mahadum Sayensị na Teknụzụ Kwame Nkrumah n'afọ 2000. Mgbe ọ hapụrụ ịga gụọ akwụkwọ na UK, ọ laghachiri Ghana na 2007 wee gaa n'ihu na-akụzi na Mahadum Sayensị na Teknụzụ Kwame Nkrumah. N'afọ 2009, e buliri ya n'ọkwa ka ọ bụrụ onye nkuzi dị elu ma gaa n'ihu bụrụ osote prọfesọ n'afọ 2014. Na Septemba 2018, a họpụtara ya ka ọ bụrụ osote onye isi nke Mahadum Sayensị na Teknụzụ Kwame Nkrumah, na-eme ka ọ bụrụ nwanyị mbụ nọ n'ọkwa ahụ. Tupu nhọpụta ya dị ka osote onye isi ala, ọ bụ onye isi nke ngalaba nke ọgwụ na sayensị ọgwụ. Dickson na-eje ozi ugbu a dị ka onye otu ụlọọrụ nke Pharmacy Council na Pharmaceutical Society of Ghana. Na ọnwa nke ise n'ụbọchị iri abụọ na ise afọ 2020 Mahadum Sayensị na Teknụzụ Kwame Nkrumah kwupụtara nhọpụta ya dị ka nwanyị mbụ osote onye isi nke mahadum ahụ malite na 1 August 2020. Ọ ga-eje ozi afọ anọ.
Ọrụ ya dịka phytochemist na-ekpuchi mpaghara nke ngwaahịa sitere n'okike na-arụ ọrụ na njikwa ọrịa na-efe efe na nke na-adịghị ebute.
Nnyocha na Nchọpụta
Nnyocha na Nchọpụta Dickson bụ maka ngwaahịa ndị sitere na osisi Ghana, na-ekwusi ike na ndị nwere mgbochi ọrịa, ọgwụgwọ ọnyá, mgbochi ọzịza, mgbochi pyretic na mgbochi shuga, dabere na ojiji ethnopharmacological ha.
Ndụ Ya
Ọ lụrụ Nana Dickson ma nwee ụmụ anọ. Ọ bụ Onye Kraịst ma na-arụkọ ọrụ na Grace Baptist Church, Amakom na Kumasi.
Ihe Nrite na Nkwanye ugwu
E nyere Dickson Commonwealth Scholarship iji nweta PhD na Kings College, Mahadum London, UK na 2003.
Edensibia
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Miyan taushe
Miyan taushe bụ ofe e ji pumpkin mee, ndị agbụrụ Hausa na-eri ya n'akụkụ ugwu nke Naịjirịa. A na-ejikarị akwụkwọ yakuwa, dawadawa ( ahịhịa), crayfish, anụ, yabasị na ihe ndị ọzọ na-esi ísì ụtọ akwadebe ofe ahụ.
Nkwadebe
A na-eme ofe ahụ mgbe a gbasịrị pumpkin ka e wee wepụ mkpụrụ ya. A na-eji anụ sie pumpkin mashed na yabasị na kiubes nke magii.
Daniel Attoumou Amicchia
Daniel Attoumou Amicchia (1908-1994) bụ onye Ghana na-ese foto nke biri na Grand-Bassam, Côte d'Ivoire.
Mbido ndụ na ọrụ
Amicchia malitere ihe gbasara foto na 1920s. O mechara biri na Grand-Bassam, Côte d'Ivoire na 1948 ebe ọ rụrụ ọrụ ruo 1970. Na Grand-Bassam, ọ nọgidere na-akpọtụrụ ndị Ghana na-asụ Bekee na Côte d'Ivoire bụ ndị ọ na-ese foto nke ukwuu. Ọ rụrụ ọrụ dị ka 'onye ahịa na-eme njem' ma mepụta foto nke ezinụlọ na azụmaahịa. A maghị ọtụtụ ihe banyere ndụ na ọrụ Amicchia n'ihi na ọ nweghị akwụkwọ ndekọ nakwa n'ihi na ezinụlọ ya tụfuru ihe ndekọ ya mgbe ọ nwụsịrị.
Otú ọ dị, onye otu Amicchia bụ Joseph Ernest Kouao, debere ma chekwaa ihe ndị fọdụrụ n'ihe ndekọ nke onye na-ese foto. Revue Noire gosipụtara foto Amicchia na 1991. Mgbe nke ahụ gasịrị, foto ya pụtara n'ọtụtụ ihe ngosi na ọdịda anyanwụ
Ọnwụ
Amicchia nwụrụ n'afọ 1994 n'ihi ọrịa kansa.
Will Bunch
thumb|Will Bunch
Will Bunch bụ onye nta akụkọ America. Ọ bụ onye na ede maka Philadelphia Daily News, na columist na <i id="mwCw">onye</i> edemede nke Philadelphia Inquirer. O meriri 1992 Pulitzer Prize maka akụkọ akụkọ.
Asụsụ Dan
Dan /ˈdæn/ bụ asụsụ Southern Mande ha na-asu ya ofuma na Ivory Coast (~ 800,000 ndị na-asụrụ ya) na Liberia (150,000 São 200,000 ndị na-ekwu ya). Ndi mmadu na asu asusu a na Guinea bu 800. Dan bụ asụsụ ụda olu, ha nwere ihe dị ka 9-11 contour na ụda ndekọ dabere na olumba.
Ha nwe aha ndi ozo anapo asusu a. Aha ndi a bu Yacouba ma ọ bụ Yakubasa, Gio, Gyo, Gio-Dan, na Da. Asụsụ bụ Gio (Liberian Dan), Gweetaawu (Eastern Dan), Blowo (Western Dan), na Kla. O doro anya na Kla bụ asụsụ dị iche.
Philip Kwame Apagya
Philip Kwame Apagya (amụrụ n'afọ 1958) bụ onye Ghana na-ese foto nke na-ahụ maka ihe osise studio nwere agba na ihe osise. Ọ bi ma na-arụ ọrụ na Shama, Ghana.
Ndụ na ọrụ
A mụrụ Philip Kwame Apagya na Sekondi, Ghana, n'afọ 1958, dịka nwa nwoke nke onye na-ese foto, a mụtara ya n'ụlọ ọrụ nna ya mgbe ọ bụ nwata nwoke. Apagya gụrụ maka foto journalism na Accra School of Journalism, tupu ọ mepee ụlọ ọrụ nke ya na Shama, n'ụsọ oké osimiri ọdịda anyanwụ Ghana, n'afọ 1982. A maara ya taa maka ihe osise studio ya nke ọ na-eji agba mee.
Ọrụ Apagya dị na The Contemporary African Art Collection (CAAC) nke Jean Pigozzi.
E gosipụtara ọrụ Apagya na Museum of Contemporary Photography na Chicago, Sheldon Art Galleries na Nebraska, na Philadelphia Museum of Art, nakwa ebe ndị ọzọ. Foto ya dị n'ọtụtụ nchịkọta, nke gụnyere Metropolitan Museum of Art, New York City, NY, na Studio Museum na Harlem, New York, NY.
A na-anọchite anya Apagya Fifty One Fine Art Photography na Antwerp, Belgium.
Ọrụ nka
Apagya mara usoro ọdịnala aka n'ime ihe osise ya nke ihe osise studio ma webata echiche ọhụrụ n'ụdị foto. A mụrụ ya n'ọgbọ mbụ nke Ghana ka ha nwechaara onwe ha, o wetara àgwà ọgbara ọhụrụ nke ịzụ ahịa n'ime nka ya site na nzụlite ya. Apagya na-ese elu uko na telivishọn na ndị ọkà okwu nwere aha dị ụkwụụ, dị ka Sony, na friji jupụtara na nri n'azụ ya nke ebe dị n'ime, na maka ebe ndị dị n'èzí ọ na-ese okporo ámá ndị a ma ama na ndị bara ọgaranya nke Ghana yana ọdụ ụgbọ elu Accra International.
Njikọ mpụga
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Grace Kwami
Grace Salome Kwami (1923), bụ onye Ghana na-ese ihe na onye nkuzi.
Mbido ndụ na agụmakwụkwọ
A mụrụ Kwami na 1923 na Worawora, obodo dị na mpaghara Volta nke Ghana (Gold Coast n'oge ahụ). Ọ debara aha ya na Basel Mission's Women Teachers' Training College na Agogo. Ọ gara n'ihu na Kumasi College of Arts (nke bụzi Kwame Nkrumah University of Science and Technology) n'afọ 1951, ebe ọ gụrụ nka.
Ọrụ
Mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ na Mahadum Sayensị na Teknụzụ Kwame Nkrumah, National Museum were ya n'ọrụ ebe ọ rụrụ ọrụ dị ka onye na-ese ihe site na 1954 ruo 1957. O mechara rụọ ọrụ dị ka onye nkuzi na Mawuli School na Tamale Teachers' Training College site n'afọ 1957 ruo afọ 1978.
Ihe ngosi
Nkà Kwami bụ n'ihe ọkpụkpụ, eserese na ọla. A na-edozi ọrụ ya na nchịkọta ma gosipụta ya na National Museum of Ghana, Volta Regional Museum, na Ghana Museums and Monument Board.
Ndụ onwe ya
Kwami lụrụ Robert Kwami na 1954. Ọ bụ nne onye na-ese ihe Atta Kwami. Ọ nwụrụ na 2006.
Deborah Dancy
Deborah Dancy, nke a makwaara dị ka Deborah Muirhead (amụrụ n'afọ 1949), bụ ónyé America na-ese ihe na-ese nnukwu ihe na mmanụ; ọ bụkwa onye na-ebi akwụkwọ na ónyé na-ese mgbasa ozi. A makwaara ọrụ ya na-agụnye foto dijitalụ. N'afọ 1981, ọ malitere ịkụzi na Mahadum Connecticut, Storrs, ébé ọ kụziri ihe osise ruo afọ iri atọ na ise ruo mgbè ọ lara ezumike nká n'afọ 2017. Ọ natala onyinye ndị dị ka John Simon Guggenheim Foundation Fellowship, Women's Studio Workshop Studio Residency Grant, na YADDO fellowship.
Ọrụ
Ihe osise ya "Seed Travel" pụtara na Stamford Museum na Nature Center. Dancy kụziri ihe osise na Mahadum Connecticut, Storrs rụo afọ irí atọ na ise tupu ọ laa ezumike nká na 2017.
Ọrụ Dancy dị na nchịkọta na-adịgide adịgide nkè ọtụtụ gallery na ụlọ akwụkwọ agụmakwụkwọ, ụfọdụ n'ime ha gụnyere Museum of Fine Arts Boston, Birmingham Museum of Art na Alabama, na Baltimore Museum of Art. A họpụtakwara Dancy màkà onyinye Connecticut Children's Book Award màkà Illustration màkà The Freedom Business dị ka ónyé na-ese ihe na ónyé édémédé.
Deborah Dancy bụ Ónyé nduzi nka na ónyé na-ese ihe osise nke The Freedom Business, akwụkwọ nke enyi ya, Marilyn Nelson.
Asụsụ Gban
Gban, maọbụ Gagu (Gagou), bụ asụsụ Mande nke ndi Ivory Coast. Asụsụ ndị a bụ Nīda, Bokwa, Bokabo, Tuka.
Deborah Dancy
Edensibia
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Asụsụ Adjukru
Adjukru maọbu (Adioukrou, Adyoukrou, Adyukru, Ajukru) bụ asụsụ ndị Adjoukrou na-asụ na Ivory Coast. Ọ nwere nkewa a na-ejighị n'aka n'ime alaka nakwa nke ezinụlọ Niger Congo.
Adwoa Amoah
Adwoa Amoah bụ onye na-ese ihe na Ghana na onye isi nchịkwa nke Contemporary Art na Ghana.
Mbido Ndụ na Agụmakwụkwọ
Amoah nwetara nzere Bachelor of Fine Art na Mahadum Sayensị na Teknụzụ Kwame Nkrumah Kumasi n'afọ 2003.
Ihe ngosi
E gosipụtara ọrụ Amoah na Ghana nakwa na mba ụwa dịka; The Dei Centre, Artists' Alliance Gallery, Goethe-Institut na Alliance Francaise. N'ụwa niile, egosila ọrụ ya na Palacio da Cultura, Praia, CapeVerde, Alliance Francaise.
A matala ya n'etiti ụmụ nwanyị ịrị na-ese ihe na-agafe ọgbọ atọ nke nwere mmetụta sitere na ụdị mba ụwa na omenala mpaghara na Loom Gallery na Accra.
Xiomara De Oliver
Akụkọ ndụ
A mụrụ Xiomara De Oliver na 1967 na Grand Forks, British Columbia na Canada. Ọ gara Mahadum California State, Sacramento, ma gụsịrị akwụkwọ na 1988 na nzèrè na iwu mpụ. N'afọ 1997, De Oliver gụsịrị akwụkwọ na nzèrè na nka studio na nka gbụrụ-gbúrụ ébé óbíbí na Mahadum New York (NYU). N'afọ 2006, De Oliver bụ ónyè natara onyinye Joan Mitchell Foundation.
Ihe osise De Oliver na-enyocha ọnọdụ anụ ahụ na ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke ụmụ nwanyị Black na African American. Ọ na-ese ihe mgbé mgbè n'ụdị ngosipụta na-enweghị atụ. A na-etinye ọrụ ya na nchịkọta ihe ngosi ọha na eze gụnyere Museum of Modern Art, na Studio Museum na Harlem.
Edensibia
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Iji mee ihe
Iji eme ihe nwere ike ibu:
Iri Atọ
Iri atọ nwere ike ịpụta:
Ihi ụra n'efu
Ihi ụra na-agba ọsọ bụ usoro ihi ụra a na-adịghị ahụk ebe a na ímé ihe ha na ebe usoro ihi ụra nke mmadụ na-agbanwe kwa ụbọchị. Ọ na-eme dị ka nsogbu ụra na-abụghị nke awa 24 ma ọ bụ nke aka mere dị ka akụkụ nke nnwale ndị mmadụ n'ihe ndị mere n'oge ochie ọbá ndị mere mmehie eji eme ihe na ọmụmụ nke circadian na rhythms ndị ọzọ na ihe ndị dị ndụ. A na-echebe ihe ọmụmụ site na oge niile, mgbe mgbe site na usoro ọkụ na-adịgide adịgide, site na usoro ọchịchịrị na-adịkarị ma ọ bụ site na iji ọnọdụ ìhè / ọchịchịrị nke ihe ahụ na-enweghị ike ịdọrọ dị ka usoro mkpirikpi nke otu awa ọchịchịrị gbaa ha akpụkpọ nke dị n'ala ahụ. Ọzọkwa, enwere ike ime ka nri dị nta n'oge dị mkpirikpi iji zere ịdọrọ ndị mmadụ na nke ụwa oge nri. N'ihi ya, a na-amanye ndị na eme ìhè ahụ n'ebe nile n'ala ahụ n'ebe iso ụzọ isi mee ndị a na-enyo enyo ibi ndụ site na "mkpịsị ugodi dị ka ndị mmadụ n'ihe ndị na eme ìhè ahụ n'ebe nile site n'ime ya laghachi gaa ọtụtụ" ha.
Ihe ndị mere n'oge gara aga
Enwere ike ịmara oge circadian nke onye ọ bụla ma ọ bụ nke anụmanụ naanị site na nlekota ndị mmadụ dị ndụ ebighị ebi n'ụwa ọhụrụ nke dị ka ndị ọzọ ụra mbụ na ụdị nke ụwa nke ụdị mmepụta nke usoro circadian, "oge ahụ" dị n'ime. Onye nchọpụta ndị mere mmehie Ihe ghọrọ ọdachi ndị na ụdị nke ụwa nwere ike ikpebi kpọmkwem, dịka ọmụmaatụ, usoro kwa ụbọchị nke ọrụ mkpụrụ ndụ ihe nketa, okpomọkụ ahụ, ọbara mgbali elu, mmepụta hormone na / ma ọ bụ ụra na ọrụ / ịdọ aka ná ntị. Enwere ike ikpebi na ímé nwanne anyị ịdọ aka ná ntị n'ime ụmụ mmadụ site n'ọtụtụ ụdị ule okwu na nke na-abụghị nke okwu, ebe a na-enyocha ịdọ akaebe n'ime anụmanụ site n'ịhụ ọrụ anụ ahụ (dịka ọmụmaatụ, nke ịgba ọsọ ụkwụ na ụmụ oke).
Mgbe ụmụ anụmanụ ma ọ bụ ndị mmadụ na-agba ọsọ n'efu, enwere ike ịme nnwale iji hụ ụdị mgbaàmà, nke a maara dị ka zeitgebers, dị irè na ịdọrọ. Ọzọkwa, ahụ rụwo ndị mmadụ n'ihe dị ka ndị mmadụ na ímé ihe ọtụtụ ọrụ iji hụ ogologo oge ma ọ bụ mkpụmkpụ ụkwụ gaa ọtụtụ ohere kwụsị ekwentị ekwentị inyocha ngwa n'ihi nke okirikiri circadian nwere ike ịdọrọ na ihe dị iche iche dị ndụ. Dịka ọmụmaatụ, enwere ike ịzụ ụfọdụ anụmanụ ruo awa iri abụọ na abụọ n'ụbọchị ndị mmadụ dị ka onye isi oche nkeji nke ukwu di ukwu-ukwu, mana enweghị ike ịzụ ha ruo awa iri ise n'ụbọchị. N'ime nnyocha ndị na-adịbeghị na ímé ihe ọ na ụdị nke ụwa họrọ site n'ime ụmụ ndị ogbi anya nke ụlọ ọrụ mbara igwe US kwadoro, egosila na enwere ike ịdọrọ ọtụtụ ụmụ mmadụ gaa n'ụbọchị 23.5-awa na ụbọchị 24.65 awa.
A na-akpọ mmetụta nke oge a na-ebughị dị n'ala nke dị ndụ ebighị ebi n'ụwa n'obi na ụdị masking ma nwee ike ịgbagwoju na nsonaazụ nnwale anya. Ihe atụ nke mkpuchi bụ okporo ụzọ ụtụtụ Ogwe isi dị ka nke a na-anụ maka isiokwu, ma ọ bụ ndị nchọpụta ma ọ bụ onye ọrụ mmezi na-eleta isiokwu na oge niile.
N'ime ụmụ mmadụ
Nsogbu ụra-mkpu anya nke na-abụghị awa iri abụọ na anọ, nke a na-akpọkwa ndị mere mmehie nsogbu na-agba ọsọ n'efu (FRD) ma ọ bụ Non-24, bụ otu n'ime ụmụ ndị ogbi ozi ọma ahụ n'ebe nile site n'aka nsogbu ụra circadian rhythm n'ime ụmụ mmadụ. Ọ na-emetụta ihe karịrị ọkara nke ndị kpuru ìsì kpamkpam na ọnụ ọgụgụ dị nta nke ndị na-ahụ ụzọ.
N'etiti ndị kpuru ìsì dị n'ala ahụ malite nke gị na ngalaba aha si nọrọ na ụdị oge ụfọdụ ndị na, ihe kpatara ya bụ enweghị ike ịdebanye ndị na eme ìhè ahụ aha, ya mere ịdọrọ, ihe ngosi. Ọtụtụ ndị kpuru ìsì na-adọta dị ndụ ebighị na 24 awa ìhè / ọchịchịrị nwere anya nwere retinas na-arụ ọrụ gụnyere mkpụrụ ndụ na-adịghị ahụ anya, ipRGCs. Mkpụrụ ndụ ganglion ndị a, nke nwere melanopsin, na-ebufe akara ha na " elekere circadian" site na retinohypothalamic tract (nke na-esi na akwara anya pụọ), na-ejikọta retina na pineal gland.
N'etiti ndị na-ahụ anya, Non-24 na-apụtakarị na ụdị nke ụwa họrọ ndị Enyi gị nọ n'ọrụ njegharị n'afọ ndị mmadụ na ndị nọ n'afọ iri na ụma na ụdị àlà úkwú dị ndụ ebighị dị ka ndị ma ọ bụ mmalite afọ iri abụọ. Dị ka ọ dị na nsogbu ụra na-egbu oge (DSPS ma ọ bụ DSPD), na enweghị mmerụ ahụ nke akwara n'ihi mmerụ ahụ ma ọ bụ ọrịa strok, ọ fọrọ nke nta ka ọ ghara ịpụta na ímé nwanne mgbe afọ 30 gasịrị. Non-24 na-emetụta ụmụ nwoke na-ahụ anya karịa ụmụ nwanyị na-ahụ ụzọ. Otu ụzọ n'ụzọ na na ímé ihe nọr na mkpóró ndị ogbi anọ nke ndị na-ahụ ụzọ na Non-24 nwekwara ọnọdụ uche metụtara ya, otu ụzọ n'ime anọ n'ime ha gosipụtara mgbaàmà nke DSPS.
Ntụaka
<references group="" responsive="1"> Òtù:Circadian rhythm Òtù:Ura
Ukelle people (Nigeria)
Ndị Ukelle (Ba'kelle) mejupụtara ihe dịka ọkara nke ndị bi na mpaghara Gọọmentị Yala na Cross River State, Nigeria. Ndị Ukelle bikwa na Utonkon nke dị na Benue State. Asụsụ ndị Ukelle bụ Kukelle.
Ndị isi otu n'etiti Ukelle bụ:
Asụsụ
Ụfọdụ ndị ọchịchị na-nchịkọta asụsụ na ekwu na asụsụ Kukelle dị ka nke sonye na otu asụsụ nke Benue-Congo dị ka esi ekewa asụsụ n'Afrika. Mana, E. Alagoa na akwụkwọ ya Groundwork of Nigerian History kọwakwuru ndị Ukelle dị ka ndị na-asụ otu n'ime asụsụ Cross River.
Chọọchị Lutheran nke Naịjirịa, site na Literature Centre ya na Wanikade, sụgharịrị Agba Ọhụrụ nke Bible n'asụsụ Kukelle na afọ 1979.
Ntọala n'akụkọ ihe mere eme
Ntọala n'akụkọ ihe mere eme nke Ukelle ka dị obere. Ụfọdụ na-ekwu na ndị nna nna ha si na Benue steeti gbadaa, ndị ọzọ na-ekwu na ndị nna nna ha nwere ike isi n'ala Igbo, ma ọ bụ ndị nke nọgharị anọgharị ma ọ bụ achụpụrụ maka mbata nke ndị Igbo. Ndị Ukelle na ndị agbata obi ha Igede nke Benue steeti na ndị Yala nke Cross River steeti nwere ọdịiche ọdịbendị nke yiri onwe ha. Emume ha ndị dị mkpa dị ka agbamakwụkwọ, olili ozu na ịgba egwú yiri nke ọma. Ndị Ukelle na akpọ ndị Yala ndị Ollah, ndị Igede dị ka Olah-ewoh na ndị Idoma nke Benue dị ka Oloh-akpoto.
Ebe ha nọ ma ọ bụ ebe a pụrụ ịchọta ha
Mpaghara Ukelle nke bụ isi (gụnyere Ukelle nke ugwu, Ukelle ndịda na Uffia) bụ nke nwere oke site n'akụkụ ndị Igede nke Benue steeti dị n'ebe ugwu, ma nwee oke ya na ndị Izzi nke Ebonyi Steeti nke dị n'ebe ndịda na ọdịda anyanwụ, na oke n'akụkụ ndị Yala na Yatche nke Cross River Steeti. Ọtụtụ n'ime ala Ukelle na Cross River State bụ maka ọrụ ugbo. Mana, mmepe ime obodo na-abata ngwa ngwa na Ukelle. Inye ọkụ eletrik n'ebe ugwu Ukelle na iwu àkwà mmiri n'ime ime obodo Ukelle bụ ihe ịrịba ama nke imepe obodo. Ji (ụdị dị iche iche), akpu, osikapa na idowe anụ ụlọ bụ isi ọrụ ugbo nke ndị Ukelle.
Gọọmentị na ọdịbendị
Na mpaghara Ukelle, ikike gọọmentị kwa ụbọchị dị na aka nzukọ obodo (nke a na-akpọ ojilla). Ndị mejupụtara nzukọ obodo ahụ bụ eze ma ọ bụ otu ndị isi ya, ndị okenye na ndị ntorobịa. N'oge gara aga, obodo Ukelle nwere ọgbọ ma ọ bụ ogige ọgbakọ nke ojilla nọ n'etiti ya. Obodo ọ bụla nke ndị Ukelle bi na ya ga-enwerịrị ojilla ma ọ bụ ewere ha dị ka ihe mgbakwunye n'ebe ndị Ukelle ndị ọzọ bi ndị nke nwere ojilla. N'ezie, a na-eji okwu ojilla n'agbanwe okwu pụtara ọgbọ ma ọ bụ ogige ọgbakọ obodo.
Otu ìgwè obodo nta mejupụtara otu agbụrụ (nke a na-akpọ essam). Dịka ọmụmaatụ, na Wanikade, e nwere essam atọ: Ogumogum, Otuka na Opuolom n'otu n'otu. Nzukọ ahụ na-ekpebi esemokwu n'ime obodo ọ bụla, ebe nzukọ nke ezinụlọ ahụ na-edozi esemokwu n'etiti obodo nta dị n'ime otu agbụrụ. A na-edozi esemokwu dị n'etiti obodo nta dị n'ihe karịrị otu essam yana ihe ndị dị ka ntaramahụhụ ọnwụ, ojiji akụ na ụba nke osisi, ọhịa, osimiri na nzukọ a na-akpọ lutse. Eze (ubet) ma ọ bụ onyeisi (uyini) nwere ike dị ka nanị n'aha na abughị ike ndọrọ ndọrọ ọchịchị.
Emume olili ozu (kulu) maka ndị nwụrụ anwụ na Ukelle bụ ọrụ ọdịnala nke ezinụlọ na obodo ahụ.
Ajikọtara ndị Ukelle site na gọọmentị kansụl mpaghara abụọ na ngalaba anọ nke gọọmentị ime obodo Yala na ngalaba abụọ nke gọọmentụ ime obodo Ishielu na Ebonyi. Ukelle nwekwara onye nnọchi anya na ụlọ ọgbakọ iti iwu nke Cross River State.
Emume
Ndị Ukelle na-eme emume dị iche iche, nke kachasị ewu ewu bụ emume Ji ọhụrụ (likpee) nke a na-eme iji gosi mmalite nke oge owuwe ihe ubi. Tupu likpee, ha nwere ike ewere obere owuwe ihe ubi dị ka iwere akwụkwọ nri na ịkpata nri site n'ugbo dị nso n'ụlọ.
Esemokwu
Afọ iri abụọ gara aga ahụla mmụba nke esemokwu n'ime ihe ike maka ala na ihe onwunwe n'etiti ndị Ukelle. Esemokwu ndị a ma ama gụnyere nsogbu nke dị n'etiti Ukelle - Izzi na nke Wanihem na Wanikade. Nrịwanye elu agha na esemokwu nwere ike isite na ịmekọrịta, na ọnụ ọgụgụ na-arịbawanye elu. Enweghị ndị agha ma ọ bụ ndị uwe ojii dị ukwuu n'ime ala nna Ukelle nwekwara ike ịso ma na-enye aka na esemokwu. Na mgbakwunye, ndị ọrụ National Boundary Commission emebeghị ka ókèala kwesịrekwesị doo anya.
Edensibịa
Òtù:Agbụrụ na Naijiria
Noel Carroll (athlete)
Noel Carroll (7 Disemba 1941 23 Ọktoba 1998) bụ onye Irish na-agba ọsọ n'etiti nke meriri ọla nchara na 1969 European Indoor Athletics Championships. O setịpụrụ European nakwazi World Records na afọ 1960s. Ọ bụrụ onye na-ekwuchitere ụlọ ọrụ Dublin Corporation, ma mesịa bụrụ onye isi oche nke Dublin Chamber of Commerce, ma duzie otu nke tọrọ ntọala Dublin Marathon.
Ọrụ
A mụrụ Noel Carroll na Annagassan, County Louth, na 1941, ọ hapụrụ ụlọ akwụkwọ iji sonye na ndị agha ebe ọ malitere ịgba ọsọ. N'afọ 1962, mgbe ọ na-asọmpi na Millrose Games na New York City, "Jumbo Elliott" kpọrọ ya wee gaa Mahadum Villanova, ebe ọ sonyeere ndị otu egwuregwu nke mahadum ahụ, Villanova Wildcats wee merie ọtụtụ asọmpi track.
Na Villanova, ọ gbara ọsọ na-erughị nkeji anọ ma na 1964o bu onye nhazi maka otu ahụ nke mebiri 4 x 880 yard relay World Record. N'otu afọ ahụ, o setịpụkwara ihe ndekọ European Indoor maka 880 yards wee sọọ mpi na Olympic Games na Tokyo na mita 800 nke ụmụ nwoke na-agwụcha n'èzí ebe ruru eru na okpomọkụ 5 nke agba nke mbụ na oge nke 1:51.1. Mgbe ọ na-agba ọsọ megide Bill Crothers na 1964, Sports Illustrated kọwara Carroll dị ka "otu n'ime ndị kacha mma na-agba bọọlụ n'etiti ụwa".
Ọ nọchitere anya Ireland na mita 400 (oge: 46.8) na mita 800 (oge: 1:49) na 1968 Summer Olympics na Mexico City, ma gaa n'ihu na-emeri mmeri mba (14 n'ozuzu). O ritere ọla nchara na 800m na 1969 European Indoor Championships na Belgrade.
N'afọ 1972, ọ ghọrọ ọnụ na-ekwuru ụlọ ọrụ Dublin Corporation (nke a maara ugbu a dị ka Dublin City Council), ọfịs ọ nọ na ya ruo n'afọ 1996, mgbe ọ sonyeere Dublin Chamber of Commerce dị ka onye isi ya.
Ịgba ọsọ Dublin
N'afọ 1980, Carroll duziri otu nke gakwuuru Business Houses Athletic Association na Dublin Corporation ,o jikwa atụmatu maka Dublin Marathon. Carroll sokwa na mmadụ 2,100 gbara ọsọ n'afọ ahụ. Onye mmeri ọsọ ahu nwetara Noel Carroll Memorial Trophy nke otu n'ime ụmụ Carroll na-enye kwa afọ.
Noel Carroll nwụrụ na 23 Ọktoba 1998, mgbe ọ nwesịrị nkụchi obi mgbe ọ na-azụ onwe ya na Mahadum College Dublin. N'afọ 2008, ụmụ anọ Carroll sonyere na Dublin Marathon iji nweta ego maka Noel Carroll Building, isi ụlọ ọrụ nke ọrụ dị na Kolkatta nke GOAL na-elekọta, ọrụ ebere nke Carroll jere ozi dị ka onyeisi oche.
Obibi ndụ ya
Nwa nwa Carroll bụ onye egwuregwu rugby mba Ireland, Jordi Murphy.
Edensibia
Òtù:Otú ndị nwụrụ
Catherine Mahon
Catherine Mahon (1869-1948), nwanyị mbụ bụ onye isi oche nke Irish National Teachers' Organisation
Mbido ndụ na ọrụ nkuzi
A mụrụ Catherine Mahon na Laccah, County Tipperary na 15 Mee 1869 na onye ọrụ dị afọ iri atọ na asaa James Mahon na nwunye ya dị afọ iri na itoolu Winifred Mahon (née O'Meara). Ọ bụ nwa mbụ n'ime ụmụ asaa. Agụmakwụkwọ ya dị na ụlọ akwụkwọ mba Carrig tupu ya aga ụlọ akwụkwọ sekọndrị na Sisters of Mercy na Birr ebe ọ rụrụ ọrụ dị ka onye nkuzi site na Ọktoba 1884. N'oge ahụ, nke a bụ ụzọ isi nweta nzere onye nkuzi. Ọ gụsịrị ọzụzụ ya site na akwụkwọ ozi wee gaa ule ikpeazụ na 1890. Ọ kụziri maka obere oge na Tulla Convent na County Clare. Ọ nọrọ ihe ka ukwuu n'oge ndụ nkuzi ya na Tipperary - na ndị nọn Nenagh na dị ka onye isi nke Glenculloo. Mahon bụ onye isi site na Septemba 1891 ruo Eprel 1892 na obere ụlọ akwụkwọ nwere ụmụ akwụkwọ iri atọ na Glenculloo tupu ọ gaa bụrụ onye isi nke ụlọ akwụkwọ mba Carrig.
Òtù Ndị Nkụzi Mba Ireland
Mahon bụ onye otu Gaelic League na Irish Women's Franchise League. Mgbe ọ bụ onye na-abụghị onye agha, o gosipụtara nkwado na The Irish Citizen. N'afọ 1906, Mahon malitere itinye aka na ndị otu ọrụ ndị nkuzi wee sonye na Birr Association wee kwuo okwu banyere ịkwụ ụgwọ nhata na nzukọ ndị nkuzi mba Irish kwa afọ. O gosipụtara enweghị ụmụ nwanyị na ndị isi INTO. N'ikwu okwu banyere isi ihe ọ wepụtara onwe ya maka ịtụle ọnọdụ onye isi oche nke njikọ ahụ na Machị 1907 ma, ọ bụ ezie na a họpụtaghị ya, ajụjụ ahụ dị n'ihu ọha nke na INTO mepụtara ọkwa ọhụrụ na ndị isi maka ụmụ nwanyị ma nye Mahon otu.
N'ime afọ ndị mbụ nke itinye aka ya, Mahon nwere ihe ịga nke ọma n'ọtụtụ ebumnuche ya, ọ mụbara recruitment ma gbochie ndị nkuzi nwanyị ka a manyere ha ikpuchi ịsa ákwà na nri dị ka isiokwu. Mgbe a nabatara onyinye Birrell n'oge ọkọchị nke afọ 1908, Mahon kwuru na e guzobere onye isi nke ịkwụ ụgwọ hà nhata, ebe a na-ekesa onyinye ahụ na ndị nkuzi niile. N'ihi ya, o kwuru na e mere ihe nlereanya ahụ.
N'ọnwa Eprel afọ 1911, a họpụtara ya ka ọ bụrụ osote onye isi ala n'enweghị onye na-emegide ya. N'afọ ahụ, ebumnuche ya bụ igbochi ndị nkuzi nọ na ezumike ịmụ nwa ka a chọọ ka ha nye onye nnọchi anya ha na ego nke ha. N'afọ 1912, a họpụtara Mahon ka ọ bụrụ nwanyị mbụ bụ onye isi oche nke INTO. N'ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ozugbo enwere nsogbu na ịchụpụ osote onye isi ala Edmond Mansfield na esemokwu dị n'etiti INTO na bọọdụ agụmakwụkwọ. E zigara Mahon na London ịrịọ onye isi odeakwụkwọ Augustine Birrell ka o mee nyocha. Ọ bụ ezie na odeakwụkwọ ahụ nwere ajọ mbunobi megide ọnọdụ ya, ọ kwetara na nkwupụta ya gosipụtara ikpe ahụ nke ọma ma guzobe kọmitii Dill.
A họpụtara Mahon ọzọ na 1913 n'agbanyeghị na ọ na-eche otu oge. Akwụkwọ akụkọ ndị nkuzi, Irish School Weekly na 14 Disemba 1912 kwuru na "ọchịagha nke meriri ndị agha ịnyịnya nke ndị iro n'ọgụ ọ bụla, ga-anọgide na-edu ndị agha". Nke a nyere ya ohere inye ihe akaebe dị ka onye isi oche na Dill Commission nke gara n'ihu ịkwado ndị nkuzi ma tụọ aro mgbanwe mana ọ jụrụ ịtụ aro iweghachi Mansfield. N'ihi ya, n'afọ sochirinụ, ọ gbara arụkwaghịm n'ọchịchị. Ọ kwụsịrị ọrụ Easter 1916. A jụrụ ya ajụjụ maka nkwado olu ya maka ịrị elu Ista.
A họpụtaghị nwanyị ọzọ ka ọ bụrụ onye isi oche nke INTO ruo mgbe Kathleen Clarke na 1945.
Ndụ e mesịrị
Mahon bụ onye isi oche nke Tipperary Cottage Tenants" Association. Ọ bụkwa onye otu Fianna Fáil site na ntọala ya. Ọ lara ezumike nká na ngwụcha afọ agụmakwụkwọ na July 1934 wee gaa n'ihu bụrụ nwanyị mbụ a họpụtara Mgbe nke ahụ gasịrị, Mahon kwagara Dublin ebe ya na nne ya na ụmụnne nwanyị abụọ di ha nwụrụ biri na Balbriggan site na 1937. N'ebe ahụ, ọ sonyeere Red Cross nke obodo ahụ. Ọ bụ n'ebe ahụ ka ọ nwụrụ ma lie ya.
Berom people
Berom (mgbe ụfọdụ a na-asụkwa ya dị ka Birom) bụ agbụrụ kachasị ukwuu na Steeti Plateau, etiti Naịjirịa. Na-ekpuchi ihe dị ka mpaghara gọọmentị ime obodo anọ, nke gụnyere Jos North, Jos South, Barkin Ladi (Gwol) na Riyom, a na-ahụkwa Berom na mpaghara gọọmentụ mpaghara ndịda Steeti Kaduna.
Ndị Berom na-asụ asụsụ Berom, nke sitere na alaka Plateau nke Benuezongo, otu ezinụlọ nke nnukwu ezinụlọ asụsụ Nigerzongo. Ọ nweghị ihe jikọrọ ya na asụsụ Hausa (nke sitere n'ezinụlọ Afro-Asiatic) ma ọ bụ asụsụ Afro-Asia ndị ọzọ nke Plateau State, nke bụ asụsụ Chadic.
Omenala
Ndị Berom nwere ihe nketa ọdịbendị bara ọgaranya. Ha na-eme emume Nzem Berom kwa afọ na onwa Maachị ma ọ bụ Eprel. Ememme ndị ọzọ gụnyere Nzem Tou Chun (worongchun) na Wusal Berom. Ọ bụ otu n'ime ndị isi ndị Aborigine na Naijiria (Plateau State) nke kwenyere na chi ndị Juu na Ndị Kraịst (Dagwi).
Ememme
Ụfọdụ ememme Berom gụnyere:
Ememme na omenala Berom na-emetụta ọrụ ugbo na ịchụ nta, nke bụ ihe omume ndị bụ isi na-emetụ aka na ndụ Berom na cosmology. A na-emekarị emume metụtara ọrụ ugbo gburugburu obodo dị iche iche.
Nzem Berom
Mmụba nke Iso Ụzọ Kraịst na agụmakwụkwọ ọdịda anyanwụ kwadebere ụzọ maka ọtụtụ mgbanwe mmekọrịta na ọdịbendị na omenala Berom. Mgbanwe ndị ahụ mere ka ọdịbendị bara ọgaranya nke ndị mmadụ ghara ịdị mma na-eweta nnukwu nsogbu nke nnukwu nsogbu mmekọrịta mmadụ na ibe ya na ọdịbendị. Iji zere ihe ize ndụ nke ịhapụ omume mmekọrịta na ọdịbendị nke nna nna, na ọrụ niile dị ka Mandyeng, Nshok, Worom Chun, Vwana, ememe e mere n'otu emume a na-akpọ Nzem Berom. A na-eme Nzem Berom n'ime izu mbụ nke Eprel, iji kwekọọ n'oge emere Mandyeng, Nshok na Badu Festival. Nzem bụ oge mgbe a na-egosipụta ihe ngosi ọdịbendị dị iche iche site n'akụkụ dị iche iche nke ala Berom, ọkachasị na egwu, ịgba egwu, nka na ọdịbendị.
Mandyeng
Mandyeng bụ nnukwu emume a na-eme n'ala Berom iji webata oge mmiri ozuzo. A na-emekarị ememme ndị a na Machị / Eprel. N'oge gara aga, ndị Berom na-ele Mandyeng / Nshok (ha yiri nnọọ) anya dị ka ememme kachasị mkpa nke mere ka oge ọrụ ugbo na ịchụ nta na owuwe ihe ubi dị mma. Ọ bụghị obodo Berom niile na-eme emume Mandyeng na Nshok. Ndị na-eme 'Mandyeng' na-ekwu na ha sitere na Riyom, ha gụnyere; Vwang, Kuru, Zawan, Gyel, Rim, Bachit, Bangai, Lwa, Sop, Jol, Wereng Kwi, Gwo, Kakuruk, Kuzeng, Kurak, Kuchin, Rahos na Tahoss. Nshok: Nshok dịtụ iche na Mandiyeng n'ihi eziokwu ahụ bụ na ọ na-ejikọkwa ịchụ nta na ọrụ ugbo n'oge mmiri ozuzo. A na-emekwa ya otu ugboro n'afọ n'oge ọnwa Eprel na Mee, iji webata oge ọhụrụ dịka Mandyeng.
Aha
N'oge tupu ọchịchị ndị Berom, ịchụ nta weere dị ka ọrụ na egwuregwu. Ọ bụ ezie na n'ụzọ akụ na ụba ọ bụghị ihe dị mkpa dị ka ọrụ ugbo, a na-ewere ịchụ nta dị ka ngosipụta nke nkà na obi ike. Nke ukwuu, nke na ọtụtụ aha Berom sitere na anụmanụ egwuregwu, nke kachasị mkpa duiker [citation needed], n'ihi ịma mma ha. Aha ndị dị ka Gyang, Pam, Dung, Davou, Chuwang, Badung wdg maka ụmụ nwoke bụ ndị a na-ahụkarị, ebe ụmụ agbọghọ na-aza Kaneng, Lyop, Chundung, Nvou, Kangyang. Ndị a bụ aha maka ụdị dị iche iche nke duiker. [citation needed] Ndị ọzọ, dị ka Bot (frog) Tok (fish), Tsok (toad) wdg. bụ aha maka anụmanụ ndị ọzọ na-abụghị ndị a zụlitere, mana ọ bụghị egwuregwu. Aha ndị a na-egosi n'ụzọ doro anya etu egwuregwu dị mkpa n'etiti ndị Berom tupu ọchịchị.
Nshok abụghị naanị emume ịchụ nta n'ala Berom. Ememme ndị dị ka Mado na Behwol dị ma ha adịghị mkpa dị ka Nshok.
Egwú
Ụfọdụ n'ime ngwá egwú n'etiti Berom gụnyere:
Ngwá egwu Berom edepụtara na Blench (2021):
Ngwá egwu berom edepụtara na Blench (2021):
Ịchịkwa
Berom nwere onye ọchịchị kachasị elu a na-akpọ Gbong Gwom Jos. Ọ bụ ndị ọchịchị Britain na-achị Northern Nigeria mepụtara oche ọdịnala ahụ n'afọ 1935. Northern Nigeria nwere asụsụ na ọdịbendị dị iche iche n'etiti agbụrụ ndị dị na Plateau na ndị ọzọ. Enweghị ihe ọmụma a banyere ọdịiche agbụrụ na mbụ gbara ume ka e guzobe ndị isi ndị Hausa na-achị achị iji lekọta ikike Jos Native Authority, nke gosipụtara ọgba aghara na Berom n'ihi echiche na ọdịmma na-emegiderịta onwe ha.
Site na okirikiri; No. 24p/1916[JOS PROF NAK 473/1916], nke e dere n'abalị iri na ise n'ọnwa Ọgọstụ n'afọ 1917, e nyere onye bi na mpaghara Bauchi Province ntụziaka ka o zipụ ndị nwere ike isi site n'aka ndị isi obodo dị iche iche gụnyere ndị isi distrikti na ndị isi obodo ka Gọvanọ General bulie ha dị ka ndị isi. N'ịzaghachi ozi ahụ, onye bi na ya degaara odeakwụkwọ Northern Province Kaduna akwụkwọ ozi site na akwụkwọ ozi No. 24/1916 [JOSPROF NAK 473/1916] nke e dere na 27 Ọktoba 1917, tụrụ aro ka onye ọchịchị dị elu lekọta mpaghara ndị a mụrụ. [citation needed]
N'oge tupu ọchịchị ndị ọchịchị, e kewara ndị Berom n'ime òtù ndọrọ ndọrọ ọchịchị na-achị onwe ha dabere na mpaghara, mana ikike ọchịchị ndị ọchịchị jikọtara ha n'okpuru Gbong Gwom na afọ 1952 iji nyere aka ịhazi ọrụ nke ụmụ amaala.
Ndị ndu
Onye isi mbụ Dachung Gyang ghọrọ onye ndu site na 1935 ruo 1941. N'okpuru Dachung Gyang, a họpụtara ụlọ ọrụ ọdịnala dị ka Kansụl Tribal Berom nke ndị isi obodo mejupụtara n'ime Jos Native Authority. Ikike ya mgbe ahụ gụnyere naanị ndị Berom ma wepụ ndị isi Buji, Naraguta, Jos na Bukuru. Otú ọ dị, gọọmentị, na Gazette nke 7 Febụwarị, na afọ 1918, gbanwere ndepụta ahụ iji tinye Buji, Naraguta, Jos na Bukuru. [citation needed]
Mpụta nke Da Rwang Pam (1947 ruo ọnwụ ya na 14 Julaị, na afọ 1969) hụrụ ebuli elu nke isi nke Kansụl Agbụrụ gaa n'oche nke Gbong Gwom Jos.
Kemgbe afọ 1969, ndị na-esonụ na-ejide oche ahụ:
Gọvanọ gara aga nke Plateau State (2007-2015), Jonah David Jang, sitere na Berom.
Njikọ mpụga
Òtù:Ȯra Plateau Òtù:Pages with unreviewed translations
Ofe Achara
thumb|Ofe Achara Ofe achara bụ ofe Igbo nke e ji Achara (ahịhịa Elephant) na mgbam (egusi balls) mee. Ofe N'asụsụ ahụ na-ezo aka na ofe.
Nchịkọta
A na-eji yabasị na cubes na-esi anụ ehi ma ọ bụ azụ a na-ese anwụrụ ọkụ. Achara, egusi balls na achi iji mee ka ofe sie ike na ite jupụtara na mmanụ nkwụ. A na-agbakwunye akwụkwọ Okazi n'akụkụ crayfish, nnu, ose na mmiri na-agwakọta mgbe mmanụ ahụ na-ese n'elu ofe.
Ofe Achara ka a na-eji fufu eme ihe.
Richard Ferber
Ntụaka
Òtù:Ebe amụrụ efu (ndị dị ndụ) Òtù:Afọ ọmụmụ efu (ndị dị ndụ) Òtù:Ura Òtù:Ndị dị ndụ Òtù:Mmadụ ndi di ndụ Òtù:Ndị dọkịta ụmụaka America
Ofe Achara
Ebenside
Òtù:Igbo cuisine
Miyar kuka
thumb|Miyar kuka
Miyar kuka ma ọ bụ miyan kuka, nke a makwaara dị ka ofe Luru. Ọ bụ ụdị ofe Hausa / Fulani. A na-eji akwụkwọ osisi baobab na-acha ntụ ntụ eme ofe ahụ. A na-ejikarị Tuwo ma ọ bụ Fufu enye ya. A na-eme ụdị ofe a n'oge site na iji akwụkwọ osisi baobab a gwakọtara agwakọta. Ụdị a dị naanị n'oge mmiri ozuzo mgbe akwụkwọ osisi baobab dị ọhụrụ.
Nkwadebe
A na-agbakwunye mmiri n'ime ite ahụ mgbe esichara anụ ehi ahụ. A na-agbakwunye ose Cayenne,dawadawa, crayfish, yabasị a pịrị apị na mmanụ nkwụ na kuka (powder fowder foul ) nke a na-awụnye n'ime ofe nke nta nke nta, ọ dị mkpa ka a na-aga n'ihu na-agagharị iji mee ka ọ dị nro ma ghara inwe ntụpọ.
A na-ejikarị Tuwo shinkafa eme ihe na Miyar kuka.
Uru ahụike
Ọ dabeere na ngwa ngwa eji esi ofe nke bụ ezigbo ngwá nke nenye protein tinyere nutrienti ndị ọzọ, ndị dịka, calcium, potassium na phosphorus.
Depending on ingredients, the soup could be good source of essential protein and various minerals such as Calcium, Potassium, Phosphorus.
Kekefia
Kekefia bụ nri dị n'akụkụ nke ndịda ọwụwa anyanwụ nke Naịjirịa, nri ahụ na-ewu ewu n'etiti ndị mmadụ nọ na steeti Bayelsa.
Cheryl Derricotte
Cheryl Patrice Derricotte bụ onye America na-ese ihe nkírí na-arụ ọrụ na iko na akwụkwọ. Ọ bi ma na-arụ ọrụ na San Francisco, California.
Kekefia
Plantain bụ isi ihe eji eme nri a, ndị ọzọ gụnyere ose, alibasa, anyiya na-esi ísì ụtọ, mmanụ nkwụ na nnu.
Cheryl Derricotte
Mbido ndụ na agụmakwụkwọ
Derricotte si Washington, DC.
Kekefia
Nri ndị ọzọ
A na-enye Kekefia na ofe nwere anụ ma ọ bụ azụ.
Cheryl Derricotte
Mbido ndụ na agụmakwụkwọ
O nwèrè Master of Fine Arts site na California Institute of Integral Studies (CIIS), Master of Regional Planning site na Mahadum Cornell, na B.A. na Urban Affairs site na Barnard College, Mahadum Columbia.
Ihe osise
O gosipụtara na gallery, ébé ngosi ihe mgbè ochie na oghere nka. Ihe ngosi nke mbụ ya n'onwe ya na 2016, Ghosts/Ships, nkè emere na Museum of the African Diaspora na San Francisco, "na-enye ọhụụ n'ahịa ohu Afrịka zuru ụwa ọnụ nke dị aghụghọ ma na-aga n'ihu na njikọ ya n'etiti ógè gárá aga na ugbu a". N'afọ 2019 ọ bụ akụkụ nke ihe ngosi nke Ancestral Journeysʹ na Euphrat Museum of Art, ihe ngosi nke "na-egosipụta njirimara onwé onye, akụkọ ezinụlọ, mbata, na diasporas. .."
Ihe Nríte
Ihe nríte ya gụnyere San Francisco Individual Artist Commission; Hemera Foundation Tending Space Fellowship for Artists; Rick and Val Beck Scholarship for Glass; Emerging Artist at the Museum of the African Diaspora; Gardarev Center Fellow; Art Alliance for Contemporary Glass Xia Visionary Scholarship, DC Commission on the Arts & Humanities/ National Endowment for the Arts Artist Fellowsship Grant, San Francisco Individualist Artist Commission, na Puffin Foundation Grant. Ọ bụ ónyé ikpeazụ màkà onyinye LEAP na 2016.
Onye na-eme ihe nkiri
Derricotte bụ odeakwụkwọ / Minista nke Ozi màkà Three Point Nine Art Collective, otu ndị na-ese ihe Black na San Francisco. Ọ bụkwa Chief Mindfulness Officer nke Crux, otu mba US nke ndị Black na-ese ihe "na-arụ ọrụ na njikọ nke nka na teknụzụ site na ịkọ akụkọ (Virtual Reality). " Ọ bụkwa akụkụ nke mkparịta ụka na okwu "na-azaghachi nnọchiteanya nke agbụrụ na njirimara".
Edensibia
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Rekiya Yusuf
Rekiya Yusuf bụ onye n'eme ihe nkiri Nollywood nke Naijiria. Ọ nọ na mmalite nke African Movie Channel Original Productions (AMCOP), ngalaba mmepụta nke African Movie Canal (AMC) n'akụkụ ndị ọzọ n'eme ihe nkiri Nollywood.
Ọrụ
Ọ rụrụ ọrụ dị ka "Valerie" na ihe nkiri ihe nkiri Sunkanmi Adebayo nke afọ 2015, Spotlight, nke Segun Arinze, Desmond Elliott, Omoni Oboli, nakwa ndị ọzọ gosipụtara.
A họpụtara ya maka onyinye Best Actress (TV Series) na mbipụta nke abụọ nke Ghana-Naija Showbiz Awards (GNSA), nke emere na Lagos, Nigeria na Oktoba 14, 2018.
E gosipụtara ya n'ihe nkiri egwu mbụ nke Bright Okpocha n'afọ 2019 nke akpọrọ, Exorcism of Alu, nke a sịrị na a ga egosi ya n'ụlọ ihe nkiri Naijiria site na Jenụwarị 15. Ndị ọzọ gụnyere onye na-agụ egwu Naijiria Sound Sultan na ndị mba ụwa dị ka Tevez Houston, Winona Crawford, Jamie Whitehouse, nakwa ndị ọzọ.
N'okpuru Dome (ihe nkiri)
N'okpuru Dome (Chinese; ) bụ ihe ngosi China nke afọ 2015 nke Chai Jing, ónyé bụbu ónyé nta akụkọ China Central Television, gbásárá mmetọ ikuku na China. A na-ele ya ihe karịrị nde ugboro otu narị na iri ise na Tencent n'ime ụbọchị atọ a tọhapụrụ ya ma na-elekwa ya nde ugboro otu narị na iri ise ọzọ site n'ogè ewepụrụ ya n'ịntanetị ụbọchị anọ ka e mesịrị.
Chai Jing bidoro ime ihe ngosi ahụ mgbè nwa ya nwanyị a na-amụbeghị amụ butere akpụ n'afọ, nke a ga-ewepụ n'oge na-adịghị ányá mgbè amuchara ya. Chai na-ata mmetọ ikuku nke China ụta maka akpụ ahụ. Ihe nkiri ahụ, nke jikọtara ihe nkiri nke nkuzi na ajụjụ ọnụ na nleta ụlọ ọrụ, ejirila ya tụnyere Al Gore's An Inconvenient Truth na ụdị ya na mmetụta ya. Ihe nkiri ahụ na-akatọ ụlọ ọrụ ike nkè gọọmentị, ndị na-emepụta ígwè na ụlọ ọrụ coal, yá nà igosi enweghị ike nke Ministry of Environmental Protection ime ihe megide nnukwu ndị na-emetọ ikuku.
Mbipụta
A tọhapụrụ Under the Dome n'ịntanetị n'ubochi irí abụọ na asatọ n'ọnwa Febụwarị, 2015, na Satọdee tupu nzukọ nke National People's Congress na Chinese People's Political Consultative Conference. E bu ụzọ na-egosi ihe ngosi ahụ na ntanetị atọ dị mkpà, gụnyere Tencent, Youku, na People's Daily Online, nké bụ mbipụta n'ịntanetị nke akwụkwọ akụkọ gọọmentị nke Chinese Communist Party. A na-ele ihe nkiri ahụ ihe karịrị nde ugboro otu narị na iri anọ na asaa na Tencent na mgbede nke ụbọchị abụo n'ọnwa Machị ma nweta ọtụtụ mkparịta ụka n'ịntanetị. Ọtụtụ nyiwe ntanetị dị n'ịntanetị gụnyere Sohu, NetEase, na Sina, biputara nyocha banyéré ihe ngosi ahụ n'ogè na-adịghị anya mgbè a tọhapụrụ ya. Otú ọ dị, akwụkwọ akụkọ ọdịnala azaghachighị ihe ngosi ahụ, na Beijing Youth Daily biputara nyocha nke ihe ngosi 'Chai Jing: My Personal Battle with Smog' dị ka isi akụkọ ya n'ubochi mbu n'ọnwa Machị, 2015, bụ naanị ihe dị iche.
Mmetụta
Dị ka BBC si kwuo, Under the Dome enwetala ihe karịrị otu narị nde mmadụ n'ịntanetị tupu ewepụ ya. Ọnụ ọgụgụ buru ibu nke ndị na-eji Intanet eme ihe gosipụtara nkwado ha màkà ihe ngosi ahụ, ma mepụta echiche ọhụrụ banyere nsogbu ụfụfụ nke China mgbè ha kiriri ihe nkiri ahụ. N'ezie, oku ekwentị na Ministry of Environmental Protection hotline number (12369) mụbara percent narị abụọ na iri anọ mgbè ewepụtara ihe nkiri ahụ n'ịntanetị. Ihe karịrị 80% nke ndị na-ekiri kwuru na ha na-echegbu onwe ha nke ukwuu banyéré mmetọ ikuku na China. Ihe dị ka 70% nke ndị na-ekiri kwuru na ha gbanwere echiche ha banyéré anwụrụ ọkụ ma mepụta nghọta ka mma banyéré nsogbu ahụ. Ihe karịrị 75% gosipụtara njikere igbochi ụgbọ ala na ikuku oyi na iji ụgbọ njem ọha na eze. Ọzọkwa, ndị na-ekiri ihe nkiri kwenyere na ụlọ ọrụ gọọmentị, ndị na'ụlọ ọrụ mmepụta ihe, na ndị omeiwu kwesịrị ịza ajụjụ màkà nsogbu anwụrụ ọkụ.
Mmeghachi omume gọọmentị
N'okpuru Dome a na-agbasa site na People's Daily Online, ébé nrụọrụ weebụ nke Chinese Communist Party gosipụtara na ihe ngosi ahụ nwèrè ike ịnata nkwado gọọmentị, ma na-eme ka iwu gburugburu ébé obibi gọọmentị dị mfe ma ọ bụ na-ekwu màkà ọdịmma gọọmentị. Dị ka ónyé bụbu ónyé na-eme ihe nkiri na China Central Television (CCTV) na ónyé na-ede akụkọ na-eme nchọpụta, Chai Jing nwere ohere ịnweta ihe onwunwe ma nweta nkwado site na ọwa weebụ na ndị ọkachamara site na Ministry of Environmental Protection na National Energy Administration. Mgbè a tọhapụrụ ya, ndị ọrụ gọọmentị nwekwara àgwà dị mma n'ebe ihe nkiri ahụ nọ. Na Machị 1, 2015, Minista ọhụrụ nke Nchedo Gburugburu Ébé Obibi nke China, Chen Jining, toro ihe ngosi ahụ dị ka "kwesịrị ịmasị" ozugbo a tọhapụrụ ya na mkparịta ụka akụkọ mbụ ya na ndị nta akụkọ China na Beijing. O jiri ya tụnyere akwụkwọ Rachel Carson nke 1962, Silent Spring, nke a na-ekwu na ọ kwadoro mmegharị gburugburu ébé obibi na United States. O kwukwara, na-eche na ọrụ a nwere ọrụ dị mkpa n'ịkwalite mmata ọha na eze banyéré nsogbu ahụike gburugburu ebe obibi, ya mèrè enwere obi ụtọ karịsịa maka ihe omume a. Ọzọkwa, onye isi China bụ Xi Jinping kwupụtara n'okwu nke ya na nzukọ Chinese National People's Congress na Machị 6 na, "Anyị ga-eji aka ígwè taa ndị ọ bụla na-emebi gburugburu ébé obibi ma ọ bụ gburugburu ébé obibi ahụhụ, na-enweghị ihe ọ bụla ọzọ. "
Frances Ademola
Mbido ndụ na agụmakwụkwọ
A mụrụ Ademola na July 17, 1928 na Accra. Ọ gụrụ akwụkwọ n'oge ọ bụ nwata na Government Girls' School site n'afọ 1932 ruo 1939, wee gaa Achimota School site na 1939 ruo 1944. Ọ gụrụ akwụkwọ na Westonbirt School, Tetbury, Gloucestershire, England site na 1946 ruo 1948 na Mahadum Exeter, England site n'afọ 1949 ruo 1953. Ọ kwagara Naịjirịa ebe ọ nọrọ afọ iri na abụọ tupu ọ laghachi Ghana n'afọ 1969.
Ọrụ
Ademola rụrụ ọrụ na Gold Coast Broadcasting System, nke a maara ugbu a dị ka Ghana Broadcasting Corporation site na 1954 ruo 1956 dị ka onye isi mmepụta. Ọ kwagara na Nigeria Broadcasting Corporation site na 1958 ruo 1960. Ọ bụzi onye isi nke Western Regional Programs nke Nigeria Broadcasting Corporation(NBC) site na 1960 ruo 1963 ma mesịa bụrụ onye nwe ya.
Ndụ onwe ya
Ọ lụrụ Adenekan, nwa Adetokunbo Ademola.
Ebensidee
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Kwadwo Adjei-Darko
Kwadwo Adjei Darko bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Ghana. Ọ bụ onye omeiwu maka mpaghara Sunyani West na mpaghara Brong Ahafo nke Ghana.
Mbido ndụ na agụmakwụkwọ
A mụrụ Adjei Darko na 10 Mee 1948. O nwetara nzere bachelọ nke sayensị na Mahadum Cape Coast. Ọ gụrụ ihe gbasara agụmakwụkwọ.
Ọrụ
Adjei Darko bụ onye na-ese ihe site na ọrụ.
Ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị
Adjei-Darko bụ onye omeiwu maka mpaghara Sunyani West na ndị omeiwu nke atọ na nke anọ nke mba Ghana nke anọ. Ọ bụbu Minista na-ahụ maka igwu ala n'afọ 2000, ma malite n'afọ 2008, ọ bụ Minista nke lokal gọọmenti, Mmepe Ime Obodo na Gburugburu Ebe Obibi nke Ghana na onye omeiwu maka Sunyani West Constituency. O meela ọtụtụ ọrụ iji kwalite mmepe ime obodo na Ghana, ọkachasị site na igwupụta nnu na dayamọnd. Otú ọ dị, ka ọ na-erule Mee 2009, e kwenyere na Adjei-Darko abụghịzi onye jị ọkwa mịnịsta. Ọ rụkwara ọrụ dị mkpa n'ozi ụmụ nwanyị site n'ịhazi ụgbọala maka ụmụ agbọghọ na-abanye n'ọrụ. Ọbụna o jiri ego nke ya zụta ụgbọala maka ha.
Ntuli aka afọ 2000
A họpụtara Adjei-Darko na mbụ na onye omeiwu na ntuli aka Ghana nke afọ 2000. Ya mere, ọ nọchitere anya mpaghara Sunyani West na ndị omeiwu nke atọ nke mba nke anọ nke Ghana. A họpụtara ya na mgbe o nwere vootu pụkụ ịrị na anọ na narị asatọ na ịrị abụọ na atọ n'ime vootu pụkụ ịrị abụọ na asaa na narị asatọ na iri asatọ na isii ziri ezi. Nke a bụ ihe ruru 53.2% ngụkọta vootu ziri ezi. A họpụtara ya karịa Kwadwo Nyamekye-Marfo nke National Democratic Congress, Kwaku Twumasi-Ankrah nke Convention People's Party, Kyei-Mensah Monica nke National Reform Party, Patrick Obeng-Mensach onye nweere onwe ya na Wilberforce Nabita Amoah nke People's National Convention. Ndị a nwetara 11,111 vootu, 650 vootu, 578 vootu, 487 vootu na 237 vootu n'otu n'ime ngụkọta vootu ziri ezi. Ndị a bụ 39.8%, 2.3%, 2.1%, 1.7% na 0.8% n'otu n'otu nke ngụkọta vootu niile ziri ezi. A họpụtara Adjei-Darko na tiketi nke New Patriotic Party. Mpaghara ya bụ akụkụ nke oche ndị omeiwu iri na anọ n'ime oche iri abụọ na otu nke New Patriotic Party meriri na ntuli aka ahụ na mpaghara Brong Ahafo nke Ghana. N'ozuzu, New Patriotic Party meriri ngụkọta nke narị ndị nnọchiteanya ndị omeiwu n'ime oche narị abụọ na ndị omeiwu nke atọ nke mba nke anọ nke Ghana.
Ntuli aka afọ 2004
A họpụtara Adjei-Darko ọzọ dị ka onye omeiwu maka mpaghara Sunyani West na ntuli aka Ghana nke afọ 2008. N'ụzọ dị otú a, ọ nọchitere anya ndị omeiwu na nke anọ nke mba Ghana nke anọ. A họpụtara ya na 20,350 vootu n'ime 38,188 vootu ziri ezi. Nke a bụ 53.3% nke ngụkọta vootu ziri ezi.4,5 A họpụtara ya karịa Ahmed Boadan nke National Democratic Party, Gyabah Samuel nke Convention People's Party, King Kingsford Fordjour nke Democratic People's party, Obiri Francis onye nweere onwe ya. Ndị a nwetara vootu 12,836, vootu 302, vootu 206 na vootu 4,494 n'otu n'otu site na ngụkọta vootu ziri ezi. Ndị a bụ 33.6%, 0.8%, 0.5% na 11.8% n'otu n'otu nke ngụkọta vootu ziri ezi. A họpụtara Adjei-Darko ọzọ na tiketi nke New Patriotic Party. Mpaghara ya bụ akụkụ nke oche ndị omeiwu iri na anọ n'ime oche iri abụọ na anọ nke New Patriotic Party meriri na mpaghara Brong Ahafo nke Ghana na ntuli aka ahụ. N'ozuzu, New Patriotic Party meriri ngụkọta nke ndị nnọchi anya ndị omeiwu 114 n'ime ngụkọta oche 230 na ndị omeiwu nke anọ nke mba Ghana nke anọ.
Ndụ onwe ya
Adjei Darko bụ Onye Kraịst.
Ebensidee
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ