cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ihe gbasara gburugburu ebe obibi na Niger Delta
Mfu nke oké ọhịa mangrove
Ọdịnihu maka oke ọhịa mangrove na obodo ifuru ndị ọzọ abụghị ihe ọjọọ niile. Ndị otu mpaghara na ndị nọ n'èzí enyela ego na ọrụ iji mezie na iweghachi apiti mangrove bibiri. Gọọmenti etiti Naịjirịa hiwere Niger Delta Development Commission (NDDC) n'afọ 2000 bụ nke bu n'obi ikpochapụ mmetụta gburugburu ebe obibi na gburugburu ebe obibi mmanụ ala nwere na mpaghara ahụ. Otu gọọmentị na ndị na-abụghị nke gọọmentị ejirila teknụzụ chọpụta ebe na ngagharị nke mwụfu mmanụ ala.
Mbelata nke ọnụ ọgụgụ azụ
Ụlọ ọrụ ịkụ azụ bụ akụkụ dị mkpa nke nkwado Naịjirịa n'ihi na ọ na-enye ndị mmadụ protein na ihe oriri dị oke mkpa, mana na mkpa dị elu maka ịkụ azụ̀, ọnụ ọgụgụ azụ na'ebelata ka ha na na - na A ga-egbochi mkpa ịkụ azụ n'akụkụ Osimiri Niger ma mepụta aquacultures iji nye mkpa na-arịwanye elu na ụlọ ọrụ ịkụ azụ̀. Aquaculture na-enye ohere ka a zụlite azụ maka mmepụta ma nye ndị obodo Naịjirịa ọrụ ndị ọzọ.
Ịkụbiga azụ ókè abụghị naanị mmetụta na obodo ndị dị n'oké osimiri. Mgbanwe ihu igwe, mbibi ebe obibi, na mmetọ niile bụ nrụgide agbakwunyere na usoro okike ndị a dị mkpa. Akụkụ nke Osimiri Naịja bụ ebe a na-achọsi ike ma dị mma maka ndị mmadụ ibi. Osimiri ahụ na-enye mmiri maka ịṅụ, ịsa ahụ, ihicha, na igbu azụ maka tebụl nri abalị na ịzụ ahịa iji nweta uru. Ka ndị mmadụ bi n'akụkụ osimiri na ụsọ mmiri, ebe obibi mmiri na ala na-efu ma na'agbanwe usoro gburugburu ebe dị. Akụkụ dị n'akụkụ Osimiri Niger dị mkpa n"ịnọgide na-enwe okpomọkụ nke mmiri nʼihi na obere mgbanwe na okirikiri mmiri nwere ike igbu ụfọdụ ụdị mmiri. Osisi na obere osisi na-enye ndò na ebe obibi maka ụdị mmiri, ka ha na'ebelata mgbanwe nke okpomọkụ mmiri.
Osimiri Niger bụ usoro okike dị mkpa nke chọrọ ka a chebe ya, n'ihi na ọ bụ ebe obibi nke ezinụlọ 36 na ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ụdị azụ 250, nke 20 n"ime ha bụ ihe a na-ahụkarị, nke pụtara na ha adịghị ebe ọzọ nʼụwa. Site na ọnwụ nke ebe obibi na ihu igwe na-ekpo ọkụ, mgbochi ọ bụla nke mmụba okpomọkụ dị mkpa iji lekọta ụfọdụ gburugburu mmiri. Ewezuga iweghachi ebe obibi, enwere ike ibelata mmetọ. Nsogbu ndị dị ka ọgwụ ahụhụ sitere n'ubi ugbo nwere ike belata ma ọ bụrụ na ejiri ọgwụ nje sitere na okike mee ihe, maọbụ a kwagara ubi ahụ n"ebe dị anya site na ụzọ mmiri dị nro. Enwere ike ibelata mmetọ mmanụ; ọ bụrụ na e belata nsị mgbe ahụ enwere ike belatara ebe obibi na mmetụta gburugburu ebe dị. Mmetọ mmanụ na-emetụta ọnụ ọgụgụ azụ ma na'emetụ ndị ọrụ ugbo na - na: Site n'ịmanye iwu na ijide ụlọ ọrụ mmanụ na-aza ajụjụ maka omume ha, enwere ike belata ihe ize ndụ nke mmetọ. Site n'ibelata mbibi nke nsogbu ndị na-akpata na gburugburu ebe obibi mmiri, dị ka mmetọ, igbubiga azụ ókè, na mbifu ebe nchekwa, mmepụta ihe na ụdị dị iche iche nke gburugburu mmiri ga-abawanye.
Mgbasa gas sitere n'okike
Naijirịa na-amụba gas sitere na mpụta mmanụ karịa obodo ọ bụla ọzọ, na atụmatụ na-atụ aro na n'ime ijeri cubic 3.5 (100,000,000 m³) nke gas jikọtara ya (AG) na-emepụta kwa afọ, ijeri cubic 2.5 (70,000,000 m³), ma ọ bụ ihe dị ka 70%, na-emefusị ya site n'ịkụ ọkụ. Nke a ruru ihe dị ka pasentị ịrị abụọ na ịse nke mkpokọta gas sitere na UK yana ya na 40% nke oriri gas n'Africa na 2001. Ihe ndekọ ndekọ ọnụ ọgụgụ metụtara ọkụ gas bụ ndị a ma ama bụ ndị a na-apụghị ịdabere na ya, mana Nigeria nwere ike imefu US $2 ijeri kwa afọ site na ịgbanye gas metụtara.
A na-eme ọkụ n'ihi na ọ na-efu ọnụ ikewapụ gas metụtara azụmahịa na mmanụ. Ndị ụlọ ọrụ na-arụ ọrụ na Naijiria na-egbutekwa gas sitere n'okike maka ebumnuche azụmahịa mana ha na-ahọrọ ịwepụta ya na ebe a na-echekwa ya ebe a na-ahụ ya iche dị ka gas na-enweghị njikọ. Ya mere, a na-agbanyụ gas jikọtara ọnụ iji belata ọnụ ahịa.
A na-egbochi ọkụ gas n'ozuzu ya ka ọ na'ịtọhapụ ihe ndị na - na ikuku ma nye aka na mgbanwe ihu igwe. N'ebe ọdịda anyanwụ Europe, a na-eji ma ọ bụ tinyeghachi 99% nke gas jikọtara ya n'ime ala. Gas na-enwu ọkụ na Naịjirịa malitere n'otu oge na nchọpụta mmanụ na 1960s site na Shell-BP. Ihe ndị ọzọ e ji eme ihe maka ịgba ọkụ bụ gas re-injection ma ọ bụ ichekwa ya maka iji ya mee ihe dị ka isi iyi ike. Ọ bụrụ na echekwa ya nke ọma, enwere ike iji gas ahụ mee ihe maka ọrụ obodo.
Gas na-enwu ọkụ na na a na'ewepụta methane buru ibu, nke nwere nnukwu ikike okpomọkụ ụwa. Methane na-esonyere nnukwu gas ndị ọzọ na'okpomọkụ, carbon dioxide, nke e mere atụmatụ na Naịjirịa wepụtara ihe karịrị nde 34.38 nke na 2002, na ọ bụ ihe dị ka 50% nke ikuku ụlọ ọrụ niile na mba ahụ na 30% nke ngụkọta CO2. Ọ bụ ezie na e belatara ọkụ na ọdịda anyanwụ, na Naịjirịa, ọ toro n'ụzọ kwekọrọ na mmepụta mmanụ.
Ndị mba ụwa, gọọmentị Naijiria, na ụlọ ọrụ mmanụ yiri ka ha kwekọrịtara na ọ dị mkpa ka a belata ọkụ gas. Mgbalị iji mee nke a, Otú ọ dị, enweela oke ọ bụ ezie na a kwupụtara na ọkụ ahụ bụ iwu na-akwadoghị kemgbe 1984 n'okpuru ngalaba 3 nke "Associated Gas Reinjection Act" nke Naịjirịa.
Ọkụ gas nwere mmetụta na-emerụ ahụ na ahụike na ibi ndụ nke obodo ndị dị nso, ka ha na-ahapụ kemịkalụ nsi gụnyere nitrogen dioxides, sulfur dioxide, ogige organic na-agbanwe agbanwe dị ka benzene, toluene, xylene na hydrogen sulfide, yana carcinogens dị ka benzapyrene na dioxins. Ụmụ mmadụ ndị nwere ihe ndị dị otú ahụ nwere ike ịta ahụhụ site na nsogbu iku ume. Chemicals ndị a nwere ike ime ka ụkwara ume ọkụ ka njọ, na-akpata nsogbu iku ume na mgbu, yana bronchitis na-adịghị ala ala. Benzene, nke a maara na ọ na-esi na ọkụ ọkụ gas na-apụta n'ọtụtụ akwụkwọ, bụ nke a ghọtara nke ọma dị ka ihe na-akpata leukemia na ọrịa ndị ọzọ metụtara ọbara. Nnyocha nke Climate Justice mere na-eme atụmatụ na ikpughe benzene ga-ebute ọrịa ọhụrụ asatọ nke ọrịa cancer kwa afọ na Bayelsa Steeti naanị.
Mgbasa gas na-adịkarị nso na obodo ma na'enweghi mgbidi ma ọ bụ nchebe maka ndị obodo na ha nwere ike ịrụ ọrụ na nso okpomọkụ ha. Ọtụtụ obodo na-azọrọ na ọkụ ndị dị nso na'ebe ahụ na na - mmiri ozuzo acid nke na "ụlọ ha na ihe owuwu ndị ọzọ", ọtụtụ n'ime ha nwere ụlọ zinc. Ụfọdụ ndị mmadụ na-eji ihe ndị dabeere na asbestos, nke siri ike n'ịgbochi mmiri ozuzo acid. N'ụzọ dị mwute, nke a na-eme ka ahụike ha na ahụ ike nke gburugburu ebe obibi ha. Mmetụta asbestos na-eme ka ihe ize ndụ nke ịmepụta ọrịa kansa akpa ume, pleural na peritoneal mesothelioma, na as bestosis dịkwuo elu.
Ma ọkụ na-enye aka na mmiri ozuzo acid ma ọ bụ na ọ bụghị bụ arụmụka, dịka ụfọdụ nnyocha onwe ha mere achọpụtala na sulphur dioxide na nitrous oxide nke ọtụtụ ọkụ ezughị iji guzobe njikọ n'etiti ọkụ ọkụ. Nnyocha ndị ọzọ sitere na US Energy Information Administration (EIA) na-akọ na ọkụ gas bụ "ihe dị mkpa na mmetọ ikuku na mmiri ozuzo acid".
A naghị ebugharị ọkụ ndị okenye n'ime obodo ma amaara ha ka ha na-ekpuchi ala na obodo na ọsụsọ ma mebie ahịhịa ndị dị n"akụkụ. Ọ fọrọ nke nta ka ọ bụrụ na ọ dịghị ahịhịa nwere ike itolite n'ógbè gbara ọkụ ọkụ gburugburu n"ihi okpomọkụ ha.
Na Nọvemba 2005 ikpe nke Ụlọikpe Kasị Elu nke Naijiria nyere iwu na ọkụ gas ga-akwụsị n'ime obodo Niger Delta n'ihi na ọ na-emebi ikike iwu kwadoro maka ndụ na ugwu. N'okwu e wetara megide Shell Petroleum Development Company of Nigeria (Shell), Justice C. V. Nwokorie kpebiri na Benin City na "omume na-emebi emebi na nke na-emebi emebi enweghị ike ịga n'ihu n'ụzọ iwu kwadoro." N'ime Mee 2011, Shell akwụsịbeghị ọkụ gas na Nigeria.
Mgbanwe nke ihe ndị dị ndụ
A na-ejikwa ọgwụgwọ nke ihe ndị dị ndụ eme ihe n'ógbè ndịda iji wepụ nsị ma weghachite usoro okike mebiri emebi site na nsụda mmanụ. Bioremediation na-agụnye ihe ndị dị ndụ na mgbazi ma ọ bụ nhicha nke otu ebe. Nnyocha e mere na Ogbogu nke dị n'otu n"ime mpaghara kachasị emepụta mmanụ na Naịjirịa ejirila ụdị osisi abụọ mee ihe iji kpochapụ nsị. Nzọụkwụ mbụ nke nhicha na-agụnye Hibiscus cannabinus, ụdị osisi sitere na West Africa. H. cannabinus bụ osisi ahịhịa na-eto kwa afọ nke a na'oge a malitere iji mepụta anụ. Ụdị a nwere ọnụ ọgụgụ dị elu nke absorbency ma nwee ike ịtọ n'elu mmiri iji mịkọrọ mmanụ. A na-ewepụ ihe ọkụkụ ahụ jupụtara na mmanụ ma zigara ya n'ebe dị nchebe ebe microorganisms nwere ike imebi hydrocarbons ma wepụ ya na nsị. Nzọụkwụ nke abụọ nke bioremediation na-agụnye osisi a maara dị ka Vetiveria zizanioides, ụdị ahịhịa na'afọ. V. zizanioides nwere netwọk mgbọrọgwụ miri emi nke nwere ike ịnagide kemịkal n'ime ala ma nwee ike iwepụ nsị n"ala site nʼoge na-achọ obere nlekọta. Ndị Ogbogu na-atụ anya iji usoro ndị a nke bioremediation iji melite ogo mmiri ọṅụṅụ, ọnọdụ ala, na ahụike nke gburugburu ha.
Otú ọ dị, ọnọdụ a na-adịghị mma nwere ike iyi ka mpaghara Niger Delta nwere ụzọ ndị ọzọ doro anya a ga-etinye n'ọrụ iji chekwaa ya pụọ na mmetọ n"ọdịnihu. Enwere ike itinye ihe oyiyi Satellite jikọtara ya na iji Geographical Information Systems (GIS) rụọ ọrụ iji chọpụta ngwa ngwa ma soro mmanụ a wụfuru. Iji mee ka nhicha nke nsị dị ngwa, ebe nhiche mpaghara dị n'akụkụ ebe nsogbu nwere ike inye aka gbochie nsụ ngwa ngwa. Iji mee ka ọrụ ndị a nwee ike, ndị ọrụ ụlọ ọrụ mmanụ ga-enye ego. Òtù ndị na-abụghị nke gọọmentị ga-anọgide na ịlụ ọgụ megide mmetụta na'ike nke mmanụ, mana ha agaghị emeri n'agha ahụ naanị ha.
Nzọụkwụ maka nchebe nke Niger Delta
Esemokwu na Niger Delta rịrị elu nke ukwuu na mbido afọ 1990 site na ọnọdụ gburugburu ebe obibi na-emebi emebi maka ndị bi n'ógbè ahụ sitere na nnukwu mmanụ na ọrụ ndị ọzọ na'iwepụta mmanụ nke nnukwu ụlọ ọrụ mmanụ mba ọzọ. Ọtụtụ n'ime ndị bi na Niger Delta, gụnyere agbụrụ ndị pere mpe, ọkachasị ndị Ogoni na ndị Ijaw, na-eche na a na'erigbu ha na ikike ha nwere ịkpata ihe ha ji ebi ndụ n"ala ha. Ọgba aghara agbụrụ na nke ndọrọ ndọrọ ọchịchị gara n'ihu n"afọ ndị 1990 nʼagbanyeghị nlọghachi nke ọchịchị onye kwuo uche ya na nhọpụta nke gọọmentị Obasanjo na 1999.
Movement for the Survival of the Ogoni People (MOSOP) bụ òtù na-ahụ maka mmekọrịta ọha na eze nke ụmụ amaala Ogonia nke Central Niger Delta. MOSOP bụ òtù nche anwụ nke otu ndị otu iri na otu na-anọchite anya ihe karịrị 700,000 ụmụ amaala Ogoni na mkpọsa na'enweghị ime ihe ike maka ikpe ziri ezi nke mmekọrịta mmadụ na ibe ya, akụ na ụba na gburugburu ebe obibi na Niger Delta. MOSOP guzobere na 1990 site n'aka onye na-ahụ maka gburugburu ebe obibi Ken Saro-Wiwa.
Idei Mmiri
Ọtụtụ obodo na steeti dị n'ime mpaghara Niger Delta nke Naịjirịa enweela idei mmiri nke metụtara ọrụ akụ na ụba. N'afọ 2022, Rivers, Anambra, Delta, Cross River na Bayelsa nwere ọkwa dị iche iche nke idei mmiri nke dugara na ọnwụ nke ndụ na ihe onwunwe. A kọrọ na n'afọ 2022 naanị, ihe dị ka mmadụ narị isii na atọ nwụrụ n"ihi idei mmiri ebe ihe karịrị otu nde mmadụ hapụrụ ebe ha nọ n "n'ihi iju mmiri ahụ".
Edensibia
<references group="" responsive="0"> Òtù:Pages with unreviewed translations
Ụmụanụmanụ Bi n’Ọhịa Mbà Chaịna
Ụmụanụmanụ dị ichè ichè a na-ahụ n’ọhịa mbà Chaịna dị ka aja n’ọnụọgụgụ. Dịka otù n’ime mbà ụwa iri na asaa a kpọrọ megadiverse countries a maara ka mbà nwere igurube ihe dị ichè ichè, mbà Chaịna nwere ụdị anụmanụ dị puku asaa, narị ise na iri na isii (7,516) nwere ọkpụkpụ n’etiti azụ, nke a na-akpọ “vertebrates” n’asụsụ Bekee. Ụmụanụmanụ ndị a nwere ọkpụkpụ n’etiti azụ gụnyere azụ̀ dị ụdị anọ (4), nnụnụ dị ụdị iri isii na itolu (69), anụmanụ dịka mmadụ - dị ụdị narị ise na iri isii na abụọ (562) – bụ ndị e dere n’ebe a: mammal, ngwere na agwọ na ụmụanụmanụ ndị yiri ha (Bekee kpọrọ repụtaịlị) dị ụdị narị anọ na atọ (403) na awọ̀ na ụmụanụmanụ ndị yiri ya (Bekee kpọrọ amphibian) dị ụdị narị atọ na iri anọ na isii (346). Chaịna bụ mbà nke atọ kacha nwee ụdị ụmụanụmanụ dị ka mmadụ n’ụwa niile. A bịa n'ụdị nnụnụ e nwere n’ụwa, Chaịna bụ mbà nke asatọ kacha nwee ọnụọgụgụ nnụnụ dị ichè ichè. Chaịna nọ n’ọnọdụ nke asaa ma a bịa na mbà ụwa kacha nwee ụdị ngwere, agwọ na ụmụanụmanụ yiri ha, nọrọ kwa n’ọnọdụ nke asaa na mbà ụwa kacha nwee awọ̀ na ụmụanụmanụ dị ichè ichè yiri ya.
Ụdị ụmụanụmanụ bụ na Chaịna ka Chukwu kenyere ha dị ọtụtụ. Ndị Bekee sị na ụmụanụmanụ ndị a dị endemic na mbà Chaịna. Otù n’ime ha bụ jayentị panda (giant panda.), bụ anụmanụ a maara nke ọma na o bi n’ọhịa Chaịna. Otù ụdị n’ime ụdị isii ụmụanụmanụ dị ka mmadụ na ụdị awọ abụọ n’ime ụdị awọ atọ bụ na Chaịna ka Chukwu kenyere ha.
Maria Neira
María P. Neira (amụrụ n'afọ 1962) bụ dọkịta Spanish, onye ọrụ gọọmentị mba ụwa na onye nnọchi anya mba ọzọ, onye kemgbe afọ 2005, jere ozi dị ka onye nduzi nke
Ahike ọha, gburugburu ebe obibi na ndị na-ahụ maka ọha na eze nke ngalaba ahụike (PHE) nke nzukọ ahụike ụwa (W
nization (WHO).
Akụkọ ndụ
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Stella Thomas
Stella Jane Thomas (mechara zaa Stella Marke) (mụrụ 1906 - nwụọ 1974) bụ onye ọkàiwu na Naijiria si ala Yoruba ma bụrụ onye nna nna ya si mba Sierra Leone. O nwetara nzere nke iwu na Mahadum Oxford ma na 1943 ọ ghọrọ nwanyị mbụ ọka ikpe na Naijiria.
Mmalite ndu na mmuta
A mụrụ Stella Thomas na 1906, na Lagos, Nigeria, ada Peter John Claudius Thomas, onye ọchụnta ego si Sierra Leone nke dị na Lagos. Nna ya bụ onye Afrika mbụ chịrị Lagos Chamber of Commerce. Ọ gara ụlọ akwụkwọ Freetown, Sierra Leone na Freetown, Sierra Leone, "ụlọ akwụkwọ sekọndrị kacha ochie maka ụmụ agbọghọ na West Afrika." Nwanne ya nwoke bụ Peter Thomas ghọrọ onye ọkwọ ụgbọ ala West Afrika mbụ enyere ọrụ na Royal Air Force n'oge Agha mba ụwa niile. Nwanne ya nwoke ọzọ, Stephen Peter Thomas, bụ onye isi ọkaikpe izizi nke mpaghara Mid-West.
Mgbe ọ na-agụ akwụkwọ iwu na Oxford ma bụrụ onye otu Middle Temple dị na London, ọ na-arụsi ọrụ ike na nzukọ League of Coloured Peoples, yana otu nke League of Coloured Peoples, nke Harold Moody guzobere. O bi na Bloomsbury, ma sonye na mmepụta mbụ nke onye Jamaica na-ede uri Una Marson, At What Price, nke e gosiri na Scala Theatre.
Ọrụ
Thomas bụ nwaanyị Afrika mbụ akpọrọ n'ọrụ ọkàiwu na Great Britain, na 1933. Na 1934, ọ bụ naanị nwanyị Afrika sonyere na mkparịta-ụka nke Margery Perham haziri na Royal Society of Arts, o were ohere ahụ ịkatọ Lord Lugard na ọrụ ọ rụrụ na-Afrika n'ihu ndị nnukwu mmadu na-ege ntị. Mgbe ọ laghachiri West Africa, ọ bụ nwanyị ọkàiwu mbụ na West Afrika niile.
Mgbe ọ laghachitere West Afrika, ọ debara aha ya na mbụ na ọrụ iwu nke Sierra Leone mana na Disemba 1935, ọ laghachiri Lagos wee guzobe ọrụ iwu na Kakawa Street, Lagos Island. Ọ rụrụ ọrụ n'ọtụtụ okwu ikpe, gụnyere ikpe mpụ na nsogbu ezinụlọ, yana ndị ọka iwu Alex E. J. Taylor na Eric Moore rụkọkwara ọrụ.
Na 1943, ọ ghọrọ nwanyị mbụ ọka ikpe nke West Afrika, na-arụ ọrụ n'ụlọikpe nke nọ na Ikeja nwere ikike maka mpaghara Mushin, Agege na Ikorodu. O mechara bụrụ onye ọka ikpe na ụlọ ikpe Saint Anna na Botanical Gardens nke dị na Ebute-Metta. Ọ lara ezumike nká dị ka onye ọka ikpe na Sierra Leone na 1971.
Ndụ ya n'ime
Na Nọvemba 1944, Stella Thomas lụrụ onye ọrụ ọka iwu ibe ya, Richard Bright Marke na Freetown. Ọ nwụrụ na 1974, ọ gbara afọ 68.
Arthur Blaxall
Arthur William Blaxall (15 Mee 1891 5 Disemba 1970) bụ onye ụkọchukwu Anglican nke South Africa nke biri ma rụọ ọrụ na South Africa maka ihe ka ukwuu n'oge ndụ ya nke a maara karịsịa maka ozi ya n'etiti ndị ìsì na ndị ntị chiri.
A mụrụ Arthur William Blaxall na Britain n'ụbọchị 15 Mee 1891. Ọ rụrụ ọrụ na Agha Ụwa Mbụ dị ka onye na-ahụ maka ahụike, rụrụ ọrụ dị ka onye ozi ala ọzọ maka ndị ntị chiri na Birmingham wee gaa South Africa n'afọ 1923, ya na nwunye ya Florence. O guzobere ụlọ ọrụ Ezenzeleni maka ndị ìsì na Roodepoort n'afọ 1939.
N'afọ 1954, o guzobere ụlọ akwụkwọ Arthur Blaxall maka ndị ìsì, mana a manyere ya ịgbanwe aha ya mgbe a chụgara ya n'ihi mmegide ya na gọọmentị National Party n'afọ 1964.
Kosofe
Kosofe bụ ógbè Gọọmentị Obodo nke Lagos Steeti, Naịjirịa. Isi ụlọ ọrụ ya dị n'obodo Kosofe.
O nwere mpaghara nke 81 km2 (31 sq mi)
Otu n'ime nnukwu obodo dị na Kosofe bụ Ikosi.
9 Mee
9 Mee bu ubochi nke 9th (nke itenanị) na onwa ana kpo Mee. Na Gregorian calender, 9 Mee bu ubochi nke 129th (130th na afo nke ana-kpo leap year) na afo. Anyi nwere agugu ubochi 236 du mgbe afo na agwu.
Embu language
Embu, nke a makwaara dị ka Kîembu, bụ asụsụ Bantu nke Kenya. Ọ bụ ndị Embu na-asụ ya, nke a makwaara dị ka Aembu (sg. [Ihe e dere n'ala ala peeji] A pụkwara ịchọta ndị na-asụ asụsụ Embu na mpaghara / mpaghara ndị gbara ya gburugburu na diaspora.
Asụsụ a nwere njikọ chiri anya na asụsụ Kikuyu na Kimeru.
9 Mee
Onye wuru
Òtù:Mee
Embu language
Asụsụ
Embu nwere olumba abụọ amara; Mbeere (Mbere, Kimbeere) na Embu kwesịrị ekwesị. Ndị na-asụ asụsụ Embu nwekwara ike kewapụ onye na-ekwu okwu n’ebe dị nso n’Ugwu Kenya, n’ihi na ha na-eji obere olumba a na-akpọ Kiruguru (Kirũgũrũ) asụ n’ógbè ahụ.
Ntụgharị asụsụ nke okwu sitere na bekee gaa na Kiembu. Mara: Egosighị mkpụrụedemede ụda olu ma ọ bụ akara olu na tebụl abụọ ndị a.
Miss Sahhara
Miss Sahhara (nke a na-akpọ Miss saHHara, nke a na-akpọ dị ka Sahara) bụ eze nwanyị mara mma nke Britain na Naijiria, onye na-eme ihe ngosi ejiji, onye na-agụ egwu / onye na-ede egwu, na onye na-akwado nweta ikike mmadụ. A maara ya maka ịnọchite anya Naịjirịa na asọmpi ịgosi mma mba ụwa iji dọta uche na nsogbu nke ndị LGBTQI + na Afrịka. N'afọ 2011, ọ ghọrọ nwanyị gbanwere ọdịdị ịbụ nwanyí mbụ si Naijiria pụtara n'ihu ọha na mgbasa ozi mba ụwa n'oge asọmpi ịgosi mma Miss International Queen na Pattaya, Thailand. N'abalị iri na itoolu n'ọnwa Julaị afọ 2014, e chiri ya onye mbụ Super Sireyna Worldwide na Manila, Philippines. Nke mere ka ọ bụrụ nwanyị nwanyí isi ojii mbụ gbanwere ọdịdị ya e chiri onye mmeri na asọmpi ịgosi mma mba ụwa. Mgbe o meriri Super Sireyna Worldwide, o hiwere otu ụlọ ọrụ na-ahụ maka mgbasa ozi gbasara ndị gbanwere ọdịdị ha zuru ụwa ọnụ nke a na-akpọ TransValid Ọ bụkwa onye nkatọ iwu mkpọrọ afọ iri na anọ nke ndị LGBTQI + na Naịjirịa.
Onye kọwara onwe ya dị ka"onye ọ na-anụ ọkụ n'obi maka ejiji na ngosi mma", nzere ya na mbipụta ya sitere na izu ejiji ruo na mkpuchi nke magazin na mba ụwa.
Northern Nigerian Publishing Company Limited
Akụkọ ihe mere eme
Ụlọ ọrụ ahụ bụ ụlọ ọrụ mbipụta nke abụọ na mpaghara ugwu nke Naijiria mgbe Northern Provinces Newsheet guzobere na Kano nke na-ebipụta akwụkwọ na Ajami na Hausa.
Mbipụta
Ọtụtụ n'ime mbipụta ya lekwasịrị anya na Akwụkwọ Naijiria, ọkachasị Akwụkwọ ndị metụtara asụsụ Hausa, ụlọ ọrụ ahụ ebipụtala akwụkwọ maka ndị edemede Hausa a ma ama nke Mpaghara ugwu nke Naijiria, gụnyere Magana Jari Ce, Ruwan Bagaja nke Abubakar Imam, Ganɗoki nke Muhammadu Bello Kagara, Akwụkwọ ndị ọzọ gụnyere Shaihu Umar, Jiki Magayi. Ụlọ ọrụ ahụ bụ ụlọ ọrụ na-ebipụta akwụkwọ nke Naijiria mbụ mepụtara akwụkwọ Hausa n'afọ 1934 nke Bello Kagara kpọrọ Ruwan Bagaja. na akwụkwọ akụkọ Hausa kachasị ewu ewu Magana Jari ce.
Miss Sahhara
Akụkọ ndụ
Mgbe ọ na-etolite, o kwuru n'ụzọ a ma ama na ọ dịghị mgbe ọ dabara n'echiche okpukpe na nke nchekwa nke Naịjirịa. Ibi n'ime ime obodo Naịjirịa mere ka ọ ghara ịma banyere ọnọdụ ahụike ya nke a maara dị ka gender dysphoria. O kwuru na mmetụta ọ na-enwe mgbe niile nke ịchọrọ igosipụta onwe ya dị ka nwanyị mere ka ọ dị ya ka ọ furu efu, dị ka a ga-asị na e nwere ihe na-adịghị mma na ya.
Ọ chọrọ Okpukpere chi ga-enye ya olileanya ọgwụgwọ, na-ekpegara Chineke ekpere ka o mee ya nwanyị mgbe ọ tolitere. N'ịbụ onye nwere nsogbu njirimara ya, o kpebiri ịwere ndụ ya, ebe ọ bụ na ndị pastọ nọ na chọọchị ya na ndị gbara ya gburugburu nọgidere na-agwa ya na e nwere ihe na-adịghị mma banyere njirimara nwanyị ya. O kwuru na ọ nwaala igbu onwe ya ugboro abụọ ma lanarị. Mgbalị igbu onwe ya mere ka o kpebisie ike ịhapụ Naịjirịa gaa n'obodo na-anabata ma ọ bụ nwee ihe ịga nke ọma n'igbu onwe ya na mgbalị igbu onwe ya nke atọ.
Ọ malitere ịchọ azịza maka ọnọdụ ya na otu o nwere ike isi jisie okwukwe ya na onye ọ na-atụ anya ịbụ n'ọdịnihu. Ọ chọtara udo na nchọpụta na ọ dịghị mkpa ka ọ bụrụ onye okpukpe iji bie ndụ dị mma.
Ndụ ọhụrụ na United Kingdom
Ọ hapụrụ Naịjirịa n'afọ 2004 iji biri na United Kingdom. Mgbe ahụ, ọ nwetara echiche sara mbara banyere gender dysphoria ya. Ọ malitere ịhụ ndị dọkịta nyeere ya aka site na njem ya ibụ nwanyị. O kwuru na ndụ ọhụrụ ya na UK dị ka eluigwe nọ n'ụwa n'ihi na ọ na-ebi ugbu a dị ka ezi onwe ya.
O nwetara ebe obibi nke abụ abụ na Madam Jojo's Kitsch Cabaret na Soho, West End nke London. O mere ngosipụta oru ebe ahụ afọ iri ruo n'ọnwa Nọvemba afọ 2014 mgbe emechiri ebe ahụ.
Ihe nlereanya ejiji
Ọ pụtara n'ọtụtụ ihe ngosi catwalk na London na ndị ọzọ. O mere ihe ngosi nlereanya ejiji nye Ziad Ghanem na London Fashion Week maka oge engosi jiji nke anọ.
O sonyekwara na njiharị ejiji ruo ihe karịrị afọ ise ma gosipụta otu oge atụmatụ ejiji ya.
Agụmakwụkwọ
Miss sahhara gụsịrị akwụkwọ na nzere masta na mgbasa ozi dijitalụ na Mahadum London Metropolitan. O kwuru na ibe mgbasa ozi ya na ọ chọrọ ịga n'ihu na agụmakwụkwọ ya na ọmụmụ gbasara nwoke na nwanyị na mmekọahụ n'ọdịnihu. Ikekwe, nke ga enye ya olu a pụrụ ịtụkwasị obi mgbe ọ na-akụziri ndị mmadụ banyere Mmekọahụ na mmekọahụ.
Aha iwu kwadoro
Ọ kowara na ọjọọ aha echefu ru echefu na onye ndi gbanwere ọdịdị okike ha nnọchịanya n'ekwesighi ha nwere ogho ọma eweta nke bu akpọmasi na ikpa oke site n' enweghị ezi nhọpụta banyere ndị gbanwere ọdịdị ha na gburugburu ụwa.
O kwukwara na Ọrịa Sahhara Henson abụghị aha aguru ya,na Hensonbụ njirimara nnọchịanya o kepụtara iji kwụsị ndị n'éfè blogg I gbasa aha ya.ya mere ọ kpebiri na ọ gaghị egosiputa ezi aha ya ma ka egwu n'atu ya n'ihi ụdị mmaja transphobia na mmaja ọnwụ ọ n' enweta na websaiti
Esemokwu ya na ndị na-ede blọgụ na ndị na-agụ akwụkwọ
A maara ya maka esemokwu ya na ndị na-ede blọgụ Naịjirịa. Ihe ka ọtụtụ n'ime arụmụka ya na ha sitere na akụkọ ha bipụtara banyere ya, nke o kwuru na ọ bụ  'ụgha', na edemede transphobic doro anya. Dịka ọmụmaatụ, ịkpọ ya "nwoke gbanwere ọdịdị ya" na ịjụ iji nnọchiaha nwanyị kọwaa ya.
Ọ na-aga na Facebook ya mgbe niile iji bipụta nzaghachi banyere isiokwu ndị ọ na-ewere dị ka transphobic na imebi ndị gbanwere ọdịdị ekere ha.
O siri ọnwụ na nzaghachi ya abụghị mkparị, kama ọ bụ nkuzi ịnụ ọkụ n'obi nye ndị na-ede ma na-ekwu okwu banyere ndị gbanwere ọdịdị okike ha na ngalaba ọha. Usoro "mmụta" ya dị ka ọ dịrị kwuo nwere ike mgbe ụfọdụ jedebe na arụmụka kpụ ọkụ n'ọnụ ma ọ bụ agha okwu nye ya na ndị na-akwado ya.
Okwu ya megide okpukpe emebeghị nke ọma na nti ndị Naijiria. Mgbe ọ bụla ọ na-ede isiokwu ọ bụla metụtara okpukpe, ihe odide ya na-adọta nzaghachi iwe.
O kwuru na okpukpe niile bụ mmegbu ma bụrụ ihe ochie. Ọ nwetara nkatọ site n'aka ndị nkwado ya ha na-ekwu na ọ aka mmá ya ilekwasị anya n'ọrụ nkwado ya kama ikwupụta echiche ya banyere isiokwu ndị na-akpata nkewa dịka okpukpe. N'enweghị nsogbu site na nkatọ ahụ, ọ na-aga n'ihu na-ekwupụta obi nkoropụ ya banyere ihe mere ndị Afrịka ji jụ ịjụ okwukwe ha nke ọ kpọrọ "Colonial relic".
N'abalị iri abụọ na itoolu n'ọnwa Eprel n'afọ 2016, o dere ogologo akwụkwọ na nzaghachi maka akụkọ ndị na-ede blọgụ n'Afrịka bipụtara banyere mpụta ya na BBC Africa's in Her Shoes, ndị na-ede blọgụ kwuru na ọ na-aghọ onwe ya aghọ na Naịjirịa dị ka "nwoke na-edina nwoke", ya mere o kpebiri ịgbanwe gaa na nwanyị. Miss saHHara gara na peeji mgbasa ozi ya iji kụziere ndị na-ede blọgụ, ebe ọ boro ha ebubo na ha na-akwalite transphobia site n'ịkọ akụkọ na-ezighi ezi; "Nke a abụghị mkparị, kama ọ bụ nkuzi." O mere ka o doo anya na ọ dịghị mgbe ọ bụ nwoke, na ndowe onwe ya dị ka nwanyị esiteghị n'aka onye ọ bụla ma e wezụga onwe ya. Ihe odide ahụ nwetara ihe karịrị otu narị okwu iji kwado ma megide nkwupụta ya.
Ihe ngosi ịgosi mma
Ọrụ asọmpi ya malitere mgbe ọ kwagara London, England n'afọ 2004. O kwuru na ịhụnanya ya gbasara ịgosi mma na ije nsere ọkpa ya nọgidere na-abawanye kemgbe ọ bụ nwata. Ọ na-eji "tmkpisi ọnụ ọkpa", n'ihi na a naghị ekwe ka ọ na-eyi akpụkpọ ụkwụ dị elu na Naịjirịa. Ọ kụziri nsere ọkpa na ịgosi mma n'oge ọ dị afọ iri na ụma tupu ọ kwaga United Kingdom.
N'afọ 2011, ọ bụ onye soro sọọ mpi na asọmpi Miss International Queen beauty pageant, na-anọchite anya Naịjirịa. N'oge asọmpi ahụ, ọ pụtara na mgbasa ozi ụwa dị ka nwanyị gbanwere ọdịdị ya nke Naijiria luru ọgụ maka nnabata na ịha nhata nke LGBTQI + ndị ọzọ na Africa.
N'afọ 2014, o meriri aha mbụ ya na mba ụwa, Eat Bulaga!'s Super Sireyna Worldwide 2014 na Manila, Philippines. Ihe ngosi a bụ asọmpi ịma mma transgender, nke na-ewere ọnọdụ na ihe ngosi telivishọn kachasị ogologo n'ehihie n'ụwa, Eat Bulaga! N'asọmpi ahụ, ọ nọchitere anya mba a mụrụ ya bụ Naịjirịa iji dọta uche gaa n'àgwà ọjọọ nke mmekọrịta mmadụ na ibe ya na iwu gbasara obodo LGBTQI + na Afrịka.
Mgbe a jụrụ Miss saHHara maka oge ọkacha iji nyaa isi nke ndụ ya na ngalaba ajụjụ na azịza nke Mazị Colin Kerr, ọ zara:"Oge kachasị iji nyaa isi nke ndụ m bụ ịnọ n'ọgbọ a ugbu a. Mgbe m na-etolite, enwere m nrọ a nke ịghọ eze nwanyị n'elu nkwago ma na-eme ihe nkiri. Ma enweghị m ike n'ihi na amụrụ m nwoke. Ana m eyi akpụkpọ ụkwụ dị elu nke nne m ma na-eme ka à ga-asị n'ihu enyo na abụ m onye asọmpi. Ya mere ịnọ ebe a taa na inwe ohere ndị a dị ka nwanyị mara mma bụ nrọ bịara na mmezu."Miss Universe n'afọ1973, Margarita Moran-Floirendo kpuwere ya okpueze n'ihu ọtụtụ nde ndị na-ekiri ya n'ụwa niile.
O kwenyeghí na nke a mgbe e kpunyere ya okpueze, o dere ihe ndị a na Facebook:
'' O CHỊM o! E meririm! Amaghị m na ọ bụ eziokwu! Ikekwe m ga-eteta site na nrọ a dị ịtụnanya n'otu nkeji! Aka m na-acha uhie uhie site n'aka m na-apịa onwe m mgbe niile ka m teta site na nrọ a mara mma! Ịhụnanya juru m anya! Philippines bụ n'ezie ebe obibi pụrụ iche iche n'ebe obibi. "
Ọ bụ onye guzobere Miss Trans Global, asọmpi transgender dijitalụ, a malitere n'afọ 2020 iji mee ka a mara maka nsogbu nke ndị LGBTIQ n'ụwa niile. Mbipụta mbụ nke asọmpi ahụ ka emere n'ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ na 12th nke Septemba, afọ 2020.
Ọrụ ebere na ọrụ nkwado
Miss saHHara malitere ọrụ mgbasa ozi zuru ụwa ọnụ gbasara ndị gbanwere ọdịdị okike ha a na-akpọ TransValid n'afọ 2014. Òtù ahụ malitere na mkpasa ozi #IamValid na #YouAreValid, ebe ndị gbanwere ọdịdị okike ha na ndị nsonye ha mere vidiyo nke onwe ha na-ekwupụta nkwado ha maka ndị gbanwere ọdịdị okike ha Dị ka nkwupụta ozi nke nzukọ ahụ si kwuo, ha nwere olileanya 'ịkwado echiche na-ezighị ezi, egwu, na ịkpọasị nke ndị transgender n'ụwa niile. Site na TransValid, ọ na-atụ anya ịkụziri ndị mmadụ ihe gbasara nsogbu mgbanwe ọdịdị okike site na iji mgbasa ozi dị iche iche na nnọkọ ọha na eze.
N'ọnwa Ọgọstụ afọ 2015, Miss saHHara mepụtara obere ihe nkiri maka TransValid nke akpọrọ The Deadly Price of Transphobia na Brazil, Vidio ahụ gosipụtara ihe isi ike na ihe ize ndụ nke ibi na Brazil dị ka nwanyị gbanwere ọdịdị okike ya.
Njikọ mpụga
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ Òtù:Pages with unreviewed translations
Right to a healthy environment
Ikike ahụ jikọtara ya na ikike ndị ọzọ na-elekwasị anya na ahụike, dị ka ikike mmiri na ịdị ọcha, ikike nri na ikike ahụike. Ikike inwe gburugburu ebe obibi dị mma na-eji usoro ikike mmadụ iji chebe àgwà gburugburu ebe obibi; usoro a na-ekwu maka mmetụta nke mmerụ gburugburu ebe obibi n'ahụ mmadụ n'otu n'otu, na-emegide usoro ọdịnala nke iwu gburugburu ebe obibi nke na-elekwasị anya na mmetụta na steeti ndị ọzọ ma ọ bụ gburugburu ebe obibi n'onwe ya. Ụzọ ọzọ maka nchedo gburugburu nke ebe obibi bụ ikike nke okike nke na-anwa ịgbatị ikike ụmụ mmadụ na ụlọ ọrụ nwere na okike. thumb|262x262px|Igbuchapụ ma gbaa oke ọhịa ọkụ n'akụkụ Rio Xingu, Brazil na-etinye ikike ụmụ amaala n'ihe ize ndụ yana ikike ka ukwuu maka gburugburu ebe obibi dị mma. Iwu ikpe dị ka ikpe ihu igwe nke Columbian na-echebe ọhịa Amazon site na igbuchapụ ọhịa adaberewo na ikike nke okike na ụmụaka, ikike nke gburugburu ebe obibi dị mma ga-enye nchebe ọzọ.
Ọrụ nke steeti
Ikike ahụ na-emepụta ọrụ nke steeti iji chịkwaa ma mee ka iwu gburugburu ebe obibi, ịchịkwa mmetọ, ma nye ikpe ziri ezi na nchedo maka obodo ndị nsogbu gburugburu ebe obibi merụrụ ahụ. Ikike nke gburugburu ebe obibi dị mma abụwo ikike dị mkpa maka ịmepụta ụkpụrụ iwu gburugburu ebe obibi maka ikpe mgbanwe ihu igwe na nsogbu gburugburu ebe obibi ndị ọzọ.
Mgbaso Ụzọ nke Mba Niile
N'akụkọ ihe mere eme, nnukwu ngwá ọrụ ruuru mmadụ nke United Nations, dị ka Nkwupụta Ụwa Nile Maka Ihe Ndị Ruuru Mmadụ, Ọgbụgba Ndụ Mba Niile Maka Ikike Obodo na nke ndọrọ ndọrọ ọchịchị ma ọ bụ Ọgbụgba Ndụ Mba Nile Maka Ikike akụ na ụba, Ọha na Ọdịbendị anaghị anabata ikike nke gburugburu ebe obibi dị mma. Nkwupụta Stockholm nke afọ 1972 nabatara ikike ahụ, mana ọ bụghị akwụkwọ iwu kwadoro. Nkwupụta Rio nke afọ 1992 anaghị eji asụsụ nke ikike mmadụ, ọ bụ ezie na ọ na-ekwu na ndị mmadụ n'otu n'otu ga-enweta ozi gbasara ihe gbasara gburugburu ebe obibi, isonye na ime mkpebi, na ịnweta ikpe ziri ezi. Mkpebi UN a na-atụ aro ugbu a, Global Pact for the Environment, n'asụsụ bekee, ma ọ bụrụ na a nakweere ya, ọ ga-abụ ngwá ọrụ ikike mmadụ mbụ nke UN gụnyere ikike nke gburugburu ebe obibi dị mma.
Ihe karịrị steeti 150 (otu narị na iri ise) na UN anabatala ikike ahụ n'ụdị ụfọdụ site na iwu, ikpe, iwu iwu, iwu nkwekọrịta ma ọ bụ ikike iwu ndị ọzọ. Akwụkwọ iwu Afrịka maka ikike mmadụ na ndị mmadụ, nkwekọrịta Amerịka gbasara ikike mmadụ, nkwekọrịta Escazu, Arab Charter on Human Rights, na nkwupụta nke ikike mmadụ nke otú ASEAN nke a kpọrọ ASEAN Declaration on Human Rights n'asụsụ Bekee, nke ọ bụla gụnyere ikike maka gburugburu ebe obibi dị mma. Usoro ikike mmadụ ndị ọzọ, dị ka Convention on the Rights of the Child na-ezo aka na nsogbu gburugburu ebe obibi dịka ha metụtara ebumnuche usoro ahụ, na nke a ikike ụmụaka.
Ndị UN Special Rapporteurs on Human Rights and the Environment John H. Knox (2012–2018) na David R. Boyd (2018–) enyewo ndụmọdụ banyere otu esi ahazi ikike ndị a na iwu mba ụwa. Ọtụtụ kọmitii kwadoro nke a na ọkwa UN, yana obodo iwu obodo dịka New York City Bar, n'afọ 2020.
Buys
Buys bụ aha nna obodo Dutch. Ọ nwere ike izo aka na:
Right to a healthy environment
Mgbaso Ụzọ nke Mba Niile
Ikike inwe gburugburu ebe obibi dị mma bụ isi nke usoro mba ụwa maka ikike mmadụ na mgbanwe ihu igwe. Mmetụta nke mgbanwe ihu igwe na ikike mmadụ bụ nke OHCHR gosipụtara na akwụkwọ eziokwu nke nwere ajụjụ ndị a na-ajụkarị banyere isiokwu ahụ.
Mkpebi UN Human Rights Council Resolution
N'afọ 2021 n'oge nnọkọ nke iri anọ na asatọ ya, United Nations Human Rights Council nakweere mkpebi (nke ndị isi otu gụnyere Costa Rica, Morocco, Slovenia, Switzerland na Maldives, na Costa Rica bụ penholder), na-aghọta " Ikike mmadụ nwere maka gburugburu ebe obibi dị ọcha, nke dị mma ma na-adịgide adịgide", na-egosi oge mbụ ahụ kwupụtara ikike mmadụ. Mkpebi ahụ abụghị iwu kwadoro, mana ọ ga-aga na UN General Assembly maka nyocha ọzọ.
Adefemi Kila
thumb|Sen Adefemi Kila & Sen [[Fatimat Olufunke Raji-Rasaki]] thumb|Sen Adefemi Kila na onye bụbu gọvanọ Adamawa, Murtala Nyako na ọrụ na [[Ȯra Ekiti|Ekiti Steeti]] thumb|Onye bụbu onye isi ala [[Yakubu Gowon na Senator Adefemi Kila na mmemme ụka na Jos]] thumb|Engr Adefemi Kila na onye bụbu Julius Berger (ụlọ ọrụ) MD Mr Mark na ngwụcha afọ nke ụlọ ọrụ ahụ thumb|Onye isi ala [[Olusegun Obasanjo na Senator Kila]] Adefemi KilaListen (amụrụ na 14 Disemba 1945) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị na injinia Naijiria nke jere ozi na Senate, na-anọchite anya Ekiti Central na Eprel 2007 ozugbo ọ rụchara ọrụ maka Julius Berger Nigerian Plc ruo afọ 30 dị ka injinia obodo na dị ka onye njikwa teknụzụ (nchịkwa) ruo afọ 18. Ọ bụ onye otu kansụl nke Standards Organisation of Nigeria SON ugbu a. Ọ bụ Onye Kraịst raara onwe ya nye nke ụka Anglican nke Naịjirịa.
Akụkọ ndụ
Ọ gara Mahadum Wales Institute of Science and Technology (nke bụzi Mahadum Cardiff) n'afọ 1970, wee nweta nzere bachelọ nke sayensị na injinia obodo ma nye ya nzere doctorate (PhD na nchịkwa azụmahịa) nke Mahadum Bradley, Lacey, Washington, D.C., US, Eprel 2002.
Ọ malitere ọrụ injinia ya na ụlọ ọrụ ndị injinia na-ewu ụlọ - Andrew Scott na 1974 na ụlọ ọrụ nke ndị injinịa ndụmọdụ - LH. Dobbie na ndị mmekọ na 1975 tupu ọ banye Julius Berger Nigeria Plc na 1976 ruo 2007 ma bulie ya n'ọkwa onye njikwa teknụzụ na 1986, ọfịs o nwere ruo afọ 18 tupu ọ laa ezumike nká.
Ọ ghọrọ onye otu National Directorate of Employment (NDE) n'afọ 1987. Ọ bụ onye otu kansụl nke Nigerian Society of Engineers (NSE); Ọ nọchitere anya NSE na 2014 CONFAB. O mechara bụrụ onye nduzi, National Road Federation (NRF) yana onye isi oche nke ndị nduzi nke International Road Federation (IRF), Washington, D.C., US, na-anọchite anya Nigerian Road Federation (NRF) na Federal Government of Nigeria. Ọ bụkwa onye otu ndị nlekọta nke Nigerian-American Foundation, Miami, Florida, US.
Ọ bụ onye isi oche nke Federation of Construction Industry (FOCI) http://www.foci.org.ng/about/, (nke bụbu Federation of Building and Civil Engineering Contractors in Nigeria). (FOBACEC) Mee 1996 - 2001. Ọ ghọkwara osote onye isi oche nke COREN (Council for Regulation of Engineering in Nigeria http://www.coren.gov.ng/ ). Ọ bụ onye ọsụ ụzọ President General, Senior Staff Consultative Association of Nigeria (SESCAN) ugbu a Trade Union Congress (TUC). Ọ bụ onye otu Council nke Save Democracy Africa (SDA) ugbu a.
A họpụtara Adefemi Kila ka ọ bụrụ onye omeiwu maka mpaghara ndị omeiwu nke Ekiti Central ma bụrụ onye otu kọmitii dị mkpa nke ọ rụzuru ihe dị ịrịba ama dị ka osote onyeisi oche nke Kọmitii Ọrụ Senate; n'oge a, o nyere aka n'ịkwado mmezu nke àkwà mmiri Sango Ota nke a gbahapụrụ ogologo oge; a gbahapụkwara okporo ụzọ iwaraja ruo ugbu a ihe karịrị afọ 30. O tinyekwara aka n'ịhazi ọtụtụ esemokwu ala na Federal Capital Territory n'oge ọ bụ onye otu Senate Committee on Works. Ọ bụkwa onye isi oche nke obere kọmitii maka ọrụ na mpaghara North-Central na South-West.
Onyinye mmata natara mgbe ọ nọ na Senate
Ụfọdụ n'ime onyinye ndị o nwetara n'ihi onyinye o nyere maka mmepe mba mgbe ọ nọ na Senate gụnyere ma ọ bụghị nanị:
Ọrụ ọkachamara
N'ihe gbasara ndị ọkachamara, Kila bụ onye otu ụlọ ọrụ dị iche iche, gụnyere:
Ọrụ ọrụ n'ozuzu
Kila malitere ọrụ injinia ya na Naijiria na Julius Berger Nigeria Plc na 1976 na Design Office, na-emepụta ihe owuwu na-ejide mmiri, ntọala dị arọ, karịsịa maka Apapa Wharf Extension na ọrụ àkwà mmiri. N'afọ 1977, a kwagara Kila na Lagos Inner Ring Road ma mesịa ziga ya na Marina Bridge, ebe ọ na-ahụ maka owuwu site n'akụkụ ugwu ruo na njedebe nke Apongbon, Lagos. Otú ọ dị, na njedebe nke ọrụ ahụ, e buliri ya n'ọkwa ka ọ bụrụ injinia zuru oke.
N'afọ 1979, a kwagara ya na Carter Bridge ma tinye ya n'ọrụ na-ahụ maka ngalaba niile a rụpụtara na àkwà mmiri ndị njem nke Carter Bridge. Na ngwụcha ọrụ ahụ, e buliri ya n'ọkwa ka ọ bụrụ onye injinia dị elu.
N'afọ 1980-1982, Kila bụ onye na-ahụ maka àkwà mmiri maka Inner Ring Road ma na-ahụkwa maka ụfọdụ ụlọ ọrụ mmepụta ihe na okporo ụzọ n'ime Lagos Municipality. Mgbe arụchara ọrụ ahụ nke ọma, e buliri ya n'ọkwa ka ọ bụrụ onye isi injinia.
N'ịga n'ihu n'ọrụ ya na 1982, a họpụtara Kila ka ọ bụrụ onye na-ahụ maka iwu ụlọ ọrụ mmepụta ihe na mba ahụ dum. N'ihi arụmọrụ ya n'ọrụ ahụ yana ikike nchịkwa ya, e buliri ya n'ọkwa onye njikwa teknụzụ (nchịkwa) n'afọ 1986. E mechara kpọga ya n'isi ụlọ ọrụ ahụ, na-eburu ọrụ zuru oke maka ọrụ nchịkwa n'ozuzu ya, nke gụnyere n'etiti ndị ọzọ, mmepe nke ndị ọrụ, ọzụzụ nke ndị ọrụ ahụ, yana nnọchiteanya ụlọ ọrụ ahụ na ọkwa niile nke gọọmentị, ngalaba onwe, ndị ọkachamara na ndị mba ụwa.
Ọrụ ndị otu ọrụ
Kila bụ onye otu ọrụ ma duzie ọtụtụ mkparịta ụka ndị otu ọrụ na-aga nke ọma n'oge ọrụ ya.
Ọ bụ onye isi oche nke Julius Berger Nigeria Plc. Senior Staff Association maka afọ 7, 1979-1986.
Kila bụ onye isi oche, Senior Staff Consultative Association of Nigeria (SESCAN) (nke bụzi Trade Union Congress (TUC), 1985-1991).
Nchịkwa
Kila bụ onye njikwa nke ndị ikom, ego na ihe onwunwe, ma mee ka ọ nweta ọtụtụ nhọpụta dịka:
Okpukpe
Senator Kila bụ onye otu Anglican Church of Nigeria. Ọ bụ onye otu St. Matthew's Anglican Church Maitama, Abuja ebe ọ jere ozi dị ka onyeisi oche nke kọmitii na-akpata ego n'iwu ụlọ ụka na Mabuchi. Ọ bụ onye otu Saint Paul's Church Ishagatedo Lagos ma bụrụkwa onye
onye otu FOH39Ng bụ otu na chọọchị. Ọrụ ya na Chọọchị mere ka Bishọp (ADEBIYI) nye ya onyinye nke
ịdị mma maka nnukwu ọrụ ya na chọọchị. Ọ bụ onye otu Saint Mathews Church Maitama, Abuja ebe ọ na-eme ihe nkiri
O mekwara ka o nweta ihe nrite nke ịdị mma. Ọ bụ onye otu Saint Paul's Church Efon Alaaye, ebe ọ nọgidere na-aga n'ihu ogologo oge
nnukwu ọrụ kwụrụ ya ụgwọ dị ka 'baba ijo' nke ụka- ebe ọ bụ Chọọchị obodo ya.
Arụmụka
N'ọnwa Ọktoba n'afọ 2008, ọ gbachitere ụlọ ọrụ Federal Roads Maintenance Agency na Benue State, na-ebo nsogbu na-enweghị ego. N'ọnwa Mee afọ 2008, ọ nọ n'etiti ndị omeiwu anọ nọ na kọmitii nyocha nke yiri ka ọ na-egbu oge n'ịnọ n'ọkwa site n'aka onye isi oche a họpụtara nke Economic and Financial Crimes Commission (EFCC), Mrs. Farida Mzamber Waziri O mechara tụfuo oche ya na Senate na ụlọ ikpe mkpegharị ikpe na Festus Olabode Ola na 2009 mgbe o meriri ikpe ahụ na Tribunal.
Ihe odide
Òtù:Ȯra Kwara Òtù:Mmadụ ndi di ndụ Òtù:Pages with unreviewed translations
Clay Drayton
Clarence R. "Clay" Drayton (amụrụ n'ọnwa Ọgọstụ n'ubochí anọ aha = 'USPRI'> "U.S. Public Records Index Mpịakọta nke 1 [database on-line]". <cite class="citation web cs1">United States: The Generations Network. 1995. Eweghachiri on <cite class="citation web cs1"> 2013-07-11  . bụ onye America na-ede abụ, onye nhazi, onye mmepụta na sideman kacha mara amara maka ọrụ ya na Motown. Ọ bụ onye nhazi na ndekọ ọla edo nke Diana Ross, “Love Hangover.”
Njikọ mpụga
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Kaba Nialé
Nialé malitere ọrụ ya dị ka onye nyocha na n'oge na-adịghị anya ọ ghọrọ onye isi ndị ọrụ na Prime Minister site na 1991 ruo 2000 mgbe a kpọgara ya na Ministry of the Economy and Finance dị ka  osote onye isi ndị ọrụ na Ministry of the Economy and Finance. Site na 2003 ruo 2005, ọ rụrụ ọrụ dị ka onye isi ndị ọrụ na Minister of Crafts and Supervision of Informal Sector tupu a họpụta ya dị ka onye isi njikwa nke Côte d'Ivoire Tourisme site na 2005 ruo 2007. A họpụtara ya Minister of Housing Promotion of Côte d. 'Ivoire na gọọmentị Prime Minister Guillaume Soro, na-eje ozi site na 2011 ruo 2012.
Nialé pụtara nwanyị mbụ ga-eduzi Mịnịstrị na-ahụ maka akụ na ụba na ego na Côte d'Ivoire mgbe onye isi ala Alassane Ouattara họpụtara ya na 22 Nọvemba 2012 wee jee ozi ruo Jenụwarị 2016 mgbe e zigara ya na Mịnịstrị nke Atụmatụ na Mmepe. N'oge ọ na-arụ ọrụ dị ka Mịnịsta na-ahụ maka akụ na ụba na ego, akụ na ụba Ivorian nwetara ọnụego uto kwa afọ nke ruru 9% ma bụrụ otu n'ime akụ na ụba kachasị ike na Africa site n'aka ụlọ ọrụ mba ụwa dịka Moody's na Fitch. Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Holy Cross Cathedral, Lagos
Holy Cross Cathedral bụ ụka etiti akpọrọ Cathedral nke ndị Roman Katọlik dị na Lagos, Naịjirịa, ọ bụkwa oche nke Archdiocese nke Lagos. E wuru ụlọ Gothic style na 1939, mgbe a ka na-achịkwa mpaghara ahụ dị ka onye nnọchi anya ndịozi, ya mere e buliri ya ka ọ bụrụ katidral na 1950.
Akụkọ etu o siri bido
thumb|Holy Cross Cathedral, Lagos E meghere ụlọ katidral mbụ (nke a na-ewere dị ka ụlọ katidalọ) na 1881 ma ndị na-eji nkume na ndị na-ese ụkpụrụ ụlọ Lazarus Borges da Silva na Francisco Nobre wuru ya. Mgbe ọnwụ nke Bishọp Ferdinand Terrien na 1929, katidral mbụ a hụrụ nhọpụta nke ndị ụkọchukwu Yoruba atọ mbụ, ndị ụkọcha nwụrụ anwụ Lawrence Layode, Julius Onih, na Stephen Adewuyi, site n'aka Bishọm Thomas Brodericks, onye nnọchi anya ndịozi nke Western Nigeria. Ka ọ na-erule afọ 1930, a chọrọ katidral buru ibu, a kwatuchara nke okenye. Ihe owuwu ụlọ ụka dị ugbu a, nke ọdịdị Gothic nke France, nwere ntọala ya na 6 Ọgọst 1934 site n'aka Bishọp Francis O'Rourke ma wuchaa ya na 1939.
Ndị a ma ama n'akụkọ ihe mere eme nke ụka gụnyere: 1. S. J. Sawyerr 2. Lourenzo Antonio Cardoso 3. Lazaro Borges da Silva 4. Francisco Nobre 5. J. F. D. Branco 6. Walter P. Ọrịa 7. Albert Carrena 8. David Evaristo Akerele 9. J. T. Munis 10. P. F. Gomes
Achịbishọp kachasị ọhụrụ a ga-etinye na katidral ahụ bụ Alfred Adewale Martins, onye nọ n'ọkwa kemgbe afọ 2012.
Ka ọ na-erule ngwụcha afọ 2016, achịbishọp ahụ gụrụ 3,274,000 ndị e mere baptizim n'ime ọnụ ọgụgụ mmadụ 12,276,000 nke kwekọrọ na 26.7% nke ngụkọta.
Ụlọ Ọrụ Na-ahụ Maka Ụwa
Earthwatch Institute bụ ọrụ ebere gburugburu ebe obibi nke mba ụwa. E hiwere ya na 1971 dị ka Educational Expeditions International site n'aka Bob Citron na Clarence Truesdale. Earthwatch Institute na-akwado ndị nchọpụta Ph.D. na mba ụwa ma na-eme ihe karịrị 100,000 awa nke nyocha kwa afọ. N'iji usoro sayensị Citizen, nkwupụta ebumnuche nke Earthwatch bụ "ịkpọtụrụ ndị mmadụ n'ụwa niile na nyocha sayensị na agụmakwụkwọ iji kwalite nghọta na ime ihe dị mkpa maka gburugburu ebe obibi na-adịgide adịgide". N'ihi nke a, ọ bụ otu n'ime ndị na-ede akwụkwọ zuru ụwa ọnụ nke nyocha sayensị na nkà mmụta ihe ochie, paleontology, ndụ mmiri, ụdị dị iche iche, gburugburu ebe obibi na anụ ọhịa. Ruo ihe karịrị afọ iri anọ, Earthwatch enwetala ego iji nata ndị mmadụ n'otu n'otu, ụmụ akwụkwọ, ndị nkuzi, na ndị otu ụlọ ọrụ ka ha sonye na nyocha dị oke egwu iji ghọta mmeghachi omume okike maka ime ka mgbanwe ụwa dị ngwa.
Earthwatch Citizen Science Projects bụ ndị ọgbọ na-enyocha, Ph.D.-led scientific field research nke na-enye ohere ka ụmụ amaala kwa ụbọchị sonyere ndị otu nyocha gburugburu ụwa iji chịkọta data ubi na mpaghara dị ka nchekwa anụ ọhịa, mmiri ozuzo ecology, sayensị mmiri, na archaeology.
Nhazi na akụkọ ihe mere eme
Isi ụlọ ọrụ Earthwatch dị na Boston, Massachusetts. Ha nwekwara ọfịs na Oxford, England; Melbourne, Australia; Tokyo, Japan; na Hong Kong.
Earthwatch malitere dị ka Educational Expeditions International na 1971 site n'aka Bob Citron na Clarence Truesdale, onye nlekọta ụlọ akwụkwọ ọha na eze na Vermont n'oge ahụ. N'afọ 1972, Brian A. Rosborough sonyeere Educational Expeditions International dị ka onye ọrụ afọ ofufo ma ọnwa isii ka e mesịrị ọ ghọrọ onye isi oche nke Earthwatch ọhụrụ.
Kemgbe 1971, nzukọ zuru ụwa ọnụ akpọbatala ihe karịrị ndị ọrụ afọ ofufo 111,000 bụ ndị sonyeere ndị ọkà mmụta sayensị n'ọhịa dị ka ndị enyemaka nyocha na n'etiti ha, enyewo ihe karịrị awa nde 11 nke oge ha na nyocha gburugburu ebe obibi n'ụwa niile. Earthwatch na-akwado ihe karịrị njem nyocha 50 dị mkpa na ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ mpaghara 40.
Earthwatch Australia bụ onye mmekọ na Bush Blitz, nke Australian Biological Resources Study na-arụ ọrụ na nkwado ego nke onye guzobere Bush Blitz BHP Billiton.
Ebe nyocha
Ndị ọrụ afọ ofufo nke Earthwatch na-arụkọ ọrụ na ndị ọkà mmụta sayensị na-eduga n'ọhịa iji mee nchọpụta bara uru n'akụkụ anọ dị mkpa:
Njem Nlegharị anya n'Ebe Ụwa
Njem nyocha nke ndị ọkà mmụta sayensị na ndị ọrụ afọ ofufo si gburugburu ụwa na-eme ugbu a gụnyere:
Njem ndị a kwadoro n'oge gara aga
Earthwatch enweela ihe ịga nke ọma n'ịmecha nyocha sayensị gburugburu ebe obibi n'akụkọ ihe mere eme ya niile. Ụfọdụ nnyocha ndị e mere n'oge na-adịbeghị anya gụnyere:
Ihe odide
<references group="" responsive="1">
Njikọ mpụga
Òtù:Pages with unreviewed translations
Cilliers
Ndị ama ama aha nna ha bụ Cilliers gụnyere:
Yaa Asantewaa
Yaa Asantewaa ({{Onwekwara ike bụrụ na amụrụ ya na 1840 – Ọnwụ: 17 October 1921) bụ nne obodo nke ndi Ejisu-Juaben nke di na obodo ndi Ashanti nke dizi na obodo nke ana akpọ Ghana. Nwa ada nkea na akpa ezigbote ike ka nwanne ya nwoke nke ana akpọ Nana Akwasi Afrane Okpese, Ejisuhene nke ndi Ejisu, nyere ọkwa nke pụrụ iche nke ana akpọ nne obodo. Na afọ otu puku na nari itolu, Asantewaa kwalitere ma buru oche iru na ezigbote ọgba aghara ukwu mere na obodo Ashanti''' nke ana akpọ Ọgụ nke oche ọla edo‬.
Chipo Chung
thumb|Chipo Chung 1.jpg
Chipo Tariro Chung (a mụrụ ụrụ n'abalị iri na asaa n'ọnwa Ọgọstụ n'afọ 1977) bụ onye Zimbabwe na-eme ihe nkiri na onye na-ekwuchitere mmadụ nke bi na London.
Mbido ndụ na agụmakwụkwọ
A mụrụ Chung dịka onye gbara ọsọ ndụ na Dar es Salaam, Tanzania. Ọ bụ onye ọkara Zimbabwean nke Mberengwa na ọkara ndị China. Aha ya Chipo pụtara "onyinye" n'asụsụ Shona. Ọ nọrọ afọ abụọ mbụ ya n'ogige ndị gbara ọsọ ndụ na Mozambique na ọtụtụ puku ndị na-eto eto na-agbapụ n'agha na Rhodesia n'oge ahụ.
A zụlitere Chung na Harare ebe ọ gara Dominican Convent High School ma zụlite ime ihe nkiri ya na ụlọ ọrụ ihe nkiri agbụrụ Over the Edge. Mgbe ọ dị afọ iri na asatọ, ọ kwagara United States ebe nne ya Fay Chung na-arụ ọrụ maka United Nations. Fay Chung bụ onye nkuzi na onye bụbu minista agụmakwụkwọ na Zimbabwe. Nna ya bụ Rugare Gumbo si Mberengwa district Zimbabwe onye bụbu onye otu ndọrọndọrọ ọchịchị na Zimbabwe.
Ọrụ
Chung bu ụzọ mụọ iduzi na Mahadum Yale, wee zụọ dịka onye na-eme ihe nkiri na Royal Academy of Dramatic Art (RADA) na London wee gụsịrị akwụkwọ n'afọ 2003.
Egwuregwu ya gụnyere Talking to Terrorists (Royal Court Theatre), The Overwhelming (Royal National Theatre) na Fallujah (nke ọ na-eme Condoleezza Rice), yana ihe nkiri oge ochie dịka Phedre, nke ya na Helen Mirren (Royal Nacional Theatre), na Epidavros.
Ọ pụtara ugboro abụọ na Doctor Who, n'otu ihe omume na-egwu onye na-enyere Master aka Chantho, na nke ọzọ, onye a na-akpọ Fortune Teller. Ihe nkiri mbụ ya bụ olu Icarus II na Danny Boyle's Sunshine, yana mpụta na In the Loop and Proof. Ihe ngosi telivishọn ndị ọzọ gụnyere ihe nkiri The Last Enemy na dịka onye nta akụkọ na usoro nke abụọ nke Sherlock "The Hounds of Baskerville".
N'afọ 2011 ọ na-arụ ọrụ ugboro ugboro dịka Vivian, onye na-arụkọ ọrụ n'ụlọ ikpe Eze Uther nke na-arụzi ọrụ dịka onye na-elekọta Morgan, nwanne nwanyị Eze Arthur, na usoro ihe nkiri romance nke oge ochie Camelot. Ọ pụtara na usoro nkiri British TV nke afọ 2015 Fortitude dịka Trish Stoddart.