cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Akuko gbasara ndu akuko ihe mere eme
Akụkọ Ihe mere eme gbasara ndu mmaduI
Na Mmepeanya nke Islam nke oge ochie (c. AD 750 ruo 1258), a malitere ide akụkọ ndụ ọdịnala ndị Alakụba yiri nke Muhammad na ndị ọzọ dị mkpa na akụkọ ihe mere eme nke Islam, na-amalite ọdịnala akụkọ ndụ amụma. E bipụtara akwụkwọ ọkọwa okwu akụkọ ndụ mbụ dị ka compendia nke ndị Alakụba a ma ama site na narị afọ nke 9 gaa n'ihu. Ha nwere ọtụtụ data mmekọrịta maka akụkụ buru ibu nke ndị mmadụ karịa ọrụ ndị ọzọ nke oge ahụ. Akwụkwọ ọkọwa okwu akụkọ ndụ mbụ lekwasịrị anya na ndụ ndị amụma nke Islam na ndị enyi ha, otu n'ime ihe atụ ndị a bụ The Book of The Major Classes nke Ibn Sa'd al-Baghdadi. Mgbe ahụ, ọ malitere idepụta ndụ nke ọtụtụ ndị ọzọ nọ n'akụkọ ihe mere eme (site na ndị ọchịchị ruo ndị ọkà mmụta) ndị biri n'ụwa ndị Alakụba oge ochie. áká_èkpè|thumb|Akwụkwọ John Foxe bụ otu na ime akwukwo aguru mgbe gboo Ka ọ na-erule ngwụcha oge etiti, akụkọ ndụ ghọrọ ihe na-adịchaghị na chọọchị na Europe ka akụkọ ndụ nke ndị eze, ndị knights, na ndị ọchịchị aka ike malitere ịpụta. Akụkọ ndụ a ma ama bụ Le Morte d'Arthur nke Sir Thomas Malory dere. Akwụkwọ ahụ bụ akụkọ banyere ndụ nke Eze Arthur na Knights of the Round Table. Na-esote Malory, nkwenye ọhụrụ na Humanism n'oge Renaissance kwalitere ilekwasị anya na isiokwu ndị ụwa, dị ka ndị na-ese ihe na ndị na-ede uri, ma gbaa ume ide ihe n'asụsụ obodo.
Giorgio Vasari's Lives of the Artists (1550) bụ akụkọ ndụ dị ịrịba ama na-elekwasị anya na ndụ ụwa. Vasari mere ndị a ma ama n'ihe ọ na-achị, dịka Lives ghọrọ "akwụkwọ kacha ere ahịa" mbụ. Ọganihu abụọ ọzọ dị ịrịba ama: mmepe nke ígwè obibi akwụkwọ na narị afọ nke 15 na mmụba nke nta nke nta n'ịgụ na ide.
Coco Rebecca Edogamhe
Ndụ na ọrụ
A mụrụ Edogamhe na Lecce ma zụlite ya na mpụga Bologna site n'aka nna ya bụ onye Naijiria na nne ya bụ onye Apulia Itali. O nwere otu nwanne nwanyị ọ tọrọ. Ọ na-agakarị ileta ezinụlọ ya na Salento nakwa Naịjirịa mgbe ọ na-etolite.
Akuko gbasara ndu akuko ihe mere eme
Akụkọ Ihe mere eme gbasara ndu mmaduI
Akụkọ ndụ n'asụsụ Bekee malitere ịpụta n'oge ọchịchị Henry nke Asatọ. John Foxe's Actes and Monuments (1563), nke a maara nke ọma dị ka Foxe'n Book of Martyrs, bụ n'ezie akwụkwọ ọkọwa okwu mbụ nke akụkọ ndụ na Europe, nke Thomas Fuller's The History of the Worthies of England (1662) sochiri, na-elekwasị anya na ndụ ọha.
Mmetụta na-akpụzi echiche ndị a ma ama banyere ndị ohi ụgbọ mmiri, A General History of the Pyrates (1724), nke Charles Johnson, bụ isi mmalite maka akụkọ ndụ nke ọtụtụ ndị ohi ụgbọelu a ma ama.
Asụsụ Cangin
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Asụsụ Cangin bụ nke mmadụ 200,000 na-asụ (dị ka nke 2007) na obere mpaghara dị n'ebe ọwụwa anyanwụ obodo Dakar, Senegal. Ha bụ asụsụ ndị Serer na-asụ ndị na-adịghị asụ asụsụ Serer (Serer-Sine). N'ihi na ndị mmadụ bụ ndi agbụrụ Serer, a na-eche na asụsụ Cangin bụ olumba nke asụsụ Serer. Otú ọ dị, ha enweghị njikọ chiri anya; Serer dị nso na obodo Fulani karịa ka ọ dị na Cangin.
Coco Rebecca Edogamhe
Ndụ na ọrụ
Ọ bụ ezie na Edogamhe agatụbeghị klas ime ihe nkiri, ọ malitere nyocha maka ihe nkiri n'ọrụ igwe onyonyo dị ka nwa akwụkwọ ụlọ akwụkwọ sekọndrị. O debere ọrụ mbụ ya dị ka onye ndu na usoro Netflix nke Ịtali Summertime, usoro ihe nkiri n'abịa n'oge ezumike n'oge ọkọchị n'obodo dị n'ụsọ oké osimiri Adriatic. Ihe ngosi ahụ malitere n'ọnwa Eprel n'afọ 2020, obere oge tupu ọgụchaa akwụkwọ n'ụlọ akwụkwọ sekọndrị, a nabatara ya nke ọma. A tọhapụrụ oge nke abụọ nke Summertime n'afọ 2021.
Akuko gbasara ndu akuko ihe mere eme
Akụkọ Ihe mere eme gbasara ndu mmaduI
Nchịkọta mbụ a ma ama nke akụkọ ndụ nke ndị ikom na ndị inyom a ma ama na United Kingdom bụ Biographia Britannica (1747-1766) nke William Oldys dezigharịrị.
Asụsụ Cangin
Asụsụ
Asụsụ cangin bu ndia: Lehar na Noon dị nso, dị ka Ndut na Palor, ọ bụ ezie na ọ bụghị ihe dị mfe nghọta. Safen dị nso na LeharʹNoon karịa PalorʹNdut.
Coco Rebecca Edogamhe
Ndụ na ọrụ
O meela ihe atụ n'ome nchịkọta akụkọ maka Gucci nakwa Liu Jo.
Akuko gbasara ndu akuko ihe mere eme
Akụkọ Ihe mere eme gbasara ndu mmaduI
Akụkọ ndụ America gbasoro ihe nlereanya Bekee, na-etinye echiche Thomas Carlyle na akụkọ ndụ bụ akụkụ nke akụkọ ihe mere eme. Carlyle kwusiri ike na ndụ nnukwu mmadụ dị mkpa iji ghọta ọha mmadụ na ụlọ ọrụ ya. Ọ bụ ezie na mkpali akụkọ ihe mere eme ga-anọgide na-abụ ihe siri ike na akụkọ ndụ America, ndị edemede America wepụtara ụzọ dị iche. Ihe pụtara bụ ụdị akụkọ ndụ na-akụzi ihe, nke na-achọ ịkpụzi àgwà nke onye na-agụ ya n'usoro ịkọwa ọdịdị mba. [1] [2]
Asụsụ Cangin
Ihe owuwu ahụ
Merrill (2018: 451) wughachiri Proto-Cangin dị ka ndị a:
Coco Rebecca Edogamhe
Njikọ mpụga
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ Òtù:Ndị n'eme ihe nkiri na Naijiria nari afọ 21 Òtù:Ndị si na Bologna Òtù:Ndị amụrụ n'afọ 2001
Akuko gbasara ndu akuko ihe mere eme
Ntoputa nke ụdị
thumb|James Boswell dere ihe ọtụtụ ndị na-ewere dị ka akụkọ ndụ nke oge a, The Life of Samuel Johnson, na 1791. The first modern biography and a work that exerted considerable influence on the evolution of the genre was James boswells the life of Samuel Johnson
A biography of lexicograpger and man of letters samuel Johnson published in 1791
Ogi
Ogi nwere ike izo aka na:
Akuko gbasara ndu akuko ihe mere eme
Ntoputa nke ụdị
3Ọ bụ ezie na mmata nke onwe ya banyere isiokwu ya malitere na 1763, mgbe Johnson dị afọ 54, Boswell kpuchiri ndụ Johnson dum site na nyocha ndị ọzọ. N'onwe ya bụ ọkwa dị mkpa na mmepe nke ụdị akụkọ ndụ nke oge a, a na-azọrọ na ọ bụ akụkọ ndụ kachasị ukwuu e dere n'asụsụ Bekee. Ọrụ Boswell pụrụ iche na ọkwa nyocha ya, nke gụnyere ọmụmụ ihe, akụkọ na ajụjụ ọnụ ndị ji anya ha hụ, akụkọ ya siri ike ma mara mma, na ngosipụta ziri ezi nke akụkụ niile nke ndụ na àgwà Johnson - usoro nke na-eje ozi dị ka ntọala nke akwụkwọ akụkọ ndụ ruo taa.
Ihe odide akụkọ ndụ n'ozuzu ya kwụsịrị n'oge narị afọ nke iri na itoolu - n'ọtụtụ ọnọdụ, a gbanwere usoro a ma ama nke ịja ndị nwụrụ anwụ otuto, nke yiri akụkọ ndụ nke ndị senti mepụtara n'oge oge ochie. Ọdịiche dị n'etiti akụkọ ndụ na akụkọ ndụ malitere ịmalite site n'etiti narị afọ ahụ, na-egosipụta ọdịiche dị n"etiti ọdịbendị dị elu na ọdịbendị etiti. Otú ọ dị, ọnụ ọgụgụ nke akụkọ ndụ ndị e bipụtara nwere uto ngwa ngwa, n'ihi mmụba nke ndị na-agụ akwụkwọ. Mgbanwe a na mbipụta mere ka ndị na-agụ akwụkwọ dị ọtụtụ. Na mgbakwunye, e bipụtara mbipụta akwụkwọ mpịakọta dị ọnụ ala nke akụkọ ndụ ndị a ma ama na nke mbụ. Akwụkwọ akụkọ malitere ibipụta usoro akụkọ ndụ.
Akụkọ ndụ onwe onye ghọrọ ihe a ma ama karị, dịka ọ na-aga n'ihu na agụmakwụkwọ na mbipụta dị ọnụ ala, echiche nke oge a nke ịbụ onye a ma ama malitere ịmalite. Ndị edemede dere akụkọ ndụ onwe onye, dị ka Charles Dickens (onye tinyere ihe gbasara ndụ onwe ya n'akwụkwọ akụkọ ya) na Anthony Trollope, (akụkọ ndụ ya pụtara mgbe ọ nwụsịrị, ngwa ngwa ghọọ akwụkwọ kacha ere ahịa na London [1]), ndị ọkà ihe ọmụma, dị ka John Stuart Mill, ndị ụkọchukwu - John Henry Newman - na ndị na-eme ihe ntụrụndụ - P. T. Barnum.
Akụkọ gbasara ndu nke oge a anyi no na ime ya
Sayensị nke nkà mmuta uche  na nkà mmụta mmekọrịta mmadụ na ibe ya na-arị elu na mmalite nke narị afọ nke 20 ma ga-enwe mmetụta dị ukwuu na akụkọ ndụ nke narị afọ ọhụrụ. [1] Ọdịda nke "onye ukwu" nke akụkọ ihe mere eme na-egosi echiche na-apụta. A ga-akọwa omume mmadụ site na echiche Darwinian. Akụkọ ndụ "Sociological" nke e chepụtara banyere omume ndị ha na-achị dị ka nsonaazụ nke gburugburu ebe obibi, ma na-ebelata onye ọ bụla. Mmepe nke psychoanalysis dugara na nghọta miri emi na nke zuru oke nke isiokwu akụkọ ndụ, ma mee ka ndị na-ede akụkọ ndụ kwusikwuo ike na nwata na uto. O doro anya na echiche ndị a na-agbanwe ụzọ e si ede akụkọ ndụ, dị ka omenala nke akụkọ ndụ onwe onye mepụtara, nke ịkọ akụkọ onwe onye ghọrọ ụdị ọgwụgwọ. [1] Echiche a ma ama nke ndị dike na akụkọ ihe ịga nke ọma na-apụ n'anya na nchegbu nke nyocha uche nke àgwà. áká_èkpè|thumb|Ndị Victorian a ma ama setịpụrụ ụkpụrụ maka edemede akụkọ ndụ nke narị afọ nke 20, mgbe e bipụtara ya na 1918. Onye nkatọ Britain bụ Lytton Strachey gbanwere nka nke edemede akụkọ ndụ na ọrụ ya nke 1918 Eminent Victorians, nke nwere akụkọ ndụ nke ndị isi anọ sitere n'oge Victorian: Kadinal Manning, Florence Nightingale, Thomas Arnold, na General Gordon. Strachey malitere iku ume ndụ n'oge Victorian maka ọgbọ ndị ga-abịa n'ọdịnihu ịgụ. Ruo n'oge a, dị ka Strachey kwuru n'okwu mmalite, akụkọ ndụ Victorian bụ "nke a maara nke ọma dị ka ndị na-eme ememe olili ozu", ma na-eyi otu ikuku nke "obi ọjọọ, olili oolu". Strachey megidere omenala nke "mpịakọta abụba abụọ ... nke ihe na-agbasaghị agbasasị" wee lekwasị anya na ndị anọ a ma ama. Akụkọ ya bibiri akụkọ ifo ndị e guzobere gburugburu ndị dike mba a a hụrụ n'anya, ndị o weere dị ka ndị na-adịghị mma karịa "ndị ihu abụọ". Akwụkwọ ahụ nwetara aha zuru ụwa ọnụ n'ihi ụdị ya na-enweghị nsọpụrụ na nke nwere ọgụgụ isi, ọdịdị ya dị mkpirikpi na nke ziri ezi, na akụkọ nka ya.
N'afọ 1920 na 1930, ndị na-ede akụkọ ndụ gbalịrị iji Strachey mee ihe site n'iṅomi ụdị ya. Ụlọ akwụkwọ ọhụrụ a gosipụtara ndị na-emegide ihe oyiyi, ndị nyocha sayensị, na ndị na-ede akụkọ ndụ na-emeghị eme ma gụnyere Gamaliel Bradford, André Maurois, na Emil Ludwig, n'etiti ndị ọzọ. Robert Graves (I, Claudius, 1934) pụtara ìhè n'etiti ndị na-agbaso ihe nlereanya Strachey nke "akụkọ ndụ na-eduhie eduhie". Omume na akụkọ ndụ akwụkwọ na-esonyere akụkọ ndụ a ma ama site na ụdị "onye ama ama na-ekiri ihe", na iri afọ mbụ nke narị afọ ahụ. Ụdị nke ikpeazụ a na-adọrọ ndị na-agụ ya aka dabere na ọchịchọ ịmata ihe karịa omume ma ọ bụ ịhụ mba n'anya. Ka ọ na-erule Agha Ụwa Mbụ, mbipụta dị ọnụ ala nke mkpuchi siri ike aghọwo ihe a ma ama. Afọ iri nke afọ 1920 hụrụ "ọganihu" nke akụkọ ndụ.
Akụkọ ihe mere eme nke America na-enye obere ọrụ na akụkọ ndụ, na-ahọrọ ime ka mmetụta mmekọrịta mmadụ na ibe ya na ọdịbendị dị omimi pụta ìhè. Ndị na-ede akụkọ ndụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị na-etinye ikpe ziri ezi n'ime ọrụ ha, na akụkọ ndụ ndị ọkà mmụta bụ ụdị a na-adịghị ahụkebe tupu etiti afọ 1920. Allan Nevins bụ onye isi nyere aka na 1930s na ọtụtụ akwụkwọ of American Biography. Nevins kwadokwara usoro ogologo akụkọ ndụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Ndị na-ede akụkọ ndụ mgbe e mesịrị gbalịrị igosi etu ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị si mee ka ike na ibu ọrụ dị mma. Otú ọ dị, ọtụtụ ndị na-ede akụkọ ndụ chọpụtara na ndị ha na-ekwu okwu ha adịghị ọcha dịka ha chere na mbụ, na ndị ọkọ akụkọ ihe mere eme na-eto eto mgbe 1960 gasịrị na-akatọkarị. Ewezuga Robert Remini onye akwụkwọ ya gbasara Andrew Jackson na-efe onye dike ya ofufe ma na-egbochi nkatọ. Nnyocha nke ime mkpebi na ndọrọ ndọrọ ọchịchị dị mkpa maka ndị ọkà mmụta na-ede akụkọ ndụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị, ndị nwere ike iwere ụzọ dị iche iche dịka ilekwasị anya na nkà mmụta uche / onye, bureaucracy / ọdịmma, echiche ndị bụ isi, ma ọ bụ ike ọha na eze. Otú ọ dị, ọtụtụ akwụkwọ na-akwado ụzọ mbụ, nke na-emesi àgwà ike. Ndị na-ede akụkọ ndụ na-elegharakarị usoro ntuli aka na ọnọdụ iwu nke ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị na usoro nhazi nke bureaucracies anya. Ụzọ na-ekwe nkwa karị bụ ịchọta echiche mmadụ site na akụkọ ihe mere eme nke ọgụgụ isi, mana nke a emeela ka o sie ike na enweghị nkà ihe ọmụma nke ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị n'oge na-adịbeghị anya. Akụkọ ndụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị nwere ike ịbụ ihe na-akụda mmụọ ma na-esiri ike ijikọta ya na mpaghara ndị ọzọ nke akụkọ ndọrọ ndọrọ ọchịchị.
FOnye ọkà mmụta ụmụ nwanyị Carolyn Heilbrun kwuru na akụkọ ndụ ụmụ nwanyị na akụkọ ndụ onwe onye malitere ịgbanwe àgwà n'oge nke abụọ nke ọrụ ụmụ nwanyị. O kwuru na akụkọ ndụ Nancy Milford nke afọ 1970 bụ Zelda, dị ka "mmalite nke oge ọhụrụ nke akụkọ ndụ ụmụ nwanyị, n'ihi na "[naanị] na 1970 anyị dị njikere ịgụ ọ bụghị na Zelda bibiri Fitzgerald, mana Fitzgerald ya: ọ weghaara akụkọ ya". Heilbrun kpọrọ 1973 dị ka oge mgbanwe na akụkọ ndụ ụmụ nwanyị, na mbipụta nke May Sarton's Journal of a Solitude, n'ihi na nke ahụ bụ oge mbụ ebe nwanyị kọrọ akụkọ ndụ ya, ọ bụghị dị ka ịchọta "ịma mma ọbụna na ihe mgbu" na ịgbanwe "iwe n'ime nnabata ime mmụọ," mana na-ekweta ihe a machibidoro ụmụ nwanyị iwu na mbụ: ihe mgbu ha, iwe ha, na "nkweta n'ihu nke ọchịchọ ha maka ike na ịchịkwa ndụ mmadụ".
Afọ ndị ndi gara aga na etechabeghi anya
Daniel R. Meister na 2017 kwuru na:
Nyocha akuko ndu
Miller na-akọwa nyocha akụkọ ndụ dị ka usoro nyocha nke na-anakọta ma na-enyocha ndụ mmadụ dum, ma ọ bụ akụkụ nke ndụ, site na mkparịta ụka miri emi na nke a na-ahazighị ahazi, ma ọ bụrụ na mgbe ụfọdụ ejiri ajụjụ ọnụ ma ọ bụ akwụkwọ onwe onye mee ka ọ dịkwuo ike. [1] Ọ bụ ụzọ isi lee ndụ mmekọrịta mmadụ na ibe ya anya n'usoro, karịa okwu kwụ otu ebe. Ozi ahụ nwere ike ịpụta site na "akụkọ ihe mere eme, akụkọ onwe onye, akụkọ ndụ na akụkọ ndụ onwe onye" ma ọ bụ "akwụkwọ akụkọ, akwụkwọ ozi, ihe ncheta na ihe ndị ọzọ". [1] Ebumnuche bụ isi nke nyocha akụkọ ndụ bụ ịmepụta nkọwa bara ụba nke ndị mmadụ ma ọ bụ 'ichepụta ụdị omume", nke pụtara "ịghọta usoro arụmụka ma ọ bụ otu esi ejikọta ndị mmadụ na ihe owuwu". [2] Enwere ike iji ghọta ndụ mmadụ n'ime mmekọrịta mmadụ na ibe ya ma ọ bụ ghọta ihe omume ọdịbendị.
Okwu ndị dị oké mkpa
E nwere ọtụtụ ihe mgbochi ndị a na-amaghị ama maka ide ezigbo akụkọ ndụ, ndị a na ndị a na'ụzọ dị ukwuu na-emetụta mmekọrịta dị n'etiti onye ọ bụla na ihe gbara ya gburugburu, na, nke abụọ, nke onwe na nke ọha. Paul James dere, sị: Nsogbu ana enwe Maka akuko ndu di otutu Akuko ndu na agwa oha na eze etu onye ahu siri bie ndu Enwekwara akuko ndu mmadu nwere ike  idere onwe ya onwekwara usoro do iche iche esi ede  ya
Detuo ihea
<references group="" responsive="1">
Mpuga njiko
Òtù:Ákíkó mbu Òtù:Pages with unreviewed translations
Maïmouna Gueye
Maïmouna Gueye Fall, bụ onye na-eme ihe nkiri na France na Senegal. A maara ya nke ọma maka ọrụ ya na ihe nkiri The Climb, Payoff, Cuties, Bacon on the Side.
Ọrụ
Gueye malitere ọrụ ime ihe nkiri na egwuregwu ihe nkiri na Sophocles Antigone n'okpuru nlekọta nke onye edemede Haiti, Gérard Chenet. N'afọ 2004, ọ rụrụ ọrụ n'egwuregwu ọzọ, nke French nke a ma ama Monologues du vagin nke Eve Ensler. O mechara kwaga na mmepụta ihe nkiri ma mee ihe nkiri a ma ama, Souvenirs de la dame en noir na Ọ bụ oji, mana ọ mara mma.
Mgbe ọtụtụ ihe nkiri gasịrị, ọ mechara pụta na sinima na ọrụ izizi ya na ihe nkiri Payoff n'afọ 2003. O mechara bụrụ onye isi na ihe nkiri Touristes? Oh ee! nke Jean-Pierre Mocky duziri n'afọ 2004.
Ọ bụ onye guzobere 'Afrokids', klọb ntụrụndụ ụmụaka nke na-enye ihe osise, ịgụ, ịgba egwú, ịkọ akụkọ, na ụlọ ọrụ DIY.
Njikọ mpụga
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Ọdọ Mmiri Mandraka
Mandraka Dam bụ ihe mgbochi mmiri dị n'osimiri Mandraka dị nso na Mandraka na mpaghara Analamanga nke Madagascar. Ọ bụ ụlọ ọrụ French wuru mmiri ahụ n'afọ 1956 ma mepụta Ọdọ Mmiri Mandraka.
Ụlọ Ọrụ Ike Mandraka
Dam ahụ na-enye mmiri na megawatts iri abụo na anọ (32,000 ) hydroelectric power station 1.9 km (1.2 mi) n'ebe ọwụwa anyanwụ, n'okpuru na ndagwurugwu. Mgbanwe dị n'etiti mmiri na ụlọ ọrụ ọkụ eletrik na-enye isi mmiri na mita Narị abụọ na iri abụọ si (741 ). Ọ bụ Jirama na-arụ ọrụ na ọdụ ụgbọ mmiri na ụlọ ọrụ ọkụ eletrik ahụ ma nye ndị Pelton turbine-generators anọ dị 6 megawatts (8,000 ) n'etiti afọ 1958 n'afọ 1972.
Bimbo Oshin
Bimbo Oshin, nke a makwaara dị ka Abimbola Oshin (amụrụ na 24 Julaị 1971) bụ onye n'eme ihe nkiri, onye edemede, onye n'emepụta ihe, n'onye ọchụnta ego si na Naijiria.
Oge ọ malitere
A mụrụ Oshin na 24 Julaị 1971 na Ondo Steeti ndịda ọdịda anyanwụ Naịjirịa. Ọ bụ otu n'ime ụmụ asatọ Pa Olasanmi Theophilus Oshin, nke abụọ na nke ikpeazụ. Oshin gara Mahadum Lagos ebe ọ nwetara nzere Bachelor of Arts (B.A.) na nkà ihe ọmụma. Oshin malitere ọrụ ime ihe nkiri ya n'afọ 1996 mana ọ ghọrọ onye a ma ama mgbe ọ pụtara na ihe nkiri Yoruba nke afọ 2012 nke akpọrọ Omo Elemosho.
Oshin tolitere na Ondo Steeti ebe ọ gara agụmakwụkwọ ụlọ akwụkwọ praịmarị ya na Saint Anne's Primary School. Mgbe e mesịrị, ọ gara Staff Primary School na Ifẹ, Osun Steeti. Maka agụmakwụkwọ sekọndrị ya, ọ gara Girls Academy, Sandgrouse dị na Lagos Steeti. Oshin gara maka agụmakwụkwọ ka elu na Mahadum Lagos, ebe ọ nwetara nzere Bachelor of Arts (B.A) na nkà ihe ọmụma.
Ọrụ
Ịhụnanya Oshin nwere maka ime ihe nkiri malitere mgbe ọ dị obere. Ọ n'eme obere ihe nkiri n'ụlọ ya na nwanne ya nwoke nke okenye ebe ha dekọrọ vidiyo ha. Mana ọrụ ya n'ime ihe nkiri malitere na mbụ n'oge ọ na-agụ akwụkwọ na Mahadum Lagos. Nwanne enyi ya nwanyị mere ka ọ mata otu a na-akpọ Ara Osan. Ọ gwara ya na ya esonyegoro ndị otu, na ya onwe ya ga-esonyekwa. Oshin kwetara, sonyere ndị otu ahụ (Ara Osan) n'afọ 1996 wee malite ịga maka mmegharị. Otu ihe nkiri Ara Osan bụ otu nke Rasaq Ajao nwere, ọ nọrọ afọ anọ n'okpuru onye isi ya. Ọ bụ ezie na ọ malitere ọrụ ihe nkiri na ihe nkiri operas ncha Bekee mana ugbu a, [mgbe?] ọ nọ n'ụlọ ọrụ ihe nkiri Yoruba n'emekwa nke ọma. Ihe nkiri mbụ e wepụtara nke mere ka ọ bụrụ onye a ma ama bụ nke akpọrọ Akobi n'afọ 1997.
Onyinye na nkwanye ùgwù
N'afọ 2016, e nyere ya ihe nrite Icon Category Award na 2016 Afro-Heritage Broadcasting and Entertainment and Awards.
Njikọ mpụga
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ Òtù:Ndị ọchụnta ego Naijiria Òtù:Ndị si Ondo Steeti Òtù:Ndị n'eme ihe nkiri Yoruba Òtù:Ndị n'eme ihe nkiri Naijiria narị afọ nke 21 Òtù:Ndị n'eme ihe nkiri Naijiria nari afọ nke 20 Òtù:Ndị n'eme ihe nkiri na sinema Yoruba Òtù:Ndị n'eme ihe nkiri si na Ondo Steeti Òtù:Ndị si obodo Ondo Òtù:Ndị amụrụ n'afọ 1971 Òtù:Ndị n'emepụta ihe nkiri Naijiria
Ọrụ Mkpụrụ Osikapa
thumb|300x300px|Ọkụ ọkụ na Borneo na 2006. Ọkụ na-ere n'ime ahịhịa ndị nwụrụ anwụ, mana ahịhịhịa na-emebi emebi na-esi ísì ụtọ ma sie ike ịgbanyụ.
A malitere ọrụ osikapa mega na 1996 na ndịda Kalimantan,Indonesia nke Borneo. Ebumnuche ya bụ iji gbanwee otu nde hekta nke ọhịa peat na-adịghị emepụta ihe na nke nwere mmadụ ole na ole ka ọ bụrụ ubi osikapa na mgbalị iji belata ụkọ nri na-arịwanye elu nke Indonesia. Gọọmentị tinyere nnukwu ego n'iwu ọwa mmiri na iwepụ osisi. Ọrụ ahụ enweghị ihe ịga nke ọma, ma mesịa gbahapụ ya mgbe o mebiri gburugburu ebe obibi.
Anwụrụ ọkụ nke Ndịda Ọwụwa Anyanwụ Eshia nke afọ 1997
thumb|Mmetọ ikuku n'ebe ndịda ọwụwa anyanwụ Eshia n'ọnwa Ọktoba afọ 1997 1997 Southeast Asian haze bụ ọdachi mmetọ ikuku nke mba ụwa nke méré n'ogé ọkara nké abụọ nkè afọ 1997, mmetụta ya na-akpata ọhụụ ikuku na nsogbu ahụike n'ime Southeast Asia. A na-ewère ya dị ka ihe omume ụfụfụ kachasị njọ na ndịda ọwụwa anyanwụ Eshia n'ogè niile, a na-eme atụmatụ na ngụkọta ego nke ụfụgbọ mmiri nke afọ 1997 dị ijeri US $ 9, n'ihi nlekọta ahụike na mmebi nke njem ụgbọelu na ọrụ azụmahịa.
Ihe Ndị Na-akpata ya
A pụkwara iji ọkụ mee ihe dị ka ngwá agha iji nweta ihe onwunwe na agwaetiti na mpaghara ébé enweghị ala doro ányà, ihe ndị nwéré obere na nnukwu ndị ọrụ mèrè. Mgbè ọ gbasịrị ónyé nwe ya n'ogè gara-aga ọkụ, obere ónyé ọrụ ma ọ bụ nnukwu ónyé na-arụ ọrụ na-akụ ọkụkụ nke ha n'ebe ahụ, na-enweta ikike n'ezie n'elu ala ahụ a na-ese okwu [citation needed].
N'oge ọkọchị, mmanụ ala kpọrọ nkụ na-enwu ọkụ ngwa ngwa ma na-eduga n'oké ọkụ, na n'ihi ihe omume El Niño nke 1997, ógè ọkọchị na Ndịda Ọwụwa Anyanwụ Eshia kpọrọ nkụ karịa ka ọ dị. Ọkụ ndị a na mberede nwèrè ike ịnwe otu nsogbu mmekọrịta mmadụ na ibe ya na nsogbu ụlọ ọrụ. N'ọnọdụ ndị dị ka nke a, igbochi ọkụ nwèrè ike isi ike ma dị oke ọnụ karịsịa mgbè ha ruru ébé ndị na-ere ọkụ nke ukwuu.
Mmetụta
Akụkụ ikuku bụ ụdị ikuku na-emetọ ikuku nke na-enye aka na alụlụ na mmebi na ụkpụrụ ikuku dị mmá n'ogè nsogbu a. Na mba niile anwụrụ ọkụ ahụ metụtara, a hụrụ mmụba nke nsonaazụ ahụike siri ike. Mmetụta ahụike; tinyere nleta n'ụlọ mberede n'ihi mgbaàmà iku ume dị ka ụkwara ume ọkụ, ọrịa iku ume elu, mbelata ọrụ akpa ume yana iwe anya na akpụkpọ ahụ, bụ nke ihe a kpatara. Na Singapore, dịka ọmụmaatụ, nlekota ahụike gosipụtara mmụba pasenti iri atọ n'ịga ụlọ ọgwụ n'ihi mgbaàmà metụtara ikuku. N'ozuzu, ụmụaka na ndị agadi, yana ndị nwéré ọrịa iku ume na nke obi dịbu adị bụ ndị kachasị nwee nsogbu ahụike na-adịghị mma site na ikpughe anwụrụ ọkụ. Ihe omume anwụrụ ọkụ ahụ agbakwunyere na mmetọ ikuku nke obodo ukwu na nke ụlọ ọrụ mmepụta ihe na Ndịda Ọwụwa Anyanwụ Eshia, na-eme ka ọ ruo ọkwa egwu n'ọtụtụ obodo ukwu.
Site na ịgbasa ma na-amịkọrọ ìhè, ihe ndị metụtara ọkụ mekwara ka a ghara ịhụ ụzọ; na-emebi njem site na ikuku, ala na mmiri ma na-emetụta akụ na ụba nke Indonesia, Malaysia na Singapore. N'etiti ngalaba akụ na ụba metụtara ọtụtụ bụ ụgbọelu, ụgbọ ala na ụgbọ mmiri, iwu ụlọ, njem nleta na ụlọ ọrụ ugbo. EEPSEA / WWF mere atụmatụ uru akụ na ụba nke mmebi nke ọkụ na alụlụ afọ 1997 kpatara. Ha mèrè atụmatụ otu ijeri US $ site na mmebi metụtara anwụrụ ọkụ màkà Indonesia naanị. Mmebi nké Malaysia na Singapore dị na 0.4 ijeri US $. Gụnyere mmebi metụtara ọkụ ahụ, a na-eme atụmatụ na ngụkọta mmebi ahụ rùrù ijeri US $ 4.5. Otú ọ dị, ọtụtụ mmebi dị ka mbelata nke ndụ, ọnwụ nke ụdị dị iche iche na mmetụta ikuku siri ike ịmepụta.
Leo Theron
Johannes Stephanus Theron nke a maara dị ka Leo Théron (26 Machị 1926), bụ onye na-ese ihe na windo na-acha odo odo na South Africa nke na-ahụ maka usoro dalles de verre (iji iko na simenti).
Oge ọ malitere
A mụrụ Theron na Pretoria, nwa nwoke nke atọ nke minista Dutch Reform, Johannes Stephanus Theron na nwunye ya, Helena Marais Rossouw.
Agụmakwụkwọ na ọrụ
Théron gụrụ nka na Mahadum Rhodes na South Africa wee gaa Ecole des Beaux Arts na Académie Julian na Paris. Mgbe ọ laghachiri South Africa, ọ malitere itinye aka n'ịmepụta mosaics na windo enyo maka ụlọ ụka ọhụrụ. N'ikpeazụ, ọ bụrụ ọkachamara na usoro a na-akpọ dalles de verre sous beton, usoro na-eji ugegbe na-acha anụnụ anụnụ na kọnkịrị, mepụtara na France mgbe agha ụwa nke abụọ gasịrị, nke ọ mepụtara dị ka ụdị pụrụ iche n'oge nleta nloghachi na France na 1964, mgbe ọ mụrụ ọrụ Gabriel Loire na Chartres, nke mere ka ọ mara ụzọ ọ ga-esi gaa na mgbasa ozi.
Site na ụlọ ọrụ ya na Pretoria, South Africa, Théron nọrọ afọ iri atọ na ise na-emepụta windo maka ụlọụka otu narị na iri atọ na asaa, ọtụtụ ụlọ akwụkwọ, ụlọ obodo, na ụlọ onwe.
N'afọ 1978, South African Academy for Arts and Science nyere ya ihe nrite nke nsọpụrụ.
Nnukwu ihe a rụzuru na usoro dalles de verre bụ ịmepụta mgbidi windo ma ọ bụ mgbidi nke ìhè, nke nwere ike ibi na mgbidi dum na ụlọ ụka ma ọ bụ ụlọ ndị ọzọ, na-eru site na ala ruo n'uko.
Théron ekwuola banyere anwansi nke iko na-acha anụnụ anụnụ dị ka ịmepụta "prism nke anyị na-ahụ ruo mgbe ebighi ebi".
Ọrụ
N'afọ 2000, e meghere ihe ngosi nke ọrụ Leo Théron, A Life in Glass, na Sant Fruitós de Bages, ihe dị ka kilomita ịrị ịse na ise site na Barcelona, Catalonia. Ọ gụnyere ihe karịrị ihe oyiyi iri ise nke windo enyo nke Théron mepụtara ma mepụta na South Africa, Italy na Spain. Ihe a na-ekwusi ike na ọ bụ nkà liturgical ya, ma ihe atụ ma ihe a na-adịghị ahụ anya. A na-egosi ihe osise ndị e ji ugegbe mee na-egosipụta àgwà na àgwà nke ndị senti na ndị mmadụ n'akụkọ ihe mere eme, na mpempe akwụkwọ nke windo na ndịda Afrịka, yana ọrụ dị mkpa - windo na-egosi Saint Francis - na chọọchị ndị mọnk Franciscan dị nso na Ponticelli na Ịtali. E gosipụtakwara ihe osise aquarelles nke Sant Fruitós de Bages, nke e sere n'oge ọ gara ebe ahụ na 1996, yana ihe osise ọhụrụ sitere na mkpali nke ọrụ okike ya na iko.
A họọrọ ihe osise Dove of Peace nke Théron dị ka ihe nnọchianya na mkpuchi CD maka The Millennium Song bụ abụ e dere iji kpọsaa mmalite nke puku afọ nke atọ, nke Michael Greenacre wepụtara. E tinyere windo Dove nke Udo n'ụlọ Greenacre na Sant Fruitós de Bages.
A ga-ahụ windo nke Leo Théron na:
Ndolé
Ndolé bụ nri Cameroon nke nwere mkpụrụ osisi, ndoleh (akwụkwọ na-egbu egbu nke ndi West Africa), na azụ ma ọ bụ anụ ehi.
Nri ahụ nwekwara ike ịnwe shrimp. A na-eri ya na plantain, bobolo (nri Cameroon nke e ji manioc ma ọ bụ cassava mee ma fụchie ya na akwụkwọ), wdg.
Aïssa Maïga
Aïssa Maïga bụ onye France na-eme ihe nkiri, onye nduzi, onye edemede, onye na-emepụta ihe, na onye na-eme ngagharị iwe. Maïga esorowo ndị edemede dịka Michael Haneke, Abderrahmane Sissako nakwa Michel Gondry rụọ ọrụ, na nso nso a, ọ pụtara na Chiwetel Ejioforz.
Mmalite ndụ
A mụrụ Maïga na Dakar, Senegal nye nna Mali na nne Senegal. Maïga tolitere na Dakar mana ọ ga-aga Mali n'oge ezumike dịka nwatakịrị iji soro nne nne ya, ụmụnne nna ya, ụmụ nwanne nne ya, na ụmụ nwanne nne. Ezinụlọ ya si n'otu obere obodo dị na mpaghara Gaońar nke ọzara Sahara na nna ya bụ onye Songhay.
Ọ kwagara France mgbe ọ dị afọ anọ ka ya na nwanne nne ya na nwanne nna ya biri. E gburu nna ya, Mohamed Maïga n'afọ 1987, ọnwa olenaole tupu e gbuo onye isi ala na Burkina Faso n'ọchịchị.
Ọrụ
Maïga nwetara ọrụ n'akụkụ Yvan Attal na Denis Amart's Saraka Bô (1996), a nabatara ihe nkiri ya nke ọma ma ọ gara n'ihu na-eme nwa agbọghọ nnupụisi na Michael Haneke's Code Unknown (2000) na ihe nkiri ya Caché (2005). Ọrụ ya na Cédric Klapisch's Russian Dolls (2005) kwadoro ọrụ ya dịka onye na-eme ihe nkiri ama ama na French cinema.
A họpụtara Maïga maka César Award maka onye na-eme ihe nkiri kachasị mma maka ọrụ ya na ihe nkiri Abderrahmane Sissakoz Malian Bamako (2006) wee bụrụ onye France mbụ na-eme egwuregwu nke sitere n'Afrịka natara nhọpụta, si otú a ghọọ onye na-ese ihe nkiri ojii na-arụ ọrụ na France. N'otu afọ ahụ, e gosipụtara ihe nkiri a na-akpọ Paris, je tīaime (2006) na Cannes na Maïga bụ nwanyị na-eduzi ihe nkiri dị mkpirikpi nke onye na-eme ihe nkiri South Africa bụ Oliver Schmitz duziri. Oliver Schmitz na onye na-emepụta Danny Glover sonyeere Maïga na kapet uhie Cannes.
Bianco e nero (2008) nke Maïga na Favio Volo na-eme bụ ihe nkiri mbụ na-aga nke ọma na nke a ma ama n'Itali iji dozie ịhụnanya agbụrụ. N'afọ 2009, Maïga meriri Best Actress maka Bianco e nero (2008) na Festival du Cinema Italien de Bastia.
Mgbalị ndọrọ ndọrọ ọchịchị
Maïga bụ onye isi na mmeghachi omume ọhụrụ nke ndị oji na ihe nkiri French na nzaghachi maka enweghị nnọchite anya ojii na ihe nkiri France. Ọrụ ole na ole dị na ụlọ ọrụ maka ndị na-eme ihe nkiri ojii na ndị na-ese ihe nkiri na-abụkarị echiche agbụrụ na Maïga na-eji ikpo okwu ya ịma nke a aka ma gbaa mgbanwe ume.
Ndụ onwe
Vogue na-ekwu na Maïga bụ ụdị ejiji ha na-akpasu iwe ma na-ekwu ete o nwetụbeghị mmechuihu, Maïga na-agbagha ụdị ejiji Paris ma họrọ ọdịdị mara mma ma mara mma.
Njikọ mpụga
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Akara
thumb|Akara
Àkàrà (Yoruba)(English: Bean cake Hausa: kosai, Portuguese: Acarajé (Portuguese pronunciation: (listen)) bụ ụdị frizer nke e ji cowpeas ma ọ bụ beans (black eye peas). A na-ahụ ya na nri West Africa, Caribbean, na Brazil. A na-ahụkarị nri ahụ na steeti Bahia nke dị n'ebe ugwu ọwụwa anyanwụ Brazil, ọkachasị n'obodo Salvador. Acarajé na-eje ozi dị ka onyinye okpukpe nye chi dị iche iche n'okpukpe Candomblé na dị ka nri n'okporo ámá. Ọ bụ ndị ohu si West Africa weta nri ahụ, a ka nwere ike ịchọta ya n'ụdị dị iche iche na Nigeria, Ghana, Togo, Benin, Mali, Gambia, Burkina Faso na Sierra Leone.
A na-eme Akara site na ahịhịa (anya anya ojii), a na-asa ya ma jiri ose kwọọ ya, na ihe ndị ọzọ a na-ahọrọ, wee tinye ya iji mee ka ọ dị mma, ma sie ya n'ime obere bọl.
A na-eme acarajé nke Brazil site na cowpeas e siri esi ma sie ya nke a na-etinye nnu na yabasị a pịrị apị nke a kpụrụ n'ụdị nnukwu sconena-ah ma sie ya na dendê na pan dị ka wok n'ihu ndị ahịa. A na-enye ya nkewa n'etiti ma tinye ya vatapá na <i id="mwNA">caruru</i> na-esi ísì ụtọ nke e ji shrimp, cashews, mmanụ nkwụ na ihe ndị ọzọ mee. A na-ejikarị ose ọkụ na tomato na-acha akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ na-eri akwụkwọ nri. Acarajé nwekwara ike ịbịa n'ụdị nke abụọ a na-akpọ abara, ebe a na-esi- gbụ ihe ndị ahụ n'ọkụ kama isi ha.
Okwu mmalite
Àkàrà bụ okwu Yoruba nke pụtara "achịcha" ma ọ bụ "achịcha", ma ọ bụ nri n'onwe ya. Okwu Brazil "acarajé" sitere na ngwakọta okwu Yoruba "àkàrà" (achịcha) na "onje" (nri), ma ọ bụ "àkará" (achịkọta achịcha) na ""je" (iri nri). Márcio de Jagun na-ekwu na okwu ahụ sitere na Yoruba àkàrà n'خو, ma ọ bụ "bịa rie àkàrà"; ụmụ nwanyị na-ere acarajé n'okporo ámá na-eji ahịrịokwu ahụ akpọ ndị ahịa.
Akụkọ ihe mere eme
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f0/Acaraje.jpg/220px-Acaraje.jpg|thumb|M na-emetụ n'ahụ Akara na-arụ ọrụ dị mkpa na omenala Yoruba, ebe ọ bụ na a kwadebere ya karịsịa mgbe onye ruru ogo (70 ma ọ bụ karịa) nwụrụ. A na-akwadebe ya n'ụbara ma kesaa ya n'ezinụlọ ọ bụla dị nso na onye nwụrụ anwụ. Akara na-akwadebe onwe ya n'ozuzu ya dị ka ihe ịrịba ama nke mmeri, mgbe ndị agha si n'agha lọta. Ụmụ nwanyị, ọkachasị ndị nwunye ndị agha ahụ ga-eye Akara ma kesaa ya na ndị obodo ahụ.
Akara (dị ka a maara ya na ndịda ọdịda anyanwụ Naịjirịa) bụ usoro nri ndị ohu si n'ụsọ oké osimiri West Africa wegara Brazil. Ndị Yoruba nke ndịda ọdịda anyanwụ Naijiria na ụmụ amaala Sierra Leone na-akpọ ya "akara", ndị Hausa nke Naijiria kpọrọ ya "kosai" ma ọ bụ "koose" na Ghana ma bụrụ nri ụtụtụ a ma ama, nke a na-eri na millet ma ọ bụ pudding ọka. Na Naijiria, a na-eri Akara na achịcha, ogi (ma ọ bụ eko), ụdị nri ọka e ji ntụ ọka dị mma mee.
Na Sierra Leone, akara nwere ntụ ọka osikapa, unere, ntụ, na shuga. Mgbe agwakọtachara ya, a na-eji aka wụnye ya na mmanụ, ma yee ya, dịka Puff-puff. A na-emezi ya ka ọ bụrụ bọọlụ. A na-akwadebe Akara maka ihe omume dị ka Pulnado (ihe omume a na-eme n'ihi ọmụmụ nwa), agbamakwụkwọ, olili ozu, ma ọ bụ oriri. N'agbanyeghị etu oge ahụ buru ibu, ihe a bụ ihe a ma ama n'etiti ndị Sierra Leone. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/29/Baiana-acaraj%C3%A9-Salvador.jpg/250px-Baiana-acaraj%C3%A9-Salvador.jpg|áká_ịkẹngạ|thumb|250x250px|Baiana na-ere acarajé n'okporo ámá Salvador, Brazil. Acarajé a na-ere n'okporo ámá na Brazil na-eji anụ ehi, atụrụ, shrimp a mịrị amị, pigweed, fufu osun sauce, na akị bekee eme ya n'ụzọ dị iche iche. Taa na Bahia, Brazil, ọtụtụ ndị na-ere ahịa n'okporo ámá na-eye acarajé bụ ụmụ nwanyị, nke a na-amata ngwa ngwa site na uwe owuwe ihe ubi na-acha ọcha na okpu isi na okpu. Ha pụtara na Bahia na-ere acarajé na narị afọ nke iri na itoolu. A na-eji ego a na-enweta site na ire acarajé zụta nnwere onwe nke ndị ohu ezinụlọ ruo mgbe a kwụsịrị ịgba ohu na Brazil na 1888; ire ya rụkwara ọrụ dị ka isi iyi nke ego ezinụlọ. Obodo a nwere ihe karịrị ndị na-ere acarajé 500 ugbu a. Ihe oyiyi nke ụmụ nwanyị ndị a, nke a na-akpọkarị baianas, na-apụta ugboro ugboro na ihe osise sitere na mpaghara Bahia. Otú ọ dị, Acarajé dị na mpụga steeti Bahia, gụnyere okporo ámá nke steeti Sergipe dị ya nso, na ahịa Rio de Janeiro.
Na Candomblé
Acarajé bụ nri dị mkpa a na-eji eme ememe na omenala okpukpe Afro-Brazilian dị ka Candomblé. A na-enye acarajé mbụ na emume Candomblé na orixá Exu. Ha dịgasị iche iche n'ibu dabere na onyinye ha nye otu chi: a na-enye Xangô nnukwu, okirikiri acarajé; a na-enyekwa Iansã ndị dị obere. A na-enye Erês, ma ọ bụ mmụọ ụmụaka, obere acarajé. A na-eji Acarajé eme ihe na ememe Candomblé na steeti Bahia, Rio de Janeiro, São Paulo, Pernambuco, Alagoas, Sergipe, na Maranhão. Ọ nwere njikọ chiri anya na acaçá, nri omenala yiri nke a na-eme site na ụkwara ọka.
Acarajé de azeite-doce bụ ụdị acarajé dị iche iche e siri esi na mmanụ ọzọ karịa mmanụ nkwụ; a na-ejikarị mmanụ oliv ma ọ bụ mmanụ akwụkwọ nri ndị ọzọ eme ihe. A na-eji Acarajé de azeite-doce eme ihe na Candomblé na-enye orixás na omenala machibidoro iji mmanụ nkwụ. A na-ahụ ụdị a na steeti Bahia na Rio de Janeiro. Òtù:Pages with unreviewed translations
Mmụọ ozi
. .Okpukpe Abraham na-egosipụtakarị ndị mmụọ ozi dị ka ndị na-emekọrịta ihe nke eluigwe na-eme ebere n'etiti Chineke (ma ọ bụ Eluigwe) na mmadụ.[1][2] Ọrụ ndị ọzọ gụnyere ndị nchebe na ndị nduzi maka ụmụ mmadụ, dị ka ndị mmụọ ozi na-eche nche, na ndị ohu Chineke.[3]  Okpukpe Abraham na-akọwa ọkwa ndị mmụọ ozi, nke dịgasị iche site n'okpukpe na otu. Ụfọdụ ndị mmụọ ozi nwere aha kpọmkwem (dị ka Gebriel ma ọ bụ Maịkel) ma ọ bụ utu aha (dị ka seraf ma ọ bụ onyeisi ndị mmụọ ozi). Ndị ahụ a chụpụrụ n’eluigwe ka a na-akpọ ndị mmụọ ozi dara ada, dị iche na ndị agha nke eluigwe. áká_ịkẹngạ|thumb|200x200px|The Wounded Angel, Hugo Simberg, 1903, họpụtara "ihe osise mba" nke Finland na 2006 . o Ndị mmụọ ozi na-ese ihe na-emekarị ka ụmụ mmadụ mara mma pụrụ iche, ọ bụ ezie na ọ bụghị mgbe nile ka ọ na-adị otú ahụ—mgbe ụfọdụ, a pụrụ ịkọwa ha n'ụzọ na-atụ egwu na nke na-adịghị mma.[1]  A na-amatakarị ha n'ihe osise Ndị Kraịst nwere nku nnụnụ,[2] halos,[3] na ìhè dị nsọ.
Okwu mmalite
Okwu mmụọ ozi na-abịa na Bekee nke oge a site na Old English engel (nke nwere g siri ike) na Old French angele. Ha abụọ sitere na Late Latin angelus, nke n'aka nke ya gbaziri site na Late Greek angelos (nke pụtara "onye ozi") Ụdị okwu mbụ nke Τhe bụ Mycenaean a-ke-ro, nke akaebe na Linear B syllabic script. Dị ka onye ọkà mmụta asụsụ Dutch R. S. P. Beekes si kwuo, ángelos n'onwe ya nwere ike ịbụ "ihe a gbazinyere n'Ebe Ọwụwa Anyanwụ, dị ka Ōiγγαρος (ángaros, 'onye ozi nọ n'elu ịnyịnya nke Persia').
Na Zoroastrianism, e nwere ndị mmụọ ozi dị iche iche. Dịka ọmụmaatụ, onye ọ bụla nwere otu mmụọ ozi na-echebe ya, nke a na-akpọ Fravashi. Ha na-akwado ụmụ mmadụ na ihe ndị ọzọ e kere eke, ma gosipụta ike Chineke. A na-elekarị Amesha Spentas anya dị ka ndị mmụọ ozi, ọ bụ ezie na ọ dịghị ihe ọ bụla a na-ezo aka na ha na-eziga ozi, kama ha bụ ihe sitere na Ahura Mazda ("Onyenwe Ọkachamara", Chineke); ha pụtara na mbụ n'ụzọ a na-adịghị ahụ anya ma mesịa ghọọ nke onwe, jikọtara ya na akụkụ dị iche iche nke okike.
Mgbanwe ihu igwe na Tanzania
thumb|Onye ọrụ ugbo osikapa nke Tanzania - ọrụ ugbo ga-emetụta mgbanwe ihu igwe.
Mmetụta gburugburu ebe obibi
thumb|Ụgbọ mmiri ịkụ azụ na Dar es Salaam - mgbanwe na gburugburu ebe obibi ga-emetụta ịkụ azụ n'ihi mgbanwe ihu igwe. N'etiti afọ 1981 na afọ 2016, e nwere ebe akpọrọ akpọnwụ n'akụkụ ugwu ọwụwa anyanwụ yana ọtụtụ ndịda obodo Tanzania. N'ụzọ dị iche, usoro mmiri mmiri adịghị agafe agafe mere na etiti Tanzania yana usoro mmiri mmiri siri ike na ugwu ọdịda anyanwụ nke mba ahụ. Omume okpomọkụ doro anya pụtara ìhè na okpomọkụ kwa afọ. Ka ọ na-erule afọ ndị 2090, a na-atụ anya na okpomọkụ dị n'agbata 1.6 na 5.0 °C, a na'otu n'otu na mba ahụ. Maka mmiri ozuzo, enwere nkwekọrịta siri ike maka mbelata nke ọnụ ọgụgụ nke ụbọchị mmiri ozuzo na mmụba nke mmiri ozuzo n'ụbọchị mmiri ozuzo ọ bụla. N'ozuzu mgbanwe ndị a, mmiri ozuzo na-agbanwe agbanwe, na ohere dị elu nke oge ọkọchị (dị ka ụkọ mmiri ozuzo) na ohere dị ukwuu nke nnukwu mmiri ozuzo (nke a na-ejikọkarị na idei mmiri). Enwere ike ịhụ mgbanwe mgbanwe ihu igwe nke oke ụkọ mmiri ozuzo, idei mmiri, ọnwụ anụ ụlọ, ọdịda ihe ọkụkụ na ntiwapụ nke ọrịa (dị ka ọgbụgbọ na ịba) mgbe niile..
Ọrụ ugbo
Ọrụ ugbo (gụnyere anụ ụlọ) bụ ngalaba kachasị na akụ na ụba Tanzania, na-enye ihe oriri, ego na ọrụ. A na-ekwukwa na ọ bụ ngalaba kachasị nwee nsogbu maka mgbanwe ihu igwe. Mmụba nke okpomọkụ site na 2 °C - 4 °C nwere ike ịgbanwe nkesa nke mpaghara asaa nke Tanzania. Mpaghara ndị na-akụ ihe ọkụkụ na-adịgide adịgide ga-adị mma maka ihe ọkụkụ kwa afọ. Mgbanwe ihu igwe ga-eme ka uto osisi dị ngwa ma belata ogologo oge oge uto. Ihe ọghọm dị na ngalaba ọrụ ugbo nwere ike ịgụnye mbelata mmepụta ihe ọkụkụ dị iche iche na-akawanye njọ site na mgbanwe ihu igwe na enweghị amụma nke oge oge, mbuze nke ntọala akụrụngwa na mmebi gburugburu ebe obibi.
Mmetụta ahụike
Enwere ọtụtụ ọrịa na-enwe mmetụta ihu igwe na Tanzania nke nwere ike gbasaa karịa n'oge ọkọchị na idei mmiri. Ọrịa ndị metụtara mmiri dịka ọgbụgbọ na ịba nwere ike ịbawanye na Tanzania n'ihi mgbanwe ihu igwe.
A maara na ọnụọgụ nke ịba kachasị elu n'oge nnukwu mmiri ozuzo na okpomọkụ dị elu ka ọ na-eme ka ebe obibi anwụnta (dị ka ọdọ mmiri, ọdọ mmiri, olulu mmiri ma ọ bụ oghere, iyi, osimiri na ọwa mmiri) dị mma maka ọmụmụ. Dị ka ihe atụ, otu nnyocha e mere na mpaghara Lushoto, Tanzania, kọrọ na ọrịa ịba pụtara ìhè n’oge oké mmiri ozuzo na e nwere njikọ na mmụba nke okpomọkụ.
Iwu na iwu maka ime mgbanwe
áká_èkpè|thumb|Igwe ọkụ na-ehicha ihe na-egbuke egbuke Tanzania meputara mmemme National Adaptation Programmes of Action nke mba (NAPAs) na afọ 2007 dika nke United Nations Framework Convention on Climate Change nyere ikike. Ọhụụ niile nke NAPA nke Tanzania bụ ịchọpụta omume mgbanwe ihu igwe ozugbo na ngwa ngwa nke ga eme ka mmepe na-adigide ogologo oge ma na ihu igwe na-agbanwe. NAPA na-akọwa ngalaba nke ọrụ ugbo, mmiri, ahụike, na ike dị ka ngalaba kachasị njọ na Tanzania maka mgbanwe ihu igwe. Mgbasa na mgbasawanye nke teknụzụ dị ọnụ ala, nke dị mfe dị ka stovu ọkụ ọkụ, yana itinye ego na-aga n'ihu na isi mmalite ike ndị ọzọ dị ka ifufe na anyanwụ.
N'afọ 2012, Tanzania mepụtara National Climate Change Strategy na nzaghachi maka nchegbu na-arịwanye elu nke mmetụta ọjọọ nke mgbanwe ihu igwe n'ihe gbasara mmekọrịta mmadụ na ibe ya, akụ na ụba na gburugburu ebe obibi. N'afọ 2015, Tanzania nyere onyinye ya nke a na-akpo Intended Nationally Determined Contributions (INDC).
Faithia Williams
Faithia Williams (amụrụ n'ọnwa Febụwarị 5, 1971) bụ onye Naijiria n'eme ihe nkiri, onye n'eme ihe nkiri, onye n'emepụta ihe nkiri na onye nduzi ihe nkiri.
Ọrụ
Faithia ghọrọ onye n'eme ihe nkiri na mberede. Nwanne nna Faithia, Alhaji Fatai Teniola, gwara ya ka ọ nọchie anya onye n'eme ihe nkiri nke n'apụtaghị n'otu n'ime mmepụta nke ihe nkiri ha. Williams rụrụ ọrụ mbụ ya na ihe nkiri "Ta lo pa chief". Ọ na-eme ihe nkiri, mepụta, ma duzie ọtụtụ ihe nkiri Naijiria kemgbe ọtụtụ afọ. N'afọ 2008, ọ meriri na Africa Movie Academy Award maka onye n'eme ihe nkiri kachasị mma ọzọkwa ihe nkiri ya bụ Iranse Aje meriri dị kaihe nkiri kachasị nma n'ihe nkiri obodo n'afọ ahụ. N'ọnwa Eprel afọ 2014, ọ meriri na Africa Movie Academy Award, ebe ọ pụtara dị ka onye kachasị mma nime ndị n'eme ihe nkiri nke afọ ahụ ya nakwa Odunlade Adekola onye pụtara dị ka Onye kachasị nma na ndị n'eme egwuregwu n'afọ ahụ. O nwetakwara ihe nrite Best Indigenous Language maka ọrụ ọ rụrụ n'ihe nkiri "Iya Alalake" n'afọ 2015 Africa Magic Viewers Tian Choice Awards.
Ndụ onwe onye
Williams lụrụ onye n'eme ihe nkiri Nollywood, Saheed Balogun, onye ya na ya mụtara ụmụ abụọ, otu nwa nwoke na otu nwa nwanyị. Fathia nwekwara nwa nwoke site na mmekọrịta mbụ ya.
Obiọma
Obiọma nwere ike izo aka na:
Ihe nkiri
Grace (ihe nkiri 2009), ihe nkiri egwu 2009
Grace (ihe nkiri 2014), ihe nkiri ejije 2014 nke Annika Marks gbara
A'rese
Agharese Emokpae (amụrụ na Jenụwarị 13, 1988) nke a maara dị ka A'rese bụ onye Naijiria n'eme ihe nkiri na onye n'agụkwa egwu. O bu ụzọ dọtara uche dị ka onye n'eme ihe nkiri n'eme na Bolanle Austen-Peters' Terra Kulture production Wakaa: The Musical nke mere ka ọ sonye ma merie oge mbụ nke The Voice Nigeria. N'afọ 2017 ọ nwetara ewu ewu maka ọrụ ya dị ka Senami Minasu na Africa Magic's hit series Jemeji. N'otu afọ ahụ, o wepụtara egwu mbụ ya "Uwe No".
Ihe ndị mere n'oge gara aga
A mụrụnyere A'rese na nka. Nna nna ya bụ onye Naijiria n'ese ihe na onye n'akpụ ihe ọkpụkpụ, Erhabor Emokpae.
Agụmakwụkwọ
A'rese attended Washington and Lee University where she first discovered her love for musical theater and dance. She graduated with a Bachelor of Arts degree with a major in Visual Art, specializing in Printmaking. After starring as "Velma Kelly" in the school's sold-out production of hit Broadway musical Chicago, she decided to pursue a career in the performing arts. She has been performing professionally ever since she graduated in 2010.
Ọrụ
Ọrụ ọkachamara Emokpae malitere na Chicago, Illinois ebe ọ bụ onye otu ụlọ ọrụ na Black Ensemble Theater. Ụfọdụ n'ime ọrụ ya a ma ama na ihe nkiri ahụ bụ dị ka The Fairy Godmama na The Other Cinderella na dị ka Mya na One Name Only. Mgbe ọ rụchara ọrụ nke ọma n'ebe ahụ ruo afọ atọ, o kpebiri ịlaghachi Lagos, Naịjirịa iji gaa n'ihu n'eme ihe nkiri ya.
N'afọ 2014, ọ nwetara ọrụ mbụ ya a ma ama na Lagos dị ka Rume na BAP Productions 'Saro: the Musical 2 nke nwere ọnụ ahịa na-agafe ma n'oge ezumike Krismas na Disemba 2014 na ọzọ n'oge Ista 2015. Ọ gara n'ihu n'eme ihe nkiri dị ka Kike Johnson na mmepụta ọzọ nke BAP / Terra Kulture, Wakaa : The Musical.
N'afọ 2016, Emokpae nyochara maka oge mbido nke The Voice Nigeria. O mere ya na igwe onyonyo "Blind Audition" ebe ọ bụrụ abụ "Skyfall" na-atụgharị atọ n'ime oche ndị nkuzi. Ọ họọrọ isonye na Team Waje. Na nnukwu ngwụcha, ọ zutere Chike site na Team Patoranking. A'rese bụrụ abụ "Hallelujah" n'agwụcha dị ka onye mmeri na Chike n'agbakọta dị ka onye nke abụọ.
Mgbe mmeri ya gasịrị, Emokpae bịanyere aka na Universal Music Group; onye ya na ya wepụtara egwu mbụ ya Uwe No.
N'afọ 2017, ọ nwetara ọrụ mbụ ya n'abụghị nke n'eduzi dị ka Senami Minasu na Jemeji, usoro Africa Magic. Ọ gara n'ihu n'arụ ọrụ ọzọ n'usoro ihe nkiri EbonyLife TV ọhụrụ a na-akpọ "MMM".
Edensibịa
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ Òtù:Ndị amụrụ n'afọ 1988 Òtù:Ndị inyom Naijiria na-abụ abụ nke nari afọ 21
Stanley Saitowitz
Stanley Saitowitz bụ onye America na-ese ihe. A mụrụ ya na Johannesburg, South Africa, n'afọ 1949.
Ọ natara nzere bachelọ nke Architecture na Mahadum Witwatersrand n'afọ 1974. Ọ natara nzere masta na Architecture na Mahadum California, Berkeley na 1977.
Saitowitz bụ onye bụbụ prọfesọ nke Architecture na Mahadum California, Berkeley, ọ bụkwa Design Principal na Natoma Architects Inc. nke dị na San Francisco, California.
Saitowitz bụ onye a ma ama ma nwee mmetụta na ihe owuwu Bay. A maara ya maka "monochromatic" na "machine-like" architecture. Nhazi ya maka ụlọ nzukọ Beth Sholom (2008) na San Francisco nwetara otuto na onyinye mba ụwa, dị ka High Commendation Award, Religion & Contemplation na 2008 World Architecture Festival 2008. N'otu oge ahụ, ụlọ nzukọ ahụ nwetara nkatọ site n'aka ndị bi n'ógbè ahụ.
Njikọ mpụga
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Amelia Okoli
Amelia Okoli-Okpalaoka (14 Mee 1941 1 Nọvemba 2017) bụ nwanyị na-eme egwuregwu n'egwuregwu na Naijirịa. Ọ bụ ọkachamara na ihe omume ịwụli elu n'oge ọrụ ya. Okoli nọchitere anya Naijiria na 1964 Olympic Games. O kwuru na o nwetara ihe nrite ọla edo maka mba ya dị n'Ebe Ọdịda Anyanwụ Afrịka na 1965 All-Africa Games. Okoli mechara nke iri na 1958 British Empire na Commonwealth Games high jump.
Annette Echikunwoke
Annette Echikunwoke (amụrụ na 29 Julaị 1996) bụ onye Naijirịa-Amerịka na-atụpu hama nke bi na Ohio, United States. Ọ ga-anọchite anya Naijirịa na 2020 Summer Olympics, mana a chụpụrụ ya n'ihi ileghara Athletics Federation of Nigeria anya. O nwere ihe ndekọ mpaghara Afrịka na hammer throw, na ịtụba 75.49 m na Tucson na 2021.
Oge ọ malitere
Annette Echikunwoke malitere ihe omume egwuregwu na ụlọ akwụkwọ mgbe ọ meriri na ịgba égbè na ịgba émbụ na ihe omume ụbọchị egwuregwu, ṅa-ekpebi na ọ bụrụ na ọ dị mma ọ nwere ike ịga n'ihu. Nwa nwanne nne ya bụ onye na-eme ihe nkiri Megalyn Echikunwoke.
Ọrụ
Echikunwoke si Pickerington North na Ohio, ọ gakwara Mahadum Cincinnati maka nzere undergraduate na master's degree, ebe ọ nọ na track and field team. Na Cincinnati, ọ meriri ihe omume arọ na 2017 NCAA Championship, ghọkwara onye mmeri NCAA mbụ nke mahadum na track na field. O ruru eru ịsọ mpi maka United States ruo 31 Disemba 2020, mgbe ọ họpụtara ịnọchite anya obodo nna ya nke Naijirịa na nhọpụta mba Olympic.
N'afọ 2021, Echikunwoke tụbara ihe ndekọ Naijirịa na Afrịka anọ n'usoro na hama, na-etinye akara na 75.49 m USATF Throws Festival na Tucson, Arizona, na 22 Mee 2021. Ọ nọ n'ọnọdụ #7 n'ụwa n'ịtụba hama ụmụ nwanyị; ọ nọbu n'ọnọdụ #1 n'ụwa na ịgba égbè ụmụ nwanyị na 16.79 m na 2017. Ọ na-atụkwa discus na 20lb arọ (nke US dị n'ime ụlọ nke ya na hama).
Echikunwoke ga-anọchite anya Naijirịa na 2020 Summer Olympics na Tokyo, mana a gwara ya na 29 Julaị 2021 na ọ pụghị ịsọ mpi n'ihi ileghara anya nke Federation nke Naijirịa ịghara ịmepụta nyocha ọgwụ ma ghara ịkọwa mkpa ọ dị ịkekọrịta ebe ọ nọ. Ndị egwuregwu Naijirịa iri setịpụrụ ịsọ mpi na 2021, pasentị dị ukwuu nke ndị nnọchi anya Kọmitii Olympic nke Naijirịa (NOC), e wepụrụ ha n'ihi ileghara anya nke Athletics Federation of Nigeria. AFN kwuru na ọtụtụ n'ime ndị na-eme egwuregwu ya na United States edeghị AFN emelitere na ebe ha nọ, ọ bụ ezie na ha akpọghị aha Echikunwoke; o kwuru na AFN rịọrọ ebe ọ nọ maka nyocha ọgwụ ugboro isii, nakwa na o nyere ebe ahụ mana ọ dịghị onye ọrụ bịara ime nyocha ahụ.
Njikọ mpụga
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Ọdọ Mmiri Andekaleka
Ogwu mmiri Andekaleka bụ ihe mgbochi ike ndọda na osimiri Vohitra dịdebere Andekaleka n'ebe ọwụwa anyanwụ Madagascar. Ebumnuche bụ isi nke dam ahụ bụ mmepụta ike eletrik na ọ na-atụgharị mmiri site na Vohitra n'ebe ọwụwa anyanwụ ka ọ bụrụ ọwara ntụgharị isi ebe ọ rutere ebe a na-atụgharị ike n'okpuru ala. Mgbe mmiri gbachara ndị na-emepụta turbine, ọ na-aga n'ọdụ ụgbọ mmiri Convert tupu ọ abanyeghachi na Osimiri Vohitra. Mbelata nke elu n'etiti dam na ọdụ ọkụ na-enye isi hydraulic 235 m. Ụlọ akụ mba ụwa kwadoro ihe mgbochi mmiri na ọdụ ọkụ na ọnụ ahịa US $ 142.1 nde. E wuru ya n'etiti afọ 1978 na 1982. Ọdụdọ ọkụ ahụ nwere ike ịnwe igwe ọkụ ọkụ anọ. Abụọ mbụ rụrụ ọrụ n'afọ 1982 na nke atọ na 2012. Igwe na enye ọkụ otu na abụọ nnabata Vevey na Jeumont turbines mgbe nke atọ bụ nke HEC mere. Ha niile na-eji ụgbọ mmiri mmeghachi omume Francis nke na-adịkarị site na 10 ruo 700MW na isi mmiri na-arụ ọrụ site na 10 ruo 600 mita.
Mgbanwe ihu igwe na Algeria
thumb|Mgbanwe okpomọkụ na Algeria, 1901 ruo 2020. '''Mgbanwe ihu igwe na Algeria nwere mmetụta dị ukwuu na mba ahụ. Algeria abụghị onye enyemaka dị ịrịba ama na mgbanwe ihu igwe, mana, dị ka mba ndị ọzọ na mpaghara MENA, a na-atụ anya na ọ ga-eso na mmetụta mgbanwe ihu igwe kacha emetụta.'''. N'ihi na akụkụ dị ukwuu nke mba ahụ dị n'ebe na-ekpo ọkụ ma kpọọ nkụ, gụnyere akụkụ nke Sahara, a na-atụ anya na okpomọkụ siri ike na ihe ịma aka ịnweta mmiri ga-akawanye njọ. Ka ọ na-erule n'afọ 2014, ndị ọkà mmụta sayensị na-ekwu na oke okpomọkụ na-akpata mgbanwe ihu igwe na Algeria. Algeria nọ n'ọnọdụ nke iri anọ na isii n'ime mba ndị dị na 2020 Climate Change Performance Index.
Mmiri na-eme ka ikuku na-ekpo ọkụ na-ekpuchi okpomọkụ
áká_ịkẹngạ|thumb|300x300px|Algeria na-emepụta gas site n'afọ 1990 rụọ 2016 Algeria bụ obere na-ewepụta carbon dioxide: na-emepụta tọn 4.1 kwa onye ka ọ na-erule afọ 2008, ihe na-erughị nkezi ụwa n'oge ahụ. N'oge ahụ, pasent iri asaa na anọ nke ikuku ha sitere na mmepụta ike.
Iwu na iwu
Atụmatụ mbụ nke Algeria mepụtara, dịka nke 2013, lekwasịrị anya na mpaghara anọ: iwusi ụlọ ọrụ ike, ime mgbanwe maka mgbanwe ihu igwe, mbelata ihe ọkụkụ nke GHG na iwulite ikike mmadụ..
Algeria gbasoro na mkpebi ya na Kyoto Protocol ma kwado United Nations Framework Convention on Climate Change. Otú ọ dị, 2020 Climate Change Performance Index kọwara usoro iwu ha dị ka ezughị iji mezuo ebumnuche 2 ° C.