cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mbibi ebe obibi
thumb|Map nke ebe dị iche iche dị iche iche nke ụwa, nke niile na-eyi egwu nke ukwuu site na mbibi ebe obibi na mmebi Mbibi ebe obibi (nke a na-akpọkwa mbibi ebe obibi na mbelata ebe obibi) bụ usoro nke ebe obibi okike na-enweghị ike ịkwado ụdị ala ya. A na-achụpụ ma ọ bụ nwụọ ihe ndị dị ndụ ndị bi n'ebe ahụ n'oge gara aga, si otú a belata ụdị dị iche iche na ụdị dị iche. Mbibi ebe obibi bụ isi ihe na-akpata mbibi nke ụdị dị iche iche. Nkewa na ọnwụ nke ebe obibi aghọwo otu n'ime isiokwu kachasị mkpa nke nyocha na gburugburu ebe obibi dịka ha bụ nnukwu egwu maka ịdị ndụ nke ụdị ndị nọ n'ihe ize ndụ.
Ọrụ ndị dị ka owuwe ihe ubi, mmepụta ụlọ ọrụ na ime obodo bụ onyinye mmadụ na mbibi ebe obibi. Nsogbu sitere n'ọrụ ugbo bụ isi ihe na-akpata mmadụ. Ụfọdụ ndị ọzọ gụnyere igwu ala, igbu osisi, igbu azụ, na mgbasa obodo. A na-ewere mbibi ebe obibi ugbu a dị ka isi ihe na-akpata mkpochapụ ụdị n'ụwa niile. Ihe ndị metụtara gburugburu ebe obibi nwere ike inye aka na mbibi ebe obibi n'ụzọ na-apụtaghị ìhè. Usoro ala, mgbanwe ihu igwe, iwebata ụdị ndị na-awakpo, mbelata nri na-edozi ahụ, mmetọ mmiri na mkpọtụ bụ ụfọdụ ihe atụ. Mfu nke ebe obibi nwere ike ibute ụzọ site na nkwarụ mbụ nke ebe obibi.
Mgbalị iji lebara mbibi obibi anya dị na nkwa amụma mba ụwa nke Sustainable Development Goal 15 "Life on Land" na Sustainable Development Goal 14 "Ndụ N'okpuru Mmiri". Agbanyeghị, akụkọ United Nations Environment Programme banyere "Ime Udo na Nature" ewepụtara na 2021 chọpụtara na ọtụtụ n'ime mbọ ndị a emezughị ebumnuche ha kwekọrịtara na mba ụwa.
Mmetụta ọ na-emetụta ihe ndị dị ndụ
Mgbe a na-ebibi ebe obibi, a na-ebelata ikike ibu maka osisi, anụmanụ, na ihe ndị ọzọ dị ndụ ka ọnụ ọgụgụ mmadụ wee belata, mgbe ụfọdụ ruo n'ókè nke mkpochapụ.
Mfu ebe obibi bụ ma eleghị anya ihe kachasị egwu nye ihe ndị dị ndụ na ụdị dị iche iche. Temple (1986) chọpụtara na 82% nke ụdị nnụnụ ndị nọ n'ihe ize ndụ na-eyi egwu nke ukwuu site na mbibi ebe obibi. Ọtụtụ ụdị anụmanụ na-ebi n'ala na n'ala nọkwa n'ihe ize ndụ site na mbibi ebe obibi, ụfọdụ ụdị na-amụ nwa ugbu a na ebe obibi gbanwere agbanwe. Ihe ndị dị ndụ na-emetụta ebe obibi na-emetụtakarị mbibi ebe obibi, tumadi n'ihi na ahụghị ihe ndị a n'ụdị ebe ọ bụla ọzọ n'ụwa, yabụ enweghị ohere ịgbake. Ọtụtụ ihe dị ndụ nwere ihe a kapịrị ọnụ maka nlanarị ha nke enwere ike ịhụ naanị n'ime otu gburugburu ebe obibi, na-ebute mbibi ha. Mwepụ nwekwara ike ime ogologo oge ka e bibisịrị ebe obibi, ihe a maara dị ka ụgwọ mkpochapụ. Mbibi ebe obibi nwekwara ike ibelata oke nke ụfọdụ ihe dị ndụ. Nke a nwere ike ibute mbelata mkpụrụ ndụ ihe nketa dị iche iche na ikekwe mmepụta nke ndị ntorobịa na-amụghị nwa, n'ihi na ihe ndị a nwere ike inwe ohere dị elu nke inwe mmekọahụ na ihe ndị yiri ya n'ime ọnụ ọgụgụ ha, ma ọ bụ ụdị dị iche iche. Otu n'ime ihe atụ ama ama bụ mmetụta na nnukwu panda nke China, nke a chọtara n'ọtụtụ ebe na Sichuan. Ugbu a, a na-ahụ ya naanị na mpaghara ndị kewara ekewa na ndị dịpụrụ adịpụ na ndịda ọdịda anyanwụ nke mba ahụ, n'ihi igbukpọ osisi juru ebe niile na senchiri nke iri abụọ.
Ka mbibi ebe obibi nke mpaghara na-eme, ụdị dị iche iche na-agbanwe site na njikọta nke ndị na-ahụ maka ebe obibi na ndị ọkachamara na ọnụ ọgụgụ nke mejupụtara ụdị ndị na-agụnye ihe niile. Ụdị ndị na-awakpo na-abụkarị ndị na-ahụ maka ihe niile nwere ike ịdị ndụ na ebe obibi dị iche iche. Mbibi ebe obibi na-eduga na mgbanwe ihu igwe na-egbochi nguzozi nke ụdị dị iche iche na-agbaso ọnụ ụzọ mkpochapụ na-edughachi n'oké ohere nke mkpochapụ.
Mfu ebe obibi bụ otu n'ime isi ihe na-akpata gburugburu ebe obibi nke mbelata nke ụdị dị iche iche dị iche na mpaghara, mpaghara, na ụwa. Ọtụtụ kwenyere na nkwarụ ebe obibi bụkwa ihe iyi egwu nye ụdị dị iche iche nke ihe ndị dị ndụ mana ụfọdụ kwenyere na ọ bụ nke abụọ na mbibi ebe obibi. Mbelata nke ọnụọgụ ebe obibi dịnụ na-ebute ọdịdị ala ụfọdụ nke e ji mpaghara dịpụrụ adịpụ nke ebe obibi kwesịrị ekwesị mee n'ime gburugburu ebe obibi / matrix. Usoro a na-abụkarị n'ihi mbibi ebe obibi dị ọcha yana mmetụta nkewa. Mfu ebe obibi dị ọcha na-ezo aka na mgbanwe ndị na-eme na ihe mejupụtara ala nke na-akpata mbelata n'ime ndị mmadụ. Mmetụta nkewa na-ezo aka na mgbakwunye nke mmetụta na-eme n'ihi mgbanwe ebe obibi. Mfu ebe obibi nwere ike ịkpata mmetụta na-adịghị mma na ike nke akụ na ụba nke ụdị. Usoro Hymenoptera bụ otu dịgasị iche iche nke ndị na-eme ntụ ọka nke osisi bụ ndị nwere ike ịnweta mmetụta ọjọọ nke mbibi ebe obibi, nke a nwere ike ịkpata mmetụta domino n'etiti mmekọrịta osisi na onye na-eme ka osisi na-eme ihe na-eduga na nnukwu mmetụta nchekwa n'ime otu a.
Mbibi nke ndị mmadụ
Nkewa nke ebe obibi nwere mmetụta dị ukwuu na ọnụ ọgụgụ anụmanụ n'ihi na ọ na-anapụ ụdị ihe ha maara nke ọma. Nke a na-eme ka ụdị dị iche iche dị iche iche, na-ebelata ebe ha nwere ike ibi, ma mepụta ókèala ọhụrụ nke gburugburu ebe obibi. Nnyocha ụfọdụ egosila na mgbanwe na akụkụ abiotic na biotic emeela ka mmetụta dị ukwuu na gburugburu ebe obibi karịa mbelata nke ebe obibi n'onwe ya. Ha kwubiri na ịkwanye otu ụdị n'otu oghere ga-emecha mee ka ụdị ahụ kpochapụ.
Mbibi na nkwarụ nke ebe obibi okike bụ ihe na-eduga ugbu a na mkpochapụ ụdị. Nke a bụ n'ihi na ọnwụ na nkewa nke ebe obibi na-ebute ọnụ ọgụgụ dị nta. Mbelata ọnụ ọgụgụ mmadụ na-eme ka ohere dị elu nke mkpochapụ.
Anụ ndị na-eri ibe ha na-emetụta ọnụ ọgụgụ anụ oriri
N'oge na-adịbeghị anya, mbibi nke ebe obibi abụwo ihe kpatara ọnwụ nke ọtụtụ ụdị. Mgbe ụfọdụ, mpaghara ahụ nwere ike ịbụ obere mbibi mana ka oge na-eji nwayọọ nwayọọ na-aga, ọ ga-akpata mmụba nke mkpochapụ. Mfu nke ebe obibi abụghị mgbe niile ihe kpatara mkpochapụ; enwere ihe ndị ọzọ kpatara mkpocha nke na-ejikọta na mfu nke ebe ndụ. Dịka ọmụmaatụ, ọ bụrụ na naanị anụ na-eri ibe ya n'ime usoro okike ga-apụ n'anya, ọnụ ọgụgụ anụ oriri ga-abawanye, nke nwere ike ịkpata oke mmadụ. Ọnụ ọgụgụ dị elu nke ụdị ọ bụla nke nwere ike ime ka ha jiri ọtụtụ ihe onwunwe ha mee ihe. Ebe ọ bụ na ọtụtụ ụdị na-adabere na obere ihe onwunwe okike, site na iji ha eme ihe n'ụzọ gabigara ókè ha ga-emecha mebie ebe obibi ha.
Mbibi ebe obibi na nkwarụ bụ ihe abụọ kachasị mkpa na mkpochapụ ụdị. Mmetụta ọjọọ nke mbelata nha na mmụba nkewa nke ebe obibi na-aghọtahie site na nkwarụ, mana n'eziokwu ha nwere mmetụta ka ukwuu na ndị mmadụ. Nkewa n'ozuzu ya enweghị mmetụta ma ọ bụ mmetụta na-adịghị mma na ndụ ndị mmadụ. Ebe ọ bụ na mmebi ebe obibi nke nkwarụ na-emekarị ọnụ ọ ka na-edochaghị anya usoro nwere mmetụta dị ukwuu na mkpochapụ. Ịbawanye nkewa na mbibi ebe obibi na nkwarụ niile jikọtara n'ụzọ na-adịghị mma na gburugburu ebe obibi.
Ọdịdị ala
áká_ịkẹngạ|thumb|Foto Satellite nke mgbukpọ ọhịa na Bolivia. N'ịbụ ọhịa okpomọkụ kpọrọ nkụ na mbụ, a na-ehichapụ ala ahụ maka ịkọ soybean. Biodiversity hotspots bụ mpaghara okpomọkụ nke nwere oke oke nke ụdị dị iche iche na, mgbe a jikọtara hotspots niile, nwere ike ịnwe ihe karịrị ọkara nke ụdị ụwa. Ebe ndị a na-ekpo ọkụ na-ata ahụhụ site na mbibi na mbibi ebe obibi. Ihe ka ọtụtụ n'ebe obibi okike n'àgwàetiti na n'ógbè ndị mmadụ dị elu emebilarị (WRI, 2003). Agwaetiti na-ata ahụhụ na mbibi ebe obibi gụnyere New Zealand, Madagascar, Philippines, na Japan. Ndịda na Ọwụwa Anyanwụ Eshia karịsịa China, India, Malaysia, Indonesia, na Japan na ọtụtụ ebe dị na West Africa nwere ọnụ ọgụgụ mmadụ buru ibu nke na-enye ohere dị nta maka ebe obibi okike. Mpaghara mmiri dị nso n'obodo ndị dị n'ụsọ oké osimiri na-enwekwa mmebi nke coral reefs ma ọ bụ ebe obibi mmiri ndị ọzọ. Ebe ndị a gụnyere ụsọ oké osimiri ọwụwa anyanwụ nke Eshia na Africa, ụsọ oké mmiri ugwu nke South America, na Oké Osimiri Caribbean na agwaetiti ndị metụtara ya.
Mpaghara nke ọrụ ugbo na-adịghị adịgide adịgide ma ọ bụ gọọmentị na-adịghị akwụsi ike, nke nwere ike ịga aka na aka, na-enwekarị oke mbibi ebe obibi. South Asia, Central America, Sub-Saharan Africa, na mpaghara mmiri ozuzo Amazon nke South America bụ mpaghara ndị isi nwere ọrụ ugbo na-adịghị adịgide adịgide na / ma ọ bụ nchịkwa gọọmentị na-ezighị ezi.
Mpaghara ndị na-arụpụta ọrụ ugbo dị elu na-enwekarị oke mbibi ebe obibi. Na US, ihe na-erughị 25% nke ahịhịa ala ka dị n'ọtụtụ akụkụ nke Ọwụwa Anyanwụ na Midwest. Naanị 15% nke ala ka na-enweghị mgbanwe site na ọrụ mmadụ na Europe niile.
Ka ọ dị ugbu a, mgbanwe ndị na-eme na gburugburu ebe dị iche iche gburugburu ụwa na-agbanwe ebe obibi ụfọdụ nke dabara adaba maka osisi itolite. Ya mere, ikike osisi nwere ịkwaga n'ebe ndị kwesịrị ekwesị ga-enwe mmetụta siri ike na nkesa nke ụdị osisi dị iche iche. Otú ọ dị, n'oge a, ọnụ ọgụgụ nke mbata nke osisi nke na-emetụta ọnwụ ebe obibi na nkewa anaghị aghọta nke ọma dị ka ha nwere ike ịbụ.
Usoro gburugburu ebe obibi
thumb|Oké ọhịa a gbara ọkụ maka ọrụ ugbo na ndịda Mexico Oké ọhịa mmiri ozuzo nke okpomọkụ enwetala ọtụtụ nlebara anya gbasara mbibi nke ebe obibi. Site na ihe dị ka nde square kilomita iri na isii nke ebe obibi oké ọhịa na-ekpo ọkụ nke dị na mbụ n'ụwa niile, ihe na-erughị nde square kilomita itoolu ka dị taa. Ọnụ ọgụgụ ndị na-ebibi ọhịa ugbu a bụ square kilomita 160,000 kwa afọ, nke na-adaba na mfu nke ihe dịka 1% nke ebe obibi ọhịa mbụ kwa afọ.
Usoro okike ndị ọzọ nke oké ọhịa enweela nnukwu mbibi ma ọ bụ karịa dị ka oké ọhịa mmiri ozuzo. Mgbukpọ ọhịa maka ọrụ ugbo na igbu osisi emeela ka ọ dịkarịa ala pasent 94 nke oké ọhịa ndị nwere akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ dị larịị; ọtụtụ osisi ndị na-eto eto na-efu ihe karịrị pasent 98 nke mpaghara ha gara aga n'ihi ọrụ mmadụ. Oké ọhịa kpọrọ nkụ nke okpomọkụ dị mfe iwepu ma kpọọ ọkụ ma dịkwuo mma maka ọrụ ugbo na ịzụ ehi karịa oké ọhịa mmiri ozuzo nke okpompe; n'ihi ya, ihe na-erughị 0.1% nke oké ọhịa kpọrọ nk nkụ na Central America's Pacific Coast na ihe na-erighị 8% na Madagascar ka dị site na mmalite ha. áká_èkpè|thumb|Ndị ọrụ ugbo nọ nso n'ala e kpochapụrụ ọhụrụ n'ime Taman Nasional Kerinci Seblat (Kerinci Seblat National Park), Sumatra Ala dị larịị na ebe ọzara emebiwo ruo n'ókè dị ala. Naanị 1020% nke ala kpọrọ nkụ nke ụwa, nke gụnyere ala ahịhịa, ala ahịhi, na ala ahịha, ahịhịhịa ahịhịrị, na oké ọhịa ndị na-acha akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ, emebiwo. Mana gụnyere na 10 a 20% nke ala bụ ihe dịka 9 nde square kilomita nke ala kpọrọ nkụ nke ụmụ mmadụ gbanwere ka ọ bụrụ ọzara site na usoro ọzara. N'aka nke ọzọ, ala ahịhịa dị elu nke North America, nwere ihe na-erughị 3% nke ebe obibi okike fọdụrụ nke a na-agbanweghị ka ọ bụrụ ala ugbo. thumb|Chelonia mydas na coral reef nke Hawaii. Ọ bụ ezie na a na-echebe ụdị ndị nọ n'ihe ize ndụ, mmebi ebe obibi site na mmepe mmadụ bụ isi ihe kpatara mmebi nke ụsọ mmiri na-acha akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ. Ala mmiri na mpaghara mmiri atawo nnukwu mbibi ebe obibi. Ihe karịrị 50% nke ala mmiri dị na US emebiwo n'ime afọ 200 gara aga. N'etiti 60% na 70% nke ala mmiri Europe emebiwo kpamkpam. Na United Kingdom, enwere mmụba n'ịchọrọ ụlọ ndị dị n'ụsọ oké osimiri na njem nleta nke kpatara mbelata nke ebe obibi mmiri n'ime afọ 60 gara aga. Mmiri na okpomọkụ na-arịwanye elu nke oké osimiri emeela ka ala na-agbada, idei mmiri n'ụsọ oké osimiri, na mbelata nke ịdị mma na UK marine ecosystem. Ihe dị ka otu ụzọ n'ụzọ ise (20%) nke mpaghara ndị dị n'ụsọ oké osimiri agbanweela nke ukwuu site n'aka ụmụ mmadụ. E mebiri otu ụzọ n'ụzọ ise nke coral reefs, na nke ise ọzọ emebiwo nke ukwuu site na igbubiga azụ, mmetọ, na ụdị ndị na-awakpo; 90% nke coralreefs nke Philippines naanị emebiwo. N'ikpeazụ, ihe karịrị 35% nke usoro mangrove gburugburu ebe obibi n'ụwa niile ebibiwo.
Ihe kpatara ya
thumb|Ọnụ ọgụgụ nke osisi zuru ụwa ọnụ efunahụla okpukpu abụọ kemgbe afọ 2001, na mmefu kwa afọ nke na-eru nso mpaghara dị ka Ịtali. áká_ịkẹngạ|thumb| Mgbukpọ ọhịa nke oké ọhịa Europe niile, 2018. Europe bụ otu n'ime kọntinent ndị nwere pasent ole na ole nke ọhịa ala. Habitat destruction caused by humans includes land conversion from forests, etc. to arable land, urban sprawl, infrastructure development, and other anthropogenic changes to the characteristics of land. Habitat degradation, fragmentation, and pollution are aspects of habitat destruction caused by humans that do not necessarily involve over destruction of habitat, yet result in habitat collapse. Desertification, deforestation, and coral reef degradation are specific types of habitat destruction for those areas (deserts, forests, coral reefs).
Geist na Lambin (2002) nyochara nyocha 152 nke oke ọhịa na-ekpo ọkụ iji chọpụta usoro ọ bụla dị nso na ihe kpatara mgbukpọ ọhịa na-akpata. Nsonaazụ ha, nke e nwetara dị ka pasentị nke ọmụmụ ihe nke ọ bụla bụ ihe dị mkpa, na-enye ọnụọgụ nke ihe ndị dị nso na ihe ndị dị n'okpuru bụ ihe kachasị mkpa. A chịkọtara ihe ndị dị nso n'ụdị dị iche iche nke mgbasawanye ọrụ ugbo (96%), mgbasawanye akụrụngwa (72%), na mwepụta osisi (67%). Ya mere, dị ka nnyocha a si kwuo, ntụgharị ọhịa gaa n'ọrụ ugbo bụ isi mgbanwe nke iji ala eme ihe na-akpata mgbukpọ ọhịa n'ebe okpomọkụ. Ụdị ndị a na-ekpughe nghọta ọzọ banyere ihe ndị na-akpata mgbukpọ ọhịa n'ebe okpomọkụ: mgbasa njem (64%), iwepụta osisi azụmahịa (52%), ịkọ ugbo na-adịgide adịgide (48%), ịzụ ehi (46%), ịkọ ugoloọma (41%), ịkọ ugodo na-agbanwe agbanwe (40%), ọrụ ugbo (40%), na iwepụta osisi maka iji ụlọ (28%). Otu nsonaazụ bụ na ịkọ ugbo na-agbanwe agbanwe abụghị isi ihe na-akpata mgbukpọ ọhịa na mpaghara ụwa niile, ebe mgbasawanye njem (gụnyere iwu okporo ụzọ ọhụrụ) bụ ihe kachasị nso na-akpatara mgbukpọ osisi.
Okpomọkụ ụwa
Ịrị elu nke okpomọkụ ụwa, nke mmetụta greenhouse kpatara, na-enye aka na mbibi ebe obibi, na-etinye ụdị dị iche iche n'ihe ize ndụ, dị ka anụ ọhịa bea. Melting ice caps na-akwalite ịrị elu nke oke osimiri na idei mmiri nke na-eyi ebe obibi na ụdị dị iche iche egwu n'ụwa niile.
Ndị na-akpata ihe
Ọ bụ ezie na ọrụ ndị a kpọtụrụ aha n'elu bụ ihe kachasị ma ọ bụ ihe kpatara mbibi ebe obibi n'ihi na ha na-ebibi ebe obibi, nke a ka na-akọwa ihe mere ụmụ mmadụ ji bibie ebe obibi. A maara ike ndị na-eme ka ụmụ mmadụ bibie ebe obibi dị ka ndị na-akpata mbibi ebe obibi. Ndị na-akwọ ụgbọala na-ahụ maka ọnụ ọgụgụ mmadụ, akụ na ụba, mmekọrịta mmadụ na ibe ya, sayensị na teknụzụ, na ọdịbendị niile na-enye aka na mbibi ebe obibi.
Ndị ọkwọ ụgbọala na-agụnye ọnụ ọgụgụ mmadụ na-abawanye ụba; ọnụ ọgụgụ mmadụ keabawanye ka oge na-aga; nkesa nke ndị mmadụ n'otu mpaghara (obodo ukwu na ime obodo), ụdị gburugburu ebe obibi, na mba; yana mmetụta jikọtara ịda ogbenye, afọ, atụmatụ ezinụlọ, okike, na ọnọdụ agụmakwụkwọ nke ndị mmadụ na mpaghara ụfọdụ. Ihe ka ọtụtụ n'ime mmụba nke ọnụ ọgụgụ mmadụ n'ụwa niile na-eme n'ime ma ọ bụ nso ebe dị iche iche dị iche iche. Nke a nwere ike ịkọwa ihe mere ọnụ ọgụgụ mmadụ ji bụrụ 87.9% nke ọdịiche dị n'ọnụ ọgụgụ nke ụdị ndị na-eyi egwu gafee mba 114, na-enye ihe akaebe a na-apụghị ịgbagha agbagha na ndị mmadụ na-arụ ọrụ kachasị n'ibelata ụdị dị iche iche. Ọganihu nke ọnụ ọgụgụ mmadụ na mbata nke ndị mmadụ n'ime mpaghara ndị dị otú ahụ na-eme ka mbọ nchekwa ghara ịdị ngwa ngwa kamakwa ọ ga-emegide ọdịmma mmadụ. Ọnụ ọgụgụ dị elu nke ndị bi n'ógbè ndị dị otú ahụ nwere njikọ kpọmkwem na ọnọdụ ịda ogbenye nke ndị bi ebe ahụ, ọtụtụ n'ime ha enweghị agụmakwụkwọ na atụmatụ ezinụlọ.
Dị ka ọmụmụ Geist na Lambin (2002) si kwuo, a na-ebute ndị agha na-anya ụgbọ ala ụzọ dị ka ndị a (na pasent nke 152 ihe kpatara ya bụ ọrụ dị ịrịba ama): ihe gbasara akụ na ụba (81%), ihe ụlọ ọrụ ma ọ bụ amụma (78%). ), ihe teknụzụ (70%), omenala ma ọ bụ ihe gbasara ndọrọndọrọ ọchịchị (66%) na ihe gbasara igwe mmadụ (61%). Isi ihe gbasara akụ na ụba gụnyere ịzụ ahịa na uto nke ahịa osisi (68%), nke ihe mba na mba na-achọ;  mmepe ụlọ ọrụ obodo (38%);  Ọnụ ego ụlọ dị ala maka ala, ọrụ, mmanụ ụgbọala na osisi (32%);  na mmụba n'ọnụ ahịa ngwaahịa tumadi maka ihe ọkụkụ (pasent 25).  Ihe gbasara ụlọ ọrụ na amụma gụnyere atumatu pro-igbutu osisi maka mmepe ala (40%), uto akụ na ụba gụnyere ịchịisi na nkwalite akụrụngwa (34%), na enyemaka maka ọrụ dabere na ala (26%);  ikike ihe onwunwe na enweghị nchebe nke ala (44%);  na ọdịda amụma dị ka nrụrụ aka, mmebi iwu, ma ọ bụ mmechi (42%). Isi ihe na nkà na ụzụ bụ ngwa ngwa na-adịghị mma nke nkà na ụzụ na ụlọ ọrụ osisi (45%), nke na-eduga n'omume igbutu osisi.  N'ime nnukwu ụdị nke omenala na ihe gbasara ndọrọ ndọrọ ọchịchị bụ àgwà ọha na eze (63%), omume onye ọ bụla / ezi na ụlọ (53%), enweghị mmasị ọha na eze maka gburugburu ọhịa (43%), ụkpụrụ efu efu (36%), na enweghị nchegbu nke ndị mmadụ n'otu n'otu. (32%). Ihe ndị mere n'ọnụọgụ mmadụ bụ ntugharị nke ịchịkọta ndị bi n'ime oke ọhịa ndị mmadụ bi na ya (38%) na ọnụ ọgụgụ ndị mmadụ na-arị elu - nke sitere na ihe mbụ - na mpaghara ndị ahụ (25%).
Enwekwara nzaghachi na mmekọrịta n'etiti ihe ndị dị nso na ihe ndị na-akpata mgbukpọ ọhịa nke nwere ike ime ka usoro ahụ dịkwuo elu. Ihe owuwu okporo ụzọ nwere mmetụta nzaghachi kachasị ukwuu, n'ihi na ọ na-emekọrịta ihe na-eduga n'ịmepụta ebe obibi ọhụrụ na ndị ọzọ, nke na-akpata uto na osisi (ịkụ osisi) na ahịa nri. Uto n'ahịa ndị a, n'aka nke ya, na-aga n'ihu na azụmahịa nke ọrụ ugbo na ụlọ ọrụ ịkwa osisi. Mgbe ụlọ ọrụ ndị a na-azụ ahịa, ha ga-abụrịrị ndị na-arụ ọrụ nke ọma site na iji igwe buru ibu ma ọ bụ karịa nke oge a nke na-enwekarị mmetụta dị njọ na ebe obibi karịa usoro ọrụ ugbo na ịkpụ osisi ọdịnala. N'ụzọ ọ bụla, a na-ewepụ ala karịa ngwa ngwa maka ahịa azụmahịa. Ihe atụ nzaghachi a na-ahụkarị na-egosipụta etu ihe ndị dị nso na ndị dị n'okpuru ya si nwee njikọ chiri anya na ibe ha.
Mmetụta ọ na-enwe n'ọnụ ọgụgụ mmadụ
thumb|Mmiri na mmepe nke ala mmiri dị n'ụsọ oké osimiri nke chebere Gulf Coast n'oge gara aga nyere aka na nnukwu idei mmiri na New Orleans, Louisiana, mgbe ajọ ifufe Katrina gasịrị na 2005. Mbibi ebe obibi nwere ike ime ka mpaghara ahụ nwee ike ịdabere na ọdachi ndị sitere n'okike dịka idei mmiri na ụkọ mmiri ozuzo, ọdịda ihe ọkụkụ, mgbasa nke ọrịa, na mmetọ mmiri. [pe N'aka nke ọzọ, usoro okike dị mma nwere ezigbo njikwa nwere ike belata ohere nke ihe omume ndị a na-eme, ma ọ bụ ọ dịkarịa ala belata mmetụta ọjọọ. Ihichapụ ala mmiri na-eme ka ebe obibi nke ụmụ ahụhụ dị ka anwụnta nyere aka n'igbochi ọrịa dịka ịba. Ịnapụ onye na-ebute ọrịa (dị ka nje virus) ọgwụ mgbochi ọrịa ya kpamkpam, dịka ọmụmaatụ, ọ ga-eme ka e kpochapụ onye na-efe efe ahụ.
Ala ọrụ ugbo nwere ike ịta ahụhụ site na mbibi nke ala gbara ya gburugburu. N'ime afọ 50 gara aga, mbibi nke ebe obibi gbara ala ugbo gburugburu emebiwo ihe dịka 40% nke ala ugbo n'ụwa niile site na mbuze, salinization, compaction, mmebi nke ihe na-edozi ahụ, mmetọ, na ime obodo. Ụmụ mmadụ na-enwekwaghị ojiji nke ebe obibi okike mgbe e bibiri ebe obibi. Ojiji mara mma dị ka ikiri nnụnụ, ntụrụndụ dị ka ịchụ nta na igbu azụ, na njem ecotourism na-adabere na ebe obibi na-enweghị nsogbu. Ọtụtụ ndị mmadụ [na-atụle] na-eji mgbagwoju anya nke ụwa okike kpọrọ ihe ma na-ekwupụta nchegbu maka ọnwụ nke ebe obibi okike na nke anụmanụ ma ọ bụ ụdị osisi n'ụwa niile.
O yikarịrị ka mmetụta kachasị njọ nke mbibi ebe obibi nwere na ndị mmadụ bụ mfu nke ọtụtụ ọrụ gburugburu ebe obibi bara uru. Mbibi ebe obibi agbanweela nitrogen, phosphorus, sulfur, na carbon cycles, nke mere ka mmiri ozuzo acid, algal blooms, na igbu azụ na osimiri na oké osimiri dị ukwuu ma nye aka nke ukwuu na mgbanwe ihu igwe zuru ụwa ọnụ. Otu ọrụ gburugburu ebe obibi nke ihe dị na-aghọta nke ọma bụ nhazi ihu igwe. N'ógbè, osisi na-enye ikuku na onyinyo; n'ógbè mpaghara, transpiration nke osisi na-emegharị mmiri ozuzo ma na-enwe mmiri ozuzo kwa afọ; n'ókè zuru ụwa ọnụ, osisi (karịsịa osisi na oké ọhịa mmiri ozuzo) gburugburu ụwa na-egbochi nchịkọta nke gas na-ekpo ọkụ na ikuku site na sequestering carbon dioxide site na photosynthesis. Ọrụ ndị ọzọ na-arụ ọrụ gburugburu ebe obibi nke na-ebelata ma ọ bụ na-efu kpamkpam n'ihi mbibi ebe obibi gụnyere njikwa mmiri, nitrogen fixation, mmepụta oxygen, pollination (lee mbelata nke pollinator), ọgwụgwọ mkpofu (ya bụ, mmebi na immobilization nke mmetọ na-egbu egbu), na imegharị ihe oriri nke nsị ma ọ bụ nsị ugbo.
Mfu nke osisi site na oké ọhịa mmiri ozuzo naanị na-anọchite anya mbelata dị ukwuu nke ikike ụwa nwere ịmepụta oxygen na iji carbon dioxide. Ọrụ ndị a na-aghọwanye ihe dị mkpa ka mmụba nke ọkwa carbon dioxide bụ otu n'ime ndị isi na-enye aka na mgbanwe ihu igwe ụwa. Mfu nke ụdị dị iche iche nwere ike ọ gaghị emetụta ụmụ mmadụ kpọmkwem, mana mmetụta na-apụtaghị ìhè nke ọnwụ ọtụtụ ụdị yana ụdị dị iche dị iche iche nke gburugburu ebe obibi n'ozuzu ya buru ibu. Mgbe ụdị dị iche iche nke ihe ndị dị ndụ na-efu, gburugburu ebe obibi na-efu ọtụtụ ụdị ndị na-arụ ọrụ bara uru na nke pụrụ iche na gburugburu ebe obibi. Gburugburu ebe obibi na ndị niile bi na ya na-adabere na ụdị dị iche iche iji gbakee site na ọnọdụ gburugburu ebe obibi siri ike. Mgbe ọtụtụ ihe dị iche iche furu efu, ihe ọdachi dị ka ala ọma jijiji, idei mmiri, ma ọ bụ mgbawa ugwu nwere ike ime ka usoro okike daa, na ụmụ mmadụ ga-ata ahụhụ site na nke ahụ. Mfu nke ụdị dị iche iche pụtakwara na ụmụ mmadụ na-atụfu anụmanụ ndị nwere ike ịrụ ọrụ dị ka ndị na-achịkwa ihe ndị dị ndụ na osisi ndị nwere ike inye ụdị ihe ọkụkụ dị elu, ọgwụ ọgwụ ọgwụ ọgwụgwọ ma ọ bụ ọrịa ndị dị ugbu a ma ọ bụ n'ọdịnihu (dị ka ọrịa cancer), na-eguzogide ọkụkụ ọhụrụ maka ụdị ọrụ ugbo ndị na-egide nje virus-egbu ahụhụ, na nje virus.
Mmetụta ọjọọ nke mbibi ebe obibi na-emetụtakarị ndị bi n'ime ime obodo karịa ndị bi n"obodo ukwu. N'ụwa niile, ndị ogbenye na-ata ahụhụ karịa mgbe a na-ebibi ebe obibi okike, n'ihi na ebe obibi okpomọkụ dị ala pụtara obere ihe onwunwe okike maka onye ọ bụla, ma ndị ọgaranya na mba ndị nwere ike ịkwụ ụgwọ karịa iji gaa n'ihu na-enweta ihe karịrị òkè ha nke ihe onwunwa okike.
Ụzọ ọzọ iji lelee mmetụta ọjọọ nke mbibi ebe obibi bụ ile anya na ohere ohere nke ibibi ebe obibi enyere. N'ikwu ya n'ụzọ ọzọ, gịnị ka ndị mmadụ na-efunahụ site na iwepụ ebe obibi e nyere? Mba nwere ike ịbawanye nri ya site n'ịgbanwe ala ọhịa ka ọ bụrụ ọrụ ugbo, mana uru nke otu ala ahụ nwere ike ibu karịa mgbe ọ nwere ike inye ihe onwunwe ma ọ bụ ọrụ dị ka mmiri dị ọcha, osisi, njem gburugburu ebe obibi, ma ọ bụ nchịkwa idei mmiri na nchịkwa ụkọ mmiri ozuzo. [ọ chọrọ ntinye aka iji chọpụta]
Ọhụụ
Nsogbu nri zuru ụwa ọnụ na-abịanụ ga-abụ isi ihe na-akpata mbibi ebe obibi. Ndị ọrụ ugbo na-azụ ahịa ga-achọsi ike imepụta nri ndị ọzọ site n'otu ala ahụ, yabụ ha ga-eji fatịlaịza ndị ọzọ ma gosipụta nchegbu dị ala maka gburugburu ebe obibi iji gboo mkpa ahịa. Ndị ọzọ ga-achọ ala ọhụrụ ma ọ bụ gbanwee ojiji ala ndị ọzọ ka ọ bụrụ ọrụ ugbo. Mgbasawanye ọrụ ugbo ga-agbasa n'ọtụtụ ebe na gburugburu ebe obibi na ndị bi na ya. A ga-achụpụ ụdị dị iche iche n'ebe obibi ha ma ọ bụ site na mbibi ebe obibi ma ọ bụ n'ụzọ na-apụtaghị ìhè site na nkwarụ, mmebi, ma ọ bụ mmetọ. Mgbalị ọ bụla iji chebe ebe obibi okike fọdụrụ n'ụwa na ụdị dị iche iche ga-asọ mpi na ọchịchọ na-arịwanye elu nke ụmụ mmadụ maka ihe onwunwe okike, ọkachasị ala ọrụ ugbo ọhụrụ.
Ihe ngwọta
Mgbukpọ oké ọhịa: N'ọtụtụ ọnọdụ nke mgbukpọ oké osimiri, ihe atọ ruo anọ na-akpata ihe abụọ ruo atọ dị nso. Nke a pụtara na iwu zuru ụwa ọnụ maka ịchịkwa mgbukpọ ọhịa n'ebe okpomọkụ agaghị enwe ike idozi njikọta pụrụ iche nke ihe ndị dị nso na ihe kpatara mgbukpọ osisi na mba ọ bụla. Tupu edee ma mee ka iwu ọ bụla nke ime obodo, nke mba, ma ọ bụ nke mba ụwa gbanyụọ ọhịa, ndị isi gọọmentị ga-enweta nghọta zuru ezu banyere njikọta dị mgbagwoju anya nke ihe ndị dị nso na ihe ndị na-akpali mgbanyụ ọhịa n'otu mpaghara ma ọ bụ mba. Echiche a, tinyere ọtụtụ nsonaazụ ndị ọzọ nke mgbukpọ ọhịa site na nyocha Geist na Lambin, nwere ike itinye n'ọrụ n'ụzọ dị mfe na mbibi ebe obibi n'ozuzu.
Mmụta nke ọha na eze n'ozuzu ya nwere ike ịbụ ụzọ kachasị mma iji gbochie mbibi ebe obibi mmadụ. Ịgbanwe mmetụta na-adịghị mma nke mmetụta gburugburu ebe obibi site na ile ya anya dị ka ihe a na-anabata na ile ya ahụ dị ka ihe kpatara mgbanwe gaa n'omume ndị ọzọ na-adịgide adịgide. Mmụta banyere mkpa ọ dị ime atụmatụ ezinụlọ iji belata mmụba nke ọnụ ọgụgụ mmadụ dị mkpa ka ọnụ ọgụgụ ka ukwuu na-eduga na mbibi ebe obibi nke mmadụ kpatara.
Nchekwa na okike nke ebe obibi nwere ike ijikọ ndị mmadụ dịpụrụ adịpụ ma mụbaa mmịpụta. A makwaara ụzọ ndị na-ebelata mmetụta ọjọọ nke mbibi ebe obibi.
Nnukwu ikike iji dozie nsogbu nke mbibi ebe obibi na-abịa site na idozi nsogbu ndọrọ ndọrọ ọchịchị, akụ na ụba na mmekọrịta mmadụ na ibe ya na-eso ya dịka, onye ọ bụla na azụmahịa ihe oriri, nchọpụta na-adịgide adịgide nke ihe onwunwe, ebe nchekwa, iweghachi ala mebiri emebi na idozi mgbanwe ihu igwe.
Edensibia
Òtù:Pages with unreviewed translations
Chuka Umunna
thumb|Chuka Umunna Chuka Harrison Umunna // (na-ege ntị) (/ˈtʃʊkə əˈmuːnə/; amụrụ na'abali iri na asaa nke ọnwa iri n;afọ otu puku, narị iteolu na iri asaa n'asatọ) (17/10/1978) bụ onye ọchụnta ego Britain na onye bụbu onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị jere ozi dị ka onye omeiwu (MP) maka Streatham site n'afọ puku abụọ na iri ruo n'afọ puku abụọ na iri n'iteolu (2010 - 2019). Onye bụbu onye otu Lebọ Patị, ọ bụ akụkụ nke Shadow Kabinet site na afọ puku abụọ, na iri n'otu ruo n'afọ puku abụọ na iri n'se (2011- 2015). Ọ hapụrụ ọrụ n'ime ọnwa abụọ na afọ puku abụọ, na iri n'iteolu (February 2019), mgbe ọ gbara arụkwaghịm iji guzobe otu nwere onwe, mgbe e mesịrị gbanwee UK, ya na ndị omeiwu isii ndị ọzọ. Ka e mesịrị na n'afo puku abụọ n'iteolu (2019), ọ hapụrụ Mgbanwe UK ma, mgbe obere oge dị ka onye omeiwu nwere onwe ya, sonyeere ndị Liberal Democrats. Na ntuli aka nke afọ puku abụọ na iri n'iteolu (2019), o nweghị ike ịga nke ọma n'ịhọpụta ya ọzọ dị ka onye omeiwu ma ọ laghachighị na House of Commons.
A mụrụ ya na Lambeth na nna Naijiria na nne Bekee-Irish, Umunna gụrụ akwụkwọ na St Dunstan's College, ụlọ akwụkwọ onwe onye na Catford, Lewisham. Ọ gụrụ akwụkwọ iwu na Mahadum Manchester na Mahadum Nottingham Trent. Onye nọ n'afọ iri na ụma nke Liberal Democrats, ọ sonyeere Lebọ Patị n'afọ otu puku, narị iteolu na iri iteolu n'asaa (1997) mgbe pati ahụ na-akpọ onwe ya "ọrụ ọhụụ (New Labour)". Ọ rụrụ ọrụ dị ka onye ọka iwu na obodo London, nke mbụ maka Herbert Smith na mgbe ahụ maka Rochman Landau, mgbe ọ na-ede edemede maka Kọmpass tink tankị.
A họpụtara Umunna dị ka onye omeiwu Lebọ maka Streatham n'afọ puku abụọ na asatọ (2008), a họpụtakwara ya dịka onye omeiwu na ntuli aka nke afọ puku abụọ n'iri (2010). Mgbe ọ nọ na nzuko omeiwu, ọ sonyeere usoro "Blue Lebọ" nke pati ahụ, nke jụrụ akụ na ụba neoliberal. Ọ nọrọ na Kọmitii Nhọrọ nke Akụ ruo n'afọ puku abụọ na iri n'otu (2011), mgbe ọ sonyeere Ed Miliband's Shadow Kabinetị dị ka ode akwukwọ steetị maka azụmahịa, ihe ọhụrụ na nkà. A họpụtara ya ọzọ na ntuli aka afọ puku abụọ na iri n'ise nakwa afọ puku abụọ na iri n'asaa {2015 and 2017). Mgbe Miliband gbara arụkwaghịm, a họpụtara Jeremy Corbyn ka ọ bụrụ onye ndu Ọr ụ n'afọ puku abụọ na iri n'ise (2015); Umunna katọrọ ndị isi otu ahụ ma gbaa arụkwaghịma na Shadow Kabịnetị iji nọrọ dị ka onye na-anọ n'azụ.
Onye na-akwado mkpọsa ntuli aka na-enweghị isi na afọ puku abụọ na iri n'isii (2016) iji jigide ndị otu UK nke European Union, Ummuna mere mkpọsa maka ntuli aka maka nkwekọrịta ikpeazụ ya na EU. N'ọnwa abụọ n'afọ puku abụọ n'iteolu (February 2019), ọ gbara arụkwaghịm na Ọru wee sonye na Otu Ṅwèrè Onwe, mgbe e mesịrị Mgbànwè UK. Ọ bụ ọnụ na-ekwuchitere otu ya mana ọ hapụrụ na ọnwa isii n'afọ puku abụọ n'iteolu (June 2019) ka ọ nọrọ dị ka onye omeiwu nwere onwe ya na-esote "ihe na-akụda mmụọ" na ntuli aka nke European Parliamentị na-egosi na pati ahụ "emezughị inweta otu onye omeiwu a họpụtara". Otu izu mgbe nke ahụ gasịrị, Umunna sonyeere ndị Liberal Democrats ma bụrụ onye isi Vince Cable họpụtara dị ka onye na-ekwuchitere Àku na Azụmahịa. N'ọnwa asatọ n'afọ puku abụọ na iri n'iteolu (august 2019), onye ndu ọhụrụ bụ Jo Swinson họpụtara ya ka ọ bụrụ ọnụ na-ekwuchitere ihe gbasara mba ofesi, mmepe mba ụwa na azụmahịa mba ụwa. Ọ guzoro maka obodo London na Westminster na ntuli aka afọ puku abụọ na iri n'iteolu (2019) mana Nickie Aiken nke Conservatives meriri ya.
N'afọ puku abụọ na iri abụọ n'otu (2021), ọ ghọrọ onye na-etinye ego na JPMorgan Chase, dị ka onye isi nchịkwa nke otu ndụmọdụ ya na London.
Mbido ndụ na ọrụ
Umunna gụrụ akwụkwọ na Hitherfield akwukwọ Nke mbu na Streatham, Ndida London, na Christ Church Praịmarị skuul dị na Brixton Hill. Ọ na-ekwu na ndị mụrụ ya chere na ụlọ akwụkwọ steeti dị n'ógbè ahụ "mere ka ọ "gbuo" ma n'ihi ya kwagara ya n'ụlọ akwụkwọ sekọndrị nke ụmụ nwoke St Dunstan's College, na Catford na ndịda ọwụwa anyanwụ London, ebe ọ na-akpọ cello. N'oge a, ọ bụkwa onye na-agụ egwú na Southwark Cathedral. Dị ka onye nọ n'afọ iri na ụma, ọ bụ onye otu Liberal Democrats. E nyere ya nzere bachelọ nke abụọ na English na French Law site na Mahadum Manchester. Mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ, ọ gụrụ akwụkwọ maka otu oge na Mahadum Burgundy na Dijon, tupu ọ gụọ maka Master of Arts na ụlọ akwụkwọ iwu nke Mahadum Nottingham Trent.
Mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ na mahadum, n'afọ puku abụọ n'ise (2005), Umunna malitere ịrụ ọrụ dị ka onye ọka iwu maka ụlọ ọrụ Herbert Smith nke Obodo London. N'afọ puku abụọ na isii (2006), ọ sonyeere Rochman Landau (nke bụzi Ashfords LLP), na-ahụ maka iwu ọrụ na inye ụlọ ọrụ ndụmọdụ na esemokwu azụmahịa na ndụmọdụ. Site na afọ puku abụọ n'isii (2006), ọ malitere ide ma nye nkọwa banyere Lebọ Patị, yana nsogbu mmekọrịta mmadụ na ibe ya na akụ na ụba, na-abụkarị na ikike ya dị ka onye otu Kọmitii Nchịkwa nke otu nrụgide Compass nke Lebọ-kwadoro. O dekwara edemede maka Ègò Ugbòrò, Tribune, Nkè Olù, Nkè Onye Nchè na Ndị Ochịchị Ọhụụ, wee malite ịpụta na mmemme redio na igwe onyonyo dị iche iche dị ka onye na-akọwa ihe. O guzobere ma dezie magazin ndọrọ ndọrọ ọchịchị n'ịntanetị, The Multicultural Politic. N'afọ puku abụọ na asaa (2007), o mere mkpọsa iji kwado mgbalị Jon Cruddas na-enweghị isi ịghọ osote onye isi Labọ.
Ọrụ ndị omeiwu mbụ
áká_èkpè|thumb|Umunna na 2009 N'ime ọnwa atọ, afọ puku abụọ n'asato (Machi 2008), a nabatara Umunna dị ka onye ga-abụ onye omeiwu nke Lebọ Patị maka Streatham. Na ntuli aka nke afọ puku abụọ n'iri (2010), a họpụtara ya ka ọ bụrụ onye omeiwu (MP) maka Streatham na ọnụ ọgụgụ ka ukwuu nke onu ogugu puku atọ, narị abụọ na iri ise n'iteolu (3,259); o kwuru okwu mbụ ya na abalị abụọ nime ọnwa isii n'afọ puku abụọ n'iri (2 June 2010). O nwere mmasị pụrụ iche na iwu akụ na ụba na mgbanwe nke obodo ahụ.
Umunna kọwara onwe ya dị ka "Otu Mba Ọrụ" ma dee edemede na-akwalite "Blue Lebọ". O kwuru na gọọmentị jikọrọ aka nke Mmekọrita Kọnzavetiv- leed kwesịrị ịtụle usoro ihe omume ya nke nkwekọrịta ego, were nguzo siri ike na ụlọ ọrụ ụlọ akụ Britain ma mee ihe iji gbanwee ahịa ụlọ ọrụ nyocha ego.
Umunna bụ otu n'ime ndị omeiwu iri isii n'atọ (63) nke Lebọ họpụtara Ed Miliband na ntuli aka ndị isi Lebọ nke afọ puku abụọ na iri (2010) iji nọchie Gordon Brown dị ka onye isi otu.
Na ọnwa isii nke afọ puku abụọ n'iri (6/2010), a họpụtara Umunna dị ka onye otu Treasury Select Committee. N'ọnwa mbu, afọ puku abụọ na iri n'otu (1/2011), ọ jụrụ onye isi ụlọ ọrụ Barclays, Bob Diamond, ajụjụ n'ihe gbasara ọrụ ezere ụtụ isi nke ụlọ akụ ahụ kwuru na ụlọ akụ ahụ jiri ihe karịrị ụlọ ọrụ enyemaka onu ọgụgụ narị atọ (300) mee ihe na ikike ndị dị n'èzí. N'ịzaghachi ajụjụ ya, Diamond kwuru na ọnwa abụọ n'afọ puku abụọ na iri n'otu (2/2011) na Barclays kwụrụ na ha akwughachiwo onu ego otu nde narị na iri n'atọ nke ego pounds  (£ 113) na ụtụ isi ụlọ ọrụ UK n'afọ  puku abụọ n'iteolu (2009), agbanyeghi inwete ijeri iri n'otu, na nari iri isii nke onu ego pound                                                                                                                                                                                                                                      (£ 11.6bn)  na uru. Umunna nọ n'ọkwa a na Kọmitii Nhọrọ ruo mgbe a họpụtara ya dị ka Minista Nchịkọta maka Obere Azụmaahịa na Azụmalite.
Sebastián Vidal na Soler
Sebastián Vidal y Soler (Barcelona, Eprel 1, 1842-Manila, July 28, 1889) bụ onye na-ahụ maka ọhịa na onye na-amụ banyere ihe ọkụkụ na Spain.
Chuka Umunna
Kọmitii onyinyo
N'ọnwa iri n;afọ puku abụọ n'iri, (10 Ọktoba 2010), mgbe a họpụtara Miliband dị ka onye isi otu, a họpụtara Umunna ka ọ bụrụ odeakwụkwọ onwe onye nke ndị omeiwu ya, na ọnwa ise n'afọ puku abụọ na iri n'otu (Mee 2011), a họpụtara ya ka ọ bụrụ Minista na-ahụ maka obere azụmaahịa na ụlọ ọrụ ruo mgbe o nwetere  nkwalite ya nke shadò kabinet.
A kwalitere Umunna dị ka odeakwụkwọ azụmaahịa Shadow na abalị asaa, n'me ọnwa iri, n'afọ puku abụọ na iri n'otu (7 Ọktoba 2011), na-anọchi John Denham, onye kwupụtara ezumike nká ya na ndọrọ ndọrọ ọchịchị n'ihu. Mgbe a họpụtara ya, Umunna kwupụtaghachiri mkpebi nke Lebọ iwebata ụtụ isi maka ndị gụsịrị akwụkwọ n'ọnọdụ ụgwọ agụmakwụkwọ mahadum. N'ọnwa mbu n'afọ puku abụọ, na iri n'abụọ (Jenụwarị 2012), Umunna sonyeere Ed Miliband na onye isi ode akwukwo na Akụ nke Shadò Rachel Reeves na-akpọ PM David Cameron ka ọ gbochie ego-ego onụ ego otu nde na narị isi nke ego pound (£ 1.6m) maka Stephen Hester, onye isi ọrụ nke Royal Bank of Scotland Group. N'afọ puku abụọ na iri n'atọ (2013), Umunna duziri nkwupụta na ọnụ ahịa gọọmentị nke Royal Mail n'oge nkeonwe ya "gbanwere" onye na-atụ ụtụ isi, echiche a kwadoro site na ịrị elu dị ịrị elu na ọnụahịa òkè na-esote ire ya na ịkpọ ndị ụlọ akụ maka nyocha ndị omeiwu.
Sebastián Vidal na Soler
Sebastián Vidal na nwanne ya nwoke a na-amaghị nke ọma, Domingo, gụrụ akwụkwọ na ụlọ akwụkwọ ọhịa nke Spain. N'afọ 1870, ha abụọ malitere ọrụ na ọrụ ọhịa nke Philippines, nke bụ ihe Spanish na-achị.
Sebastián Vidal nwere mmasị pụrụ iche na osisi osisi, mana ọ mụrụ osisi Malesian n'ozuzu ya, na-anakọta ụdị, na-arụkọ ọrụ na ndị ọkà mmụta ihe ọkụkụ ndị ọzọ, ma na-ebipụta ọtụtụ ọrụ gụnyere Revision de Plantas Vasculares Filipinas (Manila 1886).
Chuka Umunna
Kọmitii onyinyo
Onye otu Lebọ Enyi nke Isrelu, ya na Liam Byrne mere nleta gọọmentị na Isrelu n'ọnwa iri n'afọ puku abụọ na iri n'abụọ (Ọktoba 2012) dị ka akụkụ nke otu LFI's UK-Isrelu Economic Dialogue group. Mgbe ọ bụ onye otu LFI, ọ katọrọ ụlọ ikpe ndị agha Isrelu maka mmeso ha na-emeso ụmụaka Palestine a na-ebo ebubo mpụ agha na ọnwa iri n'abụọ, n'afọ puku abụọ n'atọ (Disemba 2013).
N'ọnwa anọ, n'afọ puku abụọ n'iri n'atọ (Eprel 2013), e jikọtara ụlọ ọrụ ndị ọka iwu nke Umunna na mmelite dị mma e mere na ibe Wikipedia ya n'afọ puku abụọ n'asaa (2007), nke gụnyere ntinye aka n'iji ya maa atụ a na-akpọ ya "Barack Obama nke Britain". N'otu ọnwa ahụ, a katọrọ Umunna maka ihe o kwuru n'etiti afọ iri abụọ (20) ya na netwọk mmekọrịta ASmallWorld banyere West End nke London. Onye omeiwu Kọnzavetivu Chris Heaton-Harris kwuru na nkwupụta nke afọ puku abụọ n'isii (2006), na-akọwa ndị na-eleta ụlọ oriri na ọṅụṅụ abalị na West End dị ka "ihe mkpofu" na "ndị na-achọ ndepụta c", gosipụtara "enweghị nkwanye ùgwù maka ọha na eze"; Umunna kwuru na nkwukọrịta ahụ bụ "obi dị mfe na ụda na gburugburu" mana ọ nwere ekele na "nhọrọ nke okwu eji eme ihe ekwesịghị ekwesị" ma rịọ mgbaghara maka mmejọ ọ bụla.
Sebastián Vidal na Soler
N'afọ 1883, ọ laghachiri na Europe wee gaa na herbaria ebe ahụ gụnyere nke Kew.
Chuka Umunna
Kọmitii onyinyo
E boro Umunna ebubo ihu abụọ maka ịnakwere onyinye onu ego puku iri abụọ (£ 20,000) nke onu ego pound site n'aka onye isi ịgba chaa chaa n'agbanyeghị mkpọsa megide mgbasa nke ụlọ ahịa ịgba chaa chaa na mpaghara ya ma kwe nkwa ike ọhụrụ iji belata ha. thumb|Umunna na-ajụ ajụjụ gbasara Iwu Ọrụ, n'ihe dị ka afọ puku abụọ na iri n'abụọ (2012) Na mbido ọnwa ise n'afọ puku abụọ na iri n'anọ (Mee 2014), Umunna welitere nchegbu na Nzukọ Ndị Omeiwu na ọha na eze banyere atụmatụ iweghara AstraZeneca, site n'aka nnukwu ụlọ ọrụ ọgwụ America Pfizer, n'ihi na ọ ga-ahụ na ọrụ na ọdịmma ndị Britain. N'agbanyeghị mmesi obi ike sitere n'aka Pfizer, Umunna gara n'ihu na-akatọ n'ihu ọha atụmatụ iweghara ya na-ekwupụta na mmesi obi obi ike Pfizer "abaghị uru akwụkwọ ha dere". Mgbalị nnweta ahụ mechara daa na ngwụcha ọnwa ise n'afọ puku abụọ n'anọ (Mee 2014) mgbe ụlọ ọrụ AstraZeneca jụrụ onyinye ikpeazụ nke Pfizer.
Sebastián Vidal na Soler
Vidal jere ozi dị ka onye nduzi nke Botanical Garden nke Manila site na 1878 ruo mgbe ọ nwụrụ na 1889 site na ọgbụgbọ na ọgbụrụgba. E guzobere ihe oyiyi Vidal nke Enric Clarasó n'ogige ahụ, ọ bụ ezie na ọ dịghịzi.
Chuka Umunna
Kọmitii onyinyo
N'ọnwa ise n'afọ puku abụọ na iri n'anọ (Mee 2014), Umunna katọrọ akụkọ onye ode akwụkwọ ahụike ibe ya bụ Andy Burnham banyere ụzọ ndị nwere ike isi gbochie ire na mgbasa ozi nke mmanya, nri na-adịghị mma, na ụtaba. E hotara ya ka o kwuru na usoro omume dị otú ahụ dị ka akọwapụtara na akụkọ ahụ ga-ahụ dị ka "ndị na-emegide azụmaahịa na ndị na-etinye aka".
Sebastián Vidal na Soler
Nsọpụrụ
N'afọ 1887, a haziri ihe ngosi Philippines na Madrid. E nwere ngalaba a raara nye Geografía botánica del Archipiélago, su flora, la forestal y fauna ('Botanical geography of the Archipelago, its flora, forest and fauna'). E gosipụtara osisi na Palacio de Cristal e wuru ọhụrụ na Retiro Park. Maka onyinye ya, Vidal natara nsọpụrụ nke ịbanye na Order of Isabella the Catholic.
Ụdị osisi
Ọ bụ ezie na ọkụ gbara ụlọ ọgwụ ahụ dị na Manila n'afọ 1897, a na-echekwa ụfọdụ n'ime ihe ndị Vidal nwere na Europe ruo taa, na Kew, ebe ya na Robert Allen Rolfe rụkọtara ọrụ, na Real Jardín Botánico nke Madrid, ebe, kemgbe ọnwụ Vidal Benjamín Máximo Laguna na ndị ọkà mmụta mechara rụọ ọrụ na ha.
Chuka Umunna
Kọmitii onyinyo
Umunna arụrịta ụka maka steeti gọọmentị etiti nke Britain ọtụtụ oge, ma kwuo na ndị na-aga n'ihu ekwesịghị ịhapụ echiche George Osborne nke "Nọtan Pawahaụsụ", na-arụ ụka na nkwenye ka ukwuu, njikọta nke UK Lebọ Pat ị n'ime ndị otu Lebọ nke na-anọchite anya mba ọ bụla nke UK, nnwere onwe ndọrọ ndọrọ ọchịchị ka ukwuu maka England karịsịa, ikike mpaghara ndị ọzọ na "ọgbụgba gọọmentị" dị mkpa iji kwalite Lebọ Patị.
Nhọrọ ndị ndu na mwepụ
Umunna mụbara ihe ka ọtụtụ ya ruo onu ọgụgụ puku iri n'atọ, nari iteolu na iri atọ n'anọ (13,934) na ntuli aka nke afọ puku abụọ na iri n'ise (2015), na 53% nke ntuli aka na mpaghara ya. Mgbe e meriri Lebọ na ntuli aka na arụkwaghịm nke Ed Miliband dị ka onye ndú, a chọpụtara Umunna dị ka otu n'ime ndị nwere ike ịghọ onye ndú nke pati ahụ. Ọ kpọrọ ndị ọrụ aka ka ha lekwasị anya na ndị Kọnzavetiv na "ndị na-achọsi ike, ndị na-eme ntụli aka n'etiti", na-ekwu na pati ahụ kwesịrị "n'akụkụ ndị na-arụ ọrụ nke ọma". N'abalị iri na abụọ n'ọnwa Mee, ọ kwupụtara na ọ ga-azọ ọkwa onye isi otu Lebọ Patị. Ụbọchị atọ ka e mesịrị, ọ hapụrụ asọmpi ahụ, na-ekwu na ọ "na-enwe obi erughị ya" na "nchọpụta nyocha agbakwunyere nke bịara na ịbụ onye ndu". N'abalị iri abụọ na isii n'ọnwa Mee, ọ kwupụtara nkwado ya maka Liz Kendall, onye na-enweghị ihe ịga nke ọma na mgbalị ya maka idu ndú Lebọ.
Laghachi n'azụ oche
Na ọnwa iteolu, n'afọ puku abụọ na iri n'ise (Septemba 2015), mgbe nhọpụta Jeremy Corbyn dị ka onye ndú nke Lebọ Patị, Umunna kwupụtara arụkwaghịm ya na Shadò Cabinet wee laghachi n'azụ oche, na-ekwu maka esemokwu banyere ntuli aka Brexit na nsogbu nke ọrụ ndị minista.
Umunna kwadoro "Nọgide" na ntuli aka Brexit. Mpaghara ya nwere ọnụ ọgụgụ kachasị elu nke ntuli aka ka ọ dịgide, na 79.5%. N'ịgbaso mmeri maka mkpọsa ezumike, Umunna tụrụ aro ka e mezigharịa iwu ahụ iji mee ka Akụkụ nke iri ise (50) na-akpọ gọọmentị ka ha nyochaa mmefu onu ego nari atọ na iri ise  nke ego pound (£ 350) kwa izu na NHS, nke gọọmentị meriri. O mechara ntuli aka maka iwu a na-agbanwebeghị iji hapụ EU, na-edegara West Streeting na "dị ka ndị na-akwado ọchịchị onye kwuo uche ya, anyị ga-agbaso nsonaazụ mba". Na mkpọsa ntuli aka nke afọ puku abụọ na iri na asaa (2017), Umunna megidere ntuli aka abụọ gbasara Brexit.
Mgbe a họpụtara ya ọzọ na ntuli aka nke afọ puku abụọ na iri n'asaa (2017), Umunna tụrụ aro ka e mee mgbanwe nnupụisi na Okwu Eze Nwanyị na-akpọ gọọmentị ka ọ "kwụsị ịpụ na EU n'enweghị nkwekọrịta" ma "na-ewepụta atụmatụ ka ha nọrọ n'ime Òtù Cọstọm na Otu Ahịa (Single Market)". A chụpụrụ ndị isi oche atọ nke Lebọ maka ịkwado mgbanwe ahụ e meriri, nke ndị isi Lebọ kwuru na ọ na-emegide mkpebi ha iji kwụsị nnwere onwe ịgagharị.
N'abalị iri na ise nke ọnwa anọ, n'afọ puku abụọ na iri n'asatọ (Eprel 2018), Umunna gara mmemme mmalite nke ntuli aka Otutu Mmadu (Pịpul's Vootu), otu mkpọsa na-akpọ oku maka ntuli aka ọha na eze na nkwekọrịta Brexit ikpeazụ n'etiti UK na European Union. Umunna kwadoro ntuli aka nke abụọ na Brexit. Umunna dere na mkpọsa ịhapụ EU ghaara ụgha n'oge mkpọsa ahụ ma mebie iwu na-emefu ego karịa ka enyere ikike. Umunna ekwuola na ndị Britain maara eziokwu ugbu a ma kwesị ikwu okwu nke abụọ ma UK ọ ga-ahapụ European Union. N'ọnwa asaa n'afọ puku abụọ na iri n'asatọ (Julaị 2018), Umunna dere, "Ọ bụrụ na atụmatụ ndị PM na-agbaso na-adị ka ihe a na-anabataghị n'ọtụtụ ndị na-eme ntụli aka, nke ahụ na-ekwu ihe. Ndị mmadụ tuliri aka ịhapụ ma nọrọ n'ihi ihe dị iche iche, mana ọ bụ ihe nzuzu ikwu na onye ọ bụla tuliri aka maka Brexit na ntuli aka EU mere ya n'ihi na ha ji otu olu kweta ịhapụ otu ahịa na njikọ omenala, na-etinye nkwekọrịta Guud Friday n'ihe ize ndụ, na-enwetaghị ego ọzọ maka NHS (dị iche na ihe a gwara ha) na nwere ike ịga n'ihu ọtụtụ afọ nke nkwụsi ike. "
N'ọnwa asatọ, n'afọ puku abụọ na asatọ (Ọgọstụ 2018), The Guardian kọrọ na "Umunna na onye otu Lebọ MP Chris Leslie kwenyere n'ọtụtụ ebe ha na-atọ ntọala maka ịmepụta otu ndọrọ ndọrọ ọchịchị ọhụrụ ọ bụ ezie na ha abụọ agọnahụla nke a". N'ọnwa iri n'afọ puku abụọ na iri n'asatọ (Ọktoba 2018), a mara ọkwa na Umunna ga-eje ozi dị ka onyeisi oche nke ụlọ ọrụ ọhụrụ a na-akpọ Progressive Centa UK. A kpughere na ọ ga-enweta onu ego pound nke putara puku iri isii n'ise (£ 65,000) kwa afọ maka ọrụ ya na bọọdụ ndụmọdụ.
Mgbanwe UK
Na abali iri n'asato, n'ime ọnwa abụọ n'afọ puku abụọ n'iteolu) (18 Febụwarị 2019), Umunna na ndị omeiwu isii ndị ọzọ (Luciana Berger, Chris Leslie, Angela Smith, Mike Gapes, Gavin Shuker, na Ann Coffey) hapụrụ Lebọ iji mee mkpesa na idu ndú Jeremy Corbyn iji guzobe Otu Nwere Onwe (mgbe e mesịrị Mgbanwe UK). Òtù Nwere Onwe kpọrọ Umunna dị ka ọnụ na-ekwuchitere ya n'abali iri abụọ n'asatọ, n'onwa abụọ n'afọ puku abụọ na iri n'iteolu (28 Febụwarị 2019).
N'abalị iri abụọ n'anọ, n'onwa ise n'afọ puku abụọ na iri n'iteolu (24 Mee 2019), Umunna dere na akwụkwọ akụkọ na Mgbanwe UK ga-emeghe maka nkwekọrịta pro-EU na ndị Liberal Democrats iji jikọta ntuli aka Remain. N'ụbọchị nke anọ n'ọnwa Juun, mgbe Mgbanwe UK si na ntuli aka EU pụta, Umunna hapụrụ pati ahụ na mmadụ ise n'ime ndị omeiwu ya ndị ọzọ na-achọghị ka Mgbanwe UK kwado ndị na-azọ ọkwa na ntuliaka n'ọdịnihu. N'ikpeazụ, onye ndu ọhụrụ nke Mgbanwe UK, Anna Soubry, kwuru na Umunna mere "nnukwu njehie" n'ịhapụ pati ahụ.
Ndị Liberal Democrats
thumb|Umunna na-eme mkpọsa dị ka onye Liberal Democrat na Pimlico, Obodo London na Westminster na ntuli aka puku abụọ na iri n'iteolu (2019) United Kingdom Na abalị iri n'atọ, n'ọnwa isii, n'afọ puku abụọ na iri n'iteolu (13 June 2019), Umunna mara ọkwa na The Times na ọ ga-esonyere ndị Liberal Democrats. Ọ gwara BBC na ọ bụ "ihe na-ezighi ezi" iche na "ọtụtụ nde ndị na-enweghị ebe obibi na ndọrọ ndọrọ ọchịchị chọrọ otu ọhụrụ", mgbe ọ na-ezo aka n'ịkwaga site na Mgbanwe UK. O kwukwara na ya "eleghara oke anya etu o siri sie ike ịmepụta otu ọhụrụ zuru oke na-enweghị akụrụngwa dị ugbu a", mgbe Mgbenwe UK nwetara naanị 3.4% nke ntuli aka, na ntuli aka EU, n'azụ 20% nke Liberal Democrats. Ọ gbakwụnyere, n'okpuru usoro ịtuli aka nke Britain, a gaghị enwe "ebe maka ihe karịrị otu etiti etiti" na ntuli aka n'ozuzu.
Ọ bụ ezie na Umunna akatọwo ndị Liberal Democrats n'ihu ọha maka "inye aka Tory austerity" n'oge ọchịchị njikọ aka nke afọ puku abụọ na iri ruo puku abụọ na iri n'ise (2010 ruo 2015), ọ gwara BBC na "ihe agbanweela". O kwukwara na "ọtụtụ" ndị omeiwu ndị ọzọ nwere ike ịpụ na Liberal Democrats.
Na ntuli aka nke United Kingdom nke afọ puku abụọ na iri n'iteolu (2019), Umunna guzoro na Obodo nke London na Westminster, ma merie onye otu Cọnzavetiv Patị, Nickie Aiken. Helen Thompson nọchiri ya dị ka onye na-azọ ọkwa Lib Dem na Streatham, ma merie.
Ọrụ azụmah
Kemgbe ọnwa anọ n'afọ puku abụọ na iri abụọ, (Eprel 2020), Umunna abụwo onye nduzi na-abụghị onye isi nke Advanced na onye ndụmọdụ na Digital Identity Net UK.
N'ọnwa Julaị afọ puku abụo na iri abụọ (2020), a họpụtara Umunna ka ọ bụrụ onye isi nchịkwa na onye isi nke ndị ndụmọdụ gburugburu ebe obibi, mmekọrịta mmadụ na ibe ya, ọchịchị (ESG) n'ime ndị ọkachamara na ìsì ahịa na ndị ọrụ ego na ụlọ ọrụ mmekọrịta ọha na eze na ụlọ ọrụ ndụmọdụ ahịa Edelman UK. Umunna kwuru banyere nhọpụta ahụ "Ọ bụrụ na anyị ga-agbanwe n'ụzọ dị mkpa ihe nlereanya nke akụrụngwa anyị ga-ahụ na ọtụtụ azụmaahịa na-ejikọta ihe ESG n'ime mkpebi ụlọ ọrụ dị ka ọ dịtụbeghị. "
N'abalị iri na abụọ n'ọnwa Eprel afọ puku abụọ na iri abụọ n'otu (2021), ọ sonyeere ụlọ akụ itinye ego JPMorgan Chase dị ka onye isi nchịkwa na onye isi nke mbọ ndụmọdụ ESG ya na Europe, Middle East na Africa, yana iduzi otu ụlọ akụ itinye aka ESG zuru ụwa ọnụ. N'afọ puku abụọ na iri abụọ n'abụọ (2022), Umunna so n'òtù JPMorgan na-adụ Vesa Equity ọdụ, azụmaahịa itinye ego nke Daniel Kretinsky, na itinye ego ha na Britain nke gụnyere 23% nke Royal Mail.
Ndụ onwe onye
Umunna lụrụ Alice Sullivan, onye ọka iwu na-ahụ maka ọrụ. Di na nwunye ahụ nwere nwa nwanyị, amụrụ n'afọ puku abụọ na iri n'asaa (2017). Ọ bụ onye na-akwado Crystal Palace F.C. O kwuru na ndọrọ ndọrọ ọchịchị ya na ụkpụrụ omume ya sitere na Iso Ụzọ Kraịst, mana na ọ "abụghị onye okpukpe".
Ọtụtụ afọ tupu ọ hapụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị, a kpọtụrụ Umunna aha dị ka otu onye n'ime mmadu otu nari ndị amama na Afrịka kachasị nwee mmetụta site na magazin New African n'afọ puku abụọ na iri n'ise (2015).
Njikọ mpụga
Onye isi webụsaịtị Chuka Umunna na Twita profailụ na nzukọ omeiwu nke Unaited Kindọm Onyinye nzukọ omeiwu na Hansard Ntuli aka ihe ndekọ na Ọha whip Ndekọ na nzukọ omeiwu na HaRụruGịỌrụ Atịkụl Ebe nchekwa na Nke Onye nche Chuka Umunna - Ọru Nwa Ntuli aka profailu Striitham Lebọ De Mọọtịcọchọralụ politik ọnlain Mbili nke Chuka Umunna MP chaatị site na akwụkwọ akụkọ Ethos Chuka Umunna ebe nchekwa na Nke Onye Nche
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ Òtù:Pages with unreviewed translations
Flora Suya
Flora Suya bụ onye Malawi na-eme ihe nkiri. A họpụtara ya dịka onye na-eme ihe nkiri kachasị mma na 6th na 9th Africa Movie Academy Awards.