cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Njikọ nke Obere Agwaetiti
Mba agwaetiti ndị a na-emetụta mgbanwe ihu igwe na mmetụta ya na oké osimiri, gụnyere ịrị elu nke oke osimiri, mbuze nke osimiri na ntinye mmiri nnu. Ndị otu ahụ so na mba ndị na-adịchaghị arụ ọrụ maka mgbanwe ihu igwe, ebe ha nyere ihe na-erughị 1% na ikuku na-ekpo ọkụ n'ụwa. Steeti ndị a na-akwado iwu na usoro mba ụwa maka idozi enweghị ikpe ziri ezi nke mmetụta ihu igwe.
Nhazi
AOSIS na-arụ ọrụ dị ka onye na-akwado SIDS site na usoro United Nations (UN). Ọ nweghị mmefu ego, odeakwụkwọ na-adịgide adịgide ma ọ bụ akwụkwọ ikike. E nwere ụlọ ọrụ, nke nwere onye isi oche na ndị osote oche abụọ.
AOSIS na-ejikwa mmekọrịta, dịka ọmụmaatụ na United Nations Development Programme na European Commission.
Ọrụ
Ebe ndị isi AOSIS lekwasịrị anya bụ mgbanwe ihu igwe, mmepe na-adịgide adịgide na nchekwa oké osimiri.
SIDS so na mba ndị na-adịchaghị arụ ọrụ maka mgbanwe ihu igwe, ebe ha nyere ihe na-erughị 1% na ikuku na-ekpo ọkụ n'ụwa. Ha na-emetụta mmetụta ya karịsịa, na ụfọdụ agwaetiti nọ n'ihe ize ndụ nke ịghọ ndị a na-adịghị ebi ebi n'ihi ịrị elu nke oke osimiri. AOSIS anọgidewo na-ebuli egwu a nke enweghị ebe obibi nke mgbanwe ihu igwe kpatara na mkparịta ụka ihu igwe.
SIDS, nke AOSIS mejupụtara, na-akpata ihe na-erughị 1% nke GDP zuru ụwa ọnụ, ókèala, na ọnụ ọgụgụ mmadụ, nke pụtara na SIDS n'otu n'otu nwere obere ikike ndọrọ ndọrọ ọchịchị na mkparịta ụka ihu igwe mba ụwa. Ebumnuche nke AOSIS bụ ime ka olu ndị otu ya dịkwuo elu site na ijikọ steeti ndị na-eche nsogbu yiri ya ihu. Nke a bụ iji mụbaa ikike ha nwere imetụta mkparịta ụka ihu igwe ma mee ka a mara maka nchegbu ya.
Omume
AOSIS anọwo na-arụsi ọrụ ike site na mmalite ya. Ọ na-arụ ọrụ dị mkpa n'ọgbọ egwuregwu zuru ụwa ọnụ n'ịkwalite mmata banyere mgbanwe ihu igwe na ịkwado ime ihe iji dozie mgbanwe ihu igwe. Okike nke njikọ ahụ gosipụtara mmalite nke uto na mmetụta nke SIDS na ndọrọ ndọrọ ọchịchị ihu igwe. N'agbanyeghị ogo ha na obere ibu akụ na ụba na ndọrọ ndọrọ ọchịchị ha, mba ndị otu AOSIS adọrọla ibu ha na mkparịta ụka mgbanwe ihu igwe.
AOSIS rụrụ ọrụ dị mkpa n'ịtọlite United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC) ma bụrụ onye dị mkpa na mkparịta ụka nke Framework na 1992. Nkwado ya nyere aka itinye ntinye aka na nnukwu nsogbu na mkpa pụrụ iche nke SIDS na Nkeji edemede 4.8 nke UNFCCC. Otú ọ dị, AOSIS enweghị ihe ịga nke ọma na mgbalị ya iji mee ka mba dị iche iche tinye nkwa maka ebumnuche ndị a kapịrị ọnụ nke mbelata gas na Framework.
AOSIS gara n'ihu na-akwado maka mkpa pụrụ iche nke SIDS n'oge Nzukọ Ụwa na Rio de Janeiro na 1992 na 'okwu pụrụ iche' nke SIDS ka a ghọtara na Agenda 21, atụmatụ ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke sitere na Nzukọ ahụ. Atụmatụ AOSIS maka ịmepụta 'ego mkpuchi mba ụwa', nke mba ndị mepere emepe kwadoro iji kwụọ ụgwọ SIDS maka mmebi nke mgbanwe ihu igwe kpatara, jụrụ. Na Rio, AOSIS gbasaa ikike ya karịa mgbanwe ihu igwe iji gụnyekwa mmepe na-adịgide adịgide nke SIDS. AOSIS kwurịtara maka itinye obere mpaghara mmemme na mmepe na-adịgide adịgide nke obere agwaetiti na Agenda 21. Agenda 21 abụghị iwu, ụfọdụ ndị ọkà mmụta na-ekwu na mmemme ahụ bụ ihe na-edoghị anya iji kwalite ọrụ bara uru.
AOSIS jisiri ike nweta ntinye na Agenda 21 nke oku maka nzukọ zuru ụwa ọnụ na okwu a, nke dugara na Nzukọ Ụwa mbụ maka Mmepe Na-adịgide Adịgide nke Obere Agwaetiti, nke emere na Barbados na 1994. AOSIS rụrụ ọrụ dị mkpa na Nzukọ ahụ. Ọ bụ nzukọ mbụ nke UN raara onwe ya nye SIDS. Nzukọ ahụ mere ka a sụgharịa Agenda 21 n'ime mmemme zuru oke, Barbados Programme of Action on the Sustainable Development of Small Island Developing States. Nnyocha afọ ise nke Nzukọ Barbados, nke emere na nnọkọ pụrụ iche nke Nzukọ Ezumezu nke UN na 1999, chọpụtara na mbọ SIDS na-agba iji nwee ọganihu na mmepe na-adịgide adịgide enwechaghị oke, ebe nyocha afọ iri nke Nzukọ Barbados, nke weere ụdị nzukọ mba ụwa na Mauritius na 2005, chọpụtara na mmejuputa ya enweghị ihe ịga nke ọma.
AOSIS weputara ederede mbụ na mkparịta ụka Kyoto Protocol n'oge 1994. Mba ndị so na AOSIS Fiji na Antigua na Barbuda bụ steeti mbụ kwadoro Kyoto Protocol na 1998.
AOSIS ejirila nzukọ ndị a haziri tupu nzukọ mgbanwe ihu igwe nke UN mee ihe iji mee ka a mara na ndọrọ ndọrọ ọchịchị maka ọrụ ya. AOSIS ejirila mgbasa ozi mee ihe iji mee ka a mara maka nchegbu ya. Dịka ọmụmaatụ, na-eduga na 2009 UN Climate Change Conference (UNFCCC) na Copenhagen, ndị otu kansụl nke Maldives, otu steeti AOSIS, nwere nzukọ kansụl n'okpuru mmiri iji mee ka a mara egwu nke mgbanwe ihu igwe na-eweta ịdị adị nke Maldive. Ihe omume ahụ dọtara uche mba ụwa.
Na Nzukọ Mgbanwe Ihu igwe nke UN na Berlin na 1995, AOSIS kwadoro n'ụzọ siri ike maka itinye aka na oge na usoro ebumnuche maka mgbanwe ihu igwe. Ọ nwetara nkwado nke mba ndị mepere emepe gụnyere China, Brazil, na India. AOSIS akwadowo kemgbe afọ 2008 maka itinye okpomọkụ iji gbochie okpomọkụ ụwa ruo 1.5 °C n'elu ọkwa tupu ụlọ ọrụ mmepụta ihe. Ọtụtụ n'ime mba ndị otu AOSIS nọ na Nzukọ ahụ na Copenhagen. Democracy Now! kọrọ na ndị otu si n'àgwàetiti Tuvalu kwụsịrị nnọkọ nke Nzukọ ahụ na 10 Disemba 2009 iji chọọ ka ịrị elu okpomọkụ zuru ụwa ọnụ bụrụ 1.5 °C kama 2 °C. Nkwado a gara n'ihu na-eduga na 2015 UNFCCC na Paris. AOSIS malitere ihe omume mkparịta ụka nke ga-eduga na itinye 1.5 °C ma dị mkpa n'inweta nkwado maka itinye ya site na mba ndị dị n'Afrịka na Eshia na mba LDC. Dị ka onye edemede na onye na-eme ihe ike Mark Lynas si kwuo, itinye 1.5 °C na nkwekọrịta Paris bụ 'ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ kpamkpam' n'ihi nkwado nke SIDS na mba ndị ọzọ na-emepe emepe.
Na 2013 Warsaw climate change conference, AOSIS kwalitere ka e guzobe usoro mba ụwa na mfu na mmebi nke ihe mebiri emebi nke Supertyphoon Haiyan. Ka ịdị adị nke ọtụtụ mba ndị otu AOSIS nọ n'ihe ize ndụ site na mgbanwe ihu igwe, AOSIS etinyela akwụkwọ ikpe n'ihe egwu. Nsonaazụ nke nyocha nke akwụkwọ ahụ na-adịbeghị anya na-egosi na ụgwọ nwere ike ibu maka mgbanwe ihu igwe maka AOSIS karịrị ijeri $ 570. AOSIS welitere okwu a ọzọ na 2015 UNFCCC na Paris. AOSIS nyere aka na itinye Nkeji edemede 8 na Nkwekọrịta Paris, nke 'na-amata mkpa ọ dị igbochi, belata na idozi mfu na mmebi' nke mgbanwe ihu igwe kpatara, ọ bụ ezie na isiokwu ahụ 'enyeghị ihe ndabere maka ụgwọ ọ bụla'. Dị ka ọ dị na nkwekọrịta ihu igwe gara aga, ndị otu AOSIS so na ndị mbụ kwadoro nkwekọrịta Paris, na Fiji kwadoro nke mbụ, Republic of Marshall Islands, Palau, Maldives, na ndị ọzọ sochiri ụbọchị ole na ole ka e mesịrị.
Mba AOSIS so Fiji kwadoro Nzukọ Nzukọ Oké Osimiri UN na 2017. Ndị minista si na mba ndị otu AOSIS, gụnyere Fiji, Tuvalu, na Palau jiri nzukọ a mee ka a mara banyere ezigbo ihe ize ndụ nke mgbanwe ihu igwe na-eweta na ịdị adị nke mba ha na ịkwado maka ime ihe iji dozie mgbanwe ihu igwe. Fiji duziri 2017 UN Climate Change Conference, na-eme ka ọ bụrụ SIDS mbụ duziri nzukọ UN banyere mgbanwe ihu igwe, ọ bụ ezie na ihe omume ahụ mere na Bonn n'ihi ebe dịpụrụ adịpụ nke Fiji, obere nha na obere akụrụngwa.
Ndị otu AOSIS
AOSIS nwere ndị otu nke steeti 39 zuru ụwa ọnụ, nke 37 n'ime ha bụ ndị otu UN ebe 2 (Cook Islands na Niue) na-ekere òkè n'ime UN, na steeti ise ọzọ bụ ndị na-ekiri. Njikọ ahụ na-anọchite anya 28% nke mba ndị na-emepe emepe, na 20% nke ndị otu UN. Ọtụtụ SIDS bụ ndị otu AOSIS.
AOSIS nwere ndị otu dị iche iche. Steeti ndị otu ahụ gbasara n'ọtụtụ mpaghara ụwa. AOSIS lekwasịrị anya na SIDS, agbanyeghị ndị otu ya gụnyekwara mba ndị dị ala n'ụsọ oké osimiri, dịka Belize na Guyana, na agwaetiti ndị buru ibu, dịka Papua New Guinea. Tinyere ọdịiche nke ala, mba ndị mejupụtara ya dịkwa iche iche n'ụzọ akụ na ụba, dịka AOSIS gụnyere mba ndị so na ya bara ọgaranya, dịka Singapore, na mba LDC, dịka Comoros.
Ụfọdụ ndị ọkà mmụta na-ekwu na ọdịiche nke AOSIS emeela ka ọ ghara ịdị irè, ọkachasị n'ihe gbasara lobbying ya maka mmepe na-adịgide adịgide.
Mba ndị so na ya
Mba ndị so na ya bụ:
In the Atlantic Ocean (3 countries):
In the Caribbean (16 countries):
In the Indian Ocean (4 countries):
In the Pacific Ocean (15 countries):
In the South China Sea (1 country):
AOSIS nwekwara ndị na-ekiri na-emenụ ise: American Samoa, Guam, Netherlands Antilles, Puerto Rico, na United States Virgin Islands.
Onye isi oche
E nweela oche 13 nke AOSIS kemgbe e guzobere ya, na onye nnọchi anya Antigua na Barbuda, onye nnọchianya Walton Alfonso Webson, dị ka oche ugbu a.
Nsọpụrụ
N'afọ 2010, e nyere AOSIS onyinye Frederick R. Anderson nke mbụ maka ihe ịga nke ọma pụtara ìhè na-edozi mgbanwe ihu igwe site na Center for International Environmental Law.
Flower Girl (Ihe nkiri)
Nwa agbọghọ Flower bụ ihe nkiri ihe nkiri ịhụnanya na atọ ọchị nke afọ 2013 setịpụrụ wee gbaa na Lagos, Nigeria. Ọ gbagharịrị na akụkọ Kemi ( Damilola Adegbite ) chọrọ ịlụ Umar (Chris Attoh); nwa okorobịa nke na-achọsi ike ịga n'ihu n'ọrụ ya. Mgbe mmekọrịta ha dakwasịrị n'oke mmiri, Kemi na-achọ enyemaka onye na-eme ihe nkiri Tunde ( Blossom Chukwujekwu ) ha kpara atụmatụ iji nweta Kemi ihe ọ chọrọ.
Atụmatụ
Kemi na-arụ ọrụ n'ụlọ ahịa ifuru nne na nna ya, ọ bi n'obi ịghọ otu n'ime di na nwunye na-enwe obi ụtọ ọ na-ahụ kwa ụbọchị. Otu enyi ya nwoke nke ogologo oge bụ́ Umar onye ọkaiwu ekwela nkwa na ya ga-alụ ya ma ọ nweta nkwalite, mana ọ na-enwekwu ndidi. Ọ na-eme ye ihere na ya na ndi mụrụ ya ka bị n'ụlọ, ọ na-anọkwa abalị n'ime ime ụlọ ya na-eme atụmatụ agbamakwụkwọ ọ tụrụ anya na ọ ga-eme otu ụbọchị. Otu ụbọchị ahụ ọ nọworo na-echere abịala; Umar enwetala nkwalite! Otú ọ dị, mgbe ọ bịarutere na-atụ anya ka ọ atụpụta alụmdi na nwunye ha,ka ma ọ gbasa ha kama. N'ịbụ onye obi gbawara, ọ gara n'ihu, ma, n'ịbụ onye na-apụghị ịhụ ebe ọ na-aga n'anya mmiri nke iru újú, ụgbọ ala kụtuo ya. Onye ọkwọ ụgbọ ala ahụ tụgharịrị bụrụ Tunde Kulani, onye ama ama na ihe nkiri Nollywood.
Ka Tunde na-ahu maka ọnya ya, Kemi kwere obi mgbawa wee kọọrọ ya nsogbu ya. Tunde kwere nkwa inyere ya aka ime Umar ka ọ tuputa alụmdi na nwunye ha. Ha na-echepụta atụmatụ. Ha ga-eme ka ha bụ di na nwunye na-eme Umar anyaụfụ wee mee ka ọ laghachi azụ na-atụ aro na ikpere ya.
Mmepụta
Michelle Bello mepụtara edemede mbụ siri ike maka ihe nkiri ahụ mgbe ọ na-agụ akwụkwọ maka nzere masters na Communications na Mahadum Regent dị na Virginia, United States. A gwara klas ahụ ka ha dee ihe nkiri ogologo, nke ọ na-emetụbeghị mbụ. Ọ tụgharịrị uche n'akụkọ ahụ ọ ga-achọ ide banyere ya; otu nke ga-atọ ụtọ nke ukwuu ịmalite n'ime edemede iri itoolu.
Bello dere akwụkwọ mbụ nke Flower Girl, nke a na-akpọbu Caught Up, n'ime obere oge nke ọnwa abụọ. Ọ gbakwụnyere okwu na-eme na mmekọrịta nke ndị di na nwunye na-eto eto taa na obodo Naijiria na-eme ka ọ bụrụ ihe gbasara ndị na-eto eto.
Onye na-emekọ ihe ọnụ bụ Michelle Dede na-ekwu, sị, Imepụta ihe nkiri, karịsịa na Nigeria, abụghị ihe kachasị mfe ime. Ọ bụ ihe na-akwụghachi ụgwọ nke ukwuu n'ihi ahụmahụ nke ịnọ na ihe nkiri na ihe niile dị nta na-eme ka ihe nkiri nwee ike.
Egwu
Ọ bụ Hitplay dere egwu. Ọtụtụ egwu agbakwunyere gụnyere:
Ngosi izizi
Ihe ngosi izizi ụwa nke Flower Girl mere na 13 February 2013 na Lagos, Nigeria. Ọ gara na mwepụta n'ozuzu na Nigeria na ụbọchị Valentine 2013 wee nata nlebanya dị egwu dị iche iche. Ihe nkiri a bụ igbe igbe mbụ pụtara na ngwụcha izu ahụ na Lagos. Emechara ihe ngosi Ghana mere na 5 May 2013 na Accra na n'abalị mbụ ka ekwesịrị igosi ya n'ụlọ ezumezu sinima n'ihi ọnụ ọgụgụ dị ukwuu nke ndị mmadụ nọ ebe ahụ bụ ndị ji ụjọ chere ọbịbịa ihe nkiri ahụ na obodo ha.
Emere ihe ngosi UK na 26 Septemba 2013 na Odeon Cinema na Greenwich. Talking Drum Entertainment UK kesara ụdị ihe nkiri ihunanya ọhụrụ edeziri na Fraịde, 4 Ọktoba 2013 na Odeon, Vue, Cineworld na sinima nọọrọ onwe ha.
A na-enyochakwa nwa Flower Girl na Hollywood Black Film Festival 2013 wee nwee ngosi izizi na US na nyocha na Los Angeles na 3 Ọktoba 2013.
E wepụtara ya na Netflix na Julaị 13, 2021.
Nnabata
Ihe nkiri ahụ nwetara otuto maka ihe nkiri sinima ya na ihe nkiri ịhụnanya na ihe nkiri nto ochi. Otú ọ dị, a katọrọ ya maka ọdịdị ụda adịghị mma yana nhoro egwu na ezughi ezu.
Njikọ mpụga
Òtù:All articles with unsourced statements
Themsie Times
Themsie Times (22 Septemba 1949 - 9 Disemba 2021), mgbe ụfọdụ a na-akpọ ya Temsie Times ma ọ bụ Themsie Time, bụ onye na-eme ihe nkiri na telivishọn na South Africa.
Oge ọ malitere
A mụrụ ya na Port Elizabeth, Cape Province na Union of South Africa n'oge ahụ, ọ bụ nwa ikpeazụ n'ime ụmụnne asaa.
Ọrụ
Ọrụ ihe nkiri nke Times gụnyere ịpụta na ihe nkiri atọ ma ọ pụtakwara dị ka Maria Zibula na 7de Laan, ihe nkiri telivishọn, ịbụ otu n'ime ndị na-eme ihe ngosi ahụ.
Ndụ onwe
Na Septemba 2008, ọ bi ma na-arụ ọrụ na Johannesburg, Gauteng, South Africa.
Times nwụrụ na 9 Disemba 2021, mgbe ọ gbàrà afọ iri asaa na abụọ.
Okubo Toshimichi
Okubo Toshimichi (Önwa ilo mmụọ 26, 1830 — Önwa anọ 14, 1878), bu onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị.
Ọrụ gburugburu ebe obibi
Ọ bụ ezie na ndị ọkà mmụta sayensị na gburugburu ebe obibi atụlewo ọrụ gburugburu ụwa n'ụzọ na-apụtaghị ìhè ruo ọtụtụ iri afọ, Millennium Ecosystem Assessment (MA) na mbido afọ 2000 mere ka echiche a bụrụ ihe a ma ama. N'ebe ahụ, a na-achịkọta ọrụ gburugburu ebe obibi n'ụdị anọ sara mbara: inye ihe, dị ka mmepụta nri na mmiri; ịchịkwa, dịka ịchịkọta ihu igwe na ọrịa; nkwado,dị ka usoro nri nri dị na mmepe oxygen; na ọdịbendị, Dị ka uru ime mmụọ na ntụrụndụ. Iji nyere aka mee ka ndị na-eme mkpebi mara, a na'enyocha ọtụtụ ọrụ gburugburu ebe obibi iji mee ntụnyere yiri ya na akụrụngwa na ọrụ ndị mmadụ.
Esturine na gburugburu ebe obibi bụ gburugburu mmiri. N'ịkọkọ, gburugburu ebe obibi ndị a na-arụ ọrụ anọ nke ọrụ gburugburu ebe obibi n'ụzọ dị iche iche: "ọrụ nchịkwa" gụnyere nhazi ihu igwe yana ọgwụgwọ mkpofu na nhazi ọrịa na mpaghara nchekwa. "Ọrụ inye" gụnyere ngwaahịa ọhịa dị ka osisi, ngwaahịa mmiri, mmiri dị ọcha, akụrụngwa, na biochemical na mkpụrụ ndụ ihe nketa. "Ọrụ omenala" nke gburugburu ebe obibi dị n'ụsọ oké osimiri gụnyere akụkụ mkpali, ntụrụndụ na njem nlegharị anya, sayensị na agụmakwụkwọ. "Ọrụ nkwado" nke gburugburu ebe obibi dị n'ụsọ oké osimiri gụnyere ịgba ígwè na-edozi ahụ, ebe obibi nke usoro ndu, na mmepụta bụ isi.
Nkọwa
Ka ọ na-erule afọ 2010, e nweela nkọwa ọrụ dị iche iche na nkọwa nke ọrụ gburugburu ebe obibi n'akwụkwọ. Iji gbochie ịgụta okpukpu abụọ na nyocha ọrụ gburugburu ebe obibi, dịka ọmụmaatụ, The Economics of Ecosystems and Biodiversity (TEEB) dochie "Supporting Services" na MA na "Habitat Services "ecosystem functions", akọwapụtara dị ka "otu akụkụ nke mmekọrịta dị n'etiti usoro gburugburu ụlọ na usoro nke na-akwado ikike nke gburugburu obodo iji nye ngwaahịa na ọrụ".
Ụdị
Akụkọ Millennium Ecosystem Assessment nke 2005 kọwara ọrụ gburugburu ebe obibi dị ka uru ndị mmadụ na-enweta site na gburugburu ụlọ ọrụ ma na'etiti ụdị anọ nke ọrụ ecosystem, ebe a na - a-ewere ọrụ nkwado dị Ka ihe ndabere maka ọrụ nke ụdị atọ ndị ọzọ.
Ọrụ inye ihe
A makwaara ọrụ ndị a dị ka ngwaahịa gburugburu ebe obibi:
Ọrụ ọdịnala
Ka ọ na-erule n'afọ 2012, enwere mkparịta ụka banyere otu esi arụ ọrụ nke ọrụ gburugburu ebe obibi ọdịbendị, otu ihe mara mma nke ala, ihe nketa ọdịnala, ntụrụndụ n"èzí, na ihe ime mmụọ dị mkpa ịkọwa nwere ike ịdaba n-usoro ọrụ ecosystem. ndị na'otu maka ihe nlereanya ndị jikọtara nlezianya na ọrụ na ọdịdị na uru ọdịda. N'otu aka ahụ, enwere nkatọ dị mkpa banyere echiche nke ọrụ gburugburu ebe obibi ọdịbendị nke na-ewulite na arụmụka atọ:
The Common International Classification of Ecosystem Services (CICES) bụ atụmatụ nkewa mepụtara na usoro ndekọ ego (dị ka National counts wdg), iji zere ịgụta okpukpu abụọ nke Ọrụ Nkwado na ndị ọzọ Provisioning and Regulating Services.
Ọrụ nkwado
Ihe ndị a nwere ike ịbụ ihe na-enweghị isi na ọrụ nchịkwa na ngalaba ụfọdụ, mana gụnyere ọrụ dịka, ma ọ bụghị naanị, ịgba ọsọ nri, mmepụta mbụ, nhazi ala, inye ebe obibi. Ọrụ ndị a na-eme ka o kwe omume ka usoro okike gaa n'ihu na ịnye ọrụ dịka nri, nchịkwa idei mmiri, na ịdị ọcha mmiri. Slade et al. depụtara ọnọdụ ebe ọnụ ọgụgụ ka ukwuu nke ụdị ga-eme ka ọrụ gburugburu ebe obibi dịkwuo ukwuu
Mmekọrịta gburugburu ebe obibi
Mgbagwoju anya nke gburugburu ụwa na-ebute ndị ọkà mmụta sayensị ihe ịma aka ka ha na-agbalị ịghọta ka mmekọrịta dị n'etiti ihe ndị dị ndụ, usoro na gburugburu ha. Dị ka ọ na-emetụta gburugburu ebe obibi mmadụ, atụmatụ nyocha a tụrụ aro maka ọmụmụ nke ọrụ gburugburu ụlọ ọrụ gụnyere usoro ndị a:
N'oge na-adịbeghị anya, e mepụtara usoro iji melite ma mee ka nyocha nke ọrụ ESP dị mma site n'ịtụle mkpa dị iche iche dị nro n"ihe gbasara arụmọrụ na ụba ha. Akụkụ ndị dị otú ahụ na-enye ihe ngosi nke ka ụdị dị iche iche si emeghachi omume na mgbanwe na gburugburu ebe obibi (ya bụ ndị na-eri anụ, nnweta ihe onwunwe, ihu igwe) ma bara uru maka ịchọta ụdị ndị na-adịghị mkpa n'inye ọrụ gburugburu ebe obibi. Otú ọ dị, ihe ndọghachi azụ dị oke egwu bụ na usoro ahụ anaghị agụta mmetụta nke mmekọrịta, nke na-abụkarị ma mgbagwoju anya ma dị mkpa n'ịkwado gburugburu ebe obibi ma nwee ike ịgụnye ụdị ndị na-adịghị ngwa ngwa dị ka ihe mbụ.  N'agbanyeghị nke ahụ, ịtụle nhazi ọrụ nke gburugburu ebe obibi na ijikọta ya na ozi gbasara àgwà ụdị mmadụ n'otu n'otu nwere ike inyere anyị aka ịghọta nkwụsi ike nke gburugburu ebe obibi n'etiti mgbanwe gburugburu ebe obibi.
Echiche nke ihe efu
A na-akpọ echiche nke ihe efu nke gburugburu ebe obibi mgbe ụfọdụ dị ka ụgwọ ọrụ ma na'echiche na ihe karịrị otu ụdị na na - na Karịsịa, a na-akọwa ya site na otu ụdị na - na: ọ na na (na-eme ka arụmọrụ ya dịkwuo mma n'inye ọrụ mgbe a kwusiri ike na ọnọdụ iji nọgide na ibe ya na gburugburu ebe obibi. Otú ọ dị, ịdabere n'ụdị a na-akwụ ụgwọ dị otú ahụ na-etinyekwu nrụgide na gburugburu ebe obibi ma na-emekarị ka ọ nwee ike ịkpata ọgba aghara na-esote. Enwere ike ichikota echiche nke ihe efu dị ka "ụdị na-akwalite nkwụsi ike gburugburu ebe obibi"..
Echiche ọzọ na-eji ihe atụ nke rivets na nku ụgbọelu iji tụnyere mmetụta dị egwu nke ọnwụ nke ụdị ọ bụla ga-enwe na ọrụ nke gburugburu ebe obibi; a na'akpọ nke a mgbe ụfọdụ dị ka rivet popping. Ọ bụrụ na ọ bụ naanị otu ụdị na-apụ n'anya, ọnwụ nke arụmọrụ gburugburu ebe obibi n"ozuzu ya dị obere; Otú ọ dị, ọ bụrụgodị na ọtụtụ ụdị furu efu, usoro ahụ ga-ada nʼụzọ dị ukwuu dị ka ụgbọelu nke furu ọtụtụ rivets. Echiche ahụ na-eche na ụdị dị iche iche bụ ndị pụrụ iche na ọrụ ha nakwa na ikike ha ịkwụ ụgwọ maka ibe ha dị obere karịa na echiche nke redundancy. N'ihi ya, ọnwụ nke ụdị ọ bụla dị oke mkpa maka arụmọrụ nke gburugburu ebe obibi. Isi ihe dị iche bụ ọnụego nke ọnwụ nke ụdị na-emetụta ọrụ zuru oke nke gburugburu ebe obibi.
Mmetụta nke pọtụfoliyo
Nkọwa nke atọ, nke a maara dị ka mmetụta nke pọtụfoliyo, na-eji ụdị dị iche iche tụnyere ngwaahịa, ebe ụdị ọ bụla na'ebelata mgbanwe nke itinye ego, ma ọ bụ n'ọnọdụ a, ihe ize ndụ nke ọgba aghara nke ọrụ gburugburu ebe obibi. Nke a nwere njikọ na echiche nke nzaghachi dị iche iche ebe ọtụtụ ụdị ga-egosipụta nzeghachi omume dịgasị iche na nsogbu gburugburu ebe obibi. Mgbe a tụlere ha ọnụ, ha na-emepụta ọrụ na'ịkwado nke na - echekwa iguzosi ike n'ezi ihe nke ọrụ.
Ọtụtụ nnwale anwalewo echiche ndị a ma n'ọhịa ma na ụlọ nyocha. Na ECOTRON, ụlọ nyocha dị na UK ebe enwere ike ịme ọtụtụ ihe ndị na-eme ka ihe dị ndụ na ihe na ya dị ọcha, ọmụmụ ihe lekwasịrị anya na mmetụta nke earthworms na symbiotic bacteria na mgbọrọgwụ osisi. Nnyocha ndị a nke ụlọ nyocha yiri ka ha na-akwado echiche rivet. Otú ọ dị, nnyocha na ala ahịhịa na Cedar Creek Reserve na Minnesota na-akwado echiche nke redundancy, dị ka ọtụtụ ọmụmụ ihe ndị ọzọ.
Ọrụ ndị dị n'ụsọ oké osimiri na ndị na-ahụ maka gburugburu ebe obibi
Estuarine na gburugburu mmiri dị n'ụsọ oké osimiri bụ gburugburu ebe obibi mmiri. N'ịkọkọ, gburugburu ebe obibi ndị a na-arụ ọrụ anọ nke ọrụ gburugburu ebe obibi n'ụzọ dị iche iche: "ọrụ nchịkwa" gụnyere nhazi ihu igwe yana ọgwụgwọ mkpofu na nhazi ọrịa na mpaghara nchekwa. "Ọrụ inye" gụnyere ngwaahịa ọhịa, ngwaahịa mmiri, mmiri dị ọcha, akụrụngwa, biochemical na mkpụrụ ndụ ihe nketa. "Ọrụ omenala" nke gburugburu ebe obibi dị n'ụsọ oké osimiri gụnyere akụkụ mkpali, ntụrụndụ na njem nlegharị anya, sayensị na agụmakwụkwọ. "Ọrụ nkwado" nke gburugburu ebe obibi dị n'ụsọ oké osimiri gụnyere ịgba ígwè na-edozi ahụ, ebe obibi ndụ na usoro mmepụta ihe.
Ụsọ oke osimiri na mpaghara ha dị n'akụkụ na n'akụkụ oke osimiri bụ akụkụ dị mkpa nke gburugburu ebe obibi. Ngwakọta nke mmiri ọhụrụ na mmiri nnu (mmiri brackish) na estuaries na-enye ọtụtụ nri maka ndụ mmiri. Mmiri nnu, mangroves na osimiri na-akwadokwa ụdị osisi dị iche iche, anụmanụ na ụmụ ahụhụ dị mkpa maka usoro nri. Ọkwa dị elu nke ihe ndị dị ndụ dị iche iche na-emepụta ọkwa dị elu nke ọrụ ndu, nke dọtara ọrụ mmadụ ruo ọtụtụ puku afọ. Oke osimiri na-emepụtakwa ihe dị mkpa maka ihe ndị dị ndụ ga-ebi na ya, gụnyere estuaries, wetland, seagrass, coral reefs, and mangroves. Oke osimiri na-enye ebe obibi maka nnụnụ ndị na-akwaga mba ọzọ, nduru mmiri, anụ mamma nke mmiri na coral reefs..
Nchịkwa ihu igwe
Ma mkpokọta biotic na abiotic nke gburugburu ebe obibi mmiri na-ekere òkè na nhazi ihu igwe. Ha na-eme dị ka sponges mgbe ọ na-abịakwute gas na ikuku, na-ejigide nnukwu ọkwa nke CO2 na ndị ọzọ griin haus gas (methane na nitrous oxide). Osisi mmiri na-ejikwa CO2 maka ebumnuche photosynthesis ma nyere aka n'ibelata ikuku CO2. Oké osimiri na oké osimiri na-amịkọrọ okpomọkụ site na ikuku ma na-ekesa ya site na mmiri mmiri, na usoro ikuku, dị ka evaporation na ngosipụta nke ìhè na-enye ohere dị jụụ na ikpo ọkụ nke ikuku na-ekpo ọkụ. Okpomọkụ nke oke osimiri dị oke mkpa maka nhazi nke ikuku ikuku n'akụkụ ọ bụla nke ụwa: "na-enweghị oké osimiri, ụwa ga-ekpo ọkụ nke ukwuu n'oge ìhè ehihie na oyi na-atụ oyi, ma ọ bụrụ na ọ bụghị oyi, n'abalị".
Ọgwụgwọ mkpofu na nchịkwa ọrịa
Ọrụ ọzọ a na-enye site na gburugburu ebe obibi mmiri bụ ọgwụgwọ nke ihe mkpofu, si otú a na-enyere aka na nhazi nke ọrịa. Enwere ike ịgbanye ihe mkpofu ma mebie ya site na ibufe ihe ndị dị ndụ n'oké osimiri; A na-ewepụ ihe ndị na-emetọ ihe na gburugburu ebe obibi ma chekwaa, lie ma ọ bụ megharịa ya n'ime ihe ndị dị ndụ n'oké osimiri: "Mkpụrụ ndụ mmiri na-agbaji ihe mkpofu ahịhịa site na obodo microbial na-enyocha mmiri, belata / na-egbochi mmetụta nke eutrophication, ma na-akụda hydrocarbons na-egbu egbu n'ime ihe ndị bụ isi dị ka carbon.  dioxide, nitrogen, phosphorus, na mmiri". Eziokwu ahụ bụ na a na-eji mmiri buru ibu na-ekpofu ihe mkpofu ma na-ebugharị na mmiri mmiri na-eduga na nhazi nke ọrịa na ibelata nsị na nri mmiri.
Ebe ndị na-egbochi
Usoro okike dị n'ụsọ oké osimiri na nke dị na mmiri na-arụ ọrụ dị ka ebe mgbochi megide ihe ize ndụ okpomọkụ na nsogbu gburugburu ebe obibi, dị Ka idei mmiri, oké ifufe, ebili mmiri nke ezuzo na oké mmiri ozuzo. Ọrụ ha na-arụ bụ "[na-amịkọrọ] akụkụ nke mmetụta ahụ ma si otú a [belata] mmetụta ya n'ala". Ala mmiri (nke gụnyere mmiri nnu, mmiri mmiri na-atọ ụtọ, ...) na ahịhịa ọ na'okpuru ala na osisi, mgbọrọgwụ, wdg. Na-ejigide mmiri buru ibu (mmiri elu, snow, ruwan ozuzo, Mmiri dị n'ime ala) wee jiri nwayọọ nwayọọ wepụ ha azụ, na na -ebelata ohere nke idei mmiri. Oké ọhịa mangrove na-echebe ụsọ mmiri site na mbuze mmiri ma ọ bụ mbufe mmiri; usoro a mụrụ mgbe oké ifufe nke 1999 dakwasịrị India. Obodo nta ndị e ji ọhịa mangrove gbaa gburugburu nwere obere mmebi karịa obodo nta nta ndi ozo nke mangroves na-echebe.
Ọrụ inye ihe
Ọrụ inye ihe na-agụnye "ngwaahịa niile e nwetara site na gburugburu ebe obibi".
Ngwaahịa ọhịa
Oké ọhịa na-emepụta ụdị osisi dị ukwuu na ụdị dịgasị iche iche, gụnyere osisi gbara gburugburu, osisi a sawara, akụkụ, na osisi injinia, dịka, cross-laminated, yana pulp na akwụkwọ. E wezụga mmepụta nke osisi, ọrụ ọhịa nwekwara ike ịkpata ngwaahịa ndị na-agafe obere nhazi, dị ka osisi ọkụ, icheku ọkụ na osisi gbara gburugburu eji n'ụdị a na'enweghị nhazi. Mmepụta zuru ụwa ọnụ na ahia nke nnukwu ngwaahịa osisi niile dekọrọ uru ha kachasị elu na 2018. Mmepụta, mbubata na mbupụ nke osisi gburugburu, osisi a kwụsịrị, akụkụ osisi, pulp osisi. N'afọ 2018, uto na mmepụta nke ndị isi na-emepụta osisi sitere na otu pasent (ogwe osisi) ruo pasent ise (ụlọ ọrụ). Uto kachasị ngwa ngwa mere na mpaghara Asia-Pacific, Northern America na Europe, ma eleghị anya n'ihi ọganihu akụ na ụba dị mma na ebe ndị a.
Oké ọhịa na-enyekwa ngwaahịa ọhịa ndị na'abụghị osisi, gụnyere nri, ahịhịa na ọgwụ, na nri ọhịa.N'ụwa niile, ihe dị ka otu ijeri mmadụ na-adabere n'ụzọ ụfọdụ na nri ọhịa dịka anụ ọhịa, ụmụ ahụhụ a na'iri eri, ngwaahịa osisi a nụrụ eri eri na azụ, nke na - mgbe niile nwere ọkwa dị elu nke micronutrients. Uru nke nri ọhịa dị ka ihe na-edozi ahụ anaghị ejedebe na mba ndị na'etiti na ndị dị ala; ihe karịrị nde mmadụ otu narị na European Union (EU) na -eri nri anụ ọhịa mgbe niile. Ihe dị ka ijeri mmadụ 2.ụọnna nde anọ 'ime obodo na ime obodo jiri ike sitere na osisi maka isi nri.
Ngwaahịa mmírí
Usoro okike nke mmiri na-enye ndị mmadụ: nri mmiri nke ọhịa na nke a kụrụ akụ, mmiri dị ọcha, eriri na mmanụ na ihe onwunwe nke kemịkal na mkpụrụ ndụ ihe nketa.
Ụmụ mmadụ na-eri ọtụtụ ngwaahịa sitere n'oké osimiri, ma ọ bụ dị ka ngwaahịa na'ụzọ na na ya maọbụ maka iji ya na ngalaba ndị ọzọ: "Ihe karịrị otu ijeri mmadụ n"ụwa niile, ọ bụkwa otu ụzọ n "ụzọ isii nke ndị bi n-ụwa, dabere na azụ dị Ka isi iyi ha nke protein anụmanụ. N'afọ 2000, azụ azụ n'oké osimiri na n"ụsọ oké osimiri mejupụtara pasent iri na abụọ nke mmepụta nri ụwa. Azụ na ihe ndị ọzọ a na-eri n'oké osimiri bụ azụ, azụ shellfish, roe na seaweeds bụ maka ndị bi n"ụsọ oké osimiri ihe bụ isi nke nri ọdịbendị, ụkpụrụ na omenala obodo. Ihe atụ dị oke mkpa ga-abụ sushi, nri mba nke Japan, nke nwere ọtụtụ ụdị azụ na ahịhịa mmiri dị iche iche.
Mmiri dị ọcha
A na-akpọ akụkụ mmiri ndị na-etinyeghị oke na nnu dị ka ahụ 'mmiri ọhụrụ'. Mmiri dị ọcha nwere ike na-agafe n'ọdọ mmiri, osimiri na iyi, dịka ole na ole; mana a na-ahụ ya nke ọma na steeti oyi kpọnwụrụ ma ọ bụ dị ka mmiri ala ma ọ bụ lie ya n'ime ala. Mmiri dị ọcha abụghị naanị ihe dị mkpa maka ndụ mmadụ, kamakwa maka nlanarị nke ụdị anụmanụ niile dị adị, osisi.
Ihe ndi eji emepụta ihe
Ihe ndị e kere eke n'ime mmiri na-enye anyị ihe ndị dị mkpa maka imepụta uwe, ihe owuwu (lime e wepụtara na coral reefs), ihe ịchọ mma na ihe eji eme ihe (luffas, nka na ọla): "Akpụkpọ anụ na'oké osimiri maka uweojii, gas maka mmepụta ike, lime (nke e nwetara na Coral Reefes) maka iwu ụlọ, na osisi mangroves na oké ọhịa ndị ọzọ maka ebe mgbaba bụ ụfọdụ n" ndị a maara nke ihe dị n-ahụkarị nke mmiri. A na-ejikwa ihe ndị dị n'ime mmiri eme ihe maka ihe na'ụzọ na na ya, dị ka mkpokoro na coral n"ihe ịchọ mma. Ụmụ mmadụ ekwuola maka usoro dị n'ime gburugburu mmiri maka mmepụta nke ike na-agbanwe agbanwe: iji ike nke ebili mmiri ma ọ bụ ike ebale mmiri dị ka isi iyi nke ume maka ike turbine, dịka ọmụmaatụ. A na-eji oké osimiri na oké Osimiri eme ihe dị ka ebe maka mmanụ na gas na mmiri, ugbo ifufe n'ụsọ oké mmiri.
Ihe onwunwe nke kemịkal na mkpụrụ ndụ ihe nketa
Akụrụngwa biochemical bụ ogige ndị a na-enweta site na ihe ndị dị n'ime mmiri maka iji ọgwụ, ọgwụ, ihe ịchọ mma, na ihe ndị ọzọ na-emepụta ihe ndị dị ndụ. Akụ mkpụrụ ndụ ihe nketa bụ ozi mkpụrụ ndụ ihe nketa dị n'ime ihe ndị dị n'ime mmiri nke a ga-emesị jiri mee ihe maka ịzụ ụmụ anụmanụ na ihe ọkụkụ na maka ọganihu nkà na ụzụ na mpaghara ndu. A na-ewepụta akụrụngwa ndị a ozugbo site n'anụ ahụ - dị ka mmanụ azụ dị ka isi iyi nke omega3 - ma ọ bụ jiri ya mee ihe atụ maka ngwaahịa mmadụ mere ọhụrụ: "dị ka iwu teknụzụ fiber optics dabere na njirimara nke sponges. ... Tụnyere ngwaahịa ụwa, ngwaahịa ndị sitere n'oké osimiri na-enwekarị mmetụta bioactive karị, ma eleghị anya n'ihi eziokwu ahụ bụ na ihe ndị dị ndụ n'oké osimiri aghaghị ịnọgide na-enwe ike ha n'agbanyeghị na a na-agbaze ya na mmiri oké osimiri gbara ya gburugburu.".
Ọrụ ọdịnala
Ọrụ ọdịnala na-emetụta ụwa na'enweghị ihe onwunwe, ebe ọ bụ na ha na - uru ntụrụndụ, ịma mma, nghọta na ọrụ ime mmụọ, nke a na na
Ntụrụndụ na njem nleta
Egwuregwu mmiri na-ewu ewu n'etiti ndị bi n"ụsọ oké osimiri: ịnya ụgbọ mmiri, ịkwọ ụgbọ ala, ikiri whale, ịgba kayak, ịkụ azụ ntụrụndụ ... ọtụtụ ndị njem nleta na'ebe ezumike dị nso nʼoké osimiri ma ọ bụ osimiri iji nwee ike ịnwale ihe omume ndị a, ma zuo ike n'"akụkụ mmiri. United Nations Sustainable Development Goal 14 nwekwara ebumnuche iji bulie ojiji nke ọrụ gburugburu ebe obibi maka njem nleta na-adịgide adịgide karịsịa na Small Island Developing States. thumb|Ụsọ mmiri dị n'ebe ntụrụndụ.
Sayensị na agụmakwụkwọ
Enwere ike ịmụta ọtụtụ ihe site na usoro mmiri, gburugburu na ihe ndị dị ndụ - nke enwere ike itinye n'ọrụ n'ime omume anyị kwa ụbọchị na n'ime ngalaba sayensị. Ọ bụ ezie na a ka mara ọtụtụ ihe banyere ụwa oké osimiri: "site n'ụzọ pụrụ iche na mgbagwoju anya nke gburugburu mmiri na otú o si emetụta ya site na nnukwu akpịrịkpa mbara igwe, oge nkwụsị oge, na mmetụta nchịkọta.
Ọrụ nkwado
Ọrụ nkwado bụ ọrụ ndị na-enye ohere maka ọrụ gburugburu ebe obibi ndị ọzọ ka ha nọrọ. Ha nwere mmetụta na-apụtaghị ìhè na ụmụ mmadụ nke na'ime ogologo oge. Enwere ike iwere ọtụtụ ọrụ dị ka ndị na-akwado ọrụ na nhazi / ọdịbendị / ọrụ inye.
Njem nke ihe oriri
Nchịkọta nri bụ mmegharị nke ihe oriri site na gburugburu ebe obibi site n'usoro ndụ na abiotic. Oké osimiri bụ nnukwu ọdọ mmiri nchekwa maka ihe ndị a na-edozi ahụ, dị ka carbon, nitrogen na phosphorus. Ihe ndị na-edozi ahụ na'ime ihe ndị dị n'ụgbọ mmiri na na - na: ihe na A na-emegharị ihe oriri site na ndụ nke ihe ndị dị ndụ ka ha na'ọnwụ ma na na -ere ure, na "Ọrụ nke usoro nri na-edozi ahụ na'ikpeazụ na - emetụta ọrụ ndị ọzọ niile dị ndụ dịka ihe niile na ya chọrọ ihe na na ahụ mgbe niile iji dịrị ndụ".
Ebe obibi ndị a na-ahụ maka ihe ndị dị ndụ
A na-akọwa ebe obibi ndị a na'etiti ihe ndị dị ndụ dị ka ebe ndị ihe dị n'ime mmiri na ndị ọzọ. Ọ dịghị mkpa ka ndị a gbanwee naanị maka ebumnuche nke ije ozi dị ka ebe obibi, mana ha na-aghọ ebe ndụ ka ha nọ na'okike. Dịka ọmụmaatụ, coral reefs na mangrove forests bụ ebe obibi nke ọtụtụ ụdị azụ, seaweed na shellfish... Mkpa ebe obibi ndị a bụ na ha na-enye ohere maka mmekọrịta dị n'etiti ụdị dị iche iche, na'inyere aka n"inye ngwaahịa na ọrụ ụgbọ mmiri. Ha dịkwa ezigbo mkpa maka uto n'oge mmalite nke ụdị mmiri (ịzụlite na oghere bursary), ebe ha na-eje ozi dị ka isi nri na dị iche iche pụọ na ndị na'anya. thumb|Coral na ihe ndị ọzọ dị ndụ na-eje ozi dị ka ebe obibi maka ọtụtụ ụdị mmiri.
Mmepụta mbụ
Mmepụta mbụ na-ezo aka na mmepụta nke ihe ndị dị ndụ, ya bụ, ike a na'ime kemịkal, site na usoro ndị dịka photosynthesis na chemosynchesis. Ihe ndị sitere n'okike nke ndị na-emepụta ihe bụ isi na ya bụ ihe ndabere nke eriri nri niile. Ọzọkwa, ọ na-emepụta oxygen (O2), molekụl dị mkpa iji kwado ụmụ anụmanụ na ụmụ mmadụ. Na nkezi, mmadụ na-eri ihe dị ka lita 550 nke oxygen kwa ụbọchị, ebe osisi na'emepụta lita 1.5 nke ikuku oxygen na gram 10 nke uto.
Ọnọdụ akụ na ụba
thumb|Ọdọ mmiri na-adịgide adịgide n'obodo ukwu dị nso n"ụlọ na Scotland. Nchịkọta na nhicha nke mmiri na mmiri mkpofu site na ahịhịa okike bụ ụdị ọrụ gburugburu ebe obibi. Enwere ajụjụ gbasara ụkpụrụ gburugburu ebe obibi na akụ na ụba nke ọrụ gburugburu ụwa. Ụfọdụ ndị mmadụ nwere ike ọ gaghị ama banyere gburugburu ebe obibi n'ozuzu ya na njikọ mmadụ na gburugburu ihe okike, nke nwere anya kpatara echiche na-ezighi ezi. Ọ bụ ezie na mmata banyere gburugburu ebe obibi na-akawanye mma n'ụwa anyị nke oge a, a ka na'aghọtaghị isi obodo gburugburu ụlọ na ọwa ya, egwu na na - na, anyị na Ọtụtụ mgbalị iji mee ka ndị na-eme mkpebi mara banyere ihe na uru dị ugbu a na ọdịnihu ugbu nga gụnyere ịhazi na ịsụgharị ihe ọmụma sayensị na akụ na ụba, nke na'akọwapụta nsonaazụ nke nhọrọ anyị na mpaghara mmetụta yiri ya na ahụike mmadụ. Otu akụkụ siri ike nke usoro a bụ na ịkọwa ozi gburugburu ebe obibi anakọtara site n'otu oge-oge apụtaghị na enwere ike itinye ya n"ọrụ na nke ọzọ; ịghọta usoro gburugburu ụlọ ọrụ gburugburu ihe dị mkpa nʼinyere mkpebi akụ na ụba aka. Ihe ndị na-atụle ihe dị ka enweghị ike dochie anya ọrụ ma ọ bụ ọrụ ndị a na'ime ya nwekwara ike ịnye uru akụ na ụba nke mere na iru ihe mgbaru ọsọ ga-akawanye mma.
Ọnụ ọgụgụ akụ na ụba nke ọrụ gburugburu ebe obibi na-agụnyekwa nkwurịta okwu na ozi mmekọrịta mmadụ na ibe ya, ebe ndị ka na na'ihe ịma aka ma bụrụ ihe ọtụtụ ndị na - nchọpụta na ya na. N'ozuzu, echiche ahụ bụ na ọ bụ ezie na ndị mmadụ na-eme mkpebi maka ihe ọ bụla dịgasị iche iche, ọnọdụ na'ihi na ha na na - na: Ụzọ isii dị mkpa maka ịba uru maka ọrụ gburugburu ebe obibi n'okwu ego bụ:
Nnyocha ndị ọgbọ nyochara nke e bipụtara na 1997 mere atụmatụ na uru nke ọrụ gburugburu ebe obibi ụwa na isi obodo sitere n'okike dị n"etiti puku ijeri dọla ịrị na isii na ịrị ise na anọ kwa afọ, na nkezi nke puku nde dọla ịrị atọ na atọ kwa afọ. Otú ọ dị, Salles (2011) gosipụtara 'Ngụkọta uru nke ụdị dị iche iche enweghị njedebe, yabụ inwe arụmụka banyere ihe bụ ngụcha uru okike bụ n'ezie ihe na-enweghị isi n"ihi na anyị enweghị ike ibi ndụ na ya'.
Ka ọ na-erule n'afọ 2012, ọtụtụ ụlọ ọrụ amaghị nke ọma banyere oke ịdabere na ha na mmetụta ha nwere na gburugburu ebe obibi na ihe ndị nwere ike ịpụta. N'otu aka ahụ, usoro nchịkwa gburugburu ebe obibi na ngwaọrụ nchedo gburugburuebe obibi dị mma iji dozie nsogbu "ọdịnala" nke mmetọ na ojiji nke ihe onwunwe. Ọtụtụ na-elekwasị anya na mmetụta gburugburu ebe obibi, ọ bụghị ịdabere. Ọtụtụ ngwaọrụ na usoro nwere ike inyere uru nke ngalaba onwe aka ma nyochaa ọrụ gburugburu ebe obibi anyị, gụnyere 2008 Corporate Ecosystem Services Review, Artificial Intelligence for Environment & Sustainability (ARIES) oru ngo site na 2007, Natural Value Initiative (2012) na InVEST (Integrated Valuation of Ecoystem Service & Tradeoffs, 2012)
Ụgwọ a na-akwụ
Ịkwụ ụgwọ maka ọrụ gburugburu ebe obibi nke a maara dịka Payment for Ecosystem service (PES), nke a makwaara dị ka ịkwụ ụgwọ maka ọrụ gburugburu ebe obibi (ma ọ bụ uru), bụ ihe mkpali enyere ndị ọrụ ugbo ma ọ bụ ndị nwe ala n'ọnọdụ maka ijikwa ala ha iji nye ụfọdụ ụdị ọrụ gburugburu ebe obibi. A kọwawo ha dị ka "usoro doro anya maka inyekwu ọrụ gburugburu ebe obibi site na ịkwụ ụgwọ ndị na-enye afọ ofufo." Mmemme ndị a na-akwalite ichekwa akụ ndị sitere n'okike n'ahịa.
A tụlekwara PES dị ka ngwá ọrụ maka mmepe ime obodo. Na 2007, World Bank wepụtara akwụkwọ na-akọwa ebe PES na mmepe. Mana njikọ dị n'etiti gburugburu ebe obibi na mmepe ka amatala n'ihu ọha ogologo oge tupu ya na Nzukọ 1972 Stockholm na gburugburu ebe obibi mmadụ wee mechaa kwughachi ya site na Rio Conference on Environment and Development. N'agbanyeghị, ọ dị mkpa iburu n'uche na anaghị emepụta mmemme PES ka ọ bụrụ atụmatụ ibelata ịda ogbenye, n'agbanyeghị na ha nwere ike itinye usoro mmepe.
Ụfọdụ ememe PES gụnyere nkwekọrịta n'etiti ndị na-azụ ahịa ọrụ gburugburu ebe obibi na ndị na-eweta ọrụ ndị a. N'agbanyeghị, ọtụtụ n'ime mmemme PES bụ ndị gọọmentị na-akwado ma na-etinye aka n'etiti, dị ka otu ndị na-abụghị gọọmentị. Ndị otu na-enye ọrụ gburugburu ebe obibi na-ejide ikike ihe onwunwe karịa mma gburugburu ebe obibi nke na-enye ndị na-achọ ihe nkwụghachi ụgwọ. N'ihe gbasara nkwekọrịta nke onwe, ndị na-erite uru na ọrụ gburugburu ebe obibi dị njikere ịkwụ ụgwọ nke a pụrụ ịtụ anya na ọ ga-adị ala karịa uru ọdịmma ha n'ihi ọrụ ndị ahụ. Enwere ike ịtụ anya na ndị na-enye ọrụ gburugburu ebe obibi dị njikere ịnakwere ugwo nke karịrị ọnụ ahịa ịnye ọrụ ahụ.
Nchịkwa na iwu
Ọ bụ ezie na ọnụahịa ego na-aga n'ihu n"ihe gbasara ọnụ ahịa nke ọrụ gburugburu ebe obibi, ihe ịma aka na mmejuputa iwu na njikwa dị ịrịba ama ma dị ukwuu. Nchịkwa nke ihe onwunwe ndị a na-ahụkarị abụwo isiokwu nke ịchụso agụmakwụkwọ sara mbara.   Site n'ịkọwa nsogbu na ịchọta ngwọta ndị a pụrụ itinye n"ọrụ nʼụzọ bara uru na nke na-adịgide adịgide, enwere ọtụtụ ihe ị ga-emeri. N'ịtụle nhọrọ ga-ejikọta mkpa mmadụ dị ugbu a na nke gafere n'ọdịnihu, ndị na-eme mkpebi ga na'ọrụ ugboro ugboro site na ozi ziri ezi ma ezughi oke. A na-elekarị iwu ndị dị ugbu a anya dị ka ndị na'ezughị ezu ebe ọ bụ na ha na ndị metụtara ụkpụrụ ahụike mmadụ nke na na ya na ụzọ dị mkpa iji chebe ahụ ike na ọrụ gburugburu ebe obibi. N'afọ 2000, iji melite ozi dịnụ, a tụwo aro mmejuputa usoro ọrụ gburugburu ebe obibi (ESF), nke na-ejikọta akụkụ nke biophysical na nke mmekọrịta mmadụ na ibe ya nke ichebe gburugburu ma mee ya iji duzie ụlọ ọrụ site na ozi na okwu dị iche iche, na'inyere aka iduzi nhọrọ atụmatụ.
Ka ọ na-erule n'afọ 2005, a na'ewere mbọ nchịkwa mpaghara na mpaghara dị ka ọrụ dị iche iche dị mma maka ọrụ dịka mmịpụta ihe ọkụkụ ma ọ bụ ihe onwunwe dị egwu dị na mmiri. Ụzọ ọzọ nke na-ewu ewu n'oge afọ 1990 bụ ahịa nke nchedo ọrụ gburugburu ebe obibi. Ịkwụ ụgwọ na ịzụ ahịa nke ọrụ bụ ihe ngwọta na-apụta n'ụwa niile ebe mmadụ nwere ike inweta ego maka ọrụ dịka ịkwado nchedo nke isi mmalite carbon ma ọ bụ iweghachi ndị na'ọrụ gburugburu ebe obibi. N'ọnọdụ ụfọdụ, e guzobere ụlọ akụ maka ijikwa ego dị otú ahụ na ụlọ ọrụ nchekwa emeela ka ọha na eze mara na mgbanwe ngwaahịa, na-akọwa njikọ na mgbalị akụ na ụba na ohere maka ịmekọrịta na nghọta mmekọrịta mmadụ na ibe ya. Otú ọ dị, ihe dị mkpa maka mmejuputa iwu bụ ikike ala akọwapụtara nke ọma, nke na-adịghịkarị n'ọtụtụ mba na - emepe. Karịsịa, ọtụtụ mba ndị na-emepe emepe nke nwere oke ọhịa na ndị a na'egbubi ọhịa nwere esemokwu n'etiti ndị dị iche iche na mpaghara ọhịa. Na mgbakwunye, nchegbu maka azụmahịa zuru ụwa ọnụ dị otú ahụ gụnyere ịkwụ ụgwọ na-ekwekọghị ekwekọrịta maka ọrụ ma ọ bụ ihe onwunwe a chụrụ n'àjà n"ebe ndị ọzọ na akwụkwọ ikike na'ụzọ na na -ezighi ezi maka iji ya eme ihe nʼụzọ rụrụ arụ. Ka ọ na-erule n'afọ 2001, ụzọ ọzọ lekwasịrị anya n"ichebe ebe ndị dị iche iche dị ndụ. Nkwado na nchekwa nke ọtụtụ ọrụ gburugburu ebe obibi na-agbaso ebumnuche nchedo ọdịnala (ya bụ, ụdị dị iche iche) emeela ka a tụọ aro njikọta nke ebumnarị iji bulie ihe ịga nke ọma ha. Nke a nwere ike ịbụ atụmatụ karịsịa mgbe ị na-eji netwọk ndị na'ọrụ na - na: ọ na na
Dịka ọmụmaatụ, ka ọ na-erule afọ 2013, enwere mmasị na ọnụahịa nke ọrụ gburugburu ebe obibi nke mmepụta na mweghachi shellfish nyere. Ụdị isi ihe, dị ala na usoro nri, azụ shellfish bivalve dị ka oysters na-akwado obodo dị mgbagwoju anya nke ụdị site na ịrụ ọtụtụ ọrụ dị mkpa maka ụdị dị iche iche gbara ha gburugburu. A na-enwekwu nkwenye na ụfọdụ ụdị azụ shellfish nwere ike imetụta ma ọ bụ chịkwaa ọtụtụ usoro gburugburu ebe obibi; nke ukwuu nke na a na'ime ha na ndepụta nke "ndị injinia gburugburu ihe ndị dị ndụ" nke gbanwere gburugburu ha n'ụzọ anụ ahụ, nke ndụ maọbụ nke kemịkal na gburugburu n"ụzọ na - na Ọtụtụ n'ime ọrụ na usoro gburugburu ebe obibi nke shellfish rụrụ ma ọ bụ metụtara na-enye aka na ọdịmma mmadụ site n"inye ọtụtụ ọrụ gburugburu ụlọ ọrụ bara uru ka oge na'ịgbanye ihe ndị dị nro na ihe nwere ike ibelata nsogbu mmiri site na ịchịkwa ihe oriri karịrị akarị na mmiri. Ka ọ na-erule n'afọ 2018, emeghị ka echiche nke ọrụ gburugburu ebe obibi n"ụzọ kwesịrị ekwesị n "n'ime iwu mba ụwa na mpaghara".
Mgbanwe nke gburugburu ebe obibi (EbA)
Mgbanwe nke gburugburu ebe obibi ma ọ bụ EbA bụ atụmatụ maka mmepe obodo na njikwa gburugburu Ebe obibi nke na-achọ iji usoro ọrụ gburugburu ụlọ iji nyere obodo aka ime mgbanwe ihu igwe. Nkwekọrịta na Biological Diversity na-akọwa ya dị ka "iji ụdị dị iche iche na ọrụ gburugburu ebe obibi enyere ndị mmadụ aka ime mgbanwe maka mmetụta ọjọọ nke mgbanwe ihu igwe", nke gụnyere iji "nchịkwa na'ụzọ na na ya, nchekwa na mweghachi nke gburugburu ụlọ, dịka akụkụ nke usoro mgbanwe zuru oke nke na - na a na
N'afọ 2001, Millennium Ecosystem Assessment kwupụtara na mmetụta ụmụ mmadụ na ụwa okike na-abawanye na ọkwa a na'ahụtụbeghị mbụ, nakwa na mmebi nke gburugburu ebe obibi nke mbara ala ga-aghọ nnukwu ihe mgbochi iji mezuo Millenniam Development Goals. N'ịghọta eziokwu a, Ecosystem-Based Adaptation chọrọ iji mweghachi nke gburugburu ebe obibi dị ka ihe na-agafe agafe iji melite ogo ndụ na obodo ndị na'inwe mmetụta nke mgbanwe ihu igwe. N'ụzọ doro anya, ọ gụnyere iweghachi usoro okike dị otú ahụ nke na-enye nri na mmiri na nchebe pụọ na oké ifufe na idei mmiri. Ntinye aka EbA jikọtara ihe ndị dị na mbelata mgbanwe ihu igwe na ime mgbanwe maka okpomọkụ ụwa iji nyere aka dozie mkpa obodo ugbu a na nke ọdịnihu.
Mkpebi mgbanwe nke iji ala eme ihe
Mkpebi ọrụ gburugburu ebe obibi chọrọ ime nhọrọ dị mgbagwoju anya na njikọ nke gburugburu ụlọ ọrụ, teknụzụ, ọha mmadụ, na akụ na ụba. Usoro nke ime mkpebi ọrụ gburugburu ebe obibi ga-atụle mmekọrịta nke ọtụtụ ụdị ozi, sọpụrụ echiche niile nke ndị metụtara, gụnyere ụlọ ọrụ na-achịkwa, ndị na'akwado atụmatụ, Ndị na -eme mkpebi, ụmụ amaala, NGO, ma tụọ mmetụta na akụkụ anọ niile dị na nkwonkwo. Mkpebi ndị a na-abụkarị nke oghere, mgbe niile nwere ọtụtụ ebumnuche, ma dabere na data a maghị ama, ụdị, na atụmatụ. Ọtụtụ mgbe ọ bụ njikọta nke sayensị kachasị mma jikọtara ya na ụkpụrụ ndị metụtara ya, atụmatụ na echiche ndị na-akpali usoro ahụ.
Akụkọ ihe mere eme
Ọ bụ ezie na echiche nke ịdabere na gburugburu ebe obibi nke ụwa ruru mmalite nke ịdị adị nke Homo sapiens, okwu ahụ bụ 'isi obodo okike' bụ nke mbụ E. F. Schumacher chepụtara na 1973 n'akwụkwọ ya Small is Beautiful. Nkwado nke otu usoro okike nwere ike isi nye ụmụ mmadụ ọrụ dị mgbagwoju anya laghachiri ma ọ dịkarịa ala na Plato (ihe dị ka 400 BC) onye ghọtara na mgbukpọ ọhịa nwere ikike iduga na mbuze ala yana ịcha isi iyi. Echiche nke oge a nke ọrụ gburugburu ebe obibi nwere ike ịmalite mgbe Marsh mara na 1864 echiche ahụ bụ na akụ na ụba ụwa enweghị njedebe site n'ịkọwa mgbanwe na ala na-eme nri na Mediterenian. Ọ bụghị ruo na ngwụcha afọ 1940 ka ndị edemede atọ bụ Henry Fairfield Osborn, Jr, William Vogt, na Aldo Leopold kwalitere mmata nke ịdabere na gburugburu.
N'afọ 1956, Paul Sears dọtara uche na ọrụ dị oke mkpa nke gburugburu ebe obibi na nhazi ihe mkpofu na imegharị ihe oriri. N'afọ 1970, Paul Ehrlich na Rosa Weigert lekwasịrị anya na "usoro gburugburu ebe obibi" n'akwụkwọ nkuzi sayensị gburugburu ha na ""ihe egwu kachasị aghụghọ na nke dị ize ndụ maka ịdị adị mmadụ ... mbibi nwere ike ime, site na ọrụ mmadụ n"onwe ya, nke usoro gburugburu ụlọ nke ịdị ndụ nke ụdị mmadụ dabere na ya".
E webatara okwu ahụ bụ "ọrụ gburugburu ebe obibi" na akụkọ 1970 nke Study of Critical Environmental Problems, nke depụtara ọrụ gụnyere mmịpụta ụmụ ahụhụ, ịkụ azụ, nchịkwa ihu igwe na nchịcha idei mmiri. N'ime afọ ndị sochirinụ, e ji okwu ahụ dị iche iche mee ihe, mana n'ikpeazụ 'ọrụ gburugburu ebe obibi' ghọrọ ọkọlọtọ na akwụkwọ sayensị.
Echiche ọrụ gburugburu ebe obibi anọgidewo na-agbasawanye ma na'etiti ebumnuche mmekọrịta ọha na eze na akụ na ụba na nchedo, nke a na -atụle n'okpuru ebe a. Akụkọ ihe mere eme nke echiche na okwu nke ọrụ gburugburu ebe obibi site na 1997, enwere ike ịchọta ya n'akwụkwọ Daily "Nature's Services: Societal Dependence on Natural Ecosystems".
Ọ bụ ezie na nkọwa mbụ nke Gretchen Daily mere ka ọdịiche dị n'etiti ngwaahịa gburugburu ebe obibi na ọrụ gburugburuebe obibi, Robert Costanza na ndị ọrụ ibe ya mechara rụọ ọrụ na nke Millennium Ecosystem Assessment jikọtara ihe ndị a niile dị ka ọrụ ecosystem.
Ọmụmaatụ
Ihe atụ ndị na-esonụ na'ihe atụ na - mmekọrịta dị n'etiti ụmụ mmadụ na gburugburu ebe obibi site na ọrụ ndị sitere na ha:
Edensibia
<references group="" responsive="0">
Njikọ mpụga
Òtù:Pages with unreviewed translations
Yasmine Chouikh
Ndụ
A mụrụ Yasmine Chouikh na 1982 na Algiers, nwa nwanyị nke onye nduzi ihe nkiri na onye edemede Yamina Bachir na onye na-eme ihe nkiri na-eduzi Mohamed Chouikh. Ọ gụsịrị akwụkwọ na nkà mmụta akparamàgwà mmadụ na agụmakwụkwọ. Ọ bụ onye nduzi nka nke Taghit International Short Film Festival.
Ebensidee
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Adeku
Ndị a bụ aha nke ihe odide na Pokémon franchise, gụnyere egwuregwu, usoro anime na usoro manga. Ihe odide nwere ike ịpụta n'ọtụtụ usoro, mgbe ụfọdụ n'otu ọrụ ahụ (dịka. Giovanni) na mgbe ụfọdụ n'ọrụ dị iche iche (dịka. [Ihe e dere n'ala ala peeji]
<i id="mwSg">Ihe</i> niile na-ezo a <i id="mwRA">ka</i> na "egwuregwu vidio" n'ozuzu ha na-ezo ka <i id="mwEw">Pokémon Red</i>, Green, Blue, <i id="mwOQ">Y</i> ellow, Gold, Silver, Crystal, Ruby, Sapphire, <i id="mwIQ">Colosseum</i> , <i id="mwIw">FireRed</i> , LeafGreen, Emerald, <i id="mwKA">XD</i> : Gale of Darkness, Diamond, <i id="mwKw">Pearl</i> , Platinum, HeartGold, <i id="mwMA">SoulSilver</i> , Black, White, Black, 2, <i id="mwNg">White 2</i> , X, Y, Omega <i id="mwHg">Ruby</i> , Alpha <i id="mwHw">Sapphire</i>. Sun, <i id="mwQQ">Ultra Sun</i>, <i id="mwQg">Ultra Moon</i> , Let's Go, Pchu, Eevee, Shield, <i id="mwSw">Violet</i> Scarlet.
Hibiscus
Hibiscus bụ ụdị osisi na-agbasa okooko n'ezinụlọ mallow, Malvaceae. Ụdị ahụ buru ibu, na-agụnye ọtụtụ narị ụdị ndị na-etoputa na mpaghara okpomọkụ, mpaghara okpomanya na mpaghara okirikiri n'ụwa niile. A maara ụdị ndị otu ahụ maka nnukwu okooko osisi ha na-egbuke egbuke ma a na-akpọkarị ụdị ndị ahụ "hibiscus", ma ọ bụ nke a na-amaghị nke ọma dị ka rose mallow. Aha ndị ọzọ e ji mara ya gụnyere hibiscus siri ike, rose nke sharon, na hibiscus nke okpomọkụ.
Ụdị ahụ gụnyere ma osisi na-eto eto na nke na-eto n'afọ, yana obere osisi nwere ụdị dị iche iche. Aha a sitere na aha Grik ἰβίσκος (ibískos) nke Pedanius Dioscorides nyere Althaea officinalis (c. 40 - 90 AD).
A na-akụ ọtụtụ ụdị dị iche iche dị ka osisi ịchọ mma, ọkachasị Hibiscus syriacus na Hibiscus rosa-sinensis.
Sam Gilliam
thumb|Sam Gilliam speaking, 2018 Sam Gilliam (/ˈɡɪliəm/ GHIL-ee-əm; amụrụ na úbọchị irí atọ n'ọnwa Nọvemba, 1933) bụ ónyé Africa-America na-ese ihe na-acha anụnụ anụnụ na onye na-ese egwu. Gilliam na Washington Color School nwèrè njikọ, otu ndị na-ese ihe na mpaghara Washington, DC nke mepụtara ụdị nka na-enweghị atụ site na eserese na 1950s na 1960s. A kọwakwara ọrụ ya dị ka nke abstract expressionism na lyrical abstraction. Ọ na-arụ ọrụ na ákwà a gbatịrị agbatị, nkè a na-ekpuchi ma na-ekpu, ma na-agbakwunye ihe 3D. A maara ya dị ka onye na-ese ihe mbụ na-ewebata echiche nke ákwà a na-ese n'elu ákwà na-enweghị ihe ndina n'ihe dị ka 1965. Nke a bụ nnukwu onyinye nye ụlọ akwụkwọ Color Field.
Hibiscus
A maara tii e ji okooko osisi hibiscus mee n'ọtụtụ aha gburugburu ụwa ma na-aṅu ya ma mgbe ọ dị ọkụ ma mgbe ọ na-ajụ oyi. A maara ihe ọṅụṅụ ahụ maka ụcha ọbara ọbara ya, ụtọ ọ na-atọ, na vitamin C.