cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Emmanuel Iwuanyanwu
Ọrụ Injinia/ Azụmaahịa
Mgbe agha obodo Naijiria gasịrị, Iwuanyanwu maliteghachiri agụmakwụkwọ na Mahadum Naijiria, Nsukka, onwere mecha gụsịa akwụkwọ na N'afọ otu puku na narị itoolu na iri asaa na otu. . Iwuanyanwu rụrụ ọrụ dị ka onye injinia ụmụ akwụkwọ na ụlọ ọrụ Nigerian Construction and Furniture Company, na-ebili ịghọ onye nnọchi anya saịtị mgbe o chepụtara atụmatụ ọhụrụ maka ịmepụta ụgbọ mmiri nwere akụkụ dị iche iche nke mmanụ mmanụ injin na-enweghị ihe ọ bụla. Ọ bụrụ onye injinia edebanyere aha na Council of Registered Engineers of Nigeria na Eprel nke iri na abụọ, N'afọ otu puku na narị itoolu na iri asaa na abụọ. Dị ka onye injinia enyocha pụtara, Iwuanyanwu nwalere na okporo ụzọ na-agbanwe agbanwe na parameters maka simenti, na-emepụta ngwakọta nke simenti asphaltic nke Ministri Ọrụ Naịjirịa kwadoro maka iji ya rụọ ụzọ ụgbọ elu na okporo ụzọ awara awara na Naịjiria. N'afọ Otu puku na narị itoolu na iri asaa na isii, Emmanuel Iwuanyanwu malitere iso ndị America abụọ, Messrs. Harper na Delano. Ha atọ malitere ụlọ ọrụ na-ewu ụlọ nke aha ya, Hardel, sitere na aha ndị mba ọzọ abụọ ahụ. Iwuanyanwu mechara nweta ụlọ ọrụ ahụ n'aka ha ma nye ya aha ọzọ, Hardel na Enic Construction Company. Azụmaahịa ya toro ghọọ ụlọ ọrụ karịrị iri abụo, gụnyere Enic Advertising Ltd; Magil Industries Limited; National Post Newspapers; Sunrise Insurance Brokers; Oriental Shipping Lines Limited; Paradise City Hotel, Calabar na Oriental Airlines. .
Ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị
O nwere ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị na-ekwe nkwa ma n'oge dị iche iche o agbara ọsọ maka ọfịs nke onye isi ala nke Naịjirịa. O nwekwara ọtụtụ ọfịs ndọrọ ndọrọ ọchịchị maka gọọmentị Naijiria, ọkachasị na nchịkwa egwuregwu na njikwa mmezi okporo ụzọ gọọmentị etiti. Ọ bụ onye otu Board of Trustees nke People's Democratic Party ugbu a ma hazie mkpọsa pati ahụ maka mpaghara South-East n'oge ntuli aka onye isi ala nke afọ Puku abụọ na atọ
Ọrụ ebere
O guzobere Iwuanyanwu Nationale Football Club (nke bụ Heartland FC ugbu a), nke meriri ọtụtụ asọmpi mba na nke mba ụwa.
Afọ Ndị Ọzọ
Ka ọ na-erule n'ọnwa Machị afọ puku abuo na iri na otu o bụ onye isi oche na onye na-ebipụta akwụkwọ akụkọ Champion Newspapers.
Nwunye ya nke karịrị afọ iri anọ, Lady Eudora Nnenna Ozinyereaku Iwuanyanwu, onye ya na ya nwere ụmụ nwoke atọ na ụmụ nwanyị ise, nwụrụ na Ọgọst iri abụọ na asatọ, puku abụọ na iri na otu, mgbe ọ dị afọ iri isii na ato. A kọwara ya dị ka "ihe ịga nke ọma dị oke egwu were nye di ya". [citation needed] N'ịkpọsa ọnwụ ya, Chief Iwuanyanwu kwuru, sị: "Dị ka onye nlekọta nke Cancer Society, ọ gosipụtara nchegbu dị ukwuu n'oge na-adịbeghị anya maka ọnụ ọgụgụ buru ibu nke ọnwụ n'ihi ọrịa kansa prostate na ụdị ọrịa kansa ndị ọzọ niile. Na nzukọ ezinụlọ na-adịbeghị anya, o mere ka m kwenye iwu ma nye onyinye na Naịjirịa iri Cancer Screening and Treatment Centres, otu na nke ọ bụla n'ime mpaghara isii nke Geo-Political, na otu na nke bụla n'etiti South-Eastern States ise. A haziri ka a mara ọkwa nke amara n'ụbọchị nke anọ n'ọnwa Septemba, afọ puku abụọ na iri na abụo. Ọ nwụrụ otu izu uka".
Ka ọ na-erule Machị n'afọ puku abụọ na iri na otu, Iwuanyanwu bụ onye isi oche nke Champion Newspapers, onye na-ebipụta akwụkwọ akụkọ Daily Champion.
Ihe nlereanya
<references group="" responsive="1">
Njikọ Mpụga
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ Òtù:Otú ndị ochichi onye kwuo uche ya nke ndọrọ ndọrọ ọchịchị Naijiria Òtù:Onye na-ebipụta akwụkwọ akụkọ Nigeria (ndị mmadụ) Òtù:Ndị ndọrọndọrọ ọchịchị Igbo Òtù:Ndị ọchụnta ego Igbo Òtù:Ndị ọchụnta ego Naijiria na narị afọ nke iri abụọ Òtù:Narị afọ nke iri abụọ ndị ọchụnta ego Naijiria Òtù:Ndị amuru na afọ otu puku na narị itoolu na iri anọ na abụọ Òtù:Mmadụ ndi dị ndu
Christophe Madihano
Christophe Madihano (amụrụ na 10 Ọktoba 1995 na Goma) bụ onye na-ese foto azụmahịa nke Congo, onye edemede, onye na-emepụta ihe nkiri na onye na-eme ihe osise nke ọrụ ya na-elekwasị anya na isiokwu Afrofuturism na ọdịbendị, njirimara, na akụkọ ifo. Ọ bụ otu n'ime ndị guzobere Madi TV, ụlọ ọrụ telivishọn na-akwụ ụgwọ ntụrụndụ na Democratic Republic of the Congo.
Ọrụ
A mụrụ Christophe Madihano na 10 Ọktoba afọ 1995, na Goma na Democratic Republic of the Congo. Ọ malitere ọrụ ya n'afọ 2017 ma dọta uche mba ụwa na ọrụ ya "The Kongo Kingdom", nke onye na-agụ egwu Swedish-Congolese Mohombi pụtara dị ka otu n'ime ndị isi nke Kongo Kingdom.
N'afọ 2020, Madihano ghọrọ onye a ma ama site na ọrụ ya "The Forgeted Heroes". Ọ bụ ihe ngosi nke foto na-egosi ndị agha nke Democratic Republic of Congo (FARDC) na-arụ ọrụ na mmiri ozuzo na gburugburu uzuzu, nke gọọmentị nke Democratic Republic nke Congo kwadoro.
Edensibia
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Sukuma wiki
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Collard-Greens-Bundle.jpg/220px-Collard-Greens-Bundle.jpg|thumb|Akara sukuma (ihe ọkụkụ na-acha akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ) Sukuma wiki bụ nri ndị dị n'Ebe Ọwụwa Anyanwụ Afrịka nke e ji akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ mee, nke a mara dị ka sukuma, nke e ji yabasị na ihe na-esi ísì ụtọ sie. A na-ejikarị ya na ugali (nke e ji ntụ ọka mee) eri ya ma rie ya.
Na Tanzania, Kenya, Uganda na ọtụtụ akụkụ nke East Africa, a na akpọkarị colewort aha Swahili ha, sukuma, a na'akpọkarị ha collard greens. A na-ejikarị ya eme ihe na-ezighị ezi maka kale.
Nsụgharị nkịtị nke ahịrịokwu 'sukuma wiki' bụ "ịkpali izu" ma ọ bụ "ịgbatị izu". Ọ bụ akwụkwọ nri nke dị ọnụ ala ma dị n'afọ niile na mpaghara a. Ọ bụ akụkụ nke nri a na-eri na mpaghara a tinyere Ugali ma ọ bụ Sima.
Nkọwa
Aha otu cultivar aha Acephala ("na-enweghị isi" na Grik) na-ezo aka n'eziokwu ahụ bụ na ụdị B. oleracea a enweghị isi akwụkwọ (nke a na-ejikọta ọnụ "isi") dị ka cabbage. Osisi a na-adịru afọ abụọ ebe oyi na-eme n'oge oyi, na-adịkwa afọ niile ọbụna n'ógbè ndị oyi na-atụ. Ọ na-enwekwa mmetụta dị mma na nnu. Ọ nwere ogwe kwụ ọtọ, na-etolite ruo mita abụọ n'ogologo. Osisi ahụ yiri nnọọ ma nwee njikọ chiri anya na kale. Nkwadebe ahụ dị iche na nkwadebe ọdịnala nke akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ na United States.
Ịkọ ugbo na ichekwa
A na-akụ osisi ahụ maka azụmahịa maka akwụkwọ ya dị arọ, nke na-egbu egbu, nke a na-eri eri. Ha dị n'afọ niile, mana ha na-atọ ụtọ ma na-edozi ahụ n'ọnwa oyi, mgbe oyi mbụ gasịrị. Maka ọdịdị kachasị mma, a ga-ahọrọ akwụkwọ tupu ha eruo oke, ebe akwụkwọ ga-adị arọ ma sie ya n'ụzọ dị iche na akwụkwọ ọhụrụ. Afọ agaghị emetụta ụtọ. Nri na ọdịdị na-adabere na cultivar; couve-manteiga na couve tronchuda nwere ekele karịsịa na obodo Brazil na Portugal.
Ojiji e ji esi nri
A na-eri wiki Sukuma kemgbe ọ dịkarịa ala afọ 2,000, na ihe akaebe na-egosi na ndị Gris oge ochie zụlitere ụdị dị iche iche nke colewort na kale.
Na Congo, Uganda, Tanzania na Kenya (East Africa), colewort a pịrị apị bụ isi ihe na-eso nri a ma ama a maara dị ka ugali (nke a na-akpọkwa sima, cal cal ma ọ bụ posho mgbe ụfọdụ), achịcha ọka.
Sukuma wiki na-ejikarị mmanụ eme ihe ruo mgbe ọ dị nro, jiri yabasị mee ka ọ dị ụtọ ma jiri nnu mee ka ọ bụrụ ihe na-esote ma ọ bụ dị ka nri dị n'akụkụ na anụ kachasị amasị (azụ̀, ọkụkọ, anụ ehi, anụ ezì).
Uche Ogah
Uchechukwu Sampson Ogah// (na-ege ntị) (amụrụ na abali iri abuo na abuo, n'ime onwa iri na abụọ, na afọ otu puku, nari iteolu na iri isii na iteolu (22/12/1969) bụ Onye-ozi nke Naijiria ugbu a maka Mines na Steel Development.  Onye na-emepụta mmanụ, onye ọchụnta ego, onye na-etinye ego na onye ọrụ ebere. Ogah bụ onye isi oche nke Master Energy Group, otu ụlọ ọrụ nwere ngalaba, ụlọ ọrụ ndi enyemake ihe karịrị ụlọ ọrụ iri na ise (15), na mmasị gafee ụlọ ọrụ dị iche iche, n'etiti ya bụ Masters Energy Oil na Gas Ltd. Ogah nwere nsọpụrụ mba Naijiria, onye isi nke Order of the Niger (OON). Onye isi ala Muhammadu Buhari họpụtara ya maka nhọpụta nke Onye-ozi ma mesịa họpụta ya dị ka Onye-ozi nke Steeti, Mines na Steel Development na ubochi  Wednesday, ọnwa asatọ, abalị iri abuo na otu, na afo puku abụọ na iri n'iteolu  (8/21/2019).
Sukuma wiki
Ojiji e ji esi nri
Enwere ike ịchịkwa akwụkwọ wiki sukuma ọhụrụ ruo ụbọchị 10 ma ọ bụrụ na etinye ya na friji karịa oyi (1 °C) na oke mmiri (> 95%). N'ime friji ụlọ, enwere ike ịchekwa colewort ọhụrụ maka ihe dị ka ụbọchị atọ. Ozugbo esichara ha, enwere ike itinye ha na friji ma chekwa ha ogologo oge.
Uche Ogah
Mbido ndụ na agụmakwụkwọ
A mụrụ Ogah na ezinaụlọ Chief Wilson, onye nnyocha ahụike na ndị ọrụ ụzọ ụgbọ oloko lara ezumike nká na Ezinne Pauline Ogah nke Onuaku Uturu, Isuikwuato Local Government Area nke Abia State.
Ndụ ezinụlọ na ọrụ
Ogah lụrụ Ngozi Sabina Ogah, onye nyocha ego. Ogah nọrọ afọ iri na ngalaba ụlọ akụ. Ọ malitere na ife ala nnaya na NAL Bank PLC. Mgbe nke ahụ gasịrị, ọ malitere ọrụ zuru oke na ụlọ akụ All States Trust Bank ma nọrọ ihe dị ka afọ abụọ na ụlọ akụ ahụ tupu ọ banye Zenith Bank na afo otu puku, nari iteolu na iri iteolu na asaa (1997), ebe ọ rịgooro n'ọkwa onye inye-aka nke onye isi oche tupu ọ gbaa arụkwaghịm na afo puku abụọ na asaa (2007).
Ọrụ ebere
A na-ekwu na ọ na-enye obodo nta ọkụ eletrik na Uturu Community, wuru ụlọ prototypal maka obodo dum ma wuo ụlọ nzukọ puku ise (5,000) na Mahadum steeti Abia (ABSU) Uturu.
ndọrọ ndọrọ ọchịchị
Ogah esonyewo n'ịzọ ọchịchị maka oche gọvanọ nke steeti Abia, ugboro abụọ, nke mbụ n'okpuru Peoples Democratic Party na All Progressives Congress na-achị ugbu a.
Onye isi ala Muhammadu Buhari họpụtara Ogah maka nhọpụta onye-ozi na abalị iri na atọ nke onwa asaa, na afọ puku abụọ na iri na iteolu, (23/3/2019} ya na mmadu iri anọ na abụọ (42) ndị ọzọ a họpụtara. N'oge nyocha ya dị ka onye omeiwu na abaị iri abụọ na anọ  n;ọnwa asaa (24/7), ọ kọwaputara atụmatụ ya banyere otu esi arụ ọrụ na refineries Naijiria yana atụmatụ ya maka ego ọnụego Naijiria.  Senate kwadoro Ogah maka nhọpụta Ony-ozi na July 30 na August 21, 2019 ka a kwadoro ma ṅụọ iyi dị ka Onye-ozi nke Steeti maka Mmanụ na Mmepe Steel.
Ebemsidee
<references group="" responsive="1"> Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Ụgbọelu Tropical Ista
Tropical Easterly Jet (jet stream) bụ okwu ihu igwe na-ezo aka n'ikuku ọwụwa anyanwụ nke dị n'elu nke na-amalite na ngwụcha June ma gaa n'ihu ruo mbido ọnwa Septemba. Mmiri ikuku a siri ike nke na-etolite n'elu ikuku n'oge mmiri ozuzo nke Eshia dị na 15°N, 50-80°E ma gbasaa site na South-East Asia ruo Africa. Mmepe kachasị ike nke jet ahụ dị ihe dị ka kilomita irí na ise (9 mi) n'elu elu ụwa na ọsọ ifufe rúrú mita irí anọ kwà sekọnd (140 km / h; 89 mph; 78 ) n'ofe Oké Osimiri India.
Ndị na-eme nchọpụta India bụ P. Koteshwaram na P.R. Krishnan nyéré ókwú a bụ ụgbọ elu ọwụwa anyanwụ n'afọ 1952 Tropical Easterly Jet (TEJ) malitere ịdị ngwa ngwa mgbè Sub Tropical Jet (STJ) gbanwere gaa N'ébé ugwu nke Himalayas (mmalite June).
Tropical Easterly Jet na-esi n'ébé ọwụwa anyanwụ gaa n'ébé ọdịda anyanwụ n'elu Peninsular India na kilomita itoolu ruo iri na abuo (6 ruo 7 mi) na n'elu mpaghara Northern Africa.
Ọdịdị nke TEJ na-ebute mgbanwe nke usoro ikuku ikuku dị n'elu (mgbanwe nrụgide dị elu na nrụgide dị ala) mà na-eduga na mbido ngwa ngwa nkè mmiri ozuzo.
Nchọpụta ndị e mèrè n'ogè na-adịbeghị anya kpughere na ike na ogologo ógé nke okpomọkụ nke Tibetan Plateau nwèrè mmetụta kpọmkwem na oke mmiri ozuzo na India site na mmiri ozuzo.
Mgbè okpomọkụ nke ikuku n'oge okpomọkụ na Tibet nọgidere na-adị elu ruo ogologo ógé, ọ na-enyere áká n'ịkwalite ụgbọ elu ọwụwa anyanwụ ma na-akpata nnukwu mmiri ozuzo na India.
Ụgbọ elu nké ọwụwa anyanwụ anaghị adị ma ọ bụrụ na snow dị n'elu Tibet Plateau anaghị agbaze n'ihi na nkè a na-eme ka okpomọkụ Tibet ghàrà ịdị ike. Nké a na-egbochi mmiri ozuzo na India.
Ya mèrè, afọ ọ bụla nke nnukwu snow na Tibet ga-esochi afọ nké mmiri ozuzo na-adịghị ike na obere mmiri ozuzo.
Joseph Makula
Joseph Makula (1929 ruo 2006) bụ onye Congo na-ese foto. O jere ozi na mbụ dị ka onye na-ese foto ndị agha maka Force Publique tupu e were ya n'ọrụ dị ka onye mbụ na-ese ihe na Congo maka Congopresse n'afọ 1956. Mgbe Congopresse mechiri n'afọ 1968, ọ rụrụ ọrụ dị ka onye na-arụ ọrụ n'onwe ya ma guzobe ụlọ ọrụ nke ya. Ọ nwụrụ n'afọ 2006.
Akụkọ ndụ
A mụrụ Joseph Makula n'afọ 1929 na Orientale Province, Belgian Congo. Ọ gara ụlọ akwụkwọ ndị nọọsụ na Stanleyville, mana ọ debanyere aha na Force Publique na Port-Francqui na 1948. N'afọ sochirinụ, e zigara ya na Léopoldville, onye nchịkọta akụkọ nke akwụkwọ akụkọ ndị agha, Sango Ya Biso, kpọrọ ya dị ka onye na-ese foto maka mbipụta ahụ. E mechara mee ya onye nlekọta nke ụlọ ọrụ foto ndị agha nke na-ahụ maka ịmepụta ihe nkiri. Ọ hapụrụ ndị agha na 1956 wee chọta ọrụ n'oge na-adịghị anya na akwụkwọ akụkọ, Pourquoi pas l'Avenir.
Ka e mesịrị na 1956 ma ọ bụ 1957 Congopresse, ụlọ ọrụ mgbasa ozi nke Belgian Congo, were Makula n'ọrụ dị ka onye na-ese foto Congo mbụ. Ọ na-ese foto évolués, ndị Congo gụrụ akwụkwọ bụ ndị guzobere otu ndị isi na mpaghara ahụ. Ọ rụrụ ọrụ n'ime na gburugburu isi obodo, Léopoldville, na-ese foto ole na ole na mpaghara ndị dịpụrụ adịpụ ma ọ dịghị mgbe ọ na-ese onyinyo obodo nta. N'adịghị ka ndị ọrụ ibe ya na Europe, Makula sere foto ole na ole nke ememe gọọmentị ma ọ bụ ileta ndị isi mba ọzọ.
Ịkatọ
Nkatọ maobụ Nkatọ nwere ike izo aka na:
Ihe omume mmebi ozone nke Tropospheric
thumb|300x300px|Usoro kemịkal nke mgbawa bromine. Ebe na-acha anụnụ anụnụ n'ala na-anọchite anya oge a na-agbakọta (mmiri brine ma ọ bụ ice). Ihe omume mmebi nke ozone Tropospheric bụ ihe na-ebelata oke ozone na troposphere nke ụwa. Ozone (O3) bụ gas na-egosi ihe na-echegbu onwé ya n'ihi ọrụ abụọ pụrụ ichè yá nà ọkwa dị íchè íchè nké ikuku dị ala. Ewezuga ịmịkọrọ radieshon UV-B na ịtụgharị ike anyanwụ n'ime okpomọkụ na stratosphere, ozone na troposphere na-enye mmetụta greenhouse ma na-achịkwa ikike oxidation nké ikuku.
Isi iyi nke Tropospheric Ozone
Ozone dị na troposhere na-ekpebi site na mmepụta fotochemical na mbibi, nkwụsị akọrọ na ibugharị ozone site na stratosphere. Na troposphere Arctic, njem na mmeghachi omume fotochemical metụtara nitrogen oxides na volatile organic compounds (VOCs) n'ihi ikuku mmadụ na-emepụta ozone nke na-akpata ngwakọta ngwakọta nke nmol mol-1 (ppb) irí atọ ruo iri ise. Nitrogen oxides na-arụ ọrụ dị mkpà n'ịmegharị ihe ndị na-enweghị ihe ọ bụla (dị ka halogens na-emeghachi omume) na ikuku ma na-emetụta mmebi nke ozone. Ihe omume mmebi nke ozone (ODEs) bụ ihe ndị metụtara mpaghara ice nke oké osimiri. A na-ahụkarị ha n'ebe ndị dị n'ụsọ oké osimiri mgbè ifufe na-abata agafeela ébé ice kpuchiri.
Halogen Activation
N'oge opupu ihe ubi na mpaghara polar nke ụwa, fotochemistry pụrụ ichè na-agbanwe inert halide salt ion (dịka. Br−) n'ime ụdị halogen na-emeghachi omume (dịka. Br atoms na BrO) nké na-eme ka ozone ghara ịdị na mbara igwe ruo ihe fọrọ nkè nta ka ọ bụrụ ọkwa efu. Usoro ndị a na-enwe mmasị site na ọnọdụ ìhè na okpomọkụ dị ala. Kemgbe nchọpụta ha na ngwụcha afọ 1980, nyocha banyéré ihe omume ndị a gbásárá mmebi nke ozone egosila ọrụ dị mkpà nke bromine photochemistry. A ghọtabeghị kpọmkwem sourcs na usoro nke na-ewepụta bromine n'ụzọ zuru ezu, mànà njikọta nke nnu oké osimiri dị n'ime ihe dị nro yiri ka ọ bụ ihe achọrọ. O yikarịrị ka ọ ga-aba uru n'ébé ọ bụ na ha na-eme ka ọsọ nke ntọhapụ bromine autocatalytic dị elu site na ijide bromine a tọhapụrụ na obere oghere. N'okpuru ọnọdụ ndị a, ya na acid zuru oke, gas hypobromous acid (HOBr) nwèrè ike imeghachi omume na bromide nnu nke oké osimiri ma mepụta bromine nke a na-ahapụ na ikuku. Photolysis na-esote nke bromine a na-emepụta bromine radicals nke nwéré ike imeghachi omume ma bibie ozone. N'ihi ọdịdị autocatalytic nke usoro mmeghachi omume ahụ, a na-akpọ ya mgbawa bromine.
Mbibi nke kemịkal
A ghọtabeghị otú a na-esi ebute nnu site n'oké osimiri ma mee ka ọ bụrụ ụdị halogen na-emeghachi omume na ikuku. Halogens ndị ọzọ (chlorine na iodine) na-arụkwa ọrụ site na usoro jikọtara ya na bromine chemistry. Isi nsonaazụ nke ịrụ ọrụ halogen bụ mbibi kemịkal nke ozone, nke na-ewepụ isi ihe na-ebute oxidation ikuku, na ọgbọ nke atọm / oxides na-emeghachi omume nke halogen nke na-aghọ ụdị oxidizing bụ isi. Ikike oxidation nke ozone na-emetụta na mbụ na-ebelata, ebe ụdị halogen ugbu a nwèrè ikike oxidation. Nke a na-agbanwe usoro mmeghachi omume na ngwaahịa ikpeazụ nke ọtụtụ mmeghachihachi omume ikuku. N'ogè ihe omume ozone depletion, kemịkalị halogen ka mmá nwéré ike ime ka ihe ndị na-emeghachi omume na-agbanwe agbanwe.
Mmetụta
Mmeghachi omume dị íchè íchè nke halogens ma e jiri ya tụnyere OH na ozone nwèrè mmetụta dị ukwuu na kemịkalụ ikuku. Ihe ndị a gụnyere iwepụ ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ kpamkpam na itinye mercury, mgbanwe nke ọdịnihu oxidation màkà gas ndị dị ndụ, na mbupụ nke bromine n'ime troposphere n'efu. Ntọala nke mercury na-emeghachi omume (RGM) na snow site na oxidation site na halogens dị elu na-eme ka bioavailability nke mercury dịkwuo elu. Mgbanwe ndị na-adịbeghị anya na ihu igwe nke Arctic na steeti nke ice mmiri Arctic nwèrè ike inwe mmetụta siri ike na ọrụ halogen na ihe omume mmebi ozone. Mgbanwe ihu igwe nke mmadụ kpatara na-emetụta oke snow na ice kpuchiri na Arctic, na-agbanwe ike nke nitrogen oxide. Mmụba na ọkwa ndabere nke nitrogen oxide doro anya na-eme ka ojiji nke ozone na mmụba nke halogens sie ike.
Fred Sledge Smith
Akụkọ ndụ
A mụrụ Smith na Los Angeles, ebe nne ya, Effie Smith, rụrụ ọrụ dị ka ónyé na-agụ egwu na ónyé na-eme ihe ọchị. Ọ malitere ọrụ ya dị ka ónyé na-ede egwu na 1950s na enyi ya Cliff Goldsmith. Ha dere egwu ọhụrụ "Western Movies", nke otu olu The Olympics dere, nke nna nna Smith, John Criner, duziri. A tọhapụrụ egwu ahụ na akara ndekọ Demon, wee rịgoro na # 8 na Billboard Hot 100, na # 7 na chaatị R&B, na 1958.
Smith na Goldsmith gàrà n'ihu na-ede ihe ọhụrụ na egwu egwu ọnụ ruo na mbido afọ 1960. Egwuregwu ha maka Olimpik gụnyere "Hully Gully" (nke Marathons mechara rụgharịa dị ka "Peanut Butter", nke Smith na Goldsmith nwetakwara otuto ederede), "Shimmy Like Kate" (nke e méré ka abụ 1920 "I Wish I Could Shimmy Like My Sister Kate"), na "Dance By The Light of the Moon"; ha dekwara "Patti Ann", nke Johnny Crawford dere na 1962. Ọtụtụ ndị omenkà ndị ọzọ mechara gụgharịa egwu "Hully Gully", gụnyere Chubby Checker na The Beach Boys. Smith na Goldsmith jikọtara aka mepụta ọtụtụ n'ime ihe ndekọ mbụ nke Olimpik, ébé Smith weghaara naanị ọrụ mmepụta n'ihe dị ka 1963.
N'afọ 1963, Smith malitere ịrụ ọrụ màkà akara Mirwood, nke ónyé bụbu onye isi Vee-Jay bụ Randy Wood guzobere na Los Angeles. Ọ malitere ịrụ ọrụ na duo Bob na Earl ン Bob Relf na Earl Nelson ma, ya na Relf na Nelson, jikọrọ aka mepụta ndekọ ha "Harlem Shuffle", nke Gene Page haziri na ntinye nke Barry White. Ihe ndekọ ahụ ghọrọ Top 10 na UK ọtụtụ afọ ka e mesịrị, Smith sokwa dee ma soro mepụta ọtụtụ n'ime egwu abụọ ahụ. N'afọ 1965, Smith so dee ma mepụta "The Duck", nké a na-ekwu na ọ bụ Jackie Lee, aha njirimara nke Earl Nelson ji mee ihe. Ihe ndekọ ahụ ruru # 14 na chaatị pop nke US, Smith gàrà n'ihu na-arụ ọrụ na Nelson na egwu ndị ọzọ a na-akpọ Jackie Lee. Ọtụtụ n'ime mmepụta Smith na Mirwood maka ihe ndị dị ka Jimmy Thomas na Mirettes, ọ bụ ezie na ọ bụghị ihe karịrị ihe ịga nke ọma na mpaghara n'oge ahụ, ghọrọ ihe a ma ama na klọb mkpụrụ obi nke British Northern. Ya na onye nhazi James Carmichael na-arụ ọrụ mgbè niile. O dekwara ma mepụta egwu na obere ụlọ ọrụ ndekọ Los Angeles ndị ọzọ gụnyere Arvee na Tri-Disc.
Ihe dị ike
Mgbe ihe dị ukwuu maọbu mgbe ihe dị ike nwere ike izo aka na:
Nkatọ
Nkatọ bụ iwulite ikpe banyere àgwà ọjọọ ma ọ bụ nke ọma nke mmadụ ma ọ bụ ihe. Nkatọ nwere ike ịdị site na nkwupụta mberede ruo nzaghachi zuru ezu edere ede. Nkatọ na-adaba n'ọtụtụ ụdị na-agbakọta gụnyere "echiche, omume, Nzipụta agwa, mmetụta uche, ntụziaka, maọbu nkọwa".
Nkatọ vs. nkatọ: Na French, German, ma ọ bụ Italian, ọ dịghị ihe dị iche n'etiti 'nkatọ' na 'nkatọ'. Okwu abụọ ahụ sụgharịrị dị ka nkatọ, Kritik, na nkatọ, n'otu n'otu. N'asụsụ Bekee, onye ọkà ihe ọmụma Gianni Vattimo na-atụ aro na a na-ejikarị nkatọ eme ihe iji gosipụta nkatọ akwụkwọ ma ọ bụ nkatọ nka ebe nkatọ na-ezo aka n'ihe odide zuru oke na nke miri emi dịka Kant's kritik maka ihe eji uche cheputa. Ihe ọzọ dị iche iche a na-eme mgbe ụfọdụ bụ na a naghị eme ka nkatọ bụrụ nke onwe onye maobụ ad hominem ma na-egosi ya n'ụzọ na-agba ume ịgbagha ma ọ bụ gbasaa echiche ndị egosiri. Ka o sina dị, ọdịiche ndị ahụ dị aghụghọ ma bụrụ ndị a na-ejighị n'aka.
A na-eji okwu ahụ bụ "brikbat" eme ihe mgbe ụfọdụ iji pụta "nkatọ na-adịghị mma, okwu na-adịghị obiọma ma ọ bụ nkwụsịtụ dị nkọ". Okwu a malitere na narị afọ nke iri na asaa, nke sitere n'omume ịtụ brik dị ka mgbọ na onye a na-anabataghị.
N'ọnọdụ ụfọdụ, dị ka nkatọ akwụkwọ na nkatọ nka, a na-eji okwu nkatọ eme ihe dị ka okwu na-anọpụ iche nke na-anọchite anya nyocha.
Nkatọ nke si na aka otu agụmakwụkwọ
Ụlọakwụkwọ nkato nakwa thiori nke nkato mmemme na-akụzi usoro nkatọ, nke a makwaara dị ka "nkatọ". Ma usoro ihe omume na ọmụmụ na-enwekarị ọrụ ọhụrụ na mgbakwunye na ederede oge ochie. UC Berkeley, CUNY, na Mahadum nke no na mgbago nke odida anyanw na-enye mmemme na kritik thiori, ebe ọtụtụ kọleji na mahadum ndị ọzọ na-enye usoro ma ọ bụ naanị ọmụmụ na agụmakwụkwọ maka kritik nakwa thiori maka kritik na mpaghara ndị ozo. Mpaghara ndị ọzọ gụnyere kritik maka egwuregwu ọsọ, kritik nke agụmakwụkwọ mba asia, kritik maka agụmakwụkwọ akwụkwọ maka ndị ojii, akwụkwọ kritik maka ndị nkwaru. Enwere ike ịchọta okwu "nke dị oke egwu" na utu aha ọmụmụ gbasara isiokwu dịgasị iche iche, dịka okwu ahụ na-ezo aka na usoro ma ọ bụ ụzọ isi nweta ihe ọmụmụ.
Ụfọdụ na-ekwu na ọmụmụ "nkatọ" na-elekwasị anya n'echiche ma ọ bụ echiche ha, na-agbagwoju usoro nkatọ na nkatọ onwe onye anya. Mpụta nke ọmụmụ "nnukwu" na echiche na-eme ka njikọ nke ndị edemede ụfọdụ na usoro ọhụrụ na ọzụzụ dịkwuo njọ. Tụkwasị na nke a, a na-ekewa usoro na ọzụzụ site na nyocha ma ọ bụ ọdịnala ọdịnala ma ọ bụ sayensị siri ike site na ikike ha maka njirimara n'echiche nke onye edemede.
Nkatọ nke nkatọ
Onye nta akụkọ na onye edemede H. L. Mencken kwuru na "nkatọ bụ obere ihe karịa alaka nke homiletics. Ha na-ekpe ọrụ nka ikpe, ọ bụghị site na nghọta na ezi obi ya, ọ bụghị maka ike na ịma mma nke echiche ya, ọ dịghị site na nkà na ụzụ nke onye na-ese ihe, ọ bụghị n'ihi ịdị ọhụrụ ya na obi ike ya, kama n'ụzọ dị mfe na naanị site na ortodoxy ya. "
Lekwaa
Nkato Nka maka nkato
Edensibia
<references group="" responsive="1">
Anny Cazenave
Anny Cazenave bụ onye mba Fransi amara amara na arụ ọrụ dị ka space geodesist ma bụrụ kwa otu n'ime ndị hiwere satellite altimetry. Ọ na a rụrụ ndị mba French space agency CNES ọrụ  ma bụrụ kwa onye n" esota onye isi nke  Laboratoire d'Etudes en Geophysique et Oceanographie Spatiale (LEGOS) at Observatoire Midi-Pyrénées in Toulouse kemgbe afọ otú puku narị itoolu na iri itoolu na isii. Kemgbe afọ puku abụọ na iri na ato,  ọ bụ onye isi nke Earth sciences at the International Space Sciences institute (ISSI), in Bern (Switzerland).
Mmalite ndụ ya na agụm akwụkwọ
Not from an academic background, Cazenave was not destined to work in the sciences. However, she achieved a postgraduate doctorate in fundamental astronomy (Paris, 1969) as well as receiving her Ph.D. in geophysics from the University of Toulouse in 1975.
N' azụ Mahadum
From 1975 until the mid-1990s, Cazenave researched temporal and spatial variations of gravity. She used satellite altimetry data from SEASAT, ERS-1, and TOPEX/Poseidon to devise gravity models of deep ocean geodynamic processes. The models were used to investigate marine tectonic features such as geoid height variations across deep ocean trenches and fracture zones, lithospheric cooling and subsidence, and the isostatic compensation of seamount chains.
Cazenave turned her focus to space oceanography in the 1990s. Using data sets from the satellite altimetry missions TOPEX/Poseidon, Jason-1, and the Ocean Surface Topography Mission of Jason-2, she has addressed the problem of global sea level rise. She was among the first scientists to use the satellite altimetry data to extrapolate a rate of sea level rise of approximately three mm/year. She addressed the problem of balancing the global sea level budget by incorporating time-dependent gravity field data from the GRACE satellite system into her analyses. She has also been involved in studying terrestrial bodies of water from space. Cazenave is interested in "measuring temporal changes of the Earth gravity field using space gravimetry and in applications to ice sheet mass balance and change in total land water storage."
Cazenave was elected to the French Academy of Sciences in 2004. She was the 2012 recipient of the William Bowie Medal. She is foreign member of the National Academy of Sciences (USA), of the Indian National Academy of sciences (India) and Royal Academy of Belgium.
Ụfọdụ ọrụ ya
Cazenave has authored more than 200 scientific articles for international peer-reviewed journals.
Odide mpụga
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Agba ọhụrụ
N'iji ya eme ihe n'ozuzu, de novo (nke pụtara 'nke ọhụrụ') bụ okwu Latin eji eme ihe na Bekee iji pụta 'site na mmalite', 'anew'.
Asusu Nde-Nsele-Nta
Nde-Nsele-Nta, ma ọ bụ mgbe ụfọdụ Nde, bụ asụsụ Ekoid nke Naijiria. E nwere asụsụ atọ dị iche iche, Nde (60% nke ndị na-ekwu okwu), Nsele (Nselle), na Nta.
Godwin Ezeemo
Akụkọ ndụ
A mụrụ Ezeemo na Umuchu, n'ime agbụrụ Igbo, n'afọ Otu puku na narị itoolu na iri ise na anọ. Ọ gara St Peter's Secondary School na Achina, bu kilomita iri na ise site n'ụlọ ya ma ojiri ukwu aga ya kwa ụbọchị. O nwetara OND na HND na Marketing na Federal Polytechnic, Ilaro.
Mgbe ọ hapụsịrị mahadum, Ezeemo debanyere aha ụlọ ọrụ nke ya, nke toro n'ime Orient Group, nke gụnyere Orient Export Ltd; Sokka International; Orient Feeds Mill and Farms Ltd; Orient Magazines, Newspaper and Communication Ltd; Orient Global Waterwell Limited; Union Haulage Ltd; Orient Mega FM; na Multipurpose Computer Centre.
Ọbu onye Kraịst na-anụ ọkụ n'obi, Ezeemo haziri mmemme n'ógbè ya iji kwalite Iso Ụzọ Kraịst ma ịjụ okpukpe ndị obodo. O guzobekwara Charity (Ezeemo) Trust maka ndị onwero ka ọ ghaha..
Ihe nlereanya
<references group="" responsive="1"> Òtù:Mmadụ ndi di ndụ Òtù:Ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị Igbo Òtù:Ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị Progressive Alliance Òtù:Ndị na eso ụzọ na Naijiria Òtù:Onye na-ahụ maka ọdịmma mmadụ na Naijiria Òtù:Ndị mmadụ si na Anambra State Òtù:Ndị amuru na afọ Otu puku na narị itoolu na iri ise na anọ Òtù:Ndị ọchụnta ego Naijiria narị afọ abụọ Òtù:Ihe ederede sitere na hAudio Microformats
Yasmin Omar
Yasmin Omar, onye a makwaara dị ka Yasmin Hossam al-Din, bụ onye ọka iwu na-ahụ maka ihe ndị ruuru mmadụ n'Ijipt. A mụrụ ya na 1988 na Saudi Arabia, a maara ya maka nraranye ya n'ịkwalite na ichebe ikike nke obodo ndị a na-akparaghị ókè.
Mbido ndụ na ọrụ
Omar nwetara nzere bachelọ nke iwu na Mahadum Beni Suef, Faculty of Law, Beni Suef. N'oge ọ na-agụ akwụkwọ, ọ bụ otu n'ime ndị otu ndọrọ ndọrọ ọchịchị na-amalite ịrụ ọrụ megide mmegbu na mmekpa ahụ maka ikike mmadụ. E jidere ya otu ugboro. N'ajụjụ ọnụ 2015, Yasmin kwuru, sị:"Ndị na-arụ ọrụ na ụlọ ikpe na ndị ọka iwu nọ n'ezinụlọ m niile chọrọ ka m sonyere ha mgbe m gụsịrị akwụkwọ. Mgbe e jidere m, achọpụtara m na ọ dị m mkpa ịnọ n'ebe m nwere ike inyere ndị mmadụ aka ma ghara itinye ọrụ m na ndọrọ ndọrọ ọchịchị n'agbanyeghị echiche m." Mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ, Yasmin na-arụ ọrụ iwu ikike mmadụ n'okpuru nlekọta nke onye ọka iwu a ma ama Ahmed Seif, ma soro Khalid ali rụọ ọrụ n'ọtụtụ ikpe.
N'afọ 2016, onye isi ala Abdel Fattah al-Sisi boro otu n'ime ndị ahịa Yasmin, Mahmoud Shafiq Mohamed Mostafa, ebubo na ọ na-atụ bọmbụ na Chọọchị Botroseya site na iji belt na-agbawa agbawa.
Yasminn, onye nọchitere anya Mostafa n'oge ikpe ya na 2014, kwuru na ọ nọ nso na ngagharị iwe nke Muslim Brotherhood na Fayoum mgbe e jidere ya ma mesịa boo ya ebubo na ọ na-eme ngagharị iwe n'enweghị ikike, inwe ngwá agha na isonye n'òtù a machibidoro iwu. Yasmin kwuru na e jidere onye ahịa ya n'ụzọ na-enweghị isi na nso ngagharị iwe na Fayoum ma mesịa mekpọọ ya ọnụ ka o kwupụta na o nwere ngwá agha n'ụzọ iwu na-akwadoghị, nke a na-agbasa na telivishọn mba ebe ọ pụtara na akara mmekpa ahụ a na-ahụ anya n'ihu ya. A kpọgara ya n'ụlọ mkpọrọ maka ndị okenye n'agbanyeghị arịrịọ m na-arịọ mgbe niile n'oge ahụ ka m kpọga ya n'ebe ndị ntorobịa. E debere ya n'ebe ahụ n'ụlọ mkpọrọ tupu ikpe ya ruo otu afọ. Ọ katọrọ ọkwa onye a na-enyo enyo site n'aka onye isi ala tupu ndị ọkàiwu ahụ enwee ike ikwubi nchọpụta ya nke nwere ike imebi iguzosi ike n'ezi ihe nke nyocha na nnwere onwe ya.
Nkatọ ọha na eze ya banyere onye isi ala ahụ dugara na mgbasa ozi nkwutọ megide ya site na ụlọ ọrụ mgbasa ozi na-akwado ọchịchị, na iyi egwu n'ịntanetị na ọtụtụ egwu.
Ọrụ mba ụwa
N'afọ 2007, Yasmin meriri Open Society Foundation nke Civil Society Leadership Award. Ọ kwagara New York, USA iji mezue LLM ya, Master of Laws, na Syracuse University College of Law na 2018. Prọfesọ Cori Zoli nyere ndụmọdụ maka edemede ya, "Iwu na Iwu ndị gbara ọsọ ndụ na Ijipt: Ọdịiche dị n'etiti Iwu ndị a kwadoro na Omume na Nchebe Ndị gbara ọsọ ndụ".
Mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ, Yasmin sonyeere The Tahrir Institute for Middle East Policy. Washington DC, ebe ọ rụrụ ọrụ site na 2018 ruo 2021; ọ rụkwara ọrụ na CFJ dị ka UN na Regional Mechanisms Manager site na 2022. N'oge COP27, Yasmin wuru nchịkọta nke ikike mmadụ, otu African na Arab-led, njikọ sara mbara nke otu na ebumnuche dị mkpa nke ilekwasị anya na ikpe ziri ezi ihu igwe na olu nke ndị kachasị emetụta, ọkachasị site na Global South, na COP27. Iji mee nke a, Njikọ ahụ ga-akwado nkwado ọha na eze na omume ndị na-eduga na na n'oge COP, ma wulite ịdị n'otu n'ofe Africa na Arab World iji bulie ike nke mmegharị ahụ. Ndị otu njikọ ahụ gụnyere òtù, netwọk, NGO, òtù ọrụ, mkpọsa obodo, òtù okwukwe, ndị na-eto eto na ọtụtụ ndị ọzọ. Ha kesara akwụkwọ mkpesa na-akpọ maka ntọhapụ nke ndị mkpọrọ ndọrọ ndọrọ ọchịchị.
Ihe odide
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Asụsụ bitare
Bitare (Njwande, Yukutare) bụ asụsụ Tivoid n' nke Nigeria na Cameroon.
Gazelle ankles
Akpịrịkpa Gazelle (nke a sụgharịrị site na Arabic, nke a makwaara na mba French dị ka cornes de gazelle, "mpi gazelle") bụ kuki ọdịnala nke onwunwa anyanwu nke Afrịka. Ha bụ kuki dị ka nke a na-eme site na ntụ ọka nke jupụtara na almond paste nke e ji mmiri oroma na-esi ísì ụtọ mee. Okpu nkwonkwo ụkwụ nke Gazelle dị oke ọnụ n'ihi iji almond dị ka ihe eji eme ya, ya mere a na-enye ya dị ka ihe dị ụtọ na ihe omume pụrụ iche dị ka agbamakwụkwọ na ịsa nwa, mgbe mgbe na tii.
Ihe ndị e ji mee ya
Ihe ndị dị mkpa na nkwonkwo ụkwụ gazelle:
Tropical night
A tropical night bụ okwu a na-eji n'ọtụtụ mba Europe akọwa ụbọchị mgbè okpomọkụ anaghị ada n'okpuru Celsius iri abụo (68.0 ) n'ogè abalị. A na-eji nkọwa a eme ihe na mba ndị gụnyere United Kingdom, Republic of Ireland, Spain, Sweden, Norway, Netherlands, Germany, Finland, Lithuania, Latvia, Hungary, Serbia na Croatia. Na United States n'ụzọ dị íchè, a na-eji ókwú ahụ bụ "abalị na-ekpo ọkụ" eme ihe mgbè okpomọkụ anaghị ada n'okpuru Celsius iri abụọ (80.6 ) na steeti Gulf na Atlantic.
A na-ahụkarị abalị ndị na-ekpo ọkụ n'ogè oke okpomọkụ ma na-emekarị n'oké osimiri, ụsọ mmiri nà ọdọ mmiri. A na-echekwa okpomọkụ na mmiri n'ogè anwụ na-acha ma na-ekpo ọkụ n'ehihie, nke a na-ewepụta n'abalị ma mee kà okpomọkụ abalị dị elu.
United Kingdom
Ụlọ ọrụ Met bidoro ịchọpụta 'abalị okpomọkụ' n'afọ 2018. A naghị emezu ụkpụrụ a ugboro ugboro, na afọ iri atọ n'etiti 1961 na 1990 na-ahụ abalị 44 na-ekpo ọkụ, ọtụtụ n'ime ha metụtara oge okpomọkụ nke afọ 1976 na 1983. Site na 1991 ruo ụbọchị iri na abuo n'ọnwa Ọgọst 2020, e dekọrọ abalị iri asatọ na anọ dị otú ahụ, ébé iri abụọ na otu n'ime ha mèrè kemgbe afọ 2008. E dekọrọ abalị ise nke nọrọ n'elu 20 °C na 2018, na anọ na 2019. Ka ọ na-erule n'abalị iri na otu n'ọnwa Ọgọstụ afọ 2020, edekọla abalị anọ nke okpomọkụ maka afọ ahụ, otu n'ọnwa Juun June na atọ na August.
N'oge okpomọkụ nke July 2022, a kọrọ na abalị okpomọkụ e dekọrọ n'otu abalị site n'ubochi irí na asatọ ruo iri itoolu n'ọnwa Julaị bụ nke kachasị ọkụ na ndekọ, ebe okpomọkụ n'ọtụtụ akụkụ nke mba ahụ adaghị n'okpuru 25 °C. E debere abalị kachasị ọkụ na 18 July 2022 na Croydon na-eru 25.9 °C na-emebi ndekọ gara aga nke 23.9 °C.
Croatia
Na Croatia, a na-akpọkarị ihe omume a 'abalị na-ekpo ọkụ' (Croatian: ),: 32 ma bụrụkwa tropska noć ('abalị na-okpomọkụ'). 'N'abalị na-ekpo ọkụ' (vrlo topla noć) na-eme mgbè okpomọkụ dị n'elu 25 °C (77.0 ) n'otu abalị. N'oge okpomọkụ, abalị ndị na-ekpo ọkụ na-eme mgbè niile n'akụkụ oké osimiri n'oge ok okpomọkụ. N'afọ 1961, e nwèrè nkezi nke abalị irí ruo irí abụọ n'ọnwa n'ogè ọkọchị n'akụkụ oké osimiri: 32 mànà ihe na-erughị otu kwà afọ n'ọtụtụ mpaghara Croatia: 41 Otú ọ dị, ha abụrụla ihe a na-ahụkarị na Zagreb kemgbe afọ 2000. N'ime afọ 1990 na 2014, Zagreb dekọrọ mmụba nke abalị 19.5 ọzọ na-ekpo ọkụ kwa afọ iri. N'ọnwa Ọgọstụ 2018, ụlọ ọrụ na-ahụ maka ihe ndị na-ahụ anya na Zagreb Grič debanyere aha abalị iri abụọ na anọ nke okpomọkụ, na-emeri ihe ndekọ gara aga site na 2003.
Ireland
Na Ireland, a hụrụ abalị abụọ na-ekpo ọkụ na Valentia Observatory na County Kerry n'oge oke okpomọkụ n'ọnwa Julaị 2021. Nke a bụ ógè mbụ e dekọrọ abalị abụọ na-ekpo ọkụ n'usoro na Ireland.
Edensibia
<references group="" responsive="1">
Asụsụ Hausa
Nchịkọta
Hausa so n'asụsụ ọdịda Chadic nke ngalaba otu asụsụ Chadic, nke n'aka nke ya bụ akụkụ nke ezinụlọ asụsụ Afroasiatic.
Asụsụ
Hausa na-egosiputa otu ihe dị ukwuu n'ebe ọ bụla a na-asụ ya. Otú ọ dị, ndị ọkà mmụta asụsụ achọpụtala mpaghara asụsụ nwere ụyọkọ njirimara nke ọ bụla.
Asụsụ ọdịnala
Asụsụ ndị Hausa nke Ọwụwa Anyanwụ gụnyere Dauranci na Daura, Kananci na Kano, Bausanci na Bauchi, Gudduranci na Katagum Misau na akụkụ nke Borno, na Hadejanci na Hadejiya.
Femi Robinson
Femi Robinson (Septemba 27, 1940 - Mee 20, 2015) bụ onye Naijiria na-eme ihe nkiri na telivishọn, nke a ma ama maka ọrụ ya na The Village Headmaster, ebe e chepụtara aha ya, "Ife Araba, The Village Head Master". Chief Eddie Ugbomah, onye bụbu onye isi oche nke Nigerian Film Corporation, kpọrọ ya "ihe ngosi nke ụlọ ọrụ ahụ".
Oge ọ malitere
A mụrụ Robinson na Septemba 27, 1940 na Bodo, obodo nta dị na Abeokuta, isi obodo Ogun Steeti, ndịda ọdịda anyanwụ Naịjirịa, n'ime ezinụlọ onye nchụaja Ifá. O nwetara nzere bachelọ na botany na Mahadum Naijiria, Nsukka (1962-1966) na mbido afọ 1960 tupu ọ banye na ụlọ ọrụ ihe nkiri Naijiria.
Ọrụ
Ọ malitere ọrụ ime ihe nkiri ya n'ihe nkiri ebe o mere ngosi dika Odewale na The Gods Are Not To Blame, egwuregwu 1968 nke onye edemede egwuregwu Naijiria Chief Ola Rotimi. Egwuregwu ahụ bụ mgbanwe nke Oedipus Rex nke Gris. Ọ rụkwara ọrụ dị mkpa na The Village Headmaster, ihe nkiri telivishọn na-agba ọsọ na Naịjirịa site na 1968 ruo 1988, nke Olusegun Olusola dere.
N'abalị iri na otu n'ọnwa Ọktoba n'afọ 2012, Robinson kpọrọ gọọmentị etiti nke Naịjirịa ka ha machibido akwụkwọ Chinua Achebe bụ Things Fall Apart n'ụlọ akwụkwọ Naịjirị, mgbe e bipụtara akwụkwọ ncheta Achebe na-ese okwu bụ "There Was a Country: A Personal History of Biafra".
Ọnwụ
Robinson nwụrụ site na nkụchi obi na Mee 20, 2015 n'ụlọ ọgwụ Ayodele na mpaghara Ifako Ijaiye nke Lagos. Ọnwụ Robinson dọtara uche ọtụtụ ndị Naijiria ama ama. Dị ka Vanguard si kwuo, onye na-eme ihe nkiri na Naijiria, Prince Jide Kosoko, kwuru na maka ya wee si, "Femi Robinson bụ ezigbo ọkachamara. O nyela aka nke ukwuu na uto nke ụlọ ọrụ ntụrụndụ na Naịjirịa.
Onye isi ala nke Federal Republic of Nigeria, Goodluck Ebele Jonathan, gosipụtara ọmịiko ya nye ezinụlọ Robinson na nkwupụta nke onye ndụmọdụ ya pụrụ iche na mgbasa ozi, Dr. Reuben Abati.
Sam Onyemelukwe
Samuel Onyemelukwe bụ onye ọchụnta ego mgbasa ozi na ntụrụndụ nke Naijiria. Ọ bụ osote onye isi nchịkwa, mpaghara West Africa maka Trace, ụlọ ọrụ ntụrụndụ lekwasịrị anya na omenala Afro-urban na Africa. Ụlọ ọrụ ya, Venator Partners nwere nnukwu ikike nke Trace Africa.
Ebemside
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Nri Gonimbrasia belina
thumb|áká_ịkẹngạ Gonimbrasia belina bụ ụdị ụkpara eze ukwu nke sitere n'akụkụ ebe n' ekpo ọkụ nke ndịda Afrịka. Nnukwu caterpillar ya a na-eri eri, nke a maara dị ka ikpuru mopane, madora, amacimbi ma ọ bụ masontja, na-eri nri ma ọ bụghị naanị na akwụkwọ osisi mopane. Igurube Mopane bụ isi iyi protein dị mkpa maka ọtụto ndị bi na mpaghara ahụ. Ọ bụ John O. Westwood kọwara nke ahụ na afo otu puku, narị asatọ na iri ano na itoolu(1849).
Biology
Igurube na-eri ọtụtụ ahịhịa gụnyere mopane, Carissa grandiflora, Diospyros, Ficus, Rhus, Sclerocarya caffra, Terminalia na Trema. Ntiwapụ nke ikpuru Mopane na-eme ka osisi ndị na-emebi akwụkwọ osisi, na-emepe ka egwuregwu ghara ịchọ mma.
Ebe obibi
A na-ahụkarị ya. A na-ahụkarị ya na ọkara ọzara, ọhịa na ala ahịhịa.
Afọ ole emebere ya
Dị ka ọtụtụ igurube, usoro ndụ nke ikpuru mopane na-amalite mgbe ọ na-apụta n'oge ọkọchị, mgbe nke ahụ gasịrị ọ na-aga n'ihu na-eri akwụkwọ osisi dị nso na ya. Ka igurube ahụ na-etolite, ọ na-egbuke egbuke ugboro anọ n'ime ọkwa ise ya, mgbe nke ahụ gasịrị, a na-ewere igurube mopane dị ka ihe kachasị mma maka owuwe ihe ubi. Ọ bụrụhaala na ewepụghị igurube ahụ mgbe ọ nwụsịrị nke anọ, ọ na-egwu ala n'okpuru ala iji pupate, oge ọ na-agbanwe kpamkpam iji ghọọ ụgbala toro eto. Nke a na-eme n'oge oyi, maka oge 6 ruo 7 ọnwa, mgbe nke ahụ gasịrị ọ na-apụta na mbido oge okpomọkụ (November ma ọ bụ December).
Ụgbala ndị toro eto na-adị naanị ụbọchị atọ ruo anọ, n'oge ahụ ha na-enwe mmekọahụ ma na-eyi àkwá ha.
Anụ ndị na-eri ibe ha
Dị ka ọtụtụ ụmụ anụmanụ na-agbadata na eriri nri, ikpuru mopane na àkwá ha na-abụkarị anụ oriri nke anụ ndị na-eri ibe ha dị iche iche yana ọrịa. Ọtụtụ mgbe, ihe karịrị pasenti iri anọ (40%) nke àkwá nke ikpuru mopane ga-abụ nke nje dị iche iche ga-awakpo, na caterpillars n'onwe ha nwere ike ibute ọrịa site na nje virus nke nwere ọnụ ọgụgụ dị elu nke ọnwụ. Ndị isi na-eri ikpuru bụ nnụnụ na ụmụ mmadụ dị iche iche, nke na-adabere na caterpillars maka ihe oriri.
Ihe oriri
Ọ bụ ezie na ikpuru mopane na-eri nri n'osisi mopane, ọ bụghị naanị na nri a, ọ pụkwara iri nri n'ọtụtụ osisi ndị ọzọ sitere n'otu mpaghara ahụ, gụnyere akwụkwọ osisi mango. N'ụzọ dị otú a, ikpuru mopane na-agbasasị n'ebe buru ibu. Dị ka oghere nke ikpuru mopane dị mkpụmkpụ, n'adịghị ka ikpuru ndị ọzọ na-agagharị agagharị, osisi ahụ na-adị mfe ịlanarị nnukwu mmebi nke akwụkwọ osisi, n'oge iji mezue ya maka ọgbọ na-esote nke ikpuru Mopane. Dị ka ọtụtụ igurube, ikpuru mopane bụ onye na-eri nri nke ukwuu, ọ ga-anọgidekwa na-eri - ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ na ọ kwụsịghị - ruo mgbe ọ ruru ọkwa ọzọ nke ndụ ya, mgbe ọ na-egwu ala iji nwee metamorphosis.
Dị ka nri
A na-eji aka na-egbute ikpuru Mopane n'ọhịa, mgbe mgbe site n'aka ụmụ nwanyị na ụmụaka. N'ime ọhịa, a naghị ele caterpillars anya dị ka nke onye nwe ala (ma ọ bụrụ na ọ dị), mana gburugburu ụlọ, a ga-achọ ikike n'aka onye bi na ya. Chavanduka na-akọwa ụmụ nwanyị nọ na Zimbabwe na-eke otu ụgbụgbọ osisi na osisi ụfọdụ iji guzobe onye nwe ya, ma ọ bụ na-ebugharị ụmụ igurube gaa n'osisi ndị dị nso n'ụlọ. Mgbe e wepụrụ caterpillar, a na-etinye ya na njedebe ọdụ iji mebie ime. Onye na-ahọrọ ya na-agbanye ya dị ka tube nke ọgwụ ezé ma ọ bụ ogologo dị ka concertina, ma na-eti ya ihe iji chụpụ ihe na-acha akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ nke eriri afọ.
Ịchekwa
Ụzọ ọdịnala nke ichekwa ikpuru mopane bụ isi ha n'agbakwunyeghị mmiri ọ bụla ọzọ mgbe ị sachara ma gbakwunye nnu dị ukwuu. A na-emezi ka ha kpọọ nkụ n'anwụ ma ọ bụ na-ese ha, nke mere na ha na-enweta ụtọ ọzọ. Usoro ụlọ ọrụ mmepụta ihe bụ iji caterpillars (na-emekarị na brine). Enwere ike ịchọta ụyọkọ ikpuru mopane na nnukwu ụlọ ahịa na ahịa dị n'ime ime obodo gburugburu ndịda Afrịka.
Iri nri
Enwere ike iri ikpuru mopane kpọrọ nkụ dị ka ihe oriri dị nro; Otú ọ dị, na Botswana ndị mmadụ anaghị eri isi. N'aka nke ọzọ, enwere ike ịsa ikpuru mopane ka ọ bụrụ mmiri ọzọ, tupu a sie ya ruo mgbe ha ga-esi, ma ọ bụ jiri yabasị, tomato na ihe na-esi ísì ụtọ sie ya wee jiri akamu ma ọ bụ sadza sie ya. Anụ ahụ na-acha odo odo, eriri afọ ka nwere ike ịnwe iberibe akwụkwọ kpọrọ nkụ, nke na-adịghị emerụ mmadụ ahụ. Nri nke akwụkwọ kpọrọ nkụ, ma ọ bụrụ na ewepụghị ya, na-echetara akwụkwọ tii. A na-ejikarị nkụkọta ma ọ bụ nkụkọta tomato ma ọ bụ chili iji mee ka ụtọ ya dịkwuo mma.
N'ọnwa Nọvemba nke afọ puku abụọ na iri na ise (2015), otu ndị ọkà mmụta sayensị nri nke Cornell nọ n'ọnọdụ nke atọ na Brisbane, Australia, na 2015 Global Business Challenge, site n'igosi uru akụ na ụba na nri na-edozi ahụ nke ịgbanwe protein site na ikpuru mopane gaa na nri.
Ọrụ ugbo na akụ na ụba
Nchịkọta na ire ikpuru mopane bụ ụlọ ọrụ ọtụtụ nde rand na ndịda Afrịka. Ndị isi na-emepụta bụ Botswana, Namibia, South Africa (Limpopo Province na Mpumalanga) na Zimbabwe. Dị ka ọ na-adịkarị, a naghị azụlite caterpillars, kama a na-ahọrọ ha ebe ọ bụla ha pụtara n'ụzọ okike. Ọ bụ otu n'ime ụmụ ahụhụ kachasị mkpa na akụ na ụba na mpaghara ahụ. N'afọ ndị 1990, a na-ebupụ ọtụtụ narị tọn site na Botswana na South Africa kwa afọ. A na-eme atụmatụ na South Africa naanị na-azụ ahịa nde kilogram 1.6 nke ikpuru mopane kwa afọ, nakwa na itinye aka Botswana na ụlọ ọrụ a na-eme ka ọ bụrụ ihe dịka nde $ 8 kwa afọ.
A na-ewere ikpuru Mopane dị ka ihe ubi bara uru, ebe ọ bụ na naanị kilogram atọ nke nri (akwụkwọ opane) ga-ewepụta otu kilogram nke ikpuru mopane: n'ụzọ dị iche, ịkpa ehi chọrọ kilogram iri nke nri iji mepụta otu kilogram anụ ehi; ya mere ikpuru bụ ihe dị ọnụ ala, nlekọta dị ala, isi nri protein dị elu.
Owuwe ihe ubi
Kemgbe afọ otú puku, narị itoolu na iri ise (1950), a na-etinye usoro ọrụ ugbo azụmahịa na owuwe ihe ubi nke mopane worm, ọkachasị na South Africa. Ndị na-anakọta ihe nwere ike ịhazi ìgwè nke ọtụtụ narị mmadụ iji aka wepụ caterpillars n'osisi, mgbe nke ahụ gasịrị, a na-etinye ha n'ụba, tụọ ha, ma zipụ ha ka a rụzie ha. Ndị nwe ala ebe a na-ahụ ikpuru mopane nwere ike ịkwụ ndị na-ewe ihe ubi nnukwu ụgwọ iji banye. Ọ bụ ezie na mmekọrịta a na-erite uru ma onye na-ewe ihe ubi na onye ọrụ ugbo, ọ na-abụkarị ihe na-emebi obodo ndị dị n'ógbè ahụ bụ ndị caterpillars nwere ike ịbụ isi ihe oriri na ego oge.
Nkwado
Dị ka ikpuru mopane na-anọchite anya ngalaba dị mkpa na akụ na ụba ime obodo, ha na-adọta ọnụ ọgụgụ buru ibu nke ndị na-achọ ego site na ire ụmụ ahụhụ dị ka nri. Ọnọdụ a na-eduga n'ịkụbiga ihe ókè, na obere ikpuru mopane n'afọ na-esote. N'ebe ụfọdụ, ndị ọrụ ugbo na obodo emeela ihe iji nweta nguzozi, ka afọ ọ bụla wee nwee ike ị nweta ego kachasị elu n'emeghị ka owuwe ihe ubi nke afọ na-esote ghara ịdị.
Òtù Ụmụ akwụkwọ Pan Africanist nke Azania
Pan Africanist Student Movement of Azania (PASMA) bụ òtù ụmụ akwụkwọ na-eme mgbanwe nke amụrụ na Mahadum nke Western Cape, Cape Town, South Africa. E hiwere ya na afọ 1989 dị ka "Pan Africanist Student Organisation of Azania" (PASO) na Roodepoort, Johannesburg. N'etiti ndị guzobere ya bụ Lungelo Mbandazayo (Onye isi ala) na Lawrence "General" Nqandela (Secretary General), bụ ndị duziri Pan Africanist Congress of Azania youth wing.
Nri Gonimbrasia belina
Egwu nke dị n' asọmpi
Ihe ịrịba ama doro anya nke ọnụnọ nke ikpuru mopane bụ defoliation nke osisi mopane - mgbe ụfọdụ ihe dị ka pasent iri itoolu nke akwụkwọ. Anụmanụ ndị na-achọgharị nwere ike ịdabere na mopane, na osisi ndị ọzọ caterpillars na-ahọrọ, dị ka akụkụ dị mkpa nke nri ha. Ya mere, ụfọdụ ndị ọrụ ugbo na-ele ikpuru mopane anya dị ka asọmpi maka anụ ụlọ ha, ma na-anwa iji ọgwụ ahụhụ na ihe ndị yiri ya kpochapụ "ihe otiti". Otú ọ dị, oge caterpillar dị mkpụmkpụ, osisi na-etolite akwụkwọ ọhụrụ, nke dị nro nke ndị na-eme nchọgharị na-ahọrọ, yabụ enwere ike ijikwa nsogbu a n'ụzọ ndị ọzọ, dịka ọmụmaatụ, site na ịrụ ọrụ maka uru onwe onye na ndị na-ewe caterpillars nke ga-achịkwa ikpuru site na iwepụta ha.
Ndọrọhari
Ebe ụfọdụ bara ọgaranya na ikpuru mopane ugbu a bụ ndị na-enweghị ihe ubi n'ihi oke owuwe ihe ubi na enweghị ụzọ kwesịrị ekwesị na-adịgide adịgide maka ọrụ ugbo ikpuru mopine. Ezigbo ikpe dị na Mpaghara Nkayi, Zimbabwe, ebe ọtụtụ mpaghara osisi mopane mepụtara ọnụ ọgụgụ dị elu nke ikpuru ndị a; mana owuwe ihe ubi belatara nke ukwuu. Ntuziaka banyere otu esi weghachite ikpuru n'ebe ndị a gụnyere re-colonization. Dị ka nla toro eto na-adị naanị ụbọchị atọ ruo anọ, n'oge ọ ga-enwe mmekọahụ ma kụọ àkwá, enwere naanị obere ohere ịkwaga ha. Ọ bụrụ na a ga-emecha nke ọma nke a, a ga-achọ imekọ ihe ọnụ na ndị ọrụ ugbo na obodo iji hụ na a naghị ewepụta caterpillars ruo ọtụtụ afọ. A ga-eme ka o doo anya na a ga-enwetaghachi ndị mmadụ n'ógbè ahụ n'ụzọ zuru ezu, nke mere na a ga na-emepụta ihe ubi na-adịgide adịgide maka ọdịnihu.
Ịzụ ọzuzu nke ulo
Ndị nọ n'azụmahịa ahụ atụlewo ime ka ikpuru mopane dị n'ụlọ n'ụzọ yiri nke ime ka ikpere silkworms dị n'ala. N'ihi ya, ụlọ ọrụ ahụ ga-abụ nke na-adịchaghị emetụta ọnyà ndị metụtara ya, dị ka mgbanwe ihu igwe, ụkọ mmiri ozuzo na ihe ndị ọzọ nwere ike imebi owuwe ihe ubi. Maka ụlọ ọrụ a na-azụ n'ụlọ iji nwee ihe ịga nke ọma na obere ma nwee ike ịnweta ndị ogbenye kachasị daa ogbenye, ọnụahịa mmepụta ga-adị ka ọnụahịa nke ikpuru ọhịa ma ọ bụ ikpuru kpọrọ nkụ n'ahịa.
Usoro nmepụta
Ewuru ụlọ ọrụ Mopani Processing na Dzumeri, ihe dị ka kilomita 34 site na Giyani. Ọ bụ Council of Scientific and Industrial Research (CSIR) kwadoro ụlọ ọrụ ahụ. Na-arụ ọrụ zuru oke, Ụlọ ọrụ ahụ kwesịrị inwe ike ịmepụta nnukwu ihe oriri mopani dịgasị iche iche na mopani polony.
Ihe odide
<references group="" responsive="1">
Njikọ mpụga
Òtù:Pages with unreviewed translations
Asusu Ndoe
Hy
Ndoe, ma ọ bụ Ekparabong-Balep, bụ asụsụ nke kachasị dị iche n'asụsụ Ekoid nke Naịjirịa na Cameroon.
Njikọ mpụga
Òtù:Asusu Ekoid
Hausa–Gwandara languages
A na-asụ asụsụ Hausa Gwandara (nke a makwaara dị ka asụsụ A.1 West Chadic) nke ezinụlọ Afro-Asia karịsịa na Niger no nime Nigeria. Ha gụnyere Gwandara na Hausa, asụsụ Chadic kachasị na asụsụ bụ isi nke West Africa.
Asụsụ abụọ a na-asụ bụ:
Nchịkọta n'ime West Chadic
Dabere na ọdịdị aha na usoro ụtọ asụsụ ndị ọzọ, Blench (2021) na-ewe alaka na HausaʹGwandara dị ka alaka mbụ nke West Chadic nke kewara na Proto-West Chadic.
Asụsụ Hausa Gwandara nwere ọtụtụ okwu ndị a na-adịghị ahụ n'asụsụ ndị ọzọ nke Chadic n'ihi na ha bụ ego sitere na Adamawa, Plateau, Kainji, Nupoid, na asụsụ Benue-Congo ndị ọzọ nwetara n'oge mgbasawanye ya gafee Naịjirịa Middle Belt. Ọ bụ ezie na asụsụ ndị ahụ ghọrọ ndị a nabatara, ọtụtụ n'ime okwu ha agbanweela akwụkwọ ọkọwa okwu nke Hausa. A tụwo aro ụfọdụ na mmetụta sitere na asụsụ Nilo-Sahara na-apụ n'anya na Hausa.
Ndepụta nke okwu Hausa nke nwere ike ịbụ Benue-Congo:
Meganne Young
Meganne Young (amụrụ na 22 Machị 1990) bụ onye na-eme ihe nkiri na onye nduzi sị South Africa. A maara ya nke ọma maka ọrụ ya na The Kissing Booth franchise na usoro Starz Black Sails.
Mmalite ndụ
A mụrụ Young na Cape Town nye nna South Africa na nne Australia. Ọ nọrọ n'oge ọ bụ nwata na-agagharị, na-arụ ọrụ na Naịjirịa, Switzerland, na Sri Lanka ebe ọ gara International Baccalaureate na Overseas School nke Colombo. Ọ gara n'ihu na Advanced Diploma in Acting na CityVarsity Cape Town campus, na-emesị na 2011, tupu ọ gaa gụọ akwụkwọ na Guildford School of Acting na England dị ka onye na-amụ ihe n'ebe dị anya na 2014.