cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Federal College of Education, Abeokuta
Ndabere
Ụlọ akwụkwọ mahadum ahụ bụ mahadum izizi mbụ na steeti Ogun. Ụlọ akwụkwọ ahụ bidoro ịrụ ọrụ na afọ 1976, n'otu ebe ya na Abeokuta Grammar School, tupu ọ kwaga ebe nke ya ahụ na adịgide adịgide na afọ 1978 na Osiele.
Ngalaba Ụlọ akwụkwọ
Ụlọ akwụkwọ ahụ na -enye ọtụtụ nkuzi n'okpuru ngalaba ndị a;
Ụlọ akwụkwọ a na -enyekwara ụmụ akwụkwọ aka inweta ahụmịhe na ngalaba ọmụmụ ha dị iche iche site na mmemme SIWES.
Haber process
Usoro Haber, [1] nke a na-akpọkwa usoro Haber-Bosch, bụ usoro nhazi nitrogen artificial na bụ isi usoro mmepụta ihe maka mmepụta nke amonia taa.[2][3] Akpọrọ ya aha ndị mepụtara ya, ndị German chemists Fritz Haber na Carl Bosch, bụ ndị mepụtara ya n'afọ iri mbụ nke narị afọ nke 20. Usoro a na-atụgharị nitrogen ikuku (N2) ka ọ bụrụ amonia (NH3) site na mmeghachi omume na hydrogen (H2) site na iji metal catalyst n'okpuru nnukwu okpomọkụ na nrụgide:
Gwadar
thumb|Gwadar Gwadar (Balochi/Urdu: گوادر) bụ ọdụ ụgbọ mmiri nwere isi obodo South Balochistan, [1] dị na ndịda ọdịda anyanwụ ụsọ oké osimiri Balochistan, Pakistan. Obodo a dị n’ikpere mmiri nke Oke Osimiri Arab chere ihu Oman. Gwadar bụ obodo 100th kasị ukwuu na Pakistan, dịka ngụkọ 2017 siri dị. Ọ bụ ihe onwunwe mba ofesi nke Oman site na 1783 ruo 1958.[2] Ọ dị ihe dịka 120 km (75 mi) ndịda ọdịda anyanwụ nke Turbat, ebe nwanne nwanyị ọdụ ụgbọ mmiri Chabahar na Iran Sistan na Baluchestan Province dị ihe dịka 170 km (110 mi) n'akụkụ ọdịda anyanwụ nke Gwadar. Òtù:All articles with unsourced statements
Ihe nrite Desmond Elliott
Akụkọ ihe mere eme na nchịkwa
Emere ihe nrite Desmond Elliott na ihe nketa nke Desmond Elliotte, onye nwụrụ n'ọnwa Ọgọstụ afọ 2003. O kwuru na a ga-etinye ihe onwunwe ya n'akwụkwọ n'otu ụlọ ọrụ ebere nke ga-akwado onyinye akwụkwọ "iji mee ka ọrụ ndị edemede ọhụrụ baa ọgaranya". Ya mere, a raara ihe nrite ahụ nye ịkwado na ime emume maka ndị edemede na akụkọ ifo ha.
A malitere Desmond Elliott Prize na 2007 dị ka onyinye na-eme ugboro abụọ maka akwụkwọ akụkọ mbụ e bipụtara na UK. Nikita Lalwani meriri ihe nrite mbụ maka akwụkwọ akụkọ ya, Gifted, na June 2008. [citation needed] Mgbe mmalite nke ihe nrite ahụ gara nke ọma, ndị nlekọta kpebiri ime ka ọ bụrụ nrite kwa afọ. Edward Hogan ritere ihe nrite ahụ na 2009 maka akwụkwọ akụkọ ya Blackmoor, Ali Shaw ihe nrite 2010 maka akwụkwọ akụkọ isaa The Girl with Glass Feet na Anjali Joseph na 2011 maka akwụkwọ akụkọ yakwe Saraswati Park.
Ọ bụ Emma Manderson na ndị nlekọta nke Desmond Elliott Charitable Trust, ntọala ọrụ ebere nke UK na-ahụ maka ihe nrite ahụ. Onye isi oche nke Trust bụ Dallas Manderson, onye bụbu onye isi ahịa nke Orion Publishing Group. Christine Berry, onye mmekọ na otu ọrụ ebere na Taylor Vinters, ụlọ ọrụ iwu dị na Cambridge, na Liz Thomson, onye nta akụkọ nka na onye edemede sonyeere ya. Ma Dallas ma Christine so Desmond Elliott rụọ ọrụ na Arlington Books.
Ikpe
Ndị na-ahụ maka ihe nrite ahụ na-ahọrọ ndị ọkàikpe atọ, nke na-agbanwe kwa afọ.
Mgbe ha na-ahọrọ onye mmeri, ndị ọkàikpe na-achọ akwụkwọ akụkọ nwere akụkọ na-adọrọ adọrọ, onye na-adọkpụ, nke edere nke ọma ma jiri obi ike ghọta.
Ndị isi oche gara aga nke ihe nrite ahụ gụnyere onye edemede Sam Llewellyn (2012), onye mgbasa ozi BBC na onye na-egosi Edward Stourton (2011), na ndị edemede Elizabeth Buchan (2010), Candida Lycett Green (2009) na Penny Vincenzi (2008).
Iwu na ntinye
A na-enye ihe nrite ahụ kwa afọ maka ọrụ kachasị mma nke akụkọ ifo nke e dere n'asụsụ Bekee nke e bipụtara n'ụdị akwụkwọ na UK, nke onye edemede nke ebe obibi ya dị na UK ma ọ bụ Ireland dere. A na-ewere ntinye sitere na ụdị akụkọ ifo niile.
A na-ahọrọ ihe nrite ahụ site na ndepụta ogologo nke utu aha iri, na-esote ndepụta nke akwụkwọ atọ pụtara ìhè. Maka itinye ya na ndepụta a, akwụkwọ akụkọ ga-enwerịrị nkwado zuru oke nke ọ dịkarịa ala otu onye ọka ikpe n'echiche ya bụ onye na-asọ mpi maka onyinye ahụ. Onye edemede ọ bụla edepụtara na-enweta ihe mgbochi site na Fortnum & Mason.
A mara ọkwa onye mmeri nke Desmond Elliott Prize na mmemme mmeri nke emere na Fortnum & Mason, onye na-ere nri Desmond Elliotte.
Ihe odide
Òtù:Pages with unreviewed translations
Habsburg monarchy
Ndị Habsburg Monarchy (German: Habsburnonarchie, onye na-akpọ [HaːSbunchie)) ] (￼gee ntị)), bụ mkpokọta nke alaeze ukwu, alaeze, duchies, ógbè na ọchịchị ndị ọzọ nke Ụlọ Habsburg na-achị, karịsịa alaka ụlọ ọrụ nke Austria.
James Adeniyi
thumb|James Adeniyi Segun James Adeniyi (amụrụ na 20 Disemba 1992) bụ onye Naijiria na-agba bọọlụ nke na-agba ọsọ dị ka onye na-agbachitere Tuzlaspor na TFF na League mbụ.
Ọrụ mmalite
A mụrụ Adeniyi na Lagos, Naijiria n'ime ezinụlọ ndị Alakụba, a zụlitere ya na mpaghara Mushin nke Lagos ya na ụmụnne ya nwoke abụọ na ụmụnne nwanyị anọ. N'afọ 2009, a kpọrọ ya ka ọ gaa n'ogige ọzụzụ nke ndị otu mba Naịjirịa na-erubeghị afọ iri na asaa kwadoro, mana e mechara hapụ ya ma ọ banyeghị na ndị otu ikpeazụ nke gara njem Qatar.
Bylis Ballsh
N'ọnwa Jenụwarị afọ 2012, James sonyeere ndị otu Superliga nke Albania bụ Bylis Ballsh, ebe ndị egwuregwu Naijiria ndị ọzọ bụbu akụkụ nke ndị otu ahụ, ọ sonyeere otu ndị ntorobịa nke klọb ahụ tupu a kwalite ya na otu mbụ n'ihu mkpọsa 2012. O mere nke mbụ ya na 23 Septemba 2012 na Superliga nke Albania megide FK Kukësi, na-abịa dị ka onye na-anọchi Shkëlzen Kelmendi na nkeji iri asatọ na ọdịda 1. Naanị ụbọchị ole na ole ka e mesịrị na 26 Septemba, James mere mmalite ọkachamara mbụ ya na Albania Cup tie megide Tërbuni Puke, ebe ọ gbakwara goolu ọkachamara mbụ ya n'ọkwa 2a.
Ịgbazinye Tomori Berat
N'ọnwa Jenụwarị afọ 2013, e zigara James na onye otu ụgbọ elu Tomori Berat maka akụkụ nke abụọ nke oge 2012 - 13. Mgbe ejiri ya mee ihe na mbụ dị ka onye azụ aka nri, James nwere mmasị na egwuregwu mwakpo ya na mwakpo n'ihu ma nye ya ọrụ mwakpo. Ọ gbara egwuregwu mbụ ya maka otu ọhụrụ ya na 10 Febụwarị, malite ma na-egwu nkeji 90 zuru ezu na mmeri Tirana. Onyinye mbụ ya maka otu ahụ bịara mgbe e mesịrị na mpụta nke anọ ya, na-emeghe ihe n'ime nkeji anọ na mmeri Kastrioti Krujë n'ụlọ. James gbara egwuregwu iri na abụọ n'oge obere oge ọ nọrọ na klọb ahụ, ha niile dị ka onye mbido, na-anakọta nkeji 1062 ka ndị otu ahụ laghachiri na ngalaba mbụ nke Albania mgbe oge abụọ gasịrị. Mgbe ngwụcha oge ahụ gasịrị, ndị otu ahụ gbasara ma James nọgidere na-enweghị ego, mgbe klọb ahụ akwụghị ya ụgwọ ọtụtụ oge, ya na ndị egwuregwu mba ọzọ bi na obere họtel dị nso n'ámá egwuregwu ahụ.
Oge 2014-15
Na mbido mbụ ya na Europe na agba nke mbụ nke Europa League na 3 Julaị 2014, James gbara goolu mbụ ya na European megide Rudar Velenje nke Slovenia n'ụlọ. Goolu ya bịara na nkeji nke 89 nke egwuregwu ahụ nke mere ka akara ahụ hara nhata na 1 - 1. Ọ gbakwara bọọlụ n'oge ọ laghachiri, na-emeghe akara ahụ naanị ka onye na-eme ka egwuregwu ahụ nwee oge mgbakwunye wee nye ntaramahụhụ, ebe Laçi meriri 3 - 2 na ọgụ ahụ na ebe Adeniyi gbara penalty mmeri.
Mgbe e wepụrụ Laçi na Europa League, James gbara egwuregwu mbụ ya na 24 Ọgọst 2014, na-enyere Elton Doku aka na 1 zọpụtara n'ụlọ megide Partizani Tirana. N'abalị iri abụọ n'ọnwa Septemba, n'egwuregwu nke ise megide Tirana, James nyere aka nke abụọ ya n'oge ahụ n'ụlọ n'elu isi obodo ahụ. Ọ gbara goolu mbụ ya n'oge ahụ n'ụbọchị iri abụọ na asaa n'ọnwa Septemba n'egwuregwu ya na Flamurtari Vlorë, na-agba goolu ahụ na nkeji iri atọ na otu site na nnukwu chip si n'èzí mpaghara ahụ.
N'egwuregwu nke mbụ nke agba nke mbụ nke 2014 na Naftëtari Kuçovë, ọ gbara bọọlụ na nkeji nke isii, na-enyere ndị otu ahụ aka inweta mmeri dị mma nke 2 - 0.
Oge 2015-16
N'abalị iri na abụọ n'ọnwa Ọgọstụ n'afọ 2015, n'egwuregwu Supercup nke Albania nke afọ 2015 nke e mere na Qemal Stafa Stadium, James gbara bọọlụ ugboro abụọ maka ndị otu ahụ n'egwú 2-2 draw; ọ gbakwara bọọlụ penaty ya na-anwa inyere Laçi aka imeri egwuregwu 8-7 site na oso penaty Nke ahụ bụ Supercup Albania mbụ nke klọb ahụ n'akụkọ ihe mere eme.
Skënderbeu Korçë
N'ụbọchị mbụ n'ọnwa Febụwarị n'afọ 2016, n'ụbọchị ikpeazụ nke oge oyi, James hapụrụ Laçi iji sonye na Skënderbeu Korçë, ebe ọ bịanyere aka na nkwekọrịta afọ atọ. Ọ malitere na klọb ahụ ụbọchị isii ka e mesịrị na egwuregwu megide Kukësi, ebe James nyere aka na goolu mbụ nke Salihi ma mesịa gbaa onwe ya na mmeri n'ụlọ nke 3 - 1, na-etinye Skënderbeu akara abụọ n'elu.
N'ụbọchị nke anọ n'ọnwa Mee, n'ụbọchị egwuregwu nke iri atọ na atọ nke league megide Laçi, James bụ onye isi na-eme ihe nkiri site n'inye aka atọ ma nye onwe ya ugboro abụọ ka Skënderbeu Korçë gbara goolu isii na ọkara mbụ na 6-1. N'egwuregwu ikpeazụ nke Superliga nke Albania megide Flamurtari Vlorë, James nyere aka nke goolu nke abụọ nke otu ahụ na ihe ịga nke ọma 2-0 na-aga n'ihu, na-enyere klọb ahụ aka imeri nke isii ya n'usoro na nke asaa n'ozuzu. Ọ gwụchara oge ahụ site n'ịgba goolu iri abụọ na atọ na asọmpi niile ya na Laçi na Skënderbeu, gụnyere iri na ise na league, na-etinye ihe kachasị mma.
Oge 2016-17
James malitere oge ọhụrụ ahụ na 24 Ọgọstụ site n'ịgba nkeji iri ikpeazụ nke 2016 Albanian Supercup, ebe Kukësi meriri Skënderbeu 3-1 na Selman Stërmasi Stadium. Ọ malitere oge league site n'ịpụta ọzọ dị ka onye na-anọchi anya ka otu ahụ meriri Flamurtari Vlorë n'ụlọ. N'abalị iri abụọ na anọ n'ọnwa Septemba, n'ụbọchị egwuregwu nke anọ, n'egwuregwu mbụ ya dị ka onye mbido, James gbara naanị goolu megide Luftëtari Gjirokastër ka Skënderbeu meriri nke anọ n'usoro.
O mere 100th Albanian Superliga pụtara na 25 Eprel 2016 na egwuregwu 31 megide Tirana. N'afọ 2016 na afọ iri na asaa, James gbara bọọlụ iri atọ na abụọ ma gbaa goolu asatọ dịka Skënderbeu enwetaghị mmeri n'asọmpi ahụ na nke mbụ ya n'ime afọ isii. O nyekwara aka na egwuregwu 6 na goolu 3 na Iko Albania ka Skënderbeu meriri Tirana na ngwụcha.
Afọ 2017-18
N'abalị iri abụọ na atọ n'ọnwa Nọvemba n'afọ 2017-18 n'egwuregwu UEFA Europa League Group B nke 2017 megide Dynamo Kyiv, James gbara goolu nke abụọ nke otu ya na mmeri n'ụlọ, mmeri nke abụọ ha nwere n'otu. Ọ bụ ezie na e wepụrụ Skënderbeu na otu egwuregwu n'aka, UEFA kpọrọ ya Nwoke nke Egwuregwu.
Mmetọ plastik
thumb|Mmetọ plastik Mmetọ plastik bụ mkpokọta ihe rọba na ihe dị iche iche (dịka karama plastik, akpa na microbeads) na gburugburu ụwa nke na-emetụta mmadụ, anụ ọhịa na ebe obibi ha. A na-ekewa plastik ndị na-eme ihe dị ka ihe mmetọ site na nha ka ọ bụrụ micro-, meso-, ma ọ bụ nnukwu irighiri ihe. Plastics adịghị ọnụ ma na-adịgide adịgide, na-eme ka ha nwee ike ime mgbanwe maka ojiji dị iche iche; N'ihi ya, ndị na-emepụta na-ahọrọ iji plastik karịa ihe ndị ọzọ. Otú ọ dị, usoro kemịkal nke ọtụtụ plastik na-eme ka ha na-eguzogide ọtụtụ usoro mmebi nke okike na n'ihi ya, ha na-adị ngwa ngwa nbida. Ọnụ, ihe abụọ a na-ekwe ka nnukwu mpịakọta plastik banye na gburugburu ebe obibi dị ka ihe mkpofu na-ezighị ezi nakwa ka ọ nọgide na-adị na gburugburu ebe obibi.
James Adeniyi
Afọ 2017-18
Na 27 Mee 2018, na asọmpi iko mba Albania nke afọ 2018, James meriri penalt nke Sabien Lilaj gbara maka naanị goolu nke egwuregwu ahụ megide Laçi, nke pụtara na Skënderbeu meriri iko mba Albania na nke mbụ ya. O nyekwara goolu iri na ugboro iri atọ na abụọ ọ pụtara na asọmpi nke mechara na mmeri, nke pụtara na klọb ahụ emechaala okpukpu abụọ nke ụlọ maka oge mbụ n'akụkọ ihe mere eme.
Mmetọ plastik
Mmetọ rọba nwere ike imerụ ala, ụzọ mmiri na oke osimiri. A na-eme atụmatụ na 1.1 ruo nde tọn 8.8 nke ihe mkpofu rọba na-esi n'ime obodo ndị dị n'ụsọ oké osimiri na-abata kwa afọ. A na-eme atụmatụ na e nwere ihe ruru nde tọn 86 nke ihe mkpofu mmiri rọba dị n'oké osimiri zuru ụwa ọnụ dị ka njedebe nke afọ 2013, na-eche na 1.4% nke plastik zuru ụwa ọnụ emepụtara site na 1950 ruo 2013 abanyela n'oké osimiri wee gbakọta n'ebe ahụ. Ụfọdụ ndị nchọpụta na-atụ aro na n'afọ 2050, a pụrụ inwe plastik karịa azụ dị n'oké osimiri site n'ịdị arọ. Enwere ike imerụ ihe ndị dị ndụ, ọkachasị anụmanụ mmiri, ma ọ bụ site na mmetụta arụrụ arụ dị ka ntinye n'ime ihe rọba, nsogbu ndị metụtara iri ihe mkpofu rọba, ma ọ bụ site n'ikpughe na kemịkalụ n'ime plastik na-egbochi physiology ha. Ihe mkpofu rọba mebiri emebi nwere ike imetụta ụmụ mmadụ ozugbo site na iri nri ozugbo (ya bụ na mmiri pọmpụ), oriri na-apụtaghị ìhè (site n'iri anụmanụ), na imebi usoro homonụ dị iche iche.
James Adeniyi
Gabala
Na 26 June 2018, James kwagara na Gabala FK nke Azerbaijan Premier League site na ide nkwekọrịta afọ atọ, na-alọghachikwute onye otu ya Sabien Lilaj. Akụkọ na-ekwu na Skënderbeu nwetara € 200,000 site na nnyefe ahụ ma jikwa 25% nke òkè. E gosipụtara ya n'otu ụbọchị ahụ, na-ekwu, sị: Ọ dị obi ụtọ isonyere Gabala. Ọ bụ onye na-agba bọọlụ nwere nnukwu ebumnuche ma chọọ ịkụ ha na klọb a. Abịara m na Gabala iji nweta ihe ịga nke ọma ọhụrụ. Amaara m na Gabala nwere ọganihu ụfọdụ na UEFA Europa League n'oge gara aga. Mana n'oge a, achọrọ m ịbụ akụkụ nke ihe ịga nke ọma ndị ọzọ ma gaa n'ihu na asọmpi kọntinent.
Mmetọ plastik
Dị ka nke 2019, 368 nde tọn plastic na-emepụta kwa afọ; 51% na Eshia, ebe China bụ onye na-emepụta ihe kachasị n'ụwa. Site na 1950 ruo 2018, e mepụtara ihe dị ka ijeri tọn 6.3 nke rọba n'ụwa niile, nke e mere atụmatụ na 9% megharịrị ya na 12% ọzọ ka agbagoro ọkụ. Nnukwu ihe mkpofu rọba a na-abanye na gburugburu ebe obibi na-akpata nsogbu na gburugburu ebe obibi; dịka ọmụmaatụ, nchọpụta na-egosi na ozu nke 90% nke nnụnụ mmiri nwere ihe mkpofu rọba. N'ebe ụfọdụ enweela nnukwu mbọ iji belata mgbasa nke mmetọ rọba n'efu, site n'ibelata oriri rọba, mkpocha ahịhịa, na ịkwalite ịmegharị plastik.
N'ihe dị ka afọ 2020, nnukwu plastik emepụtara zuru ụwa ọnụ karịrị ọnụọgụ nke anụ ụlọ na anụ mmiri niile jikọtara ọnụ. Mgbanwe nke May 2019 na Mgbakọ Basel na-achịkwa mbupụ / mbubata ihe mkpofu rọba, nke e bu n'obi gbochie mbupu ihe mkpofu rọba site na mba ndị mepere emepe gaa mba ndị ka na-emepe emepe. Ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ mba niile abanyela na nkwekọrịta a. Na 2 Maachị 2022 na Nairobi, mba 175 kwere nkwa ịmepụta nkwekọrịta n'ụzọ iwu kwadoro na njedebe nke afọ 2024 na ebumnuche ịkwụsị mmetọ rọba.
James Adeniyi
Ndụ onwe onye
James bụ onye Alakụba na-eme ihe. O ruru eru igwu egwu maka Naijiria, Togo na Albania, ma gosipụta ọchịchọ ya igwu egwu na Albania ma ọ bụrụ na ohere ahụ apụta.
Mmetọ plastik
Ọnụ ego mkpofu rọba amụbagoro n'oge ọrịa COVID-19 n'ihi mmụba nke akụrụngwa nchebe na ihe nkwakọ ngwaahịa. Plastic dị elu kwụsịrị n'oké osimiri, ọkachasị rọba sitere na mkpofu ọgwụ na ihe mkpuchi. Ọtụtụ akụkọ akụkọ na-arụtụ aka na ụlọ ọrụ rọba na-anwa iji uru nke nchegbu ahụike yana ọchịchọ maka ihe mkpuchi na nkwakọ ngwaahịa iji mee ka mmepụta nke plastik mee otu ihe.
Ihe Ndị Na-akpata ya
thumb|400x400px|Ụzọ plastik si abanye n'oké osimiri ụwa Enwere atụmatụ dị iche iche gbasara ego mkpofu rọba na narị afọ gara aga. Site na otu atụmatụ, a tụfuru otu ijeri tọn ihe mkpofu rọba kemgbe afọ 1950. Ndị ọzọ na-ekwu na mkpokọta mmadụ nwere ijeri tọn 8.3 nke plastik, nke ijeri tọn 6.3 bụ ihe efu, ebe naanị 9% na-emegharịgharị ya.
A na-eme atụmatụ na ihe mkpofu a bụ 81% polymer resin, 13% polymer fibers and 32% additives. Na 2018 ihe karịrị nde tọn 343 nke ihe mkpofu rọba ka emepụtara, 90% nke ihe mejupụtara ya bụ ihe mkpofu plastik mgbe ndị ahịa gachara (ụlọ ọrụ ụlọ ọrụ, ahịhịa, ahịhịa azụmahịa na nke ime obodo). Ndị ọzọ bụ ihe mkpofu tupu ewee ahịa site na nrụpụta resin na imepụta ngwaahịa rọba (dịka ihe ndị a jụrụ n'ihi agba na-adịghị mma, isi ike, ma ọ bụ njirimara nhazi).
Ọnụ ọgụgụ buru ibu nke ihe mkpofu rọba nke ndị ahịa gachara nwere ngwugwu rọba. Na United States nkwakọ ngwaahịa rọba echere na ọ ga-eme 5% nke MSW. Nkwakọ ngwaahịa a gụnyere karama rọba, ite, tubs na trays, akpa ịzụ ahịa ihe nkiri plastik, akpa ihe mkpofu, ihe mkpuchi afụ, na ihe mkpuchi plastik ma ọ bụ gbatịa na ụfụfụ plastik dịka. polystyrene gbasaa (EPS). A na-emepụta ihe mkpofu rọba n'akụkụ gụnyere ọrụ ugbo (dịka ọkpọkọ mmiri, ihe mkpuchi griin haus, fencing, pellets, mulch; mwube (dịka ọkpọkọ, agba, ala na elu ụlọ, ihe mkpuchi na mkpuchi); njem (dịka taya abraded, elu okporo ụzọ na akara okporo ụzọ) Ngwa eletrọnịkị na ọkụ eletrik (e-waste) yana ọgwụ na ahụike.Ngụkọta mkpofu rọba nke ngalaba ndị a na-emepụta ejighị n'aka.
Ọtụtụ ọmụmụ nwara ịkọwapụta ntapu rọba na gburugburu ebe obibi na ọkwa mba na mba ụwa bụ nke gosiworo ihe isi ike dị n'ịchọpụta isi mmalite na ọnụọgụ plastik niile. Otu nnyocha zuru ụwa ọnụ emewo atụmatụ na n'etiti 60 na 99 nde tọn nke plastic mkpofu na-ezighị ezi ka e mepụtara na 2015. Borrelle et al. 2020 emewo atụmatụ na 19-23 nde tọn nke mkpofu plastik batara n'ime gburugburu ebe obibi mmiri na 2016. mgbe Pew Charitable Trusts and SYSTEMIQ (2020) mere atụmatụ na 9-14 nde tonne nke mkpofu plastik kwụsịrị n'oké osimiri n'otu afọ ahụ.
N'agbanyeghị mbọ zuru ụwa ọnụ iji belata ọgbọ nke ihe mkpofu rọba, a na-atụ anya na mfu na gburugburu ebe obibi ga-abawanye. Nlereanya na-egosi na, na-enweghị nnukwu aka, n'etiti 23 na 37 nde tonne kwa afọ nke ihe mkpofu plastik nwere ike ịbanye n'oké osimiri site na 2040 na n'etiti 155 na 265 nde tọn kwa afọ nwere ike ịpụ na gburugburu ebe obibi site na 2060. N'okpuru azụmahịa dị ka ọ dị na mbụ, Mmụba dị otú ahụ nwere ike ịbụ n'ihi mmụba na-aga n'ihu na mmepụta nke ngwaahịa rọba, nke ndị ahịa na-achọ, na-esonyere enweghị nkwalite zuru oke na njikwa mkpofu. Dị ka ihe mkpofu rọba ewepụtara n'ime gburugburu ebe obibi enweelarị mmetụta dị ukwuu na gburugburu ebe obibi, mmụba nke oke a nwere ike ị nweta nsonaazụ dị egwu.
Achọpụtala ịzụ ahịa n'ihe mkpofu rọba dị ka "ihe kacha njọ" nke awụba n'oké osimiri. Mba ndị na-ebubata plastik mkpofu anaghị enwekarị ikike ịhazi ihe niile. N'ihi ya, United Nations amachibidoro ịzụ ahịa rọba n'efu ọ gwụla ma o ruru ihe ụfọdụ.
Microdebris
thumb|Microplastics n'elu oké osimiri 1950 na projections karịa, na nde metric ton. Microdebris bụ iberibe rọba n'etiti 2mm na 5 mm n'ogo. Mpekere rọba nke na-amalite dị ka meso- ma ọ bụ macrodebris nwere ike ịghọ microdebris site na mmebi na nkukota na-akụda ya n'ime obere iberibe. A na-akpọkarị microdebris dị ka anụ ọhịa. A na-emegharị Nurdles iji mee ihe ọhụrụ rọba, mana ọ na-adị mfe ịhapụ ha na gburugburu ebe obibi n'oge mmepụta n'ihi obere nha ha. Ha na-ejedebekarị na mmiri oké osimiri site na osimiri na iyi. A na-akpọkwa microdebris nke sitere na nhicha na ngwaahịa ịchọ mma dị ka ihe nchacha. N'ihi na microdebris na scrubbers dị ntakịrị na nha, ihe nzacha na-eri nri na-erikarị ha.
Habitat
Na gburugburu ebe obibi, okwu ebe obibi na-achịkọta ọtụtụ ihe onwunwe, anụ ahụ na biotic ihe dị na mpaghara, dị ka ịkwado ndụ na mmepụta nke otu ụdị. Enwere ike ịhụ ebe obibi ụdị dị ka ngosipụta anụ ahụ nke niche ya dị ndụ. Ya mere "ebe obibi" bụ okwu a kapịrị ọnụ nke ụdị dị iche iche, nke dị iche na echiche dị ka gburugburu ebe obibi ma ọ bụ ihe ọkụkụ, nke okwu ahụ bụ "ụdị ebe obibi" dabara nke ọma.[1].
Mmetọ plastik
Ọnụ ọgụgụ, ebe, nsuso, na njikọ nke microdebris
Nnyocha 2004 nke Richard Thompson sitere na Mahadum Plymouth, UK, chọtara nnukwu microdebris na osimiri na mmiri na Europe, America, Australia, Africa, na Antarctica. Thompson na ndị otu ya chọpụtara na a na-akụrisị pellets rọba sitere na ma ụlọ ma ụlọ ọrụ mmepụta ihe gaa n'ibe rọba dị obere, ụfọdụ nwere dayameta dị obere karịa ntutu mmadụ. Ọ bụrụ na etinyeghị ya, microdebris a na-ese n'elu kama itinye uche ya na gburugburu mmiri. Thompson na-ebu amụma na enwere ike ịnwe ihe plastik 300,000 kwa square kilometa nke elu oke osimiri yana 100,000 ahụ plastik kwa square kilomita nke ala mmiri. International Pellet Watch chịkọtara ihe atụ nke pellets polythene site na osimiri 30 dị na mba 17 bụ nke nyochara maka micro-na-emerụ emerụ. Achọpụtara na pellets ndị a chọtara n'ụsọ osimiri dị na US, Vietnam na ndịda Africa nwere ogige sitere na pesticides na-atụ aro ka a na-eji ọgwụ nje eme ihe na mpaghara ahụ. N'afọ 2020, ndị ọkà mmụta sayensị mepụtara ihe nwere ike ịbụ atụmatụ sayensị mbụ banyere ole microplastic bi ugbu a n'elu oke osimiri nke ụwa, mgbe nyochachara mpaghara isii nke ~ 3 km omimi ~ 300 km n'akụkụ oke osimiri Australia. Ha chọpụtara na ọnụ ọgụgụ microplastic na-agbanwe nke ukwuu dabara na rọba n'elu na akụkụ nke mkpọda ala oké osimiri. Site na nkezi nke microplastic mass kwa cm3, ha mere atụmatụ na ala oké osimiri nke ụwa nwere ~ 14 nde tọn microplastic - ihe dị ka okpukpu abụọ nke ego ha mere atụmatụ dabere na data sitere na nchọpụta mbụ - n'agbanyeghị na-akpọ atụmatụ abụọ ahụ "mgbanwe" dịka amaara ebe ndị dị n'ụsọ oké osimiri nwere ọtụtụ ihe ndị ọzọ. microplastic. Atụmatụ ndị a dị ihe dị ka otu ugboro ma ọ bụ okpukpu abụọ nke echiche plastik - kwa Jambeck et al., 2015 - ịbanye ugbu a n'oké osimiri kwa afọ.
Macrodebris
A na-ahazi irighiri ihe plastik dị ka macrodebris mgbe ọ karịrị 20 mm. Ndị a gụnyere ihe ndị dị ka akpa nri rọba. A na-ahụkarị macrodebris na mmiri oke osimiri, ma nwee ike inwe mmetụta siri ike na ihe ndị dị ndụ. Ụgbụ ịkụ azụ abụwo ihe ndị bụ́ isi na-emetọ ihe. Ọbụna mgbe a gbahapụrụ ha, ha na-anọgide na-ejide ihe ndị dị n'ime mmiri na ihe mkpofu rọba ndị ọzọ. N'ikpeazụ, ụgbụ ndị a gbahapụrụ agbahapụ na-esiwanye ike iwepụ na mmiri n'ihi na ha na-adị arọ nke ukwuu, na-eto eto ruo tọn 6.
Mmepụta plastik
A na-eme atụmatụ na e mere ijeri tọn 9.2 nke rọba n'etiti 1950 na 2017. Ihe karịrị ọkara nke plastic a ka emepụtara kemgbe 2004. N'ime plastik niile a tụfuru ugbu a, 14% bụ ọkụ na ihe na-erughị 10% ka emegharịrị.
Ihe mmetọ organic na-adịgide adịgide
A na-eme atụmatụ na mmepụta plastik zuru ụwa ọnụ bụ ihe dịka 250 mt / yr. Achọpụtala ụbara ha na-ebufe ihe ndị na-emetọ ihe ndị na-adịghị adị ndụ, nke a makwaara dị ka POPs. Ejikọtala mmetọ ndị a na mmụba nkesa algae jikọtara ya na tides na-acha uhie uhie.
Ihe ndị na-emetọ ahịa
Coca-Cola zara na "ihe karịrị 20% nke Pọtụfoliyo anyị na-abịa na nkwakọ ngwaahịa refillable ma ọ bụ isi iyi", ha na-ebelata ego plastik na nkwakọ ngwaahịa nke abụọ.
Nestlé zara na 87% nke nkwakọ ha na 66% nke nkwakọ ngwaahịa rọba nwere ike ijikwa ma ọ bụ megharịa ya na site na 2025 ha chọrọ ime ya 100%. N'afọ ahụ, ha chọrọ ibelata oriri virgin plastik site na otu ụzọ n'ụzọ atọ.
Pepsico zara na ha chọrọ ibelata " virgin plastic na azụmahịa ihe ọṅụṅụ anyị site na 35% site n'afọ 2025" yana ịgbasa imegharị na imegharị ihe kwesịrị igbochi 67 ijeri karama eji eme otu ihe site na 2025.
Mmepụta ihe mkpofu plastik
United States bụ onye ndu ụwa n'ịkwapụta ihe mkpofu rọba, na-emepụta ihe mkpofu rọba dị nde metric 42 kwa afọ. Otu ọgbọ nke mkpofu rọba na United States dị elu karịa mba ọ bụla, ebe ndị America na-emepụta ihe mkpofu rọba dị kilogram 130.09 kwa afọ. Mba ndị ọzọ nwere nnukwu ego, dị ka nke EU-28 (ọgbọ otu onye ọ bụla n'afọ 58.56 kg), nwekwara ọnụ ahịa mkpofu rọba n'otu n'otu. Ụfọdụ mba nwere nnukwu ego, dị ka Japan (kwa afọ kwa isi obodo 38.44 kg), na-emepụta ihe mkpofu rọba dị obere karịa otu onye ọ bụla.
Mmetọ plastik
National Academy of Sciences nke United States mere atụmatụ na 2022 na ntinye plastik zuru ụwa ọnụ n'ime oke osimiri bụ nde metric tọn plastik kwa afọ. Nnyocha 2021 sitere na The Ocean Cleanup mere atụmatụ na osimiri na-ebufe n'etiti 0.8 na 2.7 nde metric ton nke rọba n'ime oke osimiri, wee họpụta obodo ndị a dị na osimiri. Iri kacha elu bụ, site na nke kachasị ruo nke nta: Philippines, India, Malaysia, China, Indonesia, Myanmar, Brazil, Vietnam, Bangladesh, na Thailand.
Ndị na-emetọ ihe mkpofu rọba anaghị ejikwa ya
N'afọ 2018, ihe dị ka nde tọn 513 nke plastik na-ekupụ n'oké osimiri kwa afọ nke 83,1% sitere na mba iri abụọ na-esote: China bụ ihe mmetọ mkpofu plastik na-achịkwa nke ọma na-ahapụ n'oké osimiri 27.7% nke ngụkọta ụwa, Indonesia nke abụọ nwere 10.1%, Philippines nke atọ nwere 5.9%, Vietnam nke anọ nwere 5.8%, Sri Lanka nke ise 5.0%, Thailand nke isii nwere 3.2%, Egypt nke asaa nwere 3.0%, Malaysia nke asatọ nwere 2.9%, Nigeria nke itoolu nwere 2.7%, nke iri Bangladesh nwere 2.5%, South Africa nke iri na otu nwere 2.0%, India nke iri na abụọ nwere 1.9%, Algeria nke iri na atọ nwere 1.6%, Turkey nke iri na anọ nwere 1.5%, Pakistan nke iri na ise nwere 1.5%, Brazil nke iri na isii nwere 1.5%, Myanmar nke iri na asaa nwere 1.4%, Morocco nke iri na asatọ. ya na 1.0%, North Korea nke iri na itoolu nwere 1.0%, United States nke iri abụọ nwere 0.9%. Mba ndị ọzọ nke ụwa jikọtara ọnụ na-ebuli 16.9% nke mkpofu rọba a na-achịkwaghị achịkwa na oke osimiri, dịka nnyocha sayensị bipụtara na 2015.
Mba niile nke European Union jikọtara ga-anọ n'ọnọdụ iri na asatọ na ndepụta ahụ.
Nnyocha nke afọ 2019 gbakọrọ ihe mkpofu plastik a na-ejighị n'aka, ọtụtụ nde metric ton (Mt) kwa afọ:
Ngụkọta nke ihe mkpofu plastik
A na-emepụta ihe dị ka nde tọn 275 nke ihe mkpofu rọba kwa afọ gburugburu ụwa; n'etiti nde 4.8 na nde tọn 12.7 ka a na-atụba n'ime oke osimiri. Ihe dị ka 60% nke mkpofu rọba dị n'oké osimiri sitere na mba ise kachasị elu na-esote. Tebụl dị n'okpuru depụtara mba 20 kachasị na-emetọ ihe mkpofu rọba na 2010 dị ka nnyocha sayensị bipụtara si kwuo, Jambeck et al (2015). Mba niile nke European Union jikọtara ga-anọ n'ọnọdụ iri na asatọ na ndepụta ahụ.
N'ime nnyocha e bipụtara na Environmental Science & Technology, Schmidt et al (2017) gbakọrọ na 10 osimiri: abụọ na Africa (Naịl na Niger) na asatọ na Asia ( Ganges, Indus, Yellow, Yangtze, Hai He, Pearl, Mekong na Amur) "buga 88-95% nke ibu plastik zuru ụwa ọnụ n'ime oke osimiri."
Agwaetiti Caribbean bụ ndị mmetọ rọba kacha ukwuu n'ụwa niile. Trinidad na Tobago na-emepụta ihe mkpofu kilogram 1.5 kwa ụbọchị, bụ ihe mmetọ rọba kasị ukwuu n'otu onye n'otu n'otu n'ụwa. Opekempe 0.19 kg kwa onye kwa ụbọchị nke Trinidad na Tobago ihe mkpofu rọba na-ejedebe n'oké osimiri, ma ọ bụ ọmụmaatụ Saint Lucia nke na-ewepụta ihe karịrị okpukpu anọ karịa ihe mkpofu rọba maka onye ọ bụla dịka China ma na-ahụ maka plastik 1.2 na-ekpofu na-ekwesịghị ekwesị. n'efu kwa onye ọ bụla karịa China. N'ime mmadụ iri atọ kachasị na-emetọ ụwa n'otu n'otu, mmadụ iri sitere na mpaghara Caribbean. Ndị a bụ Trinidad na Tobago, Antigua na Barbuda, Saint Kitts na Nevis, Guyana, Barbados, Saint Lucia, Bahamas, Grenada, Anguilla na Aruba, dịka usoro ọmụmụ nke Forbes chịkọtara (2019).
Mmetụta na gburugburu ebe obibi
Na Jenụwarị 2022, otu ndị ọkà mmụta sayensị kọwapụtara oke mbara ala maka "ihe ọhụrụ" (mmetọ, gụnyere mmetọ rọba) wee chọpụta na ọ gaferelarị. Dị ka onye na-ede akwụkwọ Patricia Villarubia-Gómez si Stockholm Resilience Center si kwuo, "Enweela mmụba okpukpu 50 na mmepụta kemịkalụ kemgbe 1950. A na-atụkwa anya na nke a ga-amụba ugboro atọ n'afọ 2050". Enwere opekata mpe 350,000 kemịkalụ kemịkalụ n'ụwa. Ha na-enwekarị "mmetụta ọjọọ na ahụike ụwa". Plastic naanị nwere ihe karịrị 10,000 kemịkalụ ma mepụta nnukwu nsogbu. Ndị nyocha ahụ na-akpọ maka oke na mmepụta kemịkal na mgbanwe gaa na akụ na ụba okirikiri, nke pụtara ngwaahịa ndị enwere ike ijikwa ma megharịa ya.
Nsogbu nke ihe mkpofu rọba nke oké osimiri dị ebe niile. A na-eme atụmatụ na 1.5-4% nke mmepụta plastik zuru ụwa ọnụ na-ejedebe n'oké osimiri kwa afọ, ọkachasị n'ihi akụrụngwa njikwa mkpofu na-adịghị mma yana omume jikọtara ya na omume enweghị ọrụ maka iji na mkpofu plastik. Ọnọdụ ihu igwe nke irighiri ihe rọba na-akpata nkewa ya n'ime ụmụ irighiri ihe nke ọbụna obere invertebrates mmiri nwere ike ịbanye n'ime ya na-emerụ agbụ nri. Obere nha ha na-eme ka a ghara ịchọta ha n'ebe ha si abịa, ọ na-esikwa ike iwepụ ha na gburugburu oké osimiri mepere emepe. Na gburugburu mmiri, mmetọ rọba na-akpata "Mgbakwụnye, mmetụta toxicological site na ntinye nke plastik, ntachi, agụụ, mgbasa, na rafting nke ihe ndị dị ndụ, inye ebe obibi ọhụrụ, na iwebata ụdị ndị na-emerụ emerụ bụ mmetụta dị egwu gburugburu ebe obibi na ihe egwu na-eto eto na ụdị dị iche iche na trophic. Mmekọrịta. Mmebi (mgbanwe na ọnọdụ gburugburu ebe obibi) na mgbanwe nke usoro mmiri na-ejikọta na mfu nke ọrụ gburugburu ebe obibi na ụkpụrụ. N'ihi ya, mmetọ a na-apụta na-emetụta akụkụ mmekọrịta ọha na eze site na mmetụta ọjọọ na njem nlegharị anya, ịkụ azụ, mbupu, na ahụike mmadụ." .
Ogige Ntụrụndụ Montecristo
Ogige Ntụrụndụ Montecristo bụ nnukwu ogige ntụrụndụ nke dị n'etiti oké ọhịa Montecristo na Mesoamerica. Ogige Ntụrụndụ Montecristo dị n'ebe ugwu ọdịda anyanwụ nke El Salvador, mba dị na Central America nke a maara maka ụdị anụ ọhịa ya dị iche iche.
Mmetọ plastik
Mmetọ plastik dị ka ihe na-akpata mgbanwe ihu igwe
N'afọ 2019, ebipụtara akụkọ ọhụrụ "Plastic and Climate". Dị ka akụkọ ahụ si kwuo, n'afọ 2019, mmepụta na ịgba ọkụ nke rọba ga-enye aka na gas na-ekpo ọkụ na ihe ruru nde tọn 850 nke carbon dioxide (CO2) na ikuku. N'ihe a na-eme ugbu a, ihe na-esi na isi mmalite ndị a kwa afọ ga-eto ruo ijeri tọn 1.34 ka ọ na-erule 2030. Ka ọ na-erule 2050, rọba nwere ike ibunye ikuku ikuku griin ha ruru ijeri 56, ihe ruru pasenti 14 nke mmefu ego carbon nke fọdụrụ n'ụwa. Ka ọ na-erule 2100 ọ ga-ebupụta ijeri tọn 260, ihe karịrị ọkara nke mmefu ego carbon. Ihe ndị ahụ na-esi na mmepụta, ụgbọ njem, ọkụ ọkụ, mana enwerekwa mpụta nke methane na mmetụta na phytoplankton.
Mmetụta plastik na-emetụ n'ala
Mmetọ plastik na ala na-etinye ihe egwu na osisi na anụmanụ - gụnyere ụmụ mmadụ ndị dabere na ala. Atụmatụ nke ọnụọgụ rọba na ala dị n'agbata anọ na okpukpu iri abụọ na atọ karịa nke oke osimiri. Ọnụ ọgụgụ nke plastik dị na ala dị ukwuu ma na-etinye uche karịa nke ahụ na mmiri. Ihe mkpofu rọba na-esikwaghị ike sitere na pasent 60 na East Asia na Pacific ruo otu pasent na North America. Pasent nke mkpofu rọba na-esikwaghị ike na-eru oké osimiri kwa afọ wee si otú a na-aghọ ihe mkpofu mmiri rọba dị n'agbata otu ụzọ n'ụzọ atọ na ọkara nke mkpofu a na-achịkwaghị achịkwa nke afọ ahụ.
Ogige Ntụrụndụ Montecristo
E hiwere ya na 2008, ma kpuchie mpaghara nke 19.73 km2. Ogige ntụrụndụ, tinyere Ogige Ntụrụndụ Montecristo Trifinio na Honduras na Trifinio Biosphere Reserve na Guatemala, mejupụtara Trifinio Fraternidad Transboundary Biosphere reserve.
Mmetọ plastik
Mmetụta plastik na-emetụ n'ala
N'afọ 2021, akụkọ ndị otu nri na ọrụ ugbo mere kwuru na a na-ejikarị plastik eme ihe n'ọrụ ugbo. Enwere plastik n'ime ala karịa na oke osimiri. Ọnụnọ nke plastik na gburugburu ebe obibi na-emerụ gburugburu ebe obibi na ahụike mmadụ ma na-etinye ihe egwu na nchekwa nri. Plastic chlorined nwere ike ịhapụ kemịkalụ na-emerụ ahụ n'ime ala gbara ya gburugburu, nke nwere ike banye na mmiri dị n'ime ala ma ọ bụ isi mmiri ndị ọzọ gbara ya gburugburu yana usoro gburugburu ụwa. Nke a nwere ike imerụ ụdị ndị na-aṅụ mmiri ahụ nsogbu.
Mmetụta na idei mmiri
thumb|Ndị ọrụ afọ ofufo na-ehichapụ ọwara mmiri n'Ilorin, Naịjirịa n'oge ụbọchị nhicha nke ndị ọrụ afọ ojuju. Ọbụna mgbe enwere akụrụngwa zuru oke maka ịdị ọcha, mmetọ plastik nwere ike igbochi nsị ma gbochie mmiri ịsa. Ihe mkpofu rọba nwere ike mechie ọnyà mmiri ozuzo, na mmechi dị otú ahụ nwere ike ịbawanye mmebi idei mmiri, karịsịa n'ime ime obodo. Mkpokọta ihe mkpofu rọba n'ebe a na-ekpofu ahịhịa na-ebuli elu mmiri na-agbago ma nwee ike ịkwalite ihe ize ndụ nke idei mmiri n'obodo ukwu. Dịka ọmụmaatụ, na Bangkok ihe ize ndụ idei mmiri na-abawanye nke ukwuu n'ihi mkpofu rọba na-emechi sistemu ọwa mmiri dịbu ibu.
Na mmiri pọmpụ
Nnyocha e mere n'afọ 2017 chọpụtara na 83% nke ihe nlele mmiri mgbata e mere gburugburu ụwa nwere mmetọ rọba. Nke a bụ ihe ọmụmụ izizi lekwasịrị anya na mmetọ mmiri ọñụñụ zuru ụwa ọnụ na plastik, ma gosi na n'ọnụ ọgụgụ mmetọ nke 94%, mmiri mgbata na United States bụ nke kachasị emetọ, Lebanon na India sochiri ya. Mba Europe dị ka United Kingdom, Germany na France nwere ọnụ ọgụgụ mmetọ kacha ala, n'agbanyeghị na ọ ka nwere 72%. Nke a pụtara na ndị mmadụ nwere ike na-eri ihe dị n'etiti 3,000 na 4,000 microparticles nke rọba site na mmiri mgbata kwa afọ. Nnyocha ahụ chọtara ihe karịrị 2.5 microns n'ogo, nke bụ 2500 ugboro karịa nanometer. Ugbu a amabeghị ma nje a na-emetụta ahụike mmadụ, mana ọ bụrụ na a chọpụtakwara na mmiri ahụ nwere mmetọ nano-particle, enwere ike inwe mmetụta ọjọọ na ọdịmma mmadụ, dịka ndị ọkà mmụta sayensị jikọtara ya na nyocha ahụ.
Agbanyeghị, mmetọ mmiri rọba ka a ka na-amụ, dịkwa ka njikọ nke etu mmetọ si agafe n'etiti mmadụ, ikuku, mmiri na ala.
N'ime usoro okike nke ụwa
Ihe mkpofu rọba a na-achịkwaghị achịkwa na-eduga na rọba ozugbo ma ọ bụ na-abanye n'ime gburugburu ebe obibi nke ụwa. Enweela mmụba dị ukwuu nke mmetọ microplastic n'ihi njikwa na-adịghị mma na mkpofu ihe plastik. Karịsịa, mmetọ rọba n'ụdị microplastics ugbu a nwere ike ịhụ ọtụtụ n'ime ala. Ọ na-abanye n'ime ala site n'ịkwado n'elu ma mechaa banye n'ime ala. Ihe microplastics ndị a na-abanye n'ime osisi na anụmanụ.
Mmiri na sludge nke mmiri mkpofu nwere nnukwu plastik. Ụlọ ọrụ na-edozi mmiri na-ekpofu adịghị enwe usoro ọgwụgwọ iji wepụ microplastics nke na-ebute plastik na-ebufe n'ime mmiri na ala mgbe a na-etinye nsị na sludge n'ala maka ọrụ ugbo. Ọtụtụ ndị nchọpụta achọpụtala microfiber plastik nke a na-ewepụta mgbe a na-ehicha ajị anụ na akwa polyester ndị ọzọ na igwe ịsa ákwà. Enwere ike ibufe eriri ndị a site na nsị n'ala nke na-emerụ gburugburu ala.
Mmụba nke mmetọ plastik na microplastic na ala nwere ike ịkpata mmetụta ọjọọ na osisi na microorganisms dị n'ime ala, nke nwere ike imetụta ọmụmụ ala. Microplastics na-emetụta gburugburu ala nke dị mkpa maka uto osisi. Osisi dị mkpa maka gburugburu ebe obibi na gburugburu ebe obibi ya mere plastik na-emebi ihe ọkụkụ na ihe ndị dị ndụ na gburugburu ebe obibi ndị a.
Microplastics n'ime ala bụ ihe ize ndụ ọ bụghị naanị maka ọdịdị ala dị iche iche kamakwa nchekwa nri na ahụike mmadụ. Ọdịiche dị iche iche nke ala dị mkpa maka uto ihe ọkụkụ na ụlọ ọrụ ugbo. Ọrụ ugbo dị ka mulching rọba na itinye ihe mkpofu ime obodo na-enye aka na mmetọ microplastic na ala. A na-ejikarị ala ndị mmadụ gbanwere iji kwalite mmepụta ihe ọkụkụ mana mmetụta ya na-emebi karịa ka ọ na-enye aka.
Plastics na-ahapụkwa kemịkalụ na-egbu egbu na gburugburu ebe obibi ma na-ebute mmerụ ahụ, kemịkalụ na mmebi ihe ndị dị ndụ. Iri plastik abụghị naanị na ọ na-ebute ọnwụ ụmụ anụmanụ site na mgbochi eriri afọ mana ọ nwekwara ike ịgbago n'usoro nri nke na-emetụta mmadụ.
Mmetụta plastik na oké osimiri
áká_ịkẹngạ|thumb|Ihe dị n'ime afọ nke nwa ọkụkọ albatross nwụrụ anwụ e sere foto na Midway Atoll National Wildlife Refuge in the Pacific na Septemba 2009 gụnyere ihe mkpofu mmiri plastik ndị nne na nna ya nyere ụmụ ọhụrụ ahụ Ndụ mmiri bụ otu n'ime ihe kachasị mkpa mgbe mmetọ rọba na-emetụta mmadụ. Mmetọ rọba na-etinye ndụ ụmụ anụmanụ n'ihe egwu ma na-atụkwa egwu ikpochapụ. Anụ ọhịa dị ka nnụnụ mmiri, whale, azụ na nduru na-emehie ihe mkpofu rọba maka anụ oriri; Ọtụtụ mgbe ahụ na-anwụ n'agụụ ka afọ na-ejupụta na plastik. Ha na-atakwa ahụhụ site n'ọkpụkpụ, ọrịa na-efe efe, ike igwu mmiri na-ebelata, na mmerụ ahụ dị n'ime. Ihe akaebe a na-agwa anyị ka mmetọ rọba na-esi emetụta anụ ọhịa mmiri mebiri emebi, ha na-ebulite anụmanụ ole na-emehie plastik maka anụ oriri ma rie ya n'amaghị. "N'ụwa niile, 100,000 anụ mmiri na-anwụ kwa afọ n'ihi mmetọ rọba. Nke a gụnyere whales, dolphins, porpoises, seals na ọdụ ọdụm." Ihe akaebe a na-agwa anyị ọnụ ọgụgụ nke ole mammals nke mmiri na-emetụta n'ezie nke ọma iji nwụọ site na mmetọ rọba.
Mmetụta na gburugburu ebe obibi mmiri dị ọcha
A leghaara nyocha banyere mmetọ rọba mmiri dị ọhụrụ n'ihe gbasara gburugburu ebe obibi mmiri, nke nwere naanị 13% nke akwụkwọ ebipụtara na isiokwu a.
Plastics na-abanye n'ime ozu nke mmiri dị ọcha, aquifers n'okpuru ala, na ịkwaga mmiri dị ọhụrụ site na mpụta mmiri na mbuze nke ihe mkpofu rọba na-adịghị edozi (MMPW). N'ebe ụfọdụ, mkpofu mkpofu ozugbo n'ime osimiri bụ ihe fọdụrụ n'ime omume akụkọ ihe mere eme, ma naanị n'iwu ọgbara ọhụrụ ejirila ya kpachie ya. Osimiri bụ isi mbugharị rọba n'ime gburugburu ebe obibi mmiri, na-ebute ihe ruru 80% nke mmetọ rọba na oke osimiri. Nnyocha e mere na ọdụ mmiri iri kachasị elu nke MMPW na-enweta kwa afọ gosiri na ụfọdụ osimiri na-atụnye ihe ruru 88-95% nke plastik ndị nwere oke osimiri, nke kachasị elu bụ Osimiri Yangtze banye n'Osimiri East China. Osimiri Eshia na-atụnye ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ 67% nke mkpofu rọba a na-ahụ n'oké osimiri kwa afọ, na-emetụta ya nke ukwuu site na oke njupụta dị n'ụsọ osimiri niile na kọntinent ahụ yana oke mmiri ozuzo n'oge.
Anụ ndị nwere azụ
Nnyocha e mere nyochara ntinye nke plastik n'ofe nyocha dị iche iche e bipụtara na mbụ gosiri na n'ime ụdị 206 ahụ kpuchiri ekpuchi, ihe ka ọtụtụ n'ime akwụkwọ depụtara ntinye n'ime azụ. Nke a apụtaghị na azụ na-etinye plastik karịa ihe ndị ọzọ dị n'ahụ, kama ọ na-akọwapụta enweghị mmetụta nke plastik na ihe ndị dị mkpa dị mkpa dị ka osisi mmiri, amphibians na invertebrates. N'agbanyeghị ọdịiche a, nnwale ndị a na-achịkwa na-enyocha mmetụta microplastic na osisi mmiri dị ka algae Chlorella spp na duckweed Lemna obere arụpụtala nnukwu ihe. N'etiti microplastics nke polypropylene (PP) na polyvinyl chloride (PVC), PVC gosipụtara nsi dị ukwuu na Chlorella pyrenoidosa, n'ozuzu ya na-emetụta ikike foto synthetic ha na-adịghị mma. Mmetụta a na photosynthesis nwere ike ịbụ n'ihi mbelata 60% nke algal chlorophyll nke jikọtara ya na oke PVC dị elu achọtara n'otu ọmụmụ ihe ahụ. Mgbe ị na-enyocha mmetụta nke microbeads polyethylene (mpụta: ịchọ mma exfoliants) na macrophyte aquatic L. obere, ọ dịghị mmetụta na photosynthetic pigments & arụpụtaghị ihe a chọtara, ma mgbọrọgwụ mgbọrọgwụ na mgbọrọgwụ cell viability belatara. Nsonaazụ ndị a metụtara dị ka osisi na algae dị mkpa maka nri nri na ịgba ígwè gas n'ime usoro mmiri, ma nwee ikike ịmepụta mgbanwe dị ịrịba ama na nhazi mmiri n'ihi njupụta ha. A nyochakwara Crustaceans maka nzaghachi ha na ọnụnọ plastik. Enwere ihe akaebe na crustaceans mmiri dị ọhụrụ, karịsịa crabs Europe na crayfish, na-ata ahụhụ na ụgbụ polyamide ghost ejiri na ịkụ azụ ọdọ. Mgbe ekpughere ya na nanoparticles rọba nke polystyrene, Daphnia galeata (ụtụ mmiri nkịtị) nwere mbelata nlanarị n'ime awa 48 yana nsogbu ọmụmụ. N'ime oge nke ụbọchị ise, ọnụọgụ Daphnia dị ime belatara ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ 50%, na ihe na-erughị 20% nke embrayo ekpughere na-adị ndụ na-enweghị ihe ọ bụla ozugbo. Ọkpụkpụ arthropods ndị ọzọ, dị ka ụmụ ahụhụ na-eto eto na-enwe ike ịnweta ikpughe plastik yiri nke ahụ ka ụfọdụ na-eji akụkụ nke oge uto ha na-emikpu n'ụzọ zuru ezu n'ime mmiri mmiri. Myirịta a na ndụ ndị ọzọ invertebrates mmiri na-egosi na ụmụ ahụhụ nwere ike inwe mmetụta yiri nke ahụ nke ikpughe rọba.
A na-amụkarị mkpughe plastik na ndị amphibians n'oge ndụ ndị ntorobịa, mgbe ihe nyocha ka na-adabere na gburugburu mmiri ebe ọ nwere ike ịdị mfe iji nyocha mgbanwe mgbanwe. Nnyocha e mere na frog mmiri dị na South America na-ahụkarị, Physalaemus cuvieri gosiri na plastik nwere ike ịkpata mgbanwe mgbanwe nke mutagenic na cytotoxic. Ekwesịrị ime ọtụtụ nyocha ọzọ na nzaghachi amphibian maka mmetọ rọba, ọkachasị ebe ndị amphibians nwere ike bụrụ ụdị ngosipụta mbụ nke ọdịda gburugburu ebe obibi. Ọ dịla anya a mara ụmụ anụmanụ na nnụnụ ọhụrụ ka ha na mmetọ rọba na-emekọrịta ihe na-adịghị mma, na-ebutekarị nhụsianya ma ọ bụ ntachi/kpagbu mgbe ha risịrị nri. Ọ bụ ezie na a chọpụtala mbufụt n'ime eriri afọ eriri afọ na otu abụọ ahụ, ọ dị mwute ikwu na ọ dịghị data ọ bụla na mmetụta toxicological nke mmetọ plastik na ihe ndị a. A mụọla azụ kachasị gbasara mmetọ rọba n'ime ihe ndị dị ndụ mmiri dị ọhụrụ, ebe ọtụtụ n'ime nchọpụta na-egosi ihe akaebe nke ntinye plastik n'ime ihe nlere anụ ọhịa ejidere na ụdị ụlọ nyocha. Enweela mbọ ụfọdụ ileba anya n'ihe na-egbu plastik n'ụdị ụdị mmiri dị ọcha, Danio rerio, aka zebrafish. Mmụba mmepụta imi na nzaghachi mbufụt na D. rerio GI-traktị ka ekwuru, ma na mgbakwunye, ndị nchọpụta chọpụtara mgbanwe dị iche na mpaghara microbial n'ime eriri afọ zebrafish. Nchọpụta a dị ịrịba ama, dịka nyocha n'ime afọ ole na ole gara aga egosiwowanye ike ike nke microbiomes nke eriri afọ nwere gbasara nnabata nri nke onye ọbịa ha na usoro endocrine. N'ihi nke a, plastik nwere ike inwe mmetụta dị egwu karị na ahụike nke akụkụ ahụ nke ọ bụla karịa ka a maara ugbu a, si otú a na-enye mkpa maka nyocha ọzọ ozugbo enwere ike. A hụkwara ọtụtụ n'ime nchoputa ndị a na ụlọ nyocha, ya mere ọ dị mkpa ka etinyekwu mgbalị iji tụọ ụbara plastik na toxicology n'ime anụ ọhịa.
Mmetụta ọ na-enwe n'ahụ ụmụ mmadụ
thumb|Ebe a na-eji ihe mkpofu emepụta ọzọ Ngwakọta ndị a na-eji na-emepụta ihe na-emetọ gburugburu ebe obibi site na ịhapụ kemịkalụ n'ime ikuku na mmiri. Ụfọdụ ogige ndị a na-eji na rọba, dị ka phthalates, bisphenol A (BRA), polybrominated diphenyl ether (PBDE), nọ n'okpuru ụkpụrụ dị nso ma nwee ike bụrụ ihe na-emerụ ahụ. N'agbanyeghị na ogige ndị a adịghị mma, ejirila ha rụọ nkwakọ ngwaahịa nri, ngwaọrụ ahụike, ihe ala ala, karama, senti, ihe ịchọ mma na ọtụtụ ihe ndị ọzọ. Egosiputara ikuku ume nke microplastics (MPs) bụ otu n'ime ihe ndị na-enye aka na ntinye MP n'ime mmadụ. A na-ekesa ndị MP n'ụdị uzuzu uzuzu mgbe niile site na ikuku ikuku na ikuku oyi n'ime ụlọ. Ọnụ ọgụgụ buru ibu nke ogige ndị a dị ize ndụ nye ụmụ mmadụ, na-ebibi usoro endocrine. BRA na-eṅomi homonụ nwanyị nke a na-akpọ estrogen. PBD na-emebi ma na-emebi homonụ thyroid, nke bụ homonụ dị mkpa nke na-ekere òkè na metabolism, uto na mmepe nke ahụ mmadụ. Ndị omeiwu nwekwara ike inwe mmetụta dị njọ na ọganihu ọmụmụ nwoke. Ndị MP dị ka BPA nwere ike igbochi steroid biosynthesis na usoro endocrine nwoke na mmalite nke spermatogenesis. Ndị omeiwu n'ime ụmụ nwoke nwekwara ike ịmepụta nrụgide oxidative na mmebi DNA na spermatozoa, na-akpata mbelata sperm viability. Ọ bụ ezie na ọkwa ikpughe na kemịkalụ ndị a dịgasị iche dabere na afọ na ọdịdị ala, ọtụtụ mmadụ na-enweta n'otu oge na ọtụtụ n'ime kemịkalụ ndị a. Nkezi ọkwa nke mkpughe kwa ụbọchị dị n'okpuru ọkwa ndị e chere na ọ nweghị nchekwa, mana ọ dị mkpa ka emekwu nyocha na mmetụta nke obere mkpughe n'ahụ mmadụ. A maghị ọtụtụ ihe gbasara oke kemịkalụ ndị a na-emetụta ụmụ mmadụ. Ụfọdụ kemịkalụ a na-eji na-emepụta rọba nwere ike ịkpata dermatitis mgbe ọ na-emetụ akpụkpọ ahụ mmadụ. N'ọtụtụ plastik, a na-eji kemịkalụ ndị a na-egbu egbu naanị na ọnụọgụ, mana a na-achọkarị nnwale dị ịrịba ama iji hụ na ihe ndị na-egbu egbu dị n'ime plastik site na ihe inert ma ọ bụ polymer. Ụmụaka na ụmụ nwanyị n'oge ọmụmụ ha na-anọkarị n'ihe ize ndụ ma na-enwekarị ike imebi usoro ahụ ji alụso ọrịa ọgụ yana usoro ọmụmụ ha site na kemịkal ndị a na-emebi hormone. Ngwaahịa ime ime na nọọsụ dị ka karama ụmụaka, ihe mkpuchi, na arịa nri rọba na-etinye ụmụ ọhụrụ na ụmụaka n'ihe ize ndụ dị ukwuu nke ikpughe.
Mmetọ rọba emetụtala ahụike mmadụ nke ọma. "Ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ otu ụzọ n'ụzọ atọ nke ebe mmiri dị n'ime ala dị na US nwere BPA. BPA na-emerụ ahụ na oke dị ala dị ka ọ na-egbochi hormone anyị na usoro ọmụmụ. Nke a na-agwa anyị pasent ole nke mmiri anyị na-emerụ na ekwesịghị ịṅụbiga mmanya ókè. "N'oge ọ bụla nke usoro ndụ ya, rọba na-etinye ihe ize ndụ dị iche iche n'ahụ ahụ mmadụ, na-esite na mkpughe nke mkpụrụ ndụ plastik n'onwe ha na kemịkalụ jikọtara ya." Okwu a bụ mmalite nke ọtụtụ isi ihe kpatara plastik na-emerụ anyị ahụ, dị otú ahụ. dị ka carbon nke a na-ewepụta mgbe a na-eme ya ma na-ebu ya bụ nke metụtara otú mmetọ rọba na-emerụ gburugburu anyị.
Nnyocha 2022 e bipụtara na Environment International hụrụ microplastic n'ime ọbara nke 80% nke ndị mmadụ nwalere na ọmụmụ ihe, na microplastic dị otú ahụ nwere ike ịbanye n'ime akụkụ ahụ mmadụ.
Ihe ọ pụtara n'ihe gbasara ahụike
N'ihi mgbasa nke ngwaahịa rọba, ihe ka ọtụtụ n'ime mmadụ na-enwekarị ihe ndị mejupụtara kemịkal nke plastik. Na United States, 95% nke ndị toro eto achọpụtala ọkwa BPA na mmamịrị ha. Ejikọtala mkpughe na kemịkalụ dị ka BPA na nkwụsị nke ọmụmụ, mmeputakwa, ntozu oke mmekọahụ, na mmetụta ahụike ndị ọzọ. Phthalates akọwapụtara nke ọma ebutewokwa ụdị mmetụta ndị dị ndụ.
Thyroid hormone axis
Bisphenol A na-emetụta mkpụrụ ndụ ihe nketa metụtara axis thyroid hormone, nke na-emetụta ọrụ ndu dịka metabolism na mmepe. BPA nwere ike ibelata ọrụ thyroid hormone receptor (TR) site n'ịbawanye ọrụ TR transcriptional corepressor. Nke a na-ebelata ọkwa nke thyroid hormone na-ejikọta protein na-ejikọta na triiodothyronine. Site na imetụta axis hormone thyroid, ikpughe BPA nwere ike ibute hypothyroidism.
Hormone mmekọahụ
BPA nwere ike ịkpaghasị ọkwa nkịtị, physiological nke homonụ mmekọahụ. Ọ na-eme nke a site na ijikọ na globulins nke na-ejikọta ya na homonụ mmekọahụ dị ka androgens na estrogens, na-eduga ná nkwụsị nke nguzozi n'etiti abụọ ahụ. BPA nwekwara ike imetụta metabolism ma ọ bụ catabolism nke homonụ mmekọahụ. Ọ na-emekarị dị ka antiandrogen ma ọ bụ dị ka estrogen, nke nwere ike ịkpata ọgba aghara na mmepe gonadal na mmepụta spam.
Ọrịa
N'afọ 2023, achọpụtara plasticosis, ọrịa ọhụrụ nke naanị plastik kpatara, n'ime nnụnụ mmiri. Nnụnụ ndị a chọpụtara na ha nwere ọrịa ahụ ewepụla traktị nri nri site n'itinye ihe mkpofu rọba. "Mgbe nnụnụ na-etinye obere plastik, ha hụrụ na ọ na-ere ọkụ nke tract digestive. Ka oge na-aga, mbufụt na-adịgide adịgide na-eme ka anụ ahụ kụwaa ma mebie, na-emetụta mgbaze, uto na nlanarị. "
Mgbalị ndị e mere iji belata
áká_ịkẹngạ|thumb|Ihe ndị dị n'ụlọ e ji ụdị plastik dị iche iche mee. thumb|Ọgbọ mkpofu, nke a na-atụle n'ime kilogram kwa onye ọ bụla Kwa ụbọchị Mgbalị iji belata ojiji nke rọbas, iji kwalite imegharị plastik na ibelata mkpofu rọba ma ọ bụ mmetọ rọba na-esighị ike emewo ma ọ bụ na-aga n'ihu. Nyocha sayensị mbụ na akwụkwọ agụmakwụkwọ ọkachamara banyere mmetọ plastik zuru ụwa ọnụ n'ozuzu chọpụtara na nzaghachi ezi uche dị na "ihe iyi egwu ụwa" ga-abụ "mbelata oriri nke ihe ndị na-amaghị nwoke na-amaghị nwoke, yana usoro nhazi nke mba ụwa maka njikwa mkpofu" - dị ka mmachibido iwu. mbupụ ihe mkpofu rọba ọ gwụla ma ọ na-eduga n'ịrụgharị ihe ka mma - ma kọwapụta ọnọdụ ihe ọmụma gbasara mmetụta "mgbanwe na-adịghị mma" nke bụ otu n'ime ebumnuche maka mbelata ya.
Ụfọdụ nnukwu ụlọ ahịa na-ana ndị ahịa ha ego maka akpa rọba, na n'ebe ụfọdụ, a na-eji ihe ndị a na-emegharị emezi ma ọ bụ ihe ndị na-emebi emebi eme ihe n'ọnọdụ rọba. Ụfọdụ obodo na ụlọ ọrụ achụmnta ego amachibidola ụfọdụ ihe ndị a na-ejikarị rọba, dị ka mmiri karama na akpa rọba. Ụfọdụ ụlọ ọrụ na-abụghị ndị gọọmentị ewepụtala atụmatụ mbelata rọba afọ ofufo dị ka asambodo nke ụlọ oriri na ọṅụṅụ nwere ike ịmegharị ka a mata ya dị ka enyi na enyi n'etiti ndị ahịa.
Na Jenụwarị 2019, ụlọ ọrụ dị na ụlọ ọrụ rọba mepụtara "Global Alliance to End Plastic Waste". Njikọ a na-achọ ikpochapụ gburugburu ebe obibi site na ihe mkpofu dị ugbu a na ịbawanye mmepụta ihe, mana o kwughị mbelata mmepụta plastik dịka otu n'ime ebumnuche ya. Ọzọkwa, akụkọ na-esote egosila na otu a bụ atụmatụ ịsa ahịhịa ndụ.
Na 2 Maachị 2022 na Nairobi, ndị nnọchi anya mba 175 kwere nkwa ịmepụta nkwekọrịta n'ụzọ iwu kwadoro iji kwụsị mmetọ rọba. Nkwekọrịta ahụ kwesịrị ileba anya n'usoro ndụ plastik zuru oke ma tụpụta ihe ndị ọzọ gụnyere imegharị ya. Otu kọmitii mkparita uka gọọmentị etiti (INC) nke kwesịrị icheta nkwekọrịta ahụ ka ọ na-erule njedebe nke afọ 2024 ka emepụtara. Nkwekọrịta ahụ kwesịrị ịkwado mgbanwe gaa na akụ na ụba okirikiri, nke ga-ebelata ikuku GHG site na 25%. Inger Andersen, onye isi otu UNEP kpọrọ mkpebi a "mmeri nke ụwa n'elu plastik eji otu eme ihe".