cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nick Monu
Ndụ
N'afọ 1998, ọ laghachiri obere oge na London ma kpọọ akụkụ ndị isi na ihe nkiri "Oroonoko" na Royal Shakespeare Company, The honest whore na Merchant of Venice na Globe Theatre wee malite ọrụ ihe nkiri na telivishọn ya. Ọ pụtara na BBC's EastEnders, Holby City, T.L.C., The Whistle Blower na ihe nkiri Stigma na White Hawk.
N'afọ 2007, ọ pụtara dị ka Othello na Salisbury Playhouse. N'agbata afọ 2008 na afọ 2013, ọ gara Lagos iji rụọ ọrụ gbasara ọtụtụ mmepụta, na-akụziri ma na-azụ ndị na-arụ ọrụ na mpaghara ndị a. Ntọala NGO nke Austria "Friends of Monu & Monu" bụ ibe Europe, na-enye nkwado maka ọrụ nka na Africa. Nick Monu bụ onye isi oche nke NGO a, ya na Roman Bönsch dị ka odeakwụkwọ na Simone Monu dị ka onye na-echekwa ego.
Dị ka onye na-emepụta ihe na onye nduzi, o tinyere aka na "Sonette XCIV" nke William Shakespeare, nke Sir Alan Bates gosipụtara na 1999, obere ihe nkiri "Split Ends" - Cruzon Cinema, Soho, 2002, yana obere "Wienerin betet" maka Festival Mythos Modern, Vienna, 2008; na 2009 ọ duziri "Swamp Dwellers" nke Wole Soyinka, National Theatre of Nigeria, wee malite imepụta vidiyo egwu ma nwee nzukọ ọzụzụ ya na Goethe-Institut Lagos nke a na-akpọ "Bauprobe" dabere na Wole Soyinka's "A dance of the Forest".
N'afọ 2010, ọ pụtara dị ka onye ndu na Christian Kracht's "Ich werde hier sein im Sonnenschein und im Schatten" na Theater Basel, ma pụta na Alexanderfest na Augusta Raurica dị ka Zeus.
N'afọ 2011, ọ duziri "The Cost of Living" nke Sefi Atta mere dị ka ihe ngosi ụwa na Terra Kulture / Lagos, nke Wole Soyinka kpọrọ ka ọ gosipụta na Black Heritage Festival n'ọnwa Eprel n'otu afọ ahụ. N'ọnwa Ọktọba afọ 2011, ọ duziri ihe nkiri ụwa nke "Hagel auf Zamfara" (English: The Sentence) nke otu onye edemede ahụ, Sefi Atta, egwuregwu Naijiria nke a sụgharịrị n'asụsụ German, na Theater Krefeld und Mönchengladbach.
N'oge opupu ihe ubi nke afọ 2013, ọ duziri egwuregwu ọzọ na Germany, "Happy days" nke Samuel Beckett, na Theater Krefeld und Mönchengladbach, na mmeghe ya n'ọnwa Eprel afọ 2013. Mgbe nke ahụ gasịrị, ọ ghọrọ onye nlekọta nke African Art Gallery nke matombo guzobere na obodo ochie nke Salzburg, ebe ọ haziri ihe ngosi nke ọdịnala na nke oge a nke nka Africa. 2015 o mere ọgụgụ nke dabere na Opera Wonyosi nke Wole Soyinka dịka akụkụ nke mmeghe nke Salzburger Festspiele n'ime gallery.
N'ọnwa Jenụwarị afọ 2016, o mere ihe nkiri nke mbụ ya na Thalia Theatre na Hamburg, na-egwu Nna Joad na mgbanwe nke akwụkwọ akụkọ John Steinbeck Grapes of Wrath, nke Luk Perceval duziri.
Kemgbe afọ 2005, ọ lụrụ onye Austria na-emepụta ihe bụ Simone Monu ma nwee ụmụ atọ.
Njikọ mpụga
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ Òtù:Pages with unreviewed translations
Ozara, Enugu
Ozalla bụ obodo a ma ama na Nkanu West Local Government Area nke Enugu State, Nigeria.
Na agbanyeghị na obodo ahụ na-aga site na aha ọchịchị "Ozalla", ụdị ziri ezi "Ozara" bụ nke ụmụ amaala na-ejikarị eme ihe n'asụsụ Ozara nke asụsụ Igbo.
Ndị Ozalla bụ ụmụ Okpatu-Oke na Udi LGA nke oge a.
Ozalla nwere ókèala n'ebe ugwu site na Akegbe-Ugwu, n'ebe ọwụwa anyanwụ site na Obe, n'akụkụ ọdịda anyanwụ site na Udi na n'ebe ndịda site na Ituku, nke ọ na-ekerịta Mahadum Naịjirịa Teaching Hospital (UNTH). Ihe ka ukwuu n'ala maka ụlọ ọgwụ a ma ama bụ nke Ozalla.
A na-akpọkarị Ozalla dị ka ọnụ ụzọ mbata nke ala Nkanu n'ihi ọnọdụ ya dị mma n'okporo ụzọ ndị isi na-abanye na mpaghara a.
Ọtụtụ ndị maara Ozalla n'ihi njikọ 4-corners a ma ama dị n'akụkụ ENUGU-PH Expressway, ọ bụ ezie na onye obodo Ozalla ga-agwa gị na 4-corners bụ nke dị na ahịa Afor-Agu na Ozalla High School.
Ozalla nwere obodo isii:
Amigbo
Amechi
Ezzih
Enugu-Egu
Obeagwu, nwere ihe karịrị obodo iri abụọ dịka Obunegu, Umuaniegu, Enugwuegu-ndiuno Ameke, wdg.
N'afọ 2002, e kewara Ozalla n'ime mpaghara nchịkwa ise (Autonomous Communities):
Ishi-Ozalla
Etiti-Ozalla
Okorouba-Ozalla
Umuanee-Ozalla
Tupu nke a, Ozalla nwere otu onye ọchịchị ọdịnala, nke ezinụlọ Chukwuani si Amigbo nwere ruo ọtụtụ iri afọ, mana ugbu a, obodo ọ bụla nwere onwe ya nwere "Igwe".
Igwe Donald Nwochi (Chinenyeze 1 nke Etiti-Ozalla) bụ otu n'ime Igwes.
Ozalla bụ ndị Kraịst, na ọtụtụ ndị uka Katọlik juru na ya. Okpukpe Ndị Kraịst ndị ọzọ dị ka Anglican, Apostolic Pentecostal, Sabbath na ọtụtụ ndị ọzọ jupụtara. N'ezie, ụfọdụ ndị mmadụ na-eme okpukpe ndị ọzọ, ọkachasị Peganism na Ozalla.
Ozalla nwere osimiri na-agafe obodo a na-akpọ Ufamu, nke ka bụ isi iyi mmiri maka ndị bi na ya.
Ani Ozalla na Amigbo bụ ebe obibi nke Oji-Ngenani, isi obodo nna nna Ozalla, ebe nnukwu onye nchụàjà na-enyekarị agụ iyi dị ndụ n'aha ndị na-abịa ịchọ enyemaka maka ebumnuche dị iche iche.
Na nso nso a, Ani Ozalla abụrụgo isi ihe na-adọta ndị njem nleta maka ndị ọbịa na-abịa Ozalla.
Kwa Jenụwarị 1, obodo Ozalla na-eme emume omenala / Masquerade kwa afọ nke a na-akpọ "Ozalla Day" na Ugwu Ndaru (Ishi-Ozalla Community school compound). N'oge gara aga, a na-eme Ozalla Day na ahịa Nkwo.
Ụfọdụ aha ndị ama ama nke ụmụ amaala Ozalla bụ:
OZALLA, IGBO-ETITI
Òtù:Pages with unreviewed translations
Othmane Bali
Othmane Bali, ezigbo aha ya bụ Mbarek Athmany, (May 1953 na June 2005) bụ onye Algeria Tuareg na-agụ egwu.
Mmalite ndụ
Bali wepụtara abọm mbụ ya n'afọ 1986, ma mesịa rụọ ọrụ n'ịkwalite egwu Tuareg n'asụsụ Tamahaq. Bali e sorola ndị na-agụ egwú a ma ama n'ụwa dịka Steve Shehan rụkọọ ọrụ.
Dziecinów (no na Otwock County)
thumb|Ụzo dị na Dziecinów Dziecinów bụ otu ama no n'otu ala ocha nke ana kpo Poland. Ha no na county nke ana-kpo Otwock County, nke no n'ime Gmina Sobienie-Jeziory.
Othmane Bali
Ọnwụ
Bali nwụrụ n'ihe mberede n'ụgbọala ya mgbe idei mmiri nke osimiri na mpaghara obodo ya nke Djanet. Mgbe ọ nwụsịrị, nwa ya nwoke Nabil Bali gara n'ihu n'ihe nketa ya ma gaa n'otu ụzọ ahụ nke nna ya gara.
Dziecinów (no na Otwock County)
Òtù:Polish towns
Sirron Norris
Sirron Norris bụ ónyé America na-ese ihe osise, onye na-ese mgbidi, na onye nkuzi nka. A maara ya màkà ọrụ ya na ihe ngosi telivishọn FOX animated Bob's Burgers na màkà ọtụtụ ihe osise ọha na eze, gụnyere ndị dị na Balmy Alley, Clarion Alley, na Mission Dolores Park, na gallery gbụrụ-gbúrụ San Francisco. Ihe osise ya na-agụnyekarị ozi ndọrọ ndọrọ ọchịchị, isiokwu obodo, na akara ya na-acha anụnụ anụnụ. Ọ rụkọtara ọrụ na ọtụtụ ụlọ ọrụ na-enweghị uru, gụnyere SPUR na El <i id="mwIw">Tecolote</i>.
Ụlọ ọrụ na gallery Norris dị na Mission District, San Francisco.
Oge ọ malitere
Norris was born in Cleveland, Ohio. He is from a Black family, and has cited in interviews how living in the Midwest was a difficult experience.
Norris gụsịrị akwụkwọ na Art Institute nke Pittsburgh wee si Pittsburgh kwaga San Francisco na 1997.
Ihe osise ndị e sere na mgbidi
Norris malitere ise ihe osise na 1999 dị ka ụzọ isi kpọsaa ọrụ ya. Ihe osise mbụ ya dị n'èzí ụlọ ahịa dị n'akụkụ 20th na Bryant Street. Tupu nke a, ọ rụrụ ọrụ na ndị na-ese ihe nkírí egwuregwu vidio ma ọ nweghị ọzụzụ ọ bụla na eserese murals.
Ihe osise na ọrụ imewe
Norris mepụtara ihe ngosi màkà San Francisco Public Library Summer Read SF program na 2012.
Onyinye na mmata
N'afọ 2000, ọ bụ ónyé na-ese ihe na De Young Museum. N'afọ 2002, ọ bụ ónyé na-ese ihe na Yerba Buena Center for the Arts. N'afọ 2005, ọ nọrọ ọnwa atọ dị ka onye na-ese ihe na Recology.
N'afọ 2017, ọ natara "Greater Bay Area Journalism Award" màkà "Kaepernick" na El Tecolote, akụkụ nke usoro ndọrọ ndọrọ ọchịchị ya na-aga n'ihu nkè akpọrọ "Cityfruit".
Ihe odide
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Kutre Dulecha
Kutre Dulecha (amụrụ n'abalị iri abụọ na abụọ n'ọnwa Ọgọstụ n'afọ 1978, na Sidamo) bụ onye na-agba ọsọ n'etiti etiti si Etiopia. Ọ na-asọ mpi na mita 1,500, ebe o setịpụrụ ihe ndekọ ụwa nke ụmụaka na afọ 1997. Ọ ghọrọ onye mmeri ụwa n'ime ụlọ n'afọ 2004, onye mbụ n'Etiopia nwetara ihe nrite 1500m n'asọmpi ahụ. O meriri n'asọmpi ụmụ nwanyị dị mkpirikpi na afọ 2000 IAAF World Cross Country Championships.
Njikọ mpụga
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Rizi Timane
thumb|Rizi Timane Rizi Xavier Timane bụ nwoke transgender si Naịjirịa na -arụ ọrụ dịka ụkọchukwu, onye egwu, onye edemede, onye na -emepụta ihe, onye na -ahụ maka mmụọ, na onye mmeri transgender.
Ndụ mbido
A mụrụ Timane n'obodo Lagos nke Naịjirịa. Mgbe ọ pụtara dị ka nwa nwoke trans mgbe ọ dị afọ asatọ, e mere ka ọ pụọ n'ọrịa na ọgwụgwọ mmezi ndị ọzọ sitere n'aka ezinụlọ ya na ụlọ ụka iji nwaa ịgbanwe ya. Ka oge na -aga, ọ wara usoro ịwa ahụ 20 na ọgwụgwọ homonụ na mba ọzọ ka ọ gbanwee site na nwanyị gaa na nwoke.
Mmụta na ọrụ
Na London na Los Angeles, ọ gụrụ maka njikwa azụmaahịa O nwetara nzere Master of Social Work site na Mahadum Southern California wee mụọ gbasara okpukperechi, ikpe ziri ezi na mmekọrịta mmadụ na ibe ya na Claremont School of Theology. Ọ na-arụ ọrụ oge niile dị ka onye njikwa nke Mmemme Ahụike Transgender na St. John's Well Child na Family Center na Los Angeles.
Mmezu ya
Na 2013, o dere "Nkwekọrịta A Na -ekwughị," ihe ncheta nke ghọrọ ihe ncheta #1 nke Amazon na ụdị ndị nwanyị nwere mmasị nwanyị na nwoke nwere mmasị nwoke. Na 2014, o wepụtara album "Love is Stronger", yana Trans Surgery Gender Grant iji nyere ndị mmadụ transgender ise aka na ọgwụgwọ mgbanwe okike ha. Ọ lụrụ onye nlereanya Christina Ros. Ha mere emume ncheta agbamakwụkwọ nke ise na afọ iri ọnụ na 2017.
Ntụaka
Òtù:Onye édémédé akwukwọ si-na Naigeria Òtù:Ndi égwú nke Naigeria Òtù:Mmadụ ndi di ndụ Òtù:Transgender na ụmụ nwoke transsexual
14 Novemba
14 Novemba bu ubochi nke 14th (nke iri na anọ) na onwa ana kpo Novemba. Na Gregorian calender, 14 Novemba bu ubochi nke 318th (319th na afo nke ana-kpo leap year) na afo. Anyi nwere agugu ubochi 47 du mgbe afo na agwu.
Beba language
Asụsụ Bebaʹ (Bebadji, Mubadji) bụ asụsụ Grassfields Bantu nke a na-asụ na Cameroon.
14 Novemba
Onye wuru
Òtù:Novemba
Ọrụ Lilly Arbor
39.77869°N, -86.18909°W thumb|500x500px|Akụkụ nke Lilly Arbor Project na July 2022 Ọrụ Lilly Arbor bụ akụkụ nke nnwale nnwale nke ime ka osisi dị nakụkụ osimiri na mmemme mweghachi gburugburu ebe obibi, nke dị nokporo ámá White na Indianapolis, Indiana, n'ebe ọwụwa anyanwụ United States.
Ọrụ
Ngalaba nke Center of Earth and Environmental Science (CEES) na Mahadum Indiana-Purdue University Indianapolis (IUPUI) rụrụ ọrụ mweghachi nke oké ọhịa, Lilly Endowment naakwado ya.
Dị ka akụkụ nke ọrụ mweghachi mpaghara osimiri, a kụrụ osisi 1,400 nakụkụ Osimiri White na etiti Indianapolis, Indiana. Ebe ọrụ ahụ dị hekta asatọ (3.2 hectare) gbatịrị ihe dị ka otu (1.6 km) netiti 10th Street na New York Street. A kụrụ ya nke mbụ noge mgbụsị akwụkwọ 1999 na oge opupu ihe ubi nke afọ 2000.
Mgbe afọ ise gasịrị, Lilly Arbor Project nyere data gbasara atụmatụ ime ka ọhịa dị nakụkụ osimiri, nke a gaeji mee ihe na nyocha ndị ọzọ na ọrụ nọdịnihu. Ụmụ akwụkwọ na ngalaba si na mahadum dị iche iche naeme nchọpụta ma naelekọta mweghachi site na iji usoro mmụta ọrụ CEES.
Osisi
Osisi ndị a mụrụ nakụkọ ihe mere eme na mpaghara "mpaghara ọmụmụ" nke osimiri gụnyere:
Asụsụ South Banda
South Banda bụ asụsụ na-aga n'ihu nke asụsụ Banda nke ihe dị ka mmadụ narị puku abụọ (200,000) ma ọ bụ karịa na-asụ, karịsịa na Central Afrikan Republiki mana puku iri ma ọ bụ ihe karịrị na Democratic Republiki of the Kongo puku ịsịị (6,000 dị ka ọnụ ọgụgụ 1984). Ụdị abụọ ahụ nwere ike ịbụ ndị a na-aghọta ibe ha.
Elephanta (ikuku)
Elephanta bụ ifufe siri ike nke ndịda ma ọ bụ ndịda ọwụwa anyanwụ nké na-efe n'ụsọ oké osimiri Malabar nkè India n'oge ọnwa Septemba na Ọktoba ma na-egosi mbido nkè mmiri ozuzo nké ndịda ọdịda anyanwụ.
Abiidii igbo
Image:
Abiidii igbo but mkpuru edemede nke mejuputere nsupe nile n'asusu igbo. ò buru na enweghi mkpuru edemede(letters) agaghi enwe mkpuru edemede ma obu mkpuru okwu na asusu n'igbo. Mkpuru edemede Igbo di iri ato na isii Lee ha ebea; (mkpuruedemede mkpoaha)
A /a/
B /b/
D /d/
E /e/
F /f/
G /ɡ/
Gb /ɓ~ɡ͡ɓ/
Gh /ɣ/
Gw /ɡʷ/
H /ɦ/ I /i/
Ị /ɪ̙/
J /dʒ/i K /k/
L /l/
M /m/
N /n/
Nw /ŋʷ/
Ny /ɲ/
O /o/
Ọ /ɔ̙/
P /p/
R /ɹ/
S /s/
Sh /ʃ/
T /t/
U /u/
Ụ /ʊ̙/
V /v/
W /w/
Y /j/
Z /z/
Òtù:Mkpụrụedemede
Irewe
Irewe bụ obodo dị na mpaghara gọmentị ime obodo Ojo nke Lagos Steeti nke ndị Awori bi na ya. Ọ dị n'àgwàetiti nke otu n'ime iyi dị na Badagry ma Iwori gbara ya gburugburu n'ebe ọdịda anyanwụ na Ikare gbara ya gburugburu. N'ụbọchị mbụ n'ọnwa Julaị n'afọ 2015, a kọrọ na ụmụaka isii nọ n'ụzọ ha na-aga ụlọ akwụkwọ nwụrụ n'ihe mberede ụgbọ mmiri nke mere ka Gọmentị Lagos Steeti mesie ike iji jaket ndụ.
Ihe odide
Òtù:Ebe ndị mmadụ bi juru na Lagos
Ajị anụ
áká_ịkẹngạ|thumb|Ajị anụ tupu nhazi thumb|Atụrụ Merino a na-akpụghị akpụ thumb|Atụrụ a kpụrụ akpụ Ajị anụ bụ eriri akwa a na-enweta site na atụrụ na anụ anụmanụ ndị ọzọ, ọkachasị ewu, oke bekee, na camelids. Okwu ahụ nwekwara ike na-ezo aka na ihe ndị na-adịghị ahụkebe, dị ka ajị ịnweta na ajị iko, nwere ihe ndị yiri ajị anụ.
Dịka eriri anụmanụ, ajị anụ nwere protein yana obere pasentị lipids. Nke a na-eme ka ọ dị iche na kemịkal dị iche na owu na eriri osisi ndị ọzọ, bụ nke kachasị cellulose.
Ihe ndị e ji mara ya
Ịkpụ ajị anụ na-apụta mgbe a na-akụ hama ma ọ bụ mkpasu iwe ndị ọzọ dị ka barbs ndị dị n'elu ajị anụ na-ejikọta ọnụ. Mmetụta na-abịakarị n'okpuru akụkụ abụọ bụ isi, nkụchi obi ma ọ bụ mmetụta mmiri mmiri. Mmetụta mmiri na-apụta mgbe a na-etinye mmiri na mmanu (karịsịa alkali dị ka ncha) n'ajị anụ nke na-agbakasị ahụ ruo mgbe eriri ndị ahụ na-ejikọta ma jikọta ọnụ. Ụjọ okpomoku mgbe ọ na-agba mmiri ma ọ bụ mmiri na-emesi usoro mmetụta ahụ ike. Ụfọdụ mmetụta eke nwere ike ime na azụ anụ ahụ.
Ajị anụ nwere ọtụtụ àgwà ndị na-amata ọdịiche dị na ntutu isi ma ọ bụ ajị anụ: ọ na-agbaji ma na-agbanwe.
Ọnụ ọgụgụ nke crimp kwekọrọ na ịdị mma nke eriri ajị anụ. Ajị dị mma dị ka Merino nwere ike ịnwe ihe ruru 40 crimps kwa centimita (100 crimps kwa inch), ebe ajị anụ dị ka karakul nwere ike ọ na-erughị otu (otu ma ọ bụ abụọ crimps kwa inch). N'ụzọ dị iche, ntutu isi nwere ntakịrị ma ọ bụrụ na ọ bụla ọnụ ọgụgụ na ọ dịghị crimp, na obere ike ijikọ na yarn. N'elu atụrụ, a na-akpọ akụkụ ntutu nke ajị anụ ahụ kemp. Ọnụ ọgụgụ nke kemp na ajị anụ dị iche iche site na ụdị na-amụba ma mee ka ụfọdụ ajị anụ bụrụ ihe na-achọsi ike maka ịgbagharị, emetụ, ma ọ bụ kaadị n'ime batts maka quilts ma ọ bụ ngwaahịa mkpuchi ndị ọzọ, gụnyere akwa tweed a ma ama nke Scotland.
Ajị anụ na-amịkọrọ mmiri ngwa ngwa, ma ọ dịghị oghere. Ajị anụ nwere ike itinye ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ otu ụzọ n'ụzọ atọ nke ịdị arọ ya na mmiri. Ajị anụ na-amịkọrọ ụda dị ka ọtụtụ ákwà ndị ọzọ. Ọ na-abụkarị agba ọcha na-egbuke egbuke, ọ bụ ezie na ụfọdụ ụdị atụrụ na-emepụta agba eke, dị ka nwa, aja aja, ọlaọcha, na ngwakọta na-enweghị usoro.
Ajị anụ na-enwu na okpomọkụ dị elu karịa owu na ụfọdụ eriri sịntetik. Ọ nwere obere ọkụ na-agbasa, obere nkwụsị nke okpomọkụ, obere ọkụ ọkụ, ọ dịghị agbaze ma ọ bụ ntapu; ọ na-etolite cha cha nke na-ekpo ọkụ ma na-ekpochapụ onwe ya, ọ na-etinyekwa obere ihe na gas na-egbu egbu na anwụrụ ọkụ karịa ngwaahịa ala ndị ọzọ mgbe eji ya na kapet. A na-akọwapụta kapeeti ajị anụ maka ebe nchekwa dị elu, dịka ụgbọ oloko na ụgbọ elu. A na-akọwakarị ajị anụ maka uwe maka ndị ọrụ mgbanyụ ọkụ, ndị agha, na ndị ọzọ na-arụ ọrụ ebe ha na-ekpughere ohere ọkụ.
Ajị anụ na-ebute mmeghachi omume nfụkasị na ụfọdụ ndị mmadụ.
Ịkpụ afụ ọnụ
A na-ekpebi ogo nke ajị anụ site na usoro a maara dị ka nhazi ajị anụ, bụ nke onye tozuru etozu, nke a na-akpọ classer wool, na-ejikọta ajị dị iche iche nke ụdị grading ọnụ iji mee ka nloghachi nke onye ọrụ ugbo ma ọ bụ onye nwe atụrụ. N'Australia, tupu a ere ya, a na-atụcha ajị Merino niile maka dayameta nkezi (micron), mkpụrụ (gụnyere ọnụọgụ akwụkwọ nri), ogologo ogologo, ike siri ike, na mgbe ụfọdụ agba na ihe nkasi obi.
Ịsacha
thumb|Ajị anụ tupu na mgbe ị sachara A na-akpọ ajị anụ kwụ ọtọ n'atụrụ dị ka "ajị anụ", "ajị anụ na-egbu egbu" ma ọ bụ "ajị dị na griiz". Ajị a nwere nnukwu lanolin bara uru, yana akpụkpọ anụ atụrụ ahụ nwụrụ anwụ na ọsụsọ fọdụrụ, yana n'ozuzu ya nwekwara ọgwụ pesticides na ihe oriri sitere na gburugburu anụmanụ. Tupu a na-eji ajị anụ mee ihe maka azụmahịa, a ghaghị ịsacha ya, usoro nke ihicha ajị anụ ahụ. Ịcha nwere ike ịdị mfe dị ka ịsa ahụ n'ime mmiri ọkụ ma ọ bụ gbagwojuru anya dị ka usoro mmepụta ihe na-eji ncha na alkali na ngwá ọrụ pụrụ iche. N'ebe ugwu ọdịda anyanwụ England, a rụrụ olulu potash pụrụ iche iji mepụta ncha dị nro maka ịcha ajị ọcha na-emepụta n'ógbè ahụ.
A na-ewepụkarị ihe oriri na ajị ajị anụ site na carbonization chemical. N'ime ajị na-anaghị arụ ọrụ nke ọma, enwere ike wepu ihe oriri site n'aka yana ụfọdụ lanolin na-emebi emebi site na iji ncha dị nro. Enwere ike iji ajị anụ griiz a rụọ ọrụ n'ime yarn wee dụkọta ya na mittens ma ọ bụ sweaters na-eguzogide mmiri, dị ka nke ndị ọkụ azụ Aran Island. A na-ejikarị Lanolin wepụrụ na ajị anụ na ngwaahịa ịchọ mma dị ka ude aka.
Ịdị nkọ na mmepụta
Ajị anụ ọkụ nwere ọtụtụ adịghị ọcha; ihe oriri, ájá, unyi na nkochi ime akwa nke bụ ngwakọta nke suint (ọsụsọ), griiz, mmamịrị ntụpọ na mkpochi nsị. Ahụ atụrụ na-amịpụta ọtụtụ ụdị ajị ndị nwere ike dị iche iche, ọkpụrụkpụ, ogologo ogologo na adịghị ọcha. A na-edozi ajị anụ ahụ (greasy) ka ọ bụrụ 'n'elu'. 'Elu kacha njọ' chọrọ eriri kwụ ọtọ na nke yiri ya. thumb|Ụdị dị iche iche na ụcha okike nke ajị anụ, na foto e ji ajị anụ mee A na-ekpebi ịdị mma nke ajị anụ site na dayameta eriri ya, crimp, mkpụrụ, agba, na ike ya. Dayameta fiber bụ otu njirimara ajị anụ kachasị mkpa nke na-ekpebi ogo na ọnụahịa.
Ajị Merino na-adịkarị 90–115 mm (3.5–4.5 in) n'ogologo ma dịkwa mma nke ukwuu (n'etiti 12 na 24 microns). Ajị anụ kachasị mma na nke bara uru sitere na Merino hoggets. Ajị a na-esi n'atụrụ a na-emepụta maka anụ na-abụkarị nke siri ike, ma nwee eriri 40–150 mm (1.5–6 na) n'ogologo. Mmebi ma ọ bụ mgbaji na ajị ahụ nwere ike ime ma ọ bụrụ na atụrụ ahụ na-enwe nrụgide mgbe ọ na-eto n'ajị anụ ya, na-ebute ebe dị gịrịgịrị ebe ajị anụ ahụ nwere ike ịgbaji.
A na-ekewakwa ajị anụ ka ọ bụrụ akara ule dabere na nha dayameta nke ajị anụ na microns yana ụdị ya. Akara ule ndị a nwere ike ịdịgasị iche dabere na ụdị ma ọ bụ ebumnuche nke ajị anụ ahụ. Ọmụmaatụ: Enwere ike iji ajị anụ ọ bụla dị mma karịa micron 25 maka uwe, ebe a na-eji akara ugo dị elu maka uwe elu ma ọ bụ akwa akwa. Ka ajị anụ dị mma, ka ọ na-adịkwu nro, ebe akara ule na-adịte aka na-adịte aka ma na-adịchaghị mfe iji ọgwụ.
Kacha mma Australian na New Zealand Merino ajị ka a maara dị ka 1PP, nke bụ ụlọ ọrụ benchmark nke kacha mma maka Merino ajị 16.9 microns na mma. Ụdị a na-anọchi anya ọkwa dị elu nke ịdị mma, agwa, agba, na ụdị dị ka ekpebisiri ike na ndabere nke usoro dị iche iche dabere na iwu mbụ nke ajị Britain siri dị ka Council nke Australian Wool Exchange (AWEX) Council na-etinye. Naanị iri na abuo ole na ole n'ime nde bales a na-ere ahịa kwa afọ ka a ga-ekewa na akara 1PP.
Na United States, a na-akpọ ọkwa atọ nke ajị na Wool Products Labeling Act nke 1939. Ajị anụ bụ "eriri sitere na ajị anụ atụrụ ma ọ bụ atụrụ ma ọ bụ ntutu nke ewu Angora ma ọ bụ Cashmere (ma nwee ike ịgụnye ihe a na-akpọ ọkachamara). eriri sitere na ntutu kamel, alpaca, llama, na vicuna) nke a na-enwetabeghị site na ngwaahịa ajị anụ kpara ma ọ bụ nwere mmetụta." A na-ejikwa "ajị na-amaghị nwoke" na "ajị anụ ọhụrụ" na-ezo aka na ajị anụ a na-ejighị mee ihe. E nwere ụdị abụọ nke ajị anụ ejigharịgharị (nke a na-akpọkwa ajị agbagharị ma ọ bụ ajị na-acha odo odo). "Ajị anụ arụgharịrị" na-akọwapụta "ajị anụ nke a kpara akpa ma ọ bụ gbanye ya ka ọ bụrụ ngwaahịa ajị anụ wee wedata ya n'ọnọdụ fibrous na-ejighị ya n'aka ndị ahịa ya". "Ajị anụ ejigharịgharị" na-ezo aka n'ụdị ajị anụ nke ndị ahịa kacha jiri jiri.
Akụkọ ihe mere eme
thumb|Ihe osise nke 1905 nke nwoke Tibet na-akpa ajị anụ Atụrụ ọhịa nwere aji karịa ajị anụ. Ọ bụ ezie na a na-azụ atụrụ ihe dị ka afọ 9,000 ruo 11,000 gara aga, ihe ndekọ ihe ochie sitere na statuary dị na saịtị ndị dị na Iran na-egosi na nhọrọ maka atụrụ ajị anụ nwere ike ịmalitela ihe dị ka 6000 BC, na uwe ajị anụ mbụ e debere naanị ka puku afọ abụọ ruo atọ gachara. Ewebata atụrụ ndị na-acha uhie uhie na Europe site na nso East na mmalite nke narị afọ nke anọ BC. Ajị anụ Europe kacha ochie ama ama, c. 1500 BC, echekwara ya n'ime igbe Danish. Tupu e mepụtachaa ịkwa osisi—ma eleghị anya n’oge Iron Age—eji aka ma ọ bụ mbo ọla kpụrụ ajị anụ ahụ. N'oge ndị Rom, ajị, linin, na akpụkpọ anụ na-eyi ndị bi na Europe uwe; owu si India bụ ihe na-agụsi agụụ ike nke nanị ndị ọkà n'okike nụrụ ya, na silk, ndị e si China na-ebubata n'okporo ụzọ Silk, bụ ngwá ahịa okomoko dị oke egwu. Pliny the Elder dekọtara na Natural History ya na aha ọma maka imepụta ajị kachasị mma bụ ndị Tarentum nwere mmasị na ya, ebe ozuzu oke amịpụtala atụrụ nwere ajị anụ dị elu, mana nke chọrọ nlekọta pụrụ iche.
N'oge ochie, ka njikọ azụmahịa na-agbasawanye, ihe ngosi Champagne na-atụgharị anya na mmepụta akwa ajị anụ na obere ebe dị ka Provins. Netwọk nke mmemme mmemme a na-eme kwa afọ mepụtara pụtara na woolens nke Provins nwere ike ịchọta ụzọ ha na Naples, Sicily, Saịprọs, Majorca, Spain, na ọbụna Constantinople. Azụmahịa ajị anụ malitere ịghọ azụmahịa siri ike, ihe na-emepụta ego. Na narị afọ nke 13, ịzụ ahịa ajị anụ ghọrọ injin akụ na ụba nke mba ndị dị ala na etiti Italy. Ka ọ na-erule ngwụsị narị afọ nke 14, Ịtali na-achị. The Florentine wool guild, Arte della Lana, zigara ajị anụ Bekee e webatara na San Martino convent maka nhazi. A na-edozi ajị Italian sitere na Abruzzo na ajị merino Spanish na ụlọ ọrụ Garbo. Ajị anụ Abruzzo bụbu ihe kachasị enweta maka ndị otu Florentine, ruo mgbe mmekọrịta dị mma na ndị ahịa na Iberia mere ka ajị merino dị. Ka ọ na-erule narị afọ nke 16 mbupụ ajị Italy na Levant agbadala, mechaa jiri mmepụta silk dochie ya.
E hiwere nnukwu ego n'ụlọ ndị Cistercian, bụ́ ndị kpakọbara nnukwu ala n'ime narị afọ nke 12 na mmalite nke narị afọ nke 13, bụ́ mgbe ọnụ ahịa ala dị ala, ọrụ ka dịkwa ụkọ. A na-esi n'ọdụ ụgbọ mmiri North Sea ebubata ajị anụ na-esi na ọdụ ụgbọ mmiri gaa n'obodo ndị dị na Flanders, karịsịa Ypres na Ghent, bụ ebe a na-esiji ya ma na-arụ ọrụ dị ka akwa. N'oge nke Black Death, English textile industries riri ihe dị ka 10% nke English ajị anụ. Azụmahịa textile nke Bekee toro na narị afọ nke 15, ruo n'ókè ebe a na-enwe nkụda mmụọ mbupụ nke ajị anụ. N'ime narị afọ ndị gafeworonụ, iwu dị iche iche nke Britain na-achịkwa ahịa ajị anụ ma ọ bụ na-achọ ka a na-eji ajị anụ eme ihe ọbụna n'ili. Ịchụpụ ajị anụ ná mba ahụ, bụ́ nke a maara dị ka ikwiikwii, bụ otu mgbe a tara ntaramahụhụ site n'ebipụ aka. Mgbe Mweghachi ahụ gasịrị, ọmarịcha woolen Bekee malitere ịsọ mpi na silk n'ahịa mba ụwa, nke ndị ọrụ njem ụgbọ mmiri na-enyere aka; na 1699, okpueze England machibidoro ndị America ya ka ha na onye ọ bụla na-ere ajị anụ ma e wezụga England n'onwe ya.
Otutu uru nke akwa woolen dị na agba na imecha ngwaahịa a kpara akpa. Na nke ọ bụla n'ime ebe a na-ere ahịa textiles, usoro mmepụta ihe bịara kewaa n'ime nchịkọta azụmahịa, nke onye ọchụnta ego na-elekọta ya na usoro nke Bekee na-akpọ usoro "putting-out", ma ọ bụ "ụlọ ọrụ ụlọ", na Verlagssystem nke ndị Germany. N'ime usoro a na-emepụta akwa ajị anụ, mgbe ọ na-adịgide na mmepụta Harris tweeds, onye ọchụnta ego na-enye ihe ndị na-emepụta ihe na ọganihu, ndị fọdụrụ na-akwụ ụgwọ mgbe a na-ebuga ngwaahịa ahụ. Nkwekọrịta ederede jikọtara ndị ọrụ aka na usoro akọwapụtara. Fernand Braudel na-enyocha ọdịdị nke usoro ahụ na ọganihu akụ na ụba nke narị afọ nke 13, na-ehota akwụkwọ nke 1275. Usoro ahụ kwụsịrị mmachi nke ndị guilds nke ọma.
Teknụzụ Superwash (ma ọ bụ ajị nwere ike ịsacha) pụtara na mbụ na mbido 1970 iji mepụta ajị anụ nke emerela nke ọma ka ọ bụrụ igwe a na-asacha ma nwee ike kpọọ nkụ. A na-emepụta ajị ajị a na-eji acid bat nke na-ewepụ "scales" na eriri, ma ọ bụ na-ekpuchi eriri ahụ na polymer nke na-egbochi akpịrịkpa ahụ iji jikọta ibe ya ma mee ka ọ dị ntakịrị. Usoro a na-ebute eriri nke na-ejide ogologo oge na ogologo oge n'elu ihe ndị sịntetik, ebe ọ na-ejigide ọdịdị ya.
Na Disemba 2004, e rere otu bale nke ajị anụ kacha mma n'ụwa n'oge ahụ, nke dị ihe dị ka micron 11.8, rere maka AU $3,000 kwa kilogram n'ọra ya na Melbourne. Anụ ajị anụ nwalere na nkezi nke 74.5%, 68 mm (2.7 in) ogologo, ma nwee ume ọhụrụ 40 kwa kilotex. Nsonaazụ bụ $279,000 maka bale. A na-ere bale kachasị mma nke ajị anụ mgbe ọ bụla maka ndekọ oge nke AU $ 2690 kwa kilo n'oge June 2008. Nke a bụ nke Hillcreston Pinehill Partnership mepụtara ma tụọ 11.6 microns, 72.1% mkpụrụ, ma nwee 43 newtons kwa kilotex ike nha. Bale ahụ nwetara $247,480 wee bupụ ya na India.
Na Disemba 2006, Nzukọ Ezumezu nke United Nations kwupụtara 2009 ka ọ bụrụ afọ mba ụwa nke eriri eke, ka ewelite profaịlụ nke ajị anụ na eriri ndị ọzọ sitere n'okike.
Mmepụta
Na United States, Texas, New Mexico, na Colorado nwere nnukwu ìgwè atụrụ na-azụ ahịa na ebe ha na-azụ bụ Rambouillet (ma ọ bụ French Merino). Ọzọkwa, ìgwè atụrụ na-eme nke ọma nke ndị ọrụ ugbo bụ́ ndị na-eto eto na-azụ obere ìgwè atụrụ pụrụ iche maka ahịa na-eji aka eme ihe. Ndị ọrụ ugbo obere ndị a na-enye ọtụtụ nhọrọ nke ajị anụ. Woolclip zuru ụwa ọnụ (ngụkọta ọnụ ọgụgụ nke ajị ajị agba) 2020
Ajị dị mma na gburugburu ebe obibi (dị ka atụnyere naịlọn mmanụ ma ọ bụ polypropylene) dị ka ihe eji eme kapeeti, yana karịsịa mgbe ejikọtara ya na ihe ejikọtara eke na iji ihe na-enweghị formaldehyde.
Otu dị iche iche na-ahụ maka ikike ụmụ anụmanụ achọpụtala okwu gbasara mmepụta ajị anụ, dị ka ịkwọ mmiri.
Australia
thumb|"Mkpụrụ ajị anụ: Fibre nke chi, nke e kere - ọ bụghị nke mmadụ mere" CSIRO ahịa poster na-akọwa uru nke ajị anụ thumb|Ihe nlele ajị anụ Merino maka ire ere, Newcastle, New South Wales A na-ere ihe dị ka 85% nke ajị anụ a na-ere n'Australia site na okushon akwa na-emeghe. áká_èkpè|thumb|Ajị anụ nke ndị na-ere ahịa na ndị na-azụ ahịa Australia nwetara (tonnes / quarter) kemgbe afọ 1973 thumb|Ụlọ ndị na-azụ ajị anụ na ire ere ajị anụ, Newcastle, New South Wales
Mba ndị ọzọ
thumb|Wanha Villatehdas, ụlọ ọrụ na-emepụta ajị anụ na Hyvinkää, [[Finland]] The British Wool Marketing Board na-arụ usoro ịzụ ahịa etiti maka ajị anụ ajị anụ UK na ebumnobi nke inweta nkwụghachi ụgbụ kacha mma maka ndị ọrụ ugbo.
A na-ere ihe na-erughị ọkara nke ajị New Zealand n'ahịa mkpọ, ebe ihe dị ka 45% nke ndị ọrụ ugbo na-ere ajị anụ ozugbo nye ndị na-azụ ahịa na ndị ọrụ njedebe.
Ndị na-emepụta atụrụ United States na-ere ajị anụ nwere ụlọ nkwakọba ihe ajị anụ nkeonwe ma ọ bụ nke jikọrọ ọnụ, mana ọdọ mmiri ajị anụ na-ahụkarị n'ọtụtụ steeti. N'ọnọdụ ụfọdụ, a na-ejikọta ajị anụ na mpaghara ahịa mpaghara, mana a na-ere ya site na ụlọ nkwakọba ihe ajị anụ. A na-ahọrọ ajị anụ nke nwere nsonaazụ nlere ebumnuche. Uwe akwa na akwa kapeeti na-ebubata na-aga ozugbo n'ahịa etiti, ebe nnukwu ndị ahịa na ndị na-emepụta ihe na-edozi ya.
Yarn
thumb| Akpụkpọ anụ A na-eme ajị na-ajị anụ ma ọ bụ megharịa ya site n'ịcha ma ọ bụ dọkasịa ákwà ajị anụ dị adị na iweghachi eriri ndị si na ya pụta. Dị ka usoro a na-eme ka eriri ajị anụ dị mkpụmkpụ, akwa a rụgharịrị dị ala karịa nke mbụ. Enwere ike ịgwakọta ajị anụ ahụ a na-emegharị ya na ajị anụ a na-adịghị ahụkebe, ajị anụ, ma ọ bụ eriri ọzọ dị ka owu iji mee ka ogologo eriri dị ogologo. A na-ejikarị yarn ndị dị otú ahụ eme ihe dị ka yarn nke nwere eriri owu. Emepụtara usoro a na Heavy Woolen District nke West Yorkshire wee mepụta microeconomy na mpaghara a ruo ọtụtụ afọ.
Ihe kacha njọ bụ eriri ajị anụ siri ike, ogologo ogologo, nke nwere elu siri ike.
Woolen bụ ajị anụ dị nro, dị mkpụmkpụ, nke nwere kaadị a na-ejikarị eme akwa. N'ịkwa akwa omenala, a na-ejikọta yarn woolen (maka ịdị nro na ikpo ọkụ) na obere warp kachasị njọ maka ike dị n'úkwù.
Ojiji
Na mgbakwunye na uwe, a na-eji ajị anụ mee ihe mkpuchi, akwa ịnyịnya, akwa akwa, akwa akwa, mkpuchi na ihe mkpuchi. Enwere ike iji ajị ajị agba mepụta ụdị nka ndị ọzọ dị ka mmiri mmiri na mmetụta agịga. Ajị anụ na-ekpuchi hama piano, a na-ejikwa ya amịkọrọ ísì na mkpọtụ n'ime ígwè ọrụ dị arọ na ígwè okwu stereo. Ndị Gris oge ochie ji okpu agha kpuchie okpu agha ha, ndị agha Rom na-ejikwa ihe mgbochi obi e ji ajị anụ mee.
A na-ejikwa ajị na owu eme akwa akwa. Akpụkpọ anụ ajị anụ bụ hydrophobic (mmiri na-agbapụ) na ime nke eriri ajị anụ bụ hygroscopic (na-adọta mmiri); nke a na-eme ka uwe ajị anụ dabara adaba maka diaper mmiri site na igbochi wicking, ya mere uwe elu na-anọgide na-akpọnwụ. Ajị anụ ma na-agwọ ya na lanolin bụ mmiri na-eguzogide mmiri, ikuku na-agafe agafe, yana nje bacteria dị ntakịrị, ya mere ọ na-eguzogide mmepụta nke isi. Ụfọdụ akwa akwa ọgbara ọhụrụ na-eji akwa ajị anụ mee ihe maka mkpuchi, ma e nwere ọtụtụ usoro ịkpakọba ahịa ọgbara ọhụrụ maka mkpuchi diaper.
Nnyocha mbụ nke uwe ime woolen achọpụtala na ọ na-egbochi okpomọkụ na ọsụsọ n'ihi na ọ na-amịkọrọ mmiri ngwa ngwa karịa eriri ndị ọzọ.
Dị ka protein anụmanụ, a pụrụ iji ajị anụ mee ihe dị ka fatịlaịza ala, na-abụ isi iyi nitrogen na-ewepụta ngwa ngwa.
Ndị na-eme nchọpụta na Royal Melbourne Institute of Technology School of Fashion and textiles achọpụtala ngwakọta nke ajị na Kevlar, eriri sịntetik nke a na-ejikarị eme ihe na ngwa agha ahụ, dị mfe, dị ọnụ ala ma rụọ ọrụ nke ọma na ọnọdụ mmiri mmiri karịa Kevlar naanị. Kevlar, mgbe ejiri ya naanị ya, na-efunahụ ihe dịka 20% nke ịdị irè ya mgbe mmiri dị, yabụ chọrọ usoro mgbochi mmiri dị oke ọnụ. Ajị na-abawanye esemokwu na uwe mwụda nwere akwa akwa 28-30, iji nye otu ọkwa mgbochi mgbo dị ka 36 nke Kevlar naanị.
Ihe omume
thumb|Nwanyị Andean na-ahazi ajị anụ dị ka akụkụ nke ogige ntụrụndụ Los Aleros na Mérida, [[Venezuela]] Onye na-azụta ajị Merino, Ermenegildo Zegna, enyela onyinye maka ndị na-emepụta ajị anụ Australia. N'afọ 1963, e gosipụtara Ermenegildo Zegna Perpetual Trophy na Tasmania maka ndị na-akụ "Superfine skirted Merino Flece". Na 1980, ewepụtara ihe nrite mba, Ermenegildo Zegna Trophy for Extrafine Wool Production. N'afọ 2004, a bịara mara ihe nrite a dị ka Ermenegildo Zegna na-enweghị nchebe Wool Trophy. N'afọ 1998, ewepụtara Ermenegildo Zegna echekwabara Wool Trophy maka ajị anụ atụrụ ekpuchiri ihe dị ka ọnwa itoolu n'afọ.
N'afọ 2002, a malitere Ermenegildo Zegna Vellus Aureum Trophy maka ajị anụ nke dị 13.9 microns ma ọ bụ nke ka mma. Ajị si Australia, New Zealand, Argentina, na South Africa nwere ike ịbanye, a na-akpọkwa onye meriri na obodo ọ bụla. N'April 2008, New Zealand meriri Ermenegildo Zegna Vellus Aureum Trophy na nke mbụ ya na ajị anụ tụrụ 10.8 microns. Asọmpi a na-enye arọ ajị anụ emeri nke nwere otu ịdị arọ na ọla edo dị ka ihe nrite, yabụ aha a.
Na 2010, otu ultrafine, 10-micron ajị anụ, sitere na Windradeen, na nso Pyramul, New South Wales, meriri Ermenegildo Zegna Vellus Aureum International Trophy.
Kemgbe afọ 2000, Loro Piana enyela otu iko maka bale ajị anụ kacha mma n'ụwa nke na-emepụta naanị akwa zuru oke maka uwe akwa akwa 50. A na-enye onye na-akụ ajị anụ Australia ma ọ bụ New Zealand bụ onye na-emepụta bale kacha mma n'afọ.
Ụbọchị New England Merino Field nke na-egosipụta studs, ajị anụ, na atụrụ na-eme n'ime January, n'ime afọ ole na ole gburugburu Walcha, New South Wales district. Ihe nrite Ejiji Wool Kwa Afọ, nke gosipụtara iji Merino ajị site n'aka ndị na-emepụta ejiji, bụ obodo Armidale, New South Wales, na-akwado na March kwa afọ. Ihe omume a na-agba ndị na-eto eto na ndị na-emepụta ejiji ume ka ha gosipụta nkà ha. N'ime ọnwa Mee nke ọ bụla, Armidale na-akwado New England Wool Expo kwa afọ iji gosipụta ejiji ajị anụ, ọrụ aka, ihe ngosi, asọmpi ịkpacha ajị, ule nkịta yard, na ndị ọzọ.
N'ọnwa Julaị, a na-eme ihe ngosi atụrụ na ajị nke Australian kwa afọ na Bendigo, Victoria. Nke a bụ ihe ngosi atụrụ na ajị kachasị ukwuu n'ụwa, nke nwere ewu na alpacas, yana asọmpi ajị anụ na ihe ngosi, asọmpi ajị anụ, nnwale atụrụ, ịkwa akwa, na njikwa ajị anụ. Asọmpi kacha ukwuu n'ụwa maka ajị anụ ezi uche dị na ya bụ asọmpi Fleece Australia, nke a na-eme kwa afọ na Bendigo. N'afọ 2008, ndenye 475 sitere na steeti niile nke Australia, na ihe nrite nke mbụ na nke abụọ na-aga na Northern Tablelands.
Human trafficking in Belarus
Mba Belarus bụ isi iyi, ebe a na-aga, na mba njem maka ụmụnwanyị, ụmụnwoke, na ụmụaka ndị a na-atụ na mgbere ahịa mmadụ, ọkachasị ịgba akwụna mmanye na ọrụ mmanye. Ihe ka ọtụtụ n'ime ndị Belarusian a chọpụtara bụ ụmụnwanyị a manyere ịgba akwụna na mba ọzọ, gụnyere na: Russia, Germany, Poland, mba Europe ndị ọzọ, Turkey, Israel, Lebanon, na UAE. E nwere akụkọ na ụmụnwanyị sitere na ezinụlọ ndị nwere obere ego na mpaghara Belarus bụ ndị a manyere ịgba akwụna na Minsk. Ụmụnwoke, ụmụnwanyị, na ụmụaka Belarusian nọgidere na-amanye ịrịọ arịrịọ, yana ọrụ mmanye na ụlọ ọrụ na-ewu ụlọ na ngalaba ndị ọzọ na Russia. Dị ka Mịnịstrị nke ime obodo si kwuo, ụmụnwanyị Belarusian na-alụbeghị di, ndị na-enweghị ọrụ n'etiti afọ iri na isii na iri atọ nọ n'ihe ize ndụ nke ịzụ ahịa. Ndị na-azụ ahịa mmadụ na-ejikarị netwọk mmekọrịta na-enweghị usoro iji gakwute ndị nwere ike ịta ahụhụ.
Gọọmentị Belarus anaghị agbaso ụkpụrụ kacha nta maka iwepụ ịzụ ahịa; Otú ọ dị, ọ na-eme mgbalị dị ukwuu ime nke ahụ. Mmeghachi omume gọọmentị na ịzụ ahịa siri ike ịtụle n'ihi ọdịdị mechiri emechi nke gọọmentị, obere akụkọ onwe onye, na egwu n'ozuzu nke mmegwara gọọmentị maka nkatọ nke ọchịchị na-achị achị. Otú ọ dị, dabere na ozi dịnụ, gọọmentị yiri ka ọ kwadoro mgbalị ya ikpe na ntaramahụhụ ndị omekome n'afọ 2009. Ọ bụ ezie na gọọmentị yiri ka ọ na-aga n'ihu na nzọụkwụ dị mma iji meziwanye ọgwụgwọ nke ndị metụtara na nkwado nke ndị NGO na-emegide ịtụ mgbere ahịa mmadụ, ọnọdụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị n'ozuzu ya nke iyi egwu bụ ihe mgbochi sitere n'okike maka ezi mmekọrịta gọọmentị na ndị metụtara na òtù ndị na-emegide ịzụ ahịa. Ego maka mmemme enyemaka ndị metụtara ya nke edepụtara n'ime iwu n'afọ 2005 ka na-emezughị.
Ụlọ ọrụ mba US State Department na-enyocha ma na-alụso ịzụ ahịa mmadụ ọgụ tinyere Belarus na "Tier 3" na 2017.
Mkpesa
Gọọmentị kwadoro mgbalị ndị mmanye iwu n'oge akụkọ ahụ. Iwu Belarusian machibidoro ịtụ mgbere ahịa mmadụ maka mmegbu mmekọahụ na mmegbu ọrụ n'okpuru Nkeji edemede 181 nke iwu mpụ ya, nke na-enye ntaramahụhụ sitere na afọ abụọ ruo afọ iri na ise na mgbakwunye na mmefu akụ. Ntaramahụhụ ndị a siri ike nke ọma ma kwekọọ na ntaramahụhụ e nyere maka mpụ ndị ọzọ dị egwu. Gọọmentị kọrọ nyocha 219 nke ịzụ ahịa mmadụ n'afọ 2009, gụnyere ma ọ dịkarịa ala nyocha 10 nke ịzụ ahịa ndị ọrụ. A kọrọ na ndị ọchịchị gbara ikpe iri isii na otu n'okpuru Nkeji edemede 181, ma maa ndị omekome iri na ise ikpe n'okpuru otu iwu ahụ n'afọ 2009, site na ikpe iri na asaa n'afọ 2008. Gọọmentị ekwughị ole n'ime ikpe ndị ahụ bụ maka ọrụ mmanye megide ịgba akwụna mmanye. Ndị ọrụ gọọmentị kọrọ na a mara ihe ka ọtụtụ n'ime ndị omekome a mara ikpe maka ịzụ ahịa ikpe nke ihe karịrị afọ asatọ, na mgbakwunye na ịtụfu akụ.
Ọ bụ ezie na akụkọ gosiri na ndị isi na-arụ ọrụ nrụrụ aka, ọ dịghị akụkọ banyere njikọ aka gọọmentị na ịzụ ahịa mmadụ n'oge akụkọ - ozi dị otú ahụ nwere ike ịdị ntakịrị n'ihi enweghị nnwere onwe mgbasa ozi na mkpọrọ ụmụ amaala maka ịkatọ ndị ọrụ gọọmentị na mba Belarus. N'ozuzu, ndị ọka ikpe enweghị nnwere onwe, a na-ekpebekarị nsonaazụ ikpe, a na-emekwa ọtụtụ ikpe n'azụ ọnụ ụzọ. Mịnịstrị nke ime obodo gara n'ihu na-enye ma ọ dịkarịa ala ego ụfọdụ maka ụlọ ọrụ ọzụzụ ya megide ịzụ ahịa, nke zụrụ ndị ọrụ mmanye iwu Belarus 47 na ndị isi si gọọmentị ndị ọzọ dị ka ndị ọkachamara na ịzụ ahịa kemgbe afọ 2007. A kọrọ na ọmụmụ ihe na etiti ahụ lekwasịrị anya na usoro ndị mmanye iwu megide ịzụ ahịa na enyemaka ndị metụtara, ma mepụtara ya na mmekorita ya na IOM, òtù mba ụwa ndị ọzọ, na NGO. Gọọmentị kọrọ mmekọrịta ya na gọọmentị ndị na-esonụ gbasara ikpe ịzụ ahịa: mba Poland, Germany, Czech Republic, Israel, na Turkey.
Nchedo
Gọọmentị gosipụtara ọganihu dị nta n'ichebe ndị a na-azụ ahịa n'oge akụkọ, gụnyere mbelata dị ukwuu na ọnụ ọgụgụ ndị a chọpụtara. N'afọ 2009, ndị ọchịchị chọpụtara mmadụ 369 na-azụ ahịa mmekọahụ, gụnyere ụmụaka 35, na ndị ọrụ 29 na-azụ ahịa na 2009, mbelata dị ukwuu site na ngụkọta nke ndị 591 a chọpụtara n'afọ 2008. Gọọmentị kwuru na ọ na-ezo aka naanị mmadụ 131 na ndị na-enye ọrụ maka enyemaka, na-ewelite nchegbu na usoro iwu, usoro ntụgharị ndị na-azụ ahịa na-emezughị nke ọma. Ndị ọrụ mmanye iwu na-akpọkarị ndị na-azụ ahịa na IOM ma ọ bụ NGO shelter - nke dabere na ego ndị na-enye onyinye - iji nye nchebe na mmegharị oge dị mkpirikpi na ogologo oge; gọọmentị na-ezigara ndị na-azụ ahịa ụmụaka na NGO maka enyemaka.
Gọọmentị enwetaghị ego ọzọ maka mmemme enyemaka ndị metụtara pụrụ iche kwere nkwa na iwu onye isi ala nke afọ 2005, mana o nyere ụfọdụ onyinye n'ụdị nye NGO. Ndị a metụtara nwere ike ịchọ enyemaka ahụike steeti na ụfọdụ ọrụ ndị ọzọ, dị ka ọzụzụ ọrụ aka, n'efu, mana ọtụtụ ndị ahụ metụtara jụrụ enyemaka site na ụlọ ọrụ gọọmentị. Ndị isi mmalite gọọmentị kwetara na ndị metụtara yikarịrị ka ha ga-atụkwasị NGO obi karịa isi mmalite enyemaka gọọmentị. NGO ndị na-emegide ịzụ ahịa kọrọ obere ntinye aka gọọmentị na ọrụ ha; ha kwukwara na nkwurịta okwu dị mma na ndị ọrụ gọọmentị n'afọ gara aga. N'ọnọdụ ụfọdụ n'oge akụkọ ahụ, gọọmentị kwere ka ndị ọkachamara NGO gaa ajụjụ ọnụ ndị uwe ojii ma mechie ikpe n'ụlọ ikpe maka arịrịọ ndị metụtara.
Gọọmentị kwuru na ha gbara ndị a metụtara ume ka ha sonye na nyocha na ikpe nke ndị na-azụ ahịa. A kọrọ na ụlọ ọrụ ọzụzụ megide ịzụ ahịa kwusiri ike mkpa ọ dị izere ịmanye ndị a metụtara, nke a kọrọ na ọ bụ nsogbu n'oge gara aga. Enweghị akụkọ ọ bụla banyere ndị a chọpụtara na-ata ahụhụ maka omume iwu na-akwadoghị mere n'ihi ịzụ ahịa. Iwu Belarusian na-enye ohere ka ndị ọchịchị nye ndị mba ọzọ ọnọdụ obibi nwa oge, ọ bụ ezie na ọ dịghị ndị ọ bụla họọrọ enyemaka mbata a n'oge akụkọ.
Mgbochi
Gọọmentị gosipụtara ọganihu dị ala na ọrụ mgbochi ịzụ ahịa n'oge akụkọ ahụ. Ụmụ amaala, ndị mgbasa ozi, na NGO na Belarus na-abụkarị ndị gọọmentị egwu na njikwa siri ike, nke na-ebelata mkparịta ụka na-emeghe banyere ọnọdụ ịzụ ahịa na mba ahụ. Ndị isi gara n'ihu na-eduzi nzukọ ndị nta akụkọ na nkọwa gbasara ọnọdụ mgbochi ịzụ ahịa na Belarus, na-elekwasị anya na ịgba akwụna mmanye, n'oge akụkọ. Gọọmentị gosipụtara ọkwa ọrụ ọha na eze nke IOM kwadoro na-akwado na telivishọn steeti na ihuenyo telivishọn na ọdụ ụgbọ okporo ígwè, nke mere ka ọnụ ọgụgụ na-arịwanye elu nke oku na IOM's hotline. Mịnịstrị nke ime obodo gara n'ihu na-agba ọsọ na-enye ozi gbasara ọnọdụ ikikere na ikike nke alụmdi na nwunye, ụlọ ọrụ ịme ihe ngosi, na ụlọ ọrụ ndị na-arụ ọrụ na ọmụmụ ihe na mba ọzọ. NGO's kọrọ mmekorita n'etiti hotline gọọmentị na hotlines nke ha, yana mmekorita ya na ndị ọchịchị n'ikesa ihe ndị NGO na-akwado ọha na eze. E nwere akụkọ na ụfọdụ iwu ndị gọọmentị Belarus kọwara dị ka ihe mgbochi ịzụ ahịa bụ maka igbochi ụmụ amaala Belarus ikike ịga mba ọzọ maka ebumnuche ziri ezi. Atụmatụ ọrụ gọọmentị na-eme banyere ịzụ ahịa, nke gwụrụ n'afọ 2010, lekwasịrị anya na mbugharị iwu na-akwadoghị nke nwere ike ibute mgbagwoju anya n'etiti ịzụ ahịa na ịzụ ahịa.
Greta Thunberg
Greta Tintin Eleonora Ernman Thunberg (amụrụ na 3 Jenụwarị 2003) bụ onye Sweden na-ahụ maka gburugburu ebe obibi nke a maara maka ịma ndị isi ụwa aka ime ihe ozugbo maka ibelata mgbanwe ihu igwe.
Mgbalị Thunberg malitere mgbe ọ mere ka ndị mụrụ ya kwenye ka ha na-ahọrọ ụdị ndụ nke belatara akara ukwu carbon nke ha. N'ọnwa Ọgọst afọ 2018, mgbe ọ dị afọ iri na ise, ọ malitere nọrọ ụbọchị Fraịde ya n'èzi Swedish nzuko omeiwu iji kpọọ oku ka ike site n'ijide akara e dere Skolstrejk for climate (School strike for climate). Thunberg nwetara ọkwa na mbụ maka ntorobịa ya na ụzọ ọ na-ekwu okwu n'ezoghị ọnụ, ma n'ihu ọha yana ndị isi ndọrọ ndọrọ ọchịchị na ọgbakọ, ebe ọ na-akatọ ndị isi ụwa maka ọdịda ha emeghị ihe ọ chere na ọ bụ ihe zuru oke iji lebara nsogbu nke ọnọdụ ihu igwe anya.
N'oge na-adịghị anya ụmụ akwụkwọ ndị ọzọ tinyere aka na ngagharị iwe yiri nke ahụ na mpaghara nke ha. Ha jikọrọ aka haziri ngagharị iwe ihu igwe nke ụlọ akwụkwọ n'okpuru aha Fraịde maka Ọdịnihu. Mgbe Thunberg kwuchara okwu na ọgbakọ 2018 United Nations Climate Change Conference, ụmụ akwụkwọ na-eme kwa izu ebe n'ụwa. N'afọ 2019, enwere ọtụtụ ngagharị iwe ọtụtụ obodo achịkọtara nke gụnyere ihe karịrị otu nde ụmụ akwụkwọ ọ bụla. Iji zere ụgbọ elu carbon-intensive, Thunberg ji ụgbọ mmiri gaa North America, ebe ọ gara 2019 UN Climate Action Summit. Okwu ya n'ebe ahụ, nke o kwuru "Olee otu ị ga-esi mee ka ị ghara ịlụ ọgụ?", bụ nke ndị nta akụkọ nabatara n'ọtụtụ ebe ma tinye ya na egwu. Ọ na-asụ Bekee nke ọma, ọtụtụ n'ime mmekọrịta ọha na eze ya bụ n'asụsụ Bekee.
Mmụba mberede ya n'ụwa niile mere ka ọ bụrụ onye ndu n'etiti ndị na-eme ihe ike na onye ndị nkatọ na-elekwasi anya, ọkachasị n'ihi ọnọdụ ntorobịa ya. The Guardian na akwụkwọ akụkọ ndị ọzọ akọwaala mmetụta ya n'ụwa dị ka "mmetụta Greta". Ọ natara ọtụtụ nsọpụrụ na onyinye, nke gụnyere Fellowship nke Royal Scottish Geographical Society, itinye ya na ndị 100 kachasị emetụta Time, ịbụ onye kachasị nta n'ime ndị Time nke Afọ, itinye ya n'ime ndepụta Forbes nke The World's 100 Most Powerful Women (2019), na nhọpụta maka Nobel Peace Prize na 2019, 2020, na 2021.
Nnyocha ọzọ nke ECMWF
Ọrụ nyocha nke ECMWF bụ ọrụ nyocha nke ihu igwe nke European Centre for Medium-Range Weather Forecasts (ECMWF) rụrụ. Ngwaahịa nyocha mbụ, ERA-iri na ise, mepụtara nyocha nyocha màkà ihe dịka afọ irí na ise, site n'ọnwa Disemba afọ 1978 ruo ọnwa Febụwarị 1994. Ngwaahịa nke abụọ, ERA-iri anọ (nke e bu n'obi na ọ bụ nyocha afọ iri anọ) malitere n'afọ 1957 (Afọ Geophysical International) ma kpuchie afọ iri anọ na ise ruo afọ 2002. Dị ka ónyé na-ebute ụzọ na ngwaahịa nyocha gbasaa iji dochie ERA-iri anọ, ECMWF wepụtara ERA-Interim, nke na-ekpuchi ógè site n'afo 1979 ruo 2019. ECMWF wepụtara ngwaahịa nyocha ọhụrụ ERA5 n'oge na-adịbeghị ányá dị ka akụkụ nke Copernicus Climate Change Services. Ngwaahịa a nwere mkpebi dị elu (kilomita iri atọ na otu) ma kpuchie ógè site n'afo 1979 ruo ugbu a. Mgbatị ruo afọ 1940 malitere n'afọ 2023.
Greta Thunberg
Ndụ mmalite
A mụrụ Thunberg na 3 Jenụwarị 2003, na Stockholm, Sweden, nwa nwanyị nke onye na-agụ egwu opera aha ya bụ Malena Ernman na onye na-eme ihe nkiri aha ya bụ Svante Thunberg. Nna nna ya bụ onye na-eme ihe nkiri na onye nduzi Olof Thunberg. O nwere nwanne nwanyị ọ tọrọ, Beata.
Nnyocha ọzọ nke ECMWF
Na mgbakwunye na nyochaa data ochie niile site na iji usoro na-agbanwe agbanwe, nyocha ahụ na-ejikwa ọtụtụ data echekwara nkè na-adịghị na nyocha mbụ. Nkè a na-enye ohere màkà idozi ọtụtụ map aka nke akụkọ ihe méré eme ébé atụmatụ nke atụmatụ bụ ihe a na-ahụkarị n'ógbè nkè data dị obere. Ikike ahụ dịkwa iji mepụta map ọhụrụ nke ọkwa ikuku nkè a na-ejikarị eme ihe ruo n'oge na-adịbeghị anya.
Greta Thunberg
Ndụ mmalite
Thunberg kwuru na ọ nụrụ banyere mgbanwe ihu igwe n'afọ 2011, mgbe ọ dị afọ asatọ, ọ pụghịkwa ịghọta ihe mere na a na-eme obere ihe banyere ya. Ọnọdụ ahụ mere ka ọ daa mbà n'obi ma n'ihi ya, mgbe ọ dị afọ iri na otu, ọ kwụsịrị ikwu okwu na iri nri nke ukwuu ma tụfuo kilogram iri n'ime ọnwa abụọ. N'ikpeazụ, a chọpụtara na ọ na-arịa ọrịa Asperger, nsogbu obsessive-compulsive disorder (OCD), na selective mutism. N'otu n'ime okwu mbụ ya na-achọ ka a mee ihe na ihu igwe, Thunberg kọwara akụkụ nke ọnọdụ ya dị ka ihe pụtara na ọ "na-ekwu naanị mgbe ọ dị mkpa".
Thunberg lụsoro ịda mbà n'obi ọgụ ruo ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ afọ atọ ma ọ bụ anọ tupu ọ malite mkpọsa ọgbaghara ụlọ akwụkwọ ya. Mgbe ọ malitere ime ngagharị iwe, ndị mụrụ ya akwadoghị ọrụ ya. Nna ya kwuru na ọ masịghị ya ka ọ na-aghara ịga ụlọ akwụkwọ mana o kwuru, sị: "[Anyị] na-akwanyere ya ùgwù na ọ chọrọ iguzo. Ọ nwere ike ịnọdụ ala n'ụlọ ma bụrụ onye na-enweghị obi ụtọ, ma ọ bụ mee mkpesa, ma nwee obi ụtọ." Nne ya mere nchọpụta ya nke ọrịa Asperger na mba Sweden na Mee 2015, iji nyere ezinụlọ ndị ọzọ nọ n'ọnọdụ yiri nke ahụ aka. Ọ bụ ezie na ọ kwetara na nchọpụta ya "egbochiwo m tupu", Thunberg eleghị Asperger ya anya dị ka ọrịa, kama ọ kpọrọ ya "ike dị egwu". E mechara kọwaa ya dị ka ọ bụghị naanị onye a ma ama na-ahụ maka mgbanwe ihu igwe, kamakwa onye a ma ma ama na na-ahụkarị maka ọrịa autism. Thunberg kwuru na 2021 na ọtụtụ ndị nọ na otu Fridays for Future nwere ọrịa autism, ma na-agụnye ma na-anabata. Ọ na-eche na ihe mere ọtụtụ ndị nwere ọrịa autism ji bụrụ ndị na-ahụ maka ihu igwe bụ na ha enweghị ike ile anya, ha ga-ekwukwa eziokwu ka ha na-ahụ ya: "Amaara m ọtụtụ ndị dara mbà n'obi, mgbe ahụ ha sonyeere usoro ihu igwe ma ọ bụ Fraịdee maka Ọdịnihu ma chọta nzube na ndụ ma chọta ọbụbụenyi na obodo a nabatara ha". Ọ na-ewere na ihe kachasị mma nke sitere na ọrụ ya bụ ọbụbụenyi na obi ụtọ.
Nnyocha ọzọ nke ECMWF
Ịnweta data
A na-enweta ngwaahịa nyocha nkè ECMWF site na ébé obibi nkè Climate Change Services. Enwere ike ibudata data màkà iji nyocha site na ébé obibi ECMWF (lee njikọ mpụga) na National Center for Atmospheric Research data archives. Ha abụọ chọrọ ndebanye aha. Enwere ike iji API weebụ Python ibudata akụkụ nke parameters màkà mpaghara ahọrọ na ógè.
Greta Thunberg
Ndụ mmalite
Ruo ihe dị ka afọ abụọ, Thunberg mara ndị mụrụ ya aka ka ha belata akara carbon nke ezinụlọ ahụ na mmetụta zuru oke na gburugburu ebe obibi site na ịghọ ndị na-adịghi eri ihe ọbula wepụtara n'anụmanụ, upcycling, na ịkwụsị ife efe. O kwuru na ọ gbalịrị igosi ha eserese na data, mana mgbe nke ahụ na-arụ ọrụ, ọ dọrọ ezinụlọ ya aka na ntị na ha na-ezu ọdịnihu ya. Ịhapụ ụgbọ elu n'akụkụ ụfọdụ pụtara na nne ya ga-ahapụ ọrụ mba ụwa ya dị ka onye na-agụ egwu opera. Mgbe BBC gbara ya ajụjụ ọnụ na Disemba 2019, nna ya kwuru, sị: "N'ikwu eziokwu, (nne ya) emeghị ya iji chekwaa ihu igwe. O mere ya iji zọpụta nwa ya n'ihi na ọ hụrụ ihe ọ pụtara nye ya, mgbe ahụ, mgbe o mere nke ahụ, ọ hụrụ ihe (Greta) si na ya too, ike ole o nwetara site na ya." Thunberg na-ekwu na mmeghachi omume na mgbanwe ndụ nke nne na nna ya nyere ya olileanya na nkwenye na ọ nwere ike ime mgbanwe. Mgbe a jụrụ ya na Septemba 2021 ma obi amamikpe maka ịkwụsị ọrụ nne ya, ọ tụrụ ya n'anya ajụjụ ahụ: "Ọ bụ nhọrọ ya. Emeghị m ka o mee ihe ọ bụla. Naanị ihe m nyere ya bụ ihe ọmụma iji mee ka mkpebi ya dabere."" A na-akọ akụkọ ezinụlọ ahụ n'akwụkwọ 2018 Scenes from the Heart, nke emelitere na 2020 dị ka Ụlọ Anyị Na-ere Ọkụ: Scenes of a Family and a Planet in Crisis, na onyinye sitere n'aka ụmụ agbọghọ, na ezinụlọ dum a kwadoro dị ka ndị dere ya.
Thunberg bụ nwa akwụkwọ na Franska Skolan, ụlọ akwụkwọ nke otu onye nwere nke dị n'etiti Stockholm, site na 2010 ruo 2018, mgbe nke ahụ gasịrị ọ kwagara Kringlaskolan, ụlọ akwụkwọ dị na Södertälje.