cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gelete Burka
Ọrụ
N'oge 2011 IAAF Diamond League circuit, ọ meriri 1500 m na Prefontaine Classic, mana o jisiri ike mechaa anya n'oge ọkara ikpeazụ na 2011 World Championships in Athletics. Ọ bịara nke abụọ na Tirunesh Dibaba na-alọghachi na afọ 2011 San Silvestre Vallecana 10K race.
Gelete ruru n'elu ikpo okwu maka oge nke atọ na-agba ọsọ na afọ 2012 IAAF World Indoor Championships, na-agwụ n'azụ Hellen Obiri na Meseret Defar na 3000 m. N'ịbụ onye lekwasịrị anya na anya site na 3000 m n'elu, ọ bịara nke anọ na afọ 2012 IAAF Diamond League agbụrụ na Doha, Rome, Lausanne na Brussels n'afọ ahụ, na ihe kachasị mma ya na sekit ahụ bụ ebe nke atọ na Adidas Grand Prix na New York. Ọ nọchitere anya Etiopia na 5000m maka oge mbụ na London Olympics wee bịa n'ọnọdụ nke ise. O mere nke mbụ ya n'okporo ụzọ 15K na Zevenheuvelenloop, na-etinye nke ise, wee mechie afọ ahụ na San Silvestre Vallecana na ndekọ Etiopia nke minit 30:53 maka ụzọ 10K.
Pépé Kallé
Ọrụ egwu
Na ngwụcha afọ 1980 na mmalite afọ 1990, Kallé jikọtara ihe ndị dị na ngwa ngwa nke soukous mepụtara na ụlọ ọrụ Paris. Abọm ya nke afọ 1990, Roger milla bụ otuto maka ihe ndị nnukwu onye egwuregwu bọọlụ Cameroon, bụ ihe atụ mara mma nke ndokwa a.
Gelete Burka
Ọrụ
Ọ malitere na afọ 2013 site na mmeri na Cross Internacional Juan Muguerza.
Pépé Kallé
Ọrụ egwu
Pépé Kallé mechara webata ụfọdụ ndị na-agba egwú nwere nkwarụ uto dị ka Jolie Bebe, Dominic Mabwa na Ayilla Emoro n'òtù ya. Na afọ 1992, ndị otu ahụ chere nnukwu ọdachi mbụ ha ihu mgbe Emoro, onye na-agba egwu nke otu ahụ, nwụrụ mgbe ọ na-eme njem na Botswana. Na agbanyeghị ihe ndọghachi azụ a, ewu ewu Pépé Kallé nọgidere na-arị elu na afọ iri itoolu ka ọ wepụtara abọm dị ka Gigantafrique, Larger than life na Cocktail.
Gelete Burka
Ọrụ
Gelete Burka nọ n'ọnọdụ nke 8 na 30:26.66 na Athletics na afọ 2016 Summer Olympics nke ụmụ nwanyị 10,000 mita.
Njikọ mpụga
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ Òtù:Pages with unreviewed translations
Pépé Kallé
Ọrụ egwu
Ya na akụkọ ifo ndị ọzọ dị ka Lutumba Simaro na N'Yoka Longo rụkọkwara ọrụ.
Ọnwụ
Na ọnwa Nọvemba 28, nke afọ 1998, Pépé Kallé nwere nkụchi obi na ụlọ ya na Kinshasa ma kpọga ya na Clinique Ngaliema dị nso. N'oge na-adịghị anya mgbe etiti abalị gasịrị na Sunday November 29, a mara Pépé Kallé dị ka onye nwụrụ anwụ. A kọrọ na ihe kpatara ọnwụ ya bụ nkụchi obi. Mgbe ọ nwụsịrị, minista na-ahụ maka ọdịbendị na nka Juliana Lumumba kwupụtara na gọọmentị ga-eme ememe olili ozu maka dike ahụ dara na Disemba 6. Ọ rịọrọ ka a kwụsị egwu niile iji sọpụrụ ya. Mgbe ọ nwụrụ, Kallé natara otuto site n'aka ndị minista gọọmentị na ndị nkịtị. Ozu ya dị n'ọtụtụ ebe n'obodo ahụ ebe o biri ma rụọ ọrụ. A kọrọ na ihe karịrị otu nde mmadụ kwanyere ya ùgwù ikpeazụ na olili ozu ya na Palais du Peuple na n'okporo ụzọ olili oolu. E liri Pépé Kallé na Disemba 6 na Gombe Cemetery na nnukwu olili ozu steeti. Ọ bụ otu n'ime ndị na-eto eto na-etolite na-eto nke ndị egwu egwu Congolese nwụrụ na nwata. Ụmụ ya ise hapụrụ ya. Nwunye ya nwụrụ n'oge na-adịbeghị anya na 2019. Ndị mmadụ kọwara ya dị ka onye egwu nwere nkà na onye ndú egwu. Ndị ọzọ kọwara ya dị ka onye hụrụ mba ya n'anya nke hụrụ mba yaanya ọbụna mgbe oge siri ike. "Na agbanyeghị ọnọdụ ọjọọ na Zaïre / Congo n'oge afọ ndị ikpeazụ nke Mobutu na n'okpuru ọchịchị Laurent Kabila, Pépé Kallé nọgidere na-ebi na Kinshasa, na-ajụ isonyere nnukwu ndị na-egwu egwu na Europe. Ọ bụ naanị onye egwu na-enwetụbeghị nsogbu na onye ọ bụla. O nwere ike ime ka ọgbọ egwu abụọ dịghachi n'otu, "ka Tabu Ley kwuru.
Onye nta akụkọ Congo bụ Achille Ngoie, onye kpuchiri Alaeze Ukwu Bakuba site na mmalite ya, chetara Kallé dị ka nwoke nke ndị mmadụ. "Kallé nwere ike ịnọ n'elu ikpo okwu na etiti abụ ma, ịhụ onye na ime ndị na-ege ntị ọ na-ahụbeghị kemgbe ọtụtụ afọ, ọ nwere ike ikele onye ahụ na ime abụ ahụ. "Ọ bụ onye pụrụ iche nke nwere ncheta elephantine.
Mérílạnd
thumb|200px|right thumb|200px|right thumb|200px|right
Maryland bu state no n'ime ala ndi United States of Amerika.
Koi na Nuts Kola
Koi na Kola Nuts bụ akụkọ ọdịnala Naijiria nke na-ewere ọnọdụ n'obodo agbụrụ Igbo. Mgbe nwa nwoke nke onyeisi aha ya bụ Koi kpebiri ịhapụ obodo ahụ ruo ọtụtụ izu, ọ laghachiri n'obodo ahụ naanị iji chọpụta na nna ya bụ onyeisi ahụ anwụọla ma ndị obodo echefuola na onyeisi ahụ nwụrụ anwụ nwere nwa nwoke. Ha na-ebo Koi ebubo na ọ bụ onye ụgha. Ndị obodo ahụ gwara Koi ka ọ gosipụta na ọ bụ nwa onye isi ahụ n'ezie site n'iru ọtụtụ ọrụ. Otu ọrụ bụ iweghachite akpa jupụtara na mkpụrụ ọji ma weghachite mgbaaka ọla edo nke a tụbara n'ime ala nke osimiri. Ọ bụrụ na o merie, ha ga-ekwere na ọ bụ nwa onye isi ma ọ bụrụ na ometaghị ya, ha ga na-eri ya.
Mérílạnd
Lee nke ozo
Ébé o nọ:Njikota Obodo Amerika
Koi na Nuts Kola
Koi na-emeri n'ọrụ ndị ahụ niile, mana ọ naghị arụ ọrụ niile n"onwe ya. Site n'enyemaka nke ihe ole na ole e kere eke n'ọhịa, ha niile na-azọpụta Koi ka ndị obodo ahụ ghara iri ya. Koi gosipụtara onwe ya n'ime obodo ma ghọọ onye isi obodo ndi Igbo.
NationLink Telecom
NationLink Telecom bụ ụlọ ọrụ nkwukọrịta nke dị na Somalia.
Abdirizak Ido, onye ọchụnta ego Somalia na-eje ozi ugbu a dị ka onye isi oche na onye na-achịkwa ụlọ ọrụ ahụ, guzobere NationLink Telecom na Septemba 1997. Ụlọ ọrụ ahụ bụ otu n'ime ndị na-eweta ọrụ mgbasa ozi (TSP) na Somalia ma na-enye ozi ya na mba ahụ dum.
Ọrụ
Ụlọ ọrụ ahụ lekwasịrị anya n'akụkụ bụ isi nke ekwentị mkpanaaka, ịntanetị na ọrụ ahịrị. Ụkpụrụ nke ibi ndụ. Nationlink so n'ime nnukwu ndị na-arụ ọrụ netwọk mkpanaka na mba ahụ.
Nwa agbọghọ otu aka
The One-Handed Girl bụ akụkọ ifo mba
Swahili, nke Edward Steere chịkọtara na akụkọ ndị mba Swahili.
Ọ bụ ụdị nke Aarne-Thompson 706. Ụdị ndị ọzọ na akụkọ a gụnyere The Girl Without Hands, The Armless Maiden, Penta of the Chopped-off Handes na Biancabella and the Snake.
Nkọwa
Nwoke na-anwụ anwụ jụrụ ụmụ ya ihe ọ ga enye ha: ihe onwunwe ya ma ọ bụ ngọzi ya. Nwa ya nwoke kwuru na ya ichọrọ ihe onwunwe ya, ma nwa ya nwanyị sị na ya onwe ya chọrọ ngọzi ya. Ọ nwụrụ. N'oge na-adịghị anya ka nke ahụ gasịrị, nwunye ya nwụkwara, ọzọkwa, nwa ya nwoke ahụ họrọkwara inweta ihe onwunwe ya ebe nwa ya họrọ ngọzi ya. Ọ nwụrụ. Nwanna nwoke ahụ kwakọrọ pụọ hapụrụ nwanne ya nwanyị nanị ite na arịa ihe, mana ndị mmadụ binyere ya ite ma nyekwa ya ọka, ya mere nwanne ya  nwanyị ahụ dikwara ndụ. Otu ụbọchị, o were mkpụrụ ugu o nwere wee kụọ, ma nwetakwa ugu. Nwanne ya nwoke were anyaụfụ, zuru ite ya na ikwe ya, ma o dochiri ha site n'ire ugu ya. Nwunye nwanne ya nwoke zipụrụ ohu ka ọ gaa zụta otu, nwanne ya nwanyị ahụ wee nye ya otu n'efu, na agbanyehi na ọ dị ole na ole fọdụrụ, nwunye nwanne ahụ zigakwara ohu ọzọ, nwanna nwanyị ahụ izilachiri ya azụ n'ihi na ọ dịghị nke fọdụrụ. Nwunye ahụ kwara ákwá ma gwa nwanna nwanyị ahụ na nwanne ya nwaanyị ga-eresị ndị ọzọ ugu ma ọ wezụga ya. Iwe were nwanna nwoke ahụ gara ka o gbutuo ubi akwụkwọ ugu nwanne ya nwaanyị ahụ. Nwanne-ya nwayi siri ya na ọ buru na o me ya, na ya ga-etinye aka ya ka obipukota aka-ya na ubi ahụ, mana ọ dighi nma ọ bula itiye ya aka na ya mere ya: ọ b͕upuru ya dịka ọ na-egbutu osisi ukwu osisi ndị ahụ. Ọ biakwara ree ụlọ obibi nwanne ya nwaanyị.
Nwanne nwanyị ahụ bidoro wagharịwara, na_arahu ụra kwa abalị n'osisi. Otu ụbọchị, nwa eze zuru ike n'okpuru osisi ebe ọ nọ n'èzí ike, anya mmiri agbọghọ a kpọtere ya. Ọ lụrụ ya. Ọ mụrụ nwa, n'àkwà. Nwanne ya nwoke mefuru akụ na ụba ya niile, ma bịa n'obodo ahụ. Mgbe ọ nụrụ banyere nwanyị ahụ nwere otu aka lụrụ nwa eze, ọ maara na ọ bụ nwanne ya nwanyị. O mere ka ndị ịkwụ di ya kwenye na ọ bụ onye amoosu nke e gbupụrụ aka ya maka ntaramahụhụ. Ha egbughi ya, kama ha chụpụrụ ya na nwa ya. O ji naanị ite ụrọ iji sie nri. N'ime ọhịa, agwọ gwara ya ka ọ zoo ya n'ime ite ụrọ ahụ n"aka agwọ ụkwụ . Mgbe o mere nke a, ọ gwara ya ka ọ sachaa ahu n'otu ọdọ mmiri.  O mere, mana nwa ya nwụnahụrụ ya n'ime mmiri ahụ .  Agwọ ahụ gwara ya ka o jiri aka abụọ chọọ ya; ọ chọtara ya ọzọ, e weghachikwara aka ya furu efu. Ọ kpọgara ya n'ụlọ nne na nna ya, ndị kelere ya maka ịzọpụta ya.  Ka nkea n'aga n'ihu, nwanne ya nwoke nọ n'ọkwa dị elu n'ihu eze.
Nwa eze ahụ dara ọrịa na njem ya, nke mere na ndị mụrụ ya amataghi ya mgbe ọ laghachiri ruo oge o kwuru okwu. Mgbe ahụ ha nwere obi ụtọ, mana ha gwara ya na nwunye ya ná nwa ya anwụọla.
Otu ụbọchị, nwanyị ahụ kwuru na ọ ga-aga ịhụ di ya. Na aro agwọ ahụ, ọ rịọrọ nna ya mgbaaka, rịọ nne ya igbe ozu. Ha gwara ya na mgbaaka ahụ ga-enye ya nri, uwe, na ebe obibi, igbe ahụ agaghị echebe ya na ihe mmerụ ahụ. N'akụkụ obodo ebe di ya na nna ya bi, o jiri mgbaaka mee onwe ya ụlọ obibi. Eze nụrụ banyere ya wee kpọta nwa ya nwoke na ndị ozi, gụnyere nwanne ya, iji hụ onye bi n'ebe ahụ. Ọ koro ha akụkọ ya. Di ya matara ya wee kpọrọhachi ya azụ, a chụpụkwara nwanne ya nwoke n'obodo ahụ.
Edensibia
<references group="" responsive="1">
Bongo–Bagirmi languages
Asụsụ Bongo–Bagirmi ma ọ bụ Sara–Bongo–Bagirmi bụ ngalaba bụ isi nke ezinụlọ asụsụ Central Sudan nwere ihe dị ka asụsụ iri anọ. Otu ndị isi gụnyere asụsụ Bagirmi dịka asụsụ Naba na asụsụ Sara. A na-asụ ha n'ofe CAR, Chad, South Sudan na mba ndị dị n'akụkụ.
Asụsụ
Sinyar na Fongoro nwere ike ọ gaghị abụ Bongo–Bagirmi ma ọ bụ ọbụna asụsụ Central Sudanic.
Nhazi
Boyeldieu (2006) ekewapụta asụsụ Sara-Bongo–Bagirmi dịka ndị a.
Boyeldieu (2006) tụlere ala nna (Urheimats) nke otu asụsụ dịka ndị a.
Asụsụ Bongo-Bagirmi dị n'ebe ọwụwa anyanwụ dị nso na asụsụ Central Sudanic ndị ọzọ, ebe asụsụ Sara dị n'ebe ọdịda anyanwụ agbanweela karịa site na profaịlụ ụdị Central Sudanic n'ihi kọntaktị na Ubangian na asụsụ ndị ọzọ.
Osisi
Aha osisi Proto-Sara–Bongo–Bagirmi:
Azụ
Aha azụ Per-Sara-Bongo-Bagirami:
Ọgụgụ ọzọ
Ihe ndị dị na Sara–Bongo–Bagirmi na-abụkarị n'asụsụ French.
Ejike Obumneme Aghanya
Ejike Ebenezer Obumneme Aghanya (27 Nọvemba 1932 - 3 Julaị 2020) bụ onye agha na onye injinia eletrik nke jere ozi na ndị agha Naịjirịa na ndị agha Biafran, na-ala ezumike nká dị ka onye colonel. A na-ebo ya ebubo itinye aka na nnupụisi ọchịchị Naijiria nke afọ 1966, e jidere ya ma tụọ ya mkpọrọ n'ebughị ụzọ kpee ya ikpe ruo mgbe Agha Obodo Naijiria malitere ebe ọ rụrụ ọrụ n'akụkụ Biafra, na-enwe ọkwá dị mkpa na ndị agha Biafra. Ọ bụ onye isi nke Biafran Agency for Research and Production (RAP) nke mepụtara bọmbụ, rọket, mgbọ ogbunigwe (nke a na-akpọ Ogbunigwe), yana mgbọ, ụgbọala ndị agha, ngwaọrụ nkwukọrịta na mmanụ ala n'etiti ndị ọzọ maka ndị agha Biafran. O mechara bụrụ onye isi ndị ọrụ nke Biafran Organisation of Freedom Fighters (BOFF) nke bụ agha ndị agha na ọrụ pụrụ iche nke Biafran Armed Forces. Ọ rụkwara ọrụ dị ka Battalion Commander, 44th Electrical and Mechanical Engineer Battalion Biafran Army na mgbe e mesịrị Brigade Commander nke 58th Brigade nke 12th Infantry Division Biafran Army n'oge agha ahụ.
Ọrụ agha
N'afọ 1962, e zigara Aghanya na ndị agha Naịjirịa. Ọ natara ọzụzụ ndị agha na Nigerian Military Training College (NMTC) Kaduna ma gaa n'ihu na-aga ọmụmụ ndị isi na ọzụzụ pụrụ iche na School of Royal Electrical and Mechanical Engineers (REME) n'okpuru Major General Denis Redman na Arborfield Garrison, United Kingdom site na 1962-1963. E nyere ya ọrụ n'ime ndị agha Naijiria n'ọnwa Machị mkpụrụ ụbọchị abụọ n'afọ 1963 na nọmba ọrụ N / 349 na ọkwa nke onyeisi. Ọ rụrụ ọrụ dị ka Commanding Officer Nigerian Army Electrical and Mechanical Engineers (NAEME) Kaduna site na 1963-1964. na 1964 a kwalitere ya ka ọ bụrụ Major ma jee ozi dị ka Commander Officer Nigerian army Electrical andMechanical Engineer (NAEM E) Army Headquarters Lagos na-aghọ onye Naijiria mbụ ijide iwu ahụ, na-anọchi onye isi ndị Britain ikpeazụ Major Whittle.
Mgbe nnupụisi ọchịchị nke Naijiria na 1966 gasịrị, e jidere Aghanya na 18 Jenụwarị 1966 ya na Lieutenant Colonel Victor Banjo na-ebo ebubo na ha na-akpa nkata igbu onye isi ndị agha nke steeti Major General Johnson Aguiyi-Ironsi. E jidere Aghanya n'ebughị ụzọ kpee ya ikpe n'ụlọ mkpọrọ Kirikiri Maximum Security Prison ya na ndị ọzọ a na-ekwu na ha na-etinye aka na nnupụisi ọchịchị. E mechara kpọga ya n'ụlọ mkpọrọ Enugu ma mesịa kpọga ya Abakaliki. N'ileghachi anya azụ, ndị na-etinye aka na atụmatụ na mmezu nke nnupụisi ahụ dịka Major Adewale Ademoyega gbara akaebe na aka Aghanya na Banjo enweghị ihe ọ bụla n'ihe ncheta ha. Mgbe nnupụisi nke Naijiria nke 1966 nke e gburu Aguyi Ironsi, a tọhapụrụ Aghanya n'ụlọ mkpọrọ na Machị 1967 na iwu nke gọvanọ nke mpaghara Ọwụwa Anyanwụ n'oge ahụ, Colonel (mgbe e mesịrị General) Odumegwu Ojukwu, na-emebi iwu nke onye isi ala ọhụrụ Colonel (mgbasa General) Yakubu Gowon. Na nzaghachi, Gowon kwupụtara ntọhapụ nke Aghanya na ndị ọzọ mgbe eziokwu ahụ gasịrị.
Nnyocha na Mmepụta (RAP)
Mgbe agha malitere na Julaị n'afọ 1967 nke gosipụtara mmalite nke agha Biafran nke Naijiria, e nyere Aghanya ọrụ n'ime ndị agha Biafran na ọkwa nke Colonel ma họpụta ya dịka onye isi nchịkwa nke 44th Electrical and Mechanical Engineer Battalion Biafran Army site n'aka onye isi ndị agha Biafra, Brigadier Hillary Njoku. Izu ole na ole n'ime esemokwu ahụ, General Ojukwu họpụtara ya ka ọ bụrụ onye isi nke Biafran Agency for Research and Production (RAP). N'ọnọdụ a, Aghanya bụ, onye na-ahụ maka ịhazi ndị ọkà mmụta sayensị Biafra, ndị injinia na akụrụngwa na mgbalị a na-eme iji kwalite mmepụta ụlọ ọrụ nke ihe agha dị mkpa maka gọọmentị Biafra. N'okpuru idu ndú ya, e guzobere ìgwè ọrụ sayensị dị iche iche iji nweta ebum, n'uche ụfọdụ. Ihe ndị a na-ebute ụzọ bụ ngwá agha, mgbọ na mmanụ. Iji mezuo nke a, o guzobere ma lekọta n'etiti ndị ọzọ:
N'okpuru iwu ya nke RAP, usoro ngwá agha Biafran Ogbunigwe a ma ama nke gụnyere ogbunigwe na-agbawa agbawa, ngwaọrụ na-agbasa agbawa, na mgbọ ogbunigwe a na-ebugharị na-emepụta ma mepụta ya site na Republic of Biafra. Dị ka gọọmentị Biafra na-ekwu n'oge ahụ, RAP mepụtara mgbọ ogbunigwe (Piom-Piom) bụ rọket mbụ a ga-emepụta kpamkpam, mepụta, mepụta ma bido ya n'Africa.
Aghanya bụ onye na-ahụ maka ilekọta ìgwè sayensị dị iche iche o guzobere, na-enweta ma na-enye ihe ndị dị mkpa maka mmepụta yana nkesa ngwaahịa ndị a rụchara arụcha nye ndị agha. Ọ nọgidere na-ahụ maka ịnwale prototypes, yana ịzụ ndị agha n'iji ngwá agha dị iche iche eme ihe n'ụlọ, bọmbụ, grenade na mgbọ ogbunigwe. Iji mezuo nke a, o mepụtara ndị otu Ogbunigwe dị iche iche nke e kesara n'ụdị ndị agha ọkụ n'ihu agha dị iche iche ka mkpa bilitere. Na mbụ, e zigara ya na Bonny iji nyere aka chebe Port Harcourt site na ọganihu nke Benjamin Adekunle Canal nke 3rd Marine Commando division na Biafra ya mere ogbunigwe, batrị na mgbọ ogbunigwe ya, General Ojukwu mechara zigara ya ndị agha Ogbunigwe ya na Onitsha iji chebe obodo ahụ megide mwakpo nke Murtala Mohammed ́s Second Division. Aghanya rụrụ ọrụ dị mkpa n'ichebe Onitsha. Aghanya na ndị agha Ogbunigwe ya rụkwara ọrụ dị mkpa n'ichebe obodo Aba, Ikot Ekpene, Umuahia na Owerri.
Biafra Organisation of Freedom Fighters (BOFF)
Mgbe ọdịda nke ụfọdụ nnukwu mpaghara Biafra dị ka Enugu, Abakaliki, Calabar, Ikot-Ekpene na Port Harcourt, ọ bịara doo anya na Biafra enweghị ike ichebe onwe ya nke ọma site na iji naanị ndị agha nkịtị. Aghanya gakwuuru General Ojukwu na onye isi ndị agha Biafra ọhụrụ, Major General Madiebo, na atụmatụ nke ịmepụta ndị agha guerrilla na ike nkewa, nke ga-arụ ọrụ n'azụ ndị iro karịsịa n'ógbè Biafra nke ndị agha Naijiria. Ndị agha ahụ ga-abụ ndị nkịtị, gụnyere ụmụ nwanyị, bụ ndị mgbe a zụrụ ha na mmebi na iji RAP mee ihe na-agbawa agbawa ga-abanye n'azụ ndị iro. E nyere Aghanya ọrụ nke ịmepụta, ịkwado na ịzụ ndị agha guerrilla nke akpọrọ Biafran Organisation of Freedom Fighters (BOFF). A na-akpọkwa ya "Rangers", echiche dị n'azụ nkewa a sitere n'ike mmụọ nsọ ma dabere na ihe nlereanya Viet Cong. O nwetara otu ndị nkuzi South Africa n'okpuru Colonel Jan Breytenbach iji zụọ ndị agha BOFF na mmebi na mgbochi nnupụisi. E mere Aghanya onye isi nke ngalaba ọhụrụ a nke ndị agha nwere utu aha Chief of Staff. Ndị ọrụ ya gụnyere Chinua Achebe, Ukwu I. Ukwu na Okonjo (nna Ngozi Okonjo-Iweala) Isi ụlọ ọrụ nke ngalaba BOFF dị na Umuahia.
Banyere ebumnuche, ebumnuche na modus operandi nke BOFF, Ezenwa-Ohaeto hotara Aghanya dị ka ndị a:
BOFF bụ ndị agha kachasị mkpa na Biafra ma e wezụga ndị agha nkịtị. N'ọnwa Eprel afọ 1968, ha nwetara ihe dị mkpirikpi ma dị egwu site n'inweta Asaba n'aka ndị agha Naịjirịa nke abụọ, na-egbochi nnyefe kpọmkwem gafee Osimiri Niger. Ha gbochikwara Ngalaba nke Abụọ nke Ndị Agha Naịjirịa ijikọ ya na Ngalaba nke Mbụ nke nwere isi ụlọ ọrụ na Enugu site na igbochi ụzọ Onitsha-Enugu ruo mgbe agha ahụ biri. Ka ọ na-erule Septemba 1968 ha na-arụ ọrụ nke ukwuu n'azụ ndị iro, na mpaghara Mid-Western na mpaghara ndị ọzọ nke Biafra. Ka ọ na-erule n'ọnwa Juun afọ 1969, ọrụ ndị agha Biafra dị oke na Mid West nke na a ga-eziga ndị agha Naịjirịa isii n'ógbè ahụ na mgbalị iji gbochie egwu ahụ. BOFF n'okpuru Aghanya rụkwara ọrụ dị mkpa n'inweta Owerri na 1969.
Ndụ onwe onye
Aghanya lụrụ Comfort Ifeoma Modebelu na 19 Ọnwa Mee n'afọ 1962 na Birmingham, United Kingdom. Ọ bụ onye otu, na onye guzobere Nigerian Society of Engineers, Council of Registered Engineers of Nigeria, na British Institution of Electronic and Radio Engineers. Mgbe agha ahụ gasịrị, Aghanya guzobere ụlọ ọrụ injinia nke onwe ya nke a na-akpọ NICON Engineering Company ma bụrụ onye mbụ mepụtara, mepụta ma mepụta ọkụ okporo ụzọ na Naịjirịa. Ọ bụ onye otu Igbo Traditional Chieftaincy Title Holders Association Nze na Ozo na-ejide aha Ochiagha-Udo na Amawbia, onye guzobere Ohanaeze Ndigbo, na onye guzobere Peoples Democratic Party (PDP).
Ihe edeturu
<references group="" responsive="1">
Ndemsibia
Òtù:Pages with unreviewed translations
Oké ọhịa Nikgale
Oké ọhịa Nīcgale bụ ebe a naechebe ala na Latvia na Augšdaugava Municipality, na Nīcgale Parish, nebe ọwụwa anyanwụ nke Nīcgale. Nakụkụ ọwụwa anyanwụ nke ókèala ahụ bụ Nicgale Great Stone.
Flora
A naahụ ọnụ ọgụgụ dị ukwuu nke ụdị osisi ndị a naechebe ebe a, gụnyere ramsons (Allium ursinum), clustered bur-reed (Sparganium glomeratum), downy buttercup (Ranunculus lanuginosus), Lyon's notchwort (Tritomaria quinquedentata [vi]).
Otu nime ụdị osisi ndị naagbasa okooko -agrimony nwere ntutu (Agrimonia pilosa) naechebe n'okpuru ntụziaka EU Nature.
Oké ọhịa Nīcgales bụ ebe obibi nke ọnụ ọgụgụ dị ukwuu nke ụdị urukurubụba, gụnyere marsh fritillary (Euphydryas aurinia), Scarce fritillary ("Euphydlyas maturna", (Lycaena dispar), scarce heath (Coenonympha hero), woodland brown (Lopinga achine), blue underwing (Aug fraxini), Pericallia matronula). Ụdị anụmanụ ndị a naechebe gụnyere woodpecker nwere azụ ọcha (Picoides leucotos), woodpecker naacha odo odo (Leiopicus medius), Ural owl (Strix uralensis), Eurasian pygmy owl (Glaucidium passerinum).
Tin Can Island Port
Tin Can Island Port (TCIP) dị na Apapa, ọdụ ụgbọ mmiri maka obodo Lagos. Ọdụ Ụgbọ Mmiri Tin Can Island dị kilomita asaa n'ebe ọdịda anyanwụ nke etiti Lagos gafee Lagos Harbor.
A malitere ọdụ ụgbọ mmiri Tin Can Island na afọ 1976 ma meghee ya na afọ 1977. N'afọ 1991, ndị Naịjirịa Ports Authority ghọrọ ndị na-ahụ maka ịrụ ọrụ n'ọdụ ụgbọ mmiri ahụ. A họpụtara Roro Terminal dị ka akụkụ nke ọdụ ụgbọ mmiri ọhụrụ Tin Can Island na afọ 1977. [mgbe?Tin Can Island jikọtara ya na ọdụ ụgbọ mmiri Roro na afọ 2006 mgbe ndị na-arụ ọrụ na ọdụ ụgbọ elu onwe ha, Port and Terminal Multiservices Ltd. (PTML) weghara ọdụ ụgbọ elu ahụ. Kemgbe ahụ, PTML emeela mgbalị iji mezigharịa ọdụ ụgbọ elu ahụ.
Ikike nchekwa nke silos bụ 28,000 metric ton nke ọka nke Fleetwood Transportation na-ebu. Ogige ahụ na-ejikwa ọka wit, ọka na malt ma nwee ike iburu ihe dị ka 4000 metric ton nke ọka kwa ụbọchị. Ihe owuwu ọdụ ụgbọ mmiri nwere ike ijikwa ụgbọ mmiri nke ihe dị ka tọn 30,000. Enwekwara ebe a na-etinye ọka n'ebe ahụ.
Human trafficking in Jamaica
Jamaica bụ isi iyi, njem, na mba na-aga maka ndị okenye na ụmụaka a na-atụ mgbere ahịa maka ebumnuche nke mmegbu mmekọahụ na ọrụ mmanye.
N'ụlọ, ọtụtụ ndị a metụtara bụ ụmụnwanyị na ụmụaka dara ogbenye nke ndị òtù ezinụlọ ma ọ bụ akwụkwọ akụkọ na-ahazi ọrụ maka spa, ma ọ bụ ndị na-ahụ maka ndị na-agba egwu. Mgbe a kpọbatara ha, a na-amanye ndị a metụtara ịgba akwụna. A chọpụtala njem mmekọahụ na mpaghara ntụrụndụ dị ka nsogbu.
A na-akọ na Jamaica bụ mba na-aga maka ụmụnwanyị si Dominican Republic, Russia, Eastern Europe, Cuba, iji rụọ ọrụ na ahia mmekọahụ. A na-azụ ụfọdụ ụmụnwanyị na ụmụagbọghọ mba Jamaica na Canada, United States, Bahamas, na ebe ndị ọzọ dị na Caribbean maka mmegbu mmekọahụ azụmahịa.
Ọ bụ ezie na Gọọmentị mba Jamaica na ọtụtụ NGO agbaala mbọ ịlụso nsogbu ahụ ọgụ, a na-ele mmeghachi omume ahụ anya dị ka enweghị na ezughị oke.
Ụlọ ọrụ US State Department na-enyocha ma na-alụso ịzụ ahịa mmadụ ọgụ tinyere mba ahụ na "Tier 2" n'afọ 2017.
Ụzọ mmegbu
Ihe ka ọtụtụ n'ime ndị a metụtara bụ ụmụ nwanyị na ụmụ agbọghọ Jamaica dara ogbenye, na ụmụnwoke na-arịwanye elu, bụ ndị a na-atụ mgbere ahịa site n'ime ime obodo gaa n'obodo ukwu na ebe ndị njem nleta maka mmegbu mmekọahụ azụmahịa. Ndị òtù ezinụlọ ma ọ bụ mgbasa ozi akwụkwọ akụkọ na-akwalite ọrụ dị ka ndị na-elekọta spa, masseuses, ma ọ bụ ndị na-agba egwu. Mgbe a kpọbatara ha, a na-amanye ndị a metụtara ịgba akwụna. Ụmụaka Jamaica nwekwara ike ịbụ ndị a manyere ọrụ mmanye dị ka ndị na-arụ ọrụ n'ụlọ. A chọpụtala njem mmekọahụ na mpaghara ntụrụndụ dị ka nsogbu.
A kọrọ banyere ụfọdụ ịzụ ahịa ụmụnwanyị si Dominican Republic, Russia, Eastern Europe, Cuba, na Haiti n'ime ahia mmekọahụ nke Jamaica. A na-azụ ụfọdụ ụmụnwanyị na ụmụagbọghọ Jamaica na Canada, United States, Bahamas, na ebe ndị ọzọ dị na Caribbean maka mmegbu mmekọahụ azụmahịa.
Mgbalị iji lụso ịzụ ahịa mmadụ ọgụ na Jamaica
Gọọmentị mba Jamaica emeela mgbalị iji lụso ịtụ mgbere ahịa mmadụ ọgụ na mba ahụ. N'afọ 2016, e buliri mba ahụ elu site na ọkwa "Tier 2 Watch List" gaa na "Tier 2." N'agbanyeghi mbọ ndị a na mmezu ndị a, Ngalaba Steeti nke United States, n'afọ 2016 Trafficking in Persons (TIP) Report, gosipụtara mbọ ndị a dị ka ndị na-ezughị ụkpụrụ kacha nta maka iwepụ ịzụ ahịa nke akọwapụtara na Iwu Nchedo Ndị Na-azụ ahịa. Ka o sina dị, ndị otu Gọọmentị mba Jamaica emeela mkpesa na ọdịiche dị na ụkpụrụ eji chọpụta mpụ ndị bụ ịzụ ahịa mmadụ na-emegide, dịka ọmụmaatụ, mmegbu mmekọahụ, na-eme ka TIP Report gosipụta ihe osise na-ezighi ezi nke ọnọdụ ịzụ ahịa mmadụ na mba ahụ na mbọ gọọmentị na-agba iji lụso ya ọgụ.
Mkpesa
N'agbata afọ 2007 nakwa afọ 2012, e nwetara ihe dị ka ikpe iri na isii maka mpụ ndị mejupụtara ịzụ ahịa mmadụ.
Gọọmentị mba Jamaica nọgidere na-agba mbọ megide ndị mmanye iwu na-atụ mgbere ahịa n'oge oge akụkọ nke Ngalaba Steeti US, mana ọ nyeghị ndị omekome ọ bụla ntaramahụhụ. N'ụzọ iwu, gọọmentị machibidoro ụdị ịzụ ahịa ọ bụla site na Iwu zuru oke nke ịzụ ahịa mmadụ, nke malitere ịdị irè na 1 Machị 2007, nke na-enye ntaramahụhụ nke mkpọrọ ruo afọ iri, ntaramahụhụ zuru oke. Iwu a machibidoro ijide paspọtụ mmadụ dị ka ụzọ isi mee ka mmadụ na-arụ ọrụ ma ọ bụ na-arụ ọrụ. N'oge akụkọ ahụ, gọọmentị boro mmadụ anọ a na-enyo enyo ebubo ịzụ ahịa n'okpuru iwu ọhụrụ ya; ikpe ndị a ka na-echere, na mgbakwunye na ikpe isii site n'afọ gara aga. Gọọmentị amachaghị ma ọ bụ maa ndị ọ bụla na-azụ ahịa ikpe n'oge akụkọ ahụ. Gọọmentị nyefekwara ndị uwe ojii isii na National Task Force against Trafficking in Persons, otu ụlọ ọrụ na-ahazi ọrụ mgbochi ịtụ mgbere ahịa, ma weghachite ngalaba mpụ nke ndị uwe ojii ya iji lekwasị anya na mpụ ịzụ ahịa mmadụ. Otu ndị uwe ojii na-enyocha Airport Interdiction Task Force, nke e kere site na nkwekọrịta nkwekọrịta n'etiti mba Jamaica na mba United States n'afọ 2005, na-enyocha ikpe nke ịzụ ahịa ọgwụ ọjọọ na ịzụ ahịa mmadụ n'ọdụ ụgbọ mmiri. N'ikwekọ na International Organization for Migration (IOM), ọtụtụ ndị uwe ojii, ndị nnọchi anya, na ndị ọrụ ikpe natara ọzụzụ megide ịzụ ahịa. Enwetaghị akụkọ ọ bụla banyere njikọ aka gọọmentị na ịzụ ahịa mmadụ n'afọ 2007.
N'afọ 2016, mgbe ikpe nke ndị ọka ikpe na-enyo enyo, onye nduzi nke ikpe ọha na eze tụrụ aro ka naanị onye ọka ikpe kpee ndị mmadụ ikpe maka ịtụ mgbere ahịa mmadụ.
Mgbochi
Iwu ịzụ ahịa mmadụ, mgbochi, mmegbu na ntaramahụhụ ghọrọ iwu na Jamaica n'afọ 2007, na ebumnuche nke ịchọpụta, ịkwado, na igbochi ịzụ ahịa mmadụ, na inye aka na ichebe ndị nwere ike ịdaba n'ihe ize ndụ yana ndị a napụtara n'agbụ.
N'afọ 2014, C-TOC rụrụ ọrụ akpọrọ 'Operation ID-Fix' na ebumnuche nke ịchọpụta njikọ dị n'etiti ụlọ ahịa mmekọahụ na ụlọ ịhịa aka n'ahụ na ịzụ ahịa mmadụ, na-eduga na njide mmadụ iri anọ na otu, gụnyere onye nwe ya, ndị ọrụ mmekọahụ, na ndị na-elekọta ya. Mgbasa ozi ahụ gụnyere ọrụ usoro iri atọ na otu ma chọpụta ma napụta mmadụ iri na abụọ.
N'afọ 2015, ndị Jamaica Constabulary Force mejuputara ngalaba nyocha ya na-emegide iyi ọha egwu na mpụ a haziri ahazi (C-TOC) na otu raara onwe ya nye ịlụso ịzụ ahịa mmadụ ọgụ.
Nchedo
N'oge Ngalaba Steeti na-akọ akụkọ, a chọpụtara na gọọmentị gosipụtara obere mgbalị iji nye ndị metụtara ohere ịnweta ahụike, akparamàgwà mmadụ, iwu, ma ọ bụ ọrụ nchedo ndị akaebe. Ebe nchekwa pụrụ iche maka ndị na-azụ ahịa, ọkachasị maka ndị na-ahụ maka mmegbu mmekọahụ azụmahịa, ka na-adịghị adị, ọ bụ ezie na ndị na-atụ mgbere ahịa ụmụaka nwere ohere ịnweta ebe obibi gọọmentị maka nlekọta. E kwuru na enweghị ọrụ nchekwa maka ndị okenye, ọ bụ ezie na a na-edebe ndị okenye mgbe ụfọdụ na họtel ma ọ bụ ụlọ ọrụ ndị ọzọ na-adịru nwa oge. Dabere na iwu ya megide ịzụ ahịa, ndị ọchịchị Jamaica gbara ndị metụtara ume ka ha nyere aka na nyocha na ikpe nke ndị na-azụ ahịa ha. A naghị ata ndị a tara ahụhụ maka mmebi iwu mbata ma ọ bụ omume ndị ọzọ iwu na-akwadoghị mere n'ihi ịzụ ahịa. Jamaica nyere ebe obibi nwa oge maka ndị na-azụ ahịa si mba ọzọ na ụzọ iwu ndị ọzọ iji chụga ha na mba ebe ndị a na-ahụ maka ihe isi ike ma ọ bụ ntaramahụhụ ihu. N'afọ 2007, gọọmentị nyere aka na IOM weghachite onye na-azụ ahịa si Burma bụ onye e jiri mee ihe ruo afọ ise dị ka onye na-eje ozi n'ụlọ.
Mgbochi na Ọrụ a Gọọmentị mụbara ọrụ mgbochi ịtụ mgbere ahịa n'oge akụkọ US State Department kpuchiri. Ndị ọrụ gọọmentị katọrọ ịzụ ahịa mmadụ na nkwupụta ọha na ngosi, na mgbakwunye na ịdọ aka ná ntị karịa ụmụ akwụkwọ 250 banyere ihe ize ndụ nke ịzụ ahịa mmadụ. A na-ekesa akwụkwọ mgbochi ịzụ ahịa na ihe eji eme ihe n'ọtụtụ ebe. Gọọmentị mekwara ka ịnye ikike ịgba egwu na ụlọ nkwari akụ Jamaica, ma wepụ ojiji ha na klọb abalị. Mgbalị iji chọpụta ndị na-azụ ahịa n'etiti ndị nwere akwụkwọ ikike ndị a gbasiri ike n'oge akụkọ ahụ, gọọmentị belatara ọnụ ọgụgụ zuru ezu nke akwụkwọ ikike ruo asatọ. Akụkọ ahụ tụrụ aro na mmụba mmekorita gọọmentị na ụlọ ọrụ ụlọ nkwari akụ na njem nleta nke Jamaica ga-enyere aka mgbalị iji gbochie njem mmekọahụ ụmụaka na mpaghara ntụrụndụ; n'agbanyeghị akụkọ banyere mmegbu mmekọahụ nke ụmụaka Jamaica site n'aka ndị njem nleta si mba ọzọ, ọ dịghị nyocha ma ọ bụ ikpe nke mpụ ndị dị otú ahụ a na-enyo enyo nke gọọmentị kọrọ. Akụkọ ahụ ghọtara mbọ gọọmentị na-agba iji dozie ọchịchọ maka mmekọahụ azụmahịa site n'ime mwakpo dị elu na họtel na ụlọ oriri na nkwari abalị.
Ebensidee
Òtù:Pages with unreviewed translations
Celestina Onyeka
Celestina Onyeka (a mụrụ na 15 Julaị 1984) ) bu nwanyi onye Naijiria  na-agbachitere ha bọọlụ.
O so n'egwuregwu bọọlụ ụmụ nwanyị Naịjirịa na asọmpi na 2004 Olimpiks Summer Na ọkwa klọb, ọ gbara ndị  Pelican Stars.
Edensibịa
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Lactivism
Lactivism (a portmanteau of "lactation" and "activism") bụ ozizi ma ọ bụ omume nke ịrụsi ọrụ ike ma ọ bụ itinye aka dị ka ụzọ isi nweta omenala inye nwa ara, mgbe ụfọdụ site na ngosi, mkpesa, etc. nke inye nwa ara. Ndị na-akwado ya, ndị a na-akpọ "ndị na-eme ihe ike", na-achọ ime ngagharị iwe maka mmebi iwu mba ụwa nke ịzụ ahịa nke mmiri ara ehi site n'aka ụlọ ọrụ na ụlọ ọrụ.
Nkọwapụta
Otu ákàrà nkè lactivism na-ewere bụ nhazi nke "nurse-in" (egwuregwu na "sit-in"), nke na-agụnye ụmụ nwanyị na-ezukọta n'ihu ọha iji nye ụmụ ha ara, na-emekarị mkpesa maka ihe omume nke a gwara nne na-enye nwa ara ka ọ kpuchie ma ọ bụ hapụ ebe n'ihi na ọ na-enye nwa ara.
N'oge ndị nọọsụ, ndị nne na eyinye uwe nwere akara International Breastfeeding Symbol na ya, iji gosipụta ịdị n'otu ha.
Ọtụtụ ndị lactivists na-ahọrọ inye ụmụ ha ara karịa inye nri karama, na-ahụ nke a dị ka ụzọ okike iji nye nri. A na-ekwu na inye nwa ara na-enye ahụmịhe njikọ dị elu karịa nke inye karama nri. Ndị na-ahụ maka ọrụ ike ịrụ ụka na inye karama dị ọnụ karịa inye nwa ara n'ihi na ọ chọrọ ọtụtụ ihe, a pụkwara itinye ego a zọpụtara site na inye nwa ara na ihe ndị ọzọ bara uru maka nwa ahụ. Ọtụtụ òtù ahụike na-atụ aro mmiri ara dị ka isi iyi nke nri maka ụmụ ọhụrụ, gụnyere American Academy of Pediatrics, American Medical Association, na World Health Organization.
Said Naciri
thumb|Said Naciri Said Naciri (nke a makwaara dịka Saeed El Nasry ma ọ bụ Saïd Naciri) (a mụrụ na Casablanca n'afọ 1960) bụ onye mba Morocco na-eme ihe nkiri, onye na-eme ọchị na onye na-emepụta ihe.
Akụkọ ndụ
Ọ pụtara n'ọtụtụ mmemme TV Moroccan na ihe nkiri.
N'afọ 2000, e gosipụtara egwuregwu ya 'Onye ohi ma ọ bụ onye aka ike' n'ụlọ ihe nkiri. O mepụtara ihe nkiri mbụ ya bụ Ouled Derb (na French Le Pote) nke Hassan Benjelloun duziri. N'afọ 2003, ọ malitere ọrụ dịka onye nduzi na ihe nkiri ya Les Bandits ebe ọ na-arụ ọrụ nwoke.
Telivishọn
Saïd Naciri duziri ọtụtụ telivishọn na arụmụka TV maka telivisheneng Moroccan.
Alan Gourley
Alan Stenhouse Gourley (ubochí irí na àtó n'ọnwa Eprel 1909 rụọ úbọchị itoolu n'ọnwa Septemba 1991) bụ ónyé na-ese ihe nà South Africa-British nà ónyé na-eme ihe nkiri.
Ọ gàrà Glasgow School of Art n'afọ 1928 na Edinburgh College of Art n'etiti 1929 na 1931. Ọ kwagara South Africa ebe o mepụtara windo enyo maka katidral dị na Pretoria na Johannesburg ma kụzie na Johannesburg Technical College n'etiti afọ 1932 na 1937. Ọ kwagara Paris ebe ọ gụrụ akwụkwọ na École des Beaux-Arts n'etiti 1938 na 1940 ma bụrụ onye nkuzi na camouflage n'oge Agha Ụwa nke Abụọ. A na-ahụ kapet nke o méré na South Africa House.
Walter Battiss
Walter Whall Battiss (ubochí isii n'ọnwa Jenụwarị 1906 rụọ úbọchị irí abụọ n'ọnwa Ọgọst 1982) bụ onye na-ese ihe na South Africa, nke a makwaara dị ka ónyé mepụtara echiche "Fook Island".
Oge ọ malitere
A mụrụ Battiss n'ezinụlọ English Methodist n'ọbọdọ Karoo nke Somerset East. O bu ụzọ nwee mmasị na nkà mmụta ihe ochie na nka agbụrụ mgbè ọ bụ nwata nwoke mgbè ọ kwagara Koffiefontein na 1917. N'afọ 1919, ezinụlọ Battiss biri na Fauresmith ebe ọ gụsịrị akwụkwọ ya, na-abanye na 1923. N'afọ 1924, ọ ghọrọ odeakwụkwọ n'ụlọ ikpe ndị majie dị na Rustenburg. Ọmụmụ nka ya malitere n'afọ 1929 nà Witwatersrand Technical College (ihe osise na eserese), nke Johannesburg Training College (Diploma Ónyé nkụzi) na ihe ọmụmụ etching sochiri. Battiss gara n'ihu na agụmakwụkwọ ya mgbé ọ na-arụ ọrụ dị ka ónyé odeakwụkwọ onye majie, ma mesịa nweta nzere bachelọ ya na Fine Arts na Mahadum nke South Africa mgbe ọ dị afọ irí àtó nà isé.
Ọrụ
thumb| Ebe Ngosi Ihe Ochie Walter Battiss, 45 Paulet Street, Somerset East Battiss bụ ónyé guzobere New Group, ọbụbụenyi na-enweghị isi nkè ndị omenkà Europe na America a ma ama n'oge a. Ọ bụ ónyé pụrụ iche n'etiti ha, n'echiche na ọ si n'ihe a na-ewere mgbè ahụ dị ka ndị na-achị achị nakwa na ọ gụghị akwụkwọ na Europe ma ọ bụ North America. N'ezie, na 1938 ọ gara Europe na nke mbụ ya. N'afọ sochirinụ, o bipụtara akwụkwọ mbụ ya, The Amazing Bushman. Mmasị ya na nka nkume nwere mmetụta dị ukwuu n'echiche ya, gbasara ihe osise San dị ka ụdị nka dị mkpa. Ọ nwekwara mmetụta nke ọdịbendị Ndebele nke Afrịka na n'ozuzu ya site na ọdịbendị na calligraphy tupu Islam.
N'afọ 1949, ọ ghọrọ enyi Picasso ónyé ga-enwe mmetụta n'ụdị ya.
Ọ gàrà Gris n'afọ 1966 rụọ afọ 1968 na Seychelles na 1972, nke kpaliri ya ime Fook Island.
Battiss bipụtara akwụkwọ itoolu, dee ọtụtụ isiokwu ma guzobe akwụkwọ akụkọ "De Arte". Ọ kụziri nka na Pretoria Boys High School site n'afọ 1936 màkà ọtụtụ n'ime afọ irí àtó sochirinụ na Pretoria Art Centre, nke ọ bụ ónyé isi ya site na 1953 ruo 1958. Ọ kụzikwaara na UNISA ebe ọ ghọrọ Prọfesọ nke Fine Art na 1964 wee laa ezumike nká na 1971. N'afọ 1973, e nyere ya D.Litt. et Phil. (honoris causa) site na UNISA.
Walter Battiss nwụrụ site na nkụchi obi na Port Shepstone, KwaZulu-Natal n'ubochí irí abụọ n'ọnwa Ọgọst n'afọ 1982.
Mmetụta
Ogologo ọrụ Walter Battiss dị ka ónyé na-ese ihe raara onwé ya nye ọmụmụ banyere mmadụ na gburugburu ya; nke mbụ n'ihe gbasara Africa na nka nkume, mgbè ahụ, mgbè e mesịrị, na nkọwa nke echiche a n'echiche ya sara mbara. Mgbanwe ya na mmetụta ya dị ka onye na-emepụta ihe ọhụrụ na ihe mkpali o nyere ọtụtụ ndị na-ese ihe na-achọ ime ka o nwee ọnọdụ pụrụ iche n'etiti ndị na-eme ihe nkiri South Africa.
Agwaetiti Fook
"Agwaetiti nke echiche" a bụ mmepụta nke nkà ihe ọmụma Battiss nke o mepụtara map, ndị mmadụ, osisi, anụmanụ, akụkọ ihe mere eme yana stampụ stampụ, ego, paspọtụ na ikikere ọkwọ ụgbọala. O mepụtara asụsụ Fookian nke nwere mkpụrụ akwụkwọ zuru ezu. 'Agwaetiti' utopian a bụ ihe mejupụtara ọtụtụ agwaetiti ọ gara nke gụnyere Zanzibar, Seychelles, Madagascar, Fiji, Hawaii, Samoa, Greek Isles na Comores jikọtara ọnụ n'ụdị echiche ya. N'okwu Battiss, "Ọ bụ ihe na-adịghị adị. Echere m na m ga-ewere agwaetiti nke dị n'ime anyị niile. Aga m eme ka agwaetiti a bụrụ ihe dị adị... Aga m enye ya aha".Fook bụ n'ihi echiche ya na-amị mkpụrụ yana mmegide ya na Conceptualist Art movement nke 1960s na 70s, na Europe na America. Ndị otu ahụ kwupụtara na owuwu nka dị na 'oge' nke e kere ya. O kwenyere n'ụzọ megidere nke ahụ na nka niile dị ugbu a na nke a ọ rụrụ ụka na ọ na-anọchite ányá Fook Island, nke dị mgbè nílé ugbu a ma bụrụkwa akụkụ dị mkpa nke eziokwu.
Ndị South Africa gụnyere ónyé na-eme ihe nkiri Janet Suzman, ónyé na-ese ihe (na Battiss protégé) Norman Catherine, onye edemede Esmé Berman na ọtụtụ ndị ọzọ nabatara nkà ihe ọmụma nke Fook Island. Ónyé nta akụkọ Jani Allan gbara Battiss ajụjụ ọnụ n'afọ 1982 ma kweta na arịrịọ ya nke ịghọ 'onye bi' nke agwaetiti ahụ e chepụtara echepụta.
A nabatara akwụkwọ ikike ónyé ọkwọ ụgbọala Fookian nke Battiss na America na peeji ndị márá mmá nke paspọtụ Fookian ya nwere stampụ ndị ọrụ si Australia, Britain na Germany. A gbanwekwara akwụkwọ ego Fookian n'ọdụ ụgbọ elu Rome màkà Dolla irí.
Molara Wood
Molara Wood (onye amuru n'afọ 1967) bu onye odee ihe okike Naijiria, odeakụkọ na onye nkatọ. A kọwawo ya dị ka "otu n'ime ndị ama ama na Arts na Naịjirịa". Akụkọ mkpirisi ya, akụkọ ifo ọkụ, uri na edemede ya apụtala n’ọtụtụ akwụkwọ. Ndị a gụnyere akwụkwọ ndị Africa taa, Chimurenga, Farafina Magazine, Sentinel Poetry, DrumVoices Revue, Sable LitMag, Eclectica Magazine, The New Gong Book of New Nigerian Short Stories (ed. Adewale Maja-Pearce, 2007), na Otu Ụwa: Agụmakwụkwọ zuru ụwa ọnụ nke Akụkọ dị mkpirikpi (ed. Chris Brazier; New Internationalist, 2009). O bi ugbu a na Lagos.
Mbido ndụ
Molara Wood, onye amụrụ na Naịjirịa ebiela ihe ọ kọwara dịka "ndụ nke na-emebi emebi", gụnyere afọ iri abụọ na Britain, ebe ọ gara akwụkwọ na mbụ ("Afọ atọ ma ọ bụ anọ karịsịa, bụ atụmatụ ya"). Ma ndụ na-eme. Ị naghị ahụ ka afọ na-atụgharị n'ime ibe ya, mgbe ahụ, i teeta otu ụbọchị, ọ bụrụ na ị nọọla na England afọ iri abụọ. N'ajụjụ ọnụ 2015 nke ya na Oyebade Dosunmu maka Aké Review, Wood kọwara: "Ọbụna ogologo oge tupu ụbọchị UK m, ebielam na Northern na South-Western Naịjirịa ya na Los Angeles - niile site na afọ iri na otu ma ọ bụ iri na abụọ. Enwere echiche nke na ị naghị enwe oge mgbe niile, enweghịkwa ọnọdụ - na afọ ndị a na Britain na-eme ka nke ahụ dịkwuo ukwuu. Mmetụta ahụ anaghị apụ na ịlaghachi Nigeria, ọ bụ naanị na-agbanwe agbanwe, dịka ndị mmadụ na-ekwu banyere m na-abịa dịka onye si 'pụọ', ọbụlagodi mgbe m na-agbalị ịbanye. Ya mere enwere m mmetụta nke ọma maka mwepu nke dislocation na ntinyeghachi. London bụụrụ m nnukwu tebụl ka m wee lelee ụlọ ihe nkiri a nke ahụmịhe mmadụ n'ihe gbasara ndị mbịara Naịjirịa."
N'afọ 2007 ka a toro akụkọ ifo ya nke ukwuu na asọmpi nkenke akụkọ nke Commonwealth Broadcasting Association ,. N'afọ 2008, ọ meriri asọmpi nkenke akụkọ nke John La Rose Memorial. Kemgbe ọ laghachiri na Nigeria, ọ bụ Arts na Culture Editor nke akwụkwọ akụkọ na- esote (nke kwụsịrị mbipụta na 2011), ma na-ede ugbu a otu kọlụm Arts maka The Guardian na Lagos, ebe ọ nọ ugbu a. N'oge ya na Ọzọ ọ bụ onye nchịkọta akụkọ Teju Cole 's Letters to a Young Writer series. Ọ bụkwa onye na-ede blọgụ.
Oyingbo Market
Oyingbo Market bụ ụlọ ahịa ultramodern dị na Oyingbo, obodo ukwu dị na Ebute Metta nke Lagos Steeti. Ahịa ahụ bụ otu n'ime ahịa kachasị ochie na nke na-arụ ọrụ ike na Lagos si otú a na-enye aka dị ukwuu na akụ na ụba nke steeti ahụ. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c2/Market_Traders_Up_in_the_Early_Hours_-_Oyingbo_Market%2C_Lagos.jpg/185px-Market_Traders_Up_in_the_Early_Hours_-_Oyingbo_Market%2C_Lagos.jpg|thumb|350x350px|Azụmaahịa na Oyingbo Market
Molara Wood
Mbido ndụ
Nchịkọta nkenke akụkọ ya, Indigo, bipụtara n'afọ 2013 site na Parrésia Publishers. A nabatara Indigo nke ọma, na Critical Literature Review kpọrọ ya "ihe ụtọ onye na-agụ". Dị ka Oyebade Dosunmu si ede: "Osisi na-akọ akụkọ banyere ndị mmadụ bi n'etiti oghere 'indigo': ókèala mbata na ọpụpụ, mba onye na-abụghị nke omenala multicultural na ókè nke mmekọrịta mmadụ na ibe ya. Ụwa ndị a na-agbaba n'ime ibe ha na ndị bi na ha na-agbagharị, na-akparịta ụka n'ụzọ dị ukwuu nke ọnọdụ ụmụ mmadụ - amụghị nwa, ịchụso ịma mma, ara, ọnwụ - mgba, mgbe niile, ịkụ mgbọrọgwụ n'ájá na-agbanwe agbanwe." Ọtụtụ n'ime akụkọ ndị ahụ metụtara ndụ ụmụ nwanyị Africa na-akparịta ụka maka nsogbu dịka ịmụ nwa, ịlụ otu nwanyị na ịlụ nwanyị di ha nwụrụ. Wood kwuru na "ndị a bụ ihe odide nke nwanyị na nwanyị. Enwere m mmetụta ọmịiko dị ukwuu, mmetụta dị mma maka ihe ụmụ nwanyị na-agabiga. Echeghị m na a n'enye ndị a ọgwụgwọ zuru oke n'akwụkwọ ndị nwoke na-ede akwụkwọ, ya mere ọ dị anyị n'aka, bụ ndị inyom na-ede akwụkwọ, inye ihe ùgwù na olu na ahụmihe ụmụ nwanyị."
Oyingbo Market
Akụkọ ihe mere eme
E guzobere ahịa Oyingbo na mbido afọ 1920 dị ka ebe nchekwa maka ihe ọkụkụ. Ahịa ahụ ji nwayọọ nwayọọ gbasaa n'ihi mmepe gburugburu mpaghara Oyingbo, Ebute Metta na Lagos Mainland.
N'afọ 1930, a kwagara ndị ahịa si n'okporo ụzọ Apapa gaa n'ahịa Oyingbo iji bulie ahịa ahụ n'ihu na-eme ka ahịa bụrụ nnukwu ụlọ ahịa nke ga-adọta ndị ahịa si akụkụ ọ bụla nke Naịjirịa.
Molara Wood
Mbido ndụ
Wood bụ onye ọka ikpe maka afọ 2015 Etisalat Prize for Literature. Ọ nọ na Board Advisory of Aké Arts and Book Festival wee sonye n'ọtụtụ ihe odide gụnyere akwụkwọ Lagos & Art Festival.
Njikọ mpụga
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Oyingbo Market
Ọdịdị bụ isi
E emebiri ahịa Onyingbo n'okpuru nchịkwa nke onye isi oche nke Island Lagos n'oge ahụ na mgbalị iji wughachi ya n'ahịa ultramodern site na mmekorita ya na ngalaba onwe onye na-akpọ Chief M.K.O Abiola ka ọ tọọ ntọala nke ahịa ọhụrụ ahụ.
N'afọ 2015, onye bụbu Gọvanọ nke Lagos Steeti Babatunde Fashola nyere iwu ka ahịa ọhụrụ a rụzigharịa mgbe mgbalị iji wughachi ahịa ahụ si n'otu nchịkwa gaa na nke ọzọ.
Ihe owuwu ahịa ọhụrụ nke Oyingbo bụ ụlọ nwere okpukpu anọ nke e wuru n'ala dị square mita 504 nke nwere ihe dị ka ebe a na-adọba ụgbọala 150 n'ala ala, ụlọ ahịa 622 mepere emepe, ụlọ ahịa mkpọchi 102, ọfịs 48 mepere emepi, ụlọ mposi 134 na ọnụ ụzọ mpụga isii. A na-eme atụmatụ na e wuru ụlọ ahịa ahụ na ọnụ ahịa nke ijeri.
Ihe odide
<references group="" responsive="1"> Òtù:Ahịa na Lagos
Mestawat Tadesse
Mestawat Tadesse (amụrụ na 19 Julaị, na afọ 1985) bụ onye Etiopia na-agba ọsọ n'etiti etiti nke maara nke ọma na mita 1500.
Tadesse mechara nke ise na afọ 2006 African Championships na nke iri na afọ 2006 World Athletics Final.
Njikọ mpụga
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Nú Mézíkọ
thumb|200px|right
New Mexico bu state no n'ime ala ndi United States of Amerika.
Berhane Adere
Berhane Adere Debala (Ge'ez: ብርሀኔ Winston a mụrụ na 21 Julaị, na afọ 1973 na Shewa) bụ onye Etiopia na-agba ọsọ ogologo oge nke na-ahụ maka 10,000 mita na ọkara marathon. Ọ bụ onye mmeri ụwa n'elu 10,000 m na afọ 2003 na onye mmeri Ụwa na ọkara marathon na afo 2002. Berhane na-arụ ọrụ maka UNICEF dị ka onye nnọchi anya obiọma maka agụmakwụkwọ ụmụ nwanyị.
Berhane nwere ihe ndekọ Afrịka maka mita 10,000 n'ime oge nke 30:04.18, setịpụrụ na afọ 2003 World Championships, ebe ọ meriri ọla edo. Tirunesh Dibaba, onye ghọrọ onye Afrịka mbụ gbara ọsọ n'okpuru nkeji iri atọ, mebiri ihe ndekọ Afrịka na afọ 2008 Olympics.
Berhane meriri IAAF World Half Marathon Championships na afọ 2002, na ọla nchara na 2001 World Half Maraton Championships. Ọ bụ onye nwetara ihe nrite ọla edo karịa mita 3000 na 2003 IAAF World Indoor Championships
O meriri na 2006 Chicago Marathon na oge kachasị mma nke 2:20:42. O meriri Chicago Marathon ọzọ na 2007 na Dubai Marathon na 18 Jenụwarị, na afọ 2008. Berhane merikwara na afọ 2007 Ras Al Khaimah Half Marathon.
Ọ bụ nwanyị kachasị elu na 2010 Rock 印度 Roll Mardi Gras Marathon, ebe o dekọrọ ọkara marathon kachasị ọsọ n'ala America na oge 1:07:52, na-emebi ihe kachasị mma ya n'oge gara aga karịa 25 sekọnd. Mgbe ọ dị afọ iri atọ na isii, nke ahụ kwesịkwara ịbụ ihe ndekọ ụwa nke Masters. Ọ hụrụ ihe ịma aka site n'aka Ana Dulce Félix iji merie na Great North Run na Septemba, mezue ọkara marathon na 1:08:49. N'afọ 2012, o nwere agbụrụ abụọ, ma n'ọnwa Ọktoba na Britain, ebe ọ bụ onye nke abụọ na Great Birmingham Run na nke atọ na Great South Run.
Njikọ mpụga
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Tete Chelangat
Eveline Tete Chelangat (amụrụ n'abalị isii n'ọnwa Ọgọstụ n'afọ 1960) sabiny site n'otu agbụrụ bụ onye omeiwu Ugandan ruo afọ iri. Ọ na-anọchite anya Bukwo Kongasis Constituency dị ka nwanyị MP. Ọ bụ onye NRM (National Resistance Movement) Party na National Assembly.
Nkà mmụta
Ọ gara ụlọ akwụkwọ praịmarị nke Bukwo ebe ọ nọdụrụ maka PLE ya. Mgbe nke ahụ gasịrị, ọ gara ụmụ agbọghọ Kidetok, Serere maka ọkwa O ya tupu ọ banye na kọleji Sebei, Tegeres. O nwere diplọma na ọrụ mmekọrịta mmadụ na ibe ya site na Nsamizi Institute (Mpigi). Ọ bụ onye ọrụ mmekọrịta mmadụ na ibe ya site na ọrụ na Pentacostal site na okpukpe.
Ndụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị
Eveline Tete Chelangat sonyeere ndọrọ ndọrọ ọchịchị wee malite site na District Councilor LC5, na afo 2006 e nyere Bukwo District otu distrikti ma ọ ghọrọ onye nnọchi anya nwanyị na Parliament nke Uganda n'okpuru National Resistance Movement ruo na afo 2016
Ihe odide
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ Òtù:1960 births
Encyclopedia Horrifica
<references group="" responsive="0"> 'Encyclopedia Horrifica: The Terrible TRUTH! Banyere ndị na-agba ọbara, mmụọ ọjọọ, anụ ọhịa' (nke a makwaara dị ka E.H. ma ọ bụ EnHo_001) bụ akwụkwọ mkpuchi siri ike nke Joshua Gee dere. Akwụkwọ ahụ bụ akwụkwọ ntuziaka na-abụghị akụkọ ifo nke na-enyocha "ọtụtụ narị eziokwu egwu site n'etiti ndị ọbịa ruo zombies". Ọ na-egosikwa Special Investigations in search of real life x-files as a ghosted house at New York and P. T. Barnum's Feejee Mermaid.
N'ime akwụkwọ ahụ na ebe nrụọrụ weebụ, ndị a kpọrọ "Ndị Na-achọ Egwu" achọpụtala akụkọ zoro ezo dị mgbagwoju anya banyere "Onye nyocha Gee) nke kpaliri arụmụka ụfọdụ. Dịka ọmụmaatụ, mpempe akwụkwọ (n'ime ihu na mkpuchi azụ) nwere nyocha dị ntakịrị karịa ibe 80 nke doro anya na-adọwa na akwụkwọ ndetu odee. Dị ka okwu mmeghe nke ihe nkiri Se7en, ibe akwụkwọ ndetu ndị a n'otu n'otu na-ekpughe nkọwa ọhụrụ gbasara Gee ma ọ bụ isiokwu ndị dị n'akwụkwọ ahụ..
Na May 2008, Encyclopedia Horrifica meriri nturu ugo akwukwo akwukwo nke umuaka..
Mmeghachi omume nkatọ
Nnyocha ruo ugbu a dị mma, na otuto siri ike maka ederede egwu-ihe ọchị nke onye edemede ahụ na imewe akwụkwọ ahụ, nke gụnyere mkpuchi holographic gosipụtara okpokoro isi. Ọ bụ ezie na a zụrụ ya ndị edemede dị ka afọ 8 na 9, Encyclopedia Horrifica dọtakwara òtù nzuzo n'etiti ụmụ okorobịa na okenye sci-fi / fantasy/horror fans, nweta nyocha ọma site na akwụkwọ ụdị dịka Rue Morgue na Apex Digest.
Onyinye ihe nrite
Dị ka ebe nrụọrụ weebụ Encyclopedia Horrifica si kwuo, blog Gees na MySpace bụ "EnHo_000". O nwere akụkọ dị iche iche nwere njikọ chiri anya nke gbasoro isiokwu akwụkwọ ahụ n'ime omimi ka ukwuu.
Ihe zoro ezo na mkpuchi azụ bụ usoro mkpụrụedemede na nọmba ndị a na-agụ "EnHo_001", nke a na-akpọkarị "EN-hoe won". Ihe ndị na-egosi n'ime akwụkwọ ahụ bụ ihe ọmụma banyere nke a nwere ike ịpụta "Encyclopedia Horrifica Book 1".
"EnHo_002" ekpughere na ọ bụ blọọgụ ọhụrụ Joshua Gee na FearSeekerFiles.com nke ka dị na beta. A na-enyo enyo na ọ bụ iji kpughee ihe nzuzo dị n'ime akwụkwọ mbụ ahụ n'onwe ya, mana ọ na-arụ ọrụ karịa dị ka ebe etiti obodo na ntụrụndụ na-enweghị isi. Ihe kacha pụta ìhè na FearSeekerFiles bụ bọọdụ ozi, na-achịkọta obodo na-eme nke ọma nke Encyclopedia Horrifica Fans. E gosipụtara ya dị ka ebe a na-enye ozi gbasara ahụmịhe karịrị nke mmadụ na ihe ịtụnanya, na Gee na-achịkọta ihe ndị a mgbe ụfọdụ n'ụdị blọgụ..
Ọ bụrụ na mmadụ eleba anya n'otu akwụkwọ ndekọ Gees dị n'akwụkwọ ahụ, a kpughere ya na Gee nọ na-eme atụmatụ "EnHo_003", mana ekpughebeghị ihe nke a ga-abụ.
Ka ọ na-erule Eprel 8, 2014, "EnHo_000" ewepụla ihe niile ma e wezụga trailers, a kwụsịrị saịtị 'FearSeekerFiles', n'agbanyeghị na nzukọ ndị fan na blọọgụ ka dị. A maghị ebe Gee ga-esi were Encyclopedia Horrifica, ebe ọ bụ na odeebeghị maka ikwu okwu.
Ihe omimi nke Dollhouse
Maka isi nke ikpeazụ na-ese okwu kachasị n'akwụkwọ ahụ, onye edemede mepụtara obere ihe yiri ọfịs ya iji mee ka ọnwụ onwe ya (ma ọ bụ anwụghị nwụrụnụ) kwa peeji 128. Ọ malitere dị ka ụtụ nye Frances Glessner Lee, onye na-eme mpụ n'ụlọ ụmụ bebi nke gosipụtara na mbụ akwụkwọ ahụ.
Dị ka akwụkwọ akụkọ si kwuo, o were onye edemede ahụ ihe dị ka otu afọ iji wuo ma see foto ihe omimi ihe omimi ụlọ nwa bebi, nke nwere ihe karịrị 150 nke ọma nke ọma dịka nla isi ọnwụ, nko na-agba agba, na obere isi okwu comlink. N'ihe nkiri ahụ, ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ obere ihe ọ bụla kwekọrọ n'eziokwu ma ọ bụ ihe oyiyi ọzọ dị n'isiakwụkwọ ndị bu ụzọ. (Dịka ọmụmaatụ, a na-ahụ nko mgbakasị ndụ na comlink headset na ibe 72 – 73.) Otu inch n'ihe nkiri ahụ hà otu ụkwụ na ndụ n'ezie (ya bụ 1:12 nha).
N'abalị iri na itoolu n'ọnwa Ọktoba afọ 2007, ebe nrụọrụ weebụ onye edemede ahụ wepụtara ihe ngosi akpọrọ "Intruder Alert". Ọ na-eṅomi ihe nkiri nlekota nke otu ebe mpụ ụlọ nwa bebi ahụ gosipụtara ma kọwaa ya n'akwụkwọ.
Isiokwu
Akụkụ nke Abụọ: "Nke ahụ bụ Mmụta!"
Akụkụ nke Atọ: (Ụbọchị Ọ bụla bụ) Halloween
Akụkụ nke Anọ: Ọdịnihu Dị Egwu
Njikọ mpụga
Òtù:Akwụkwọ
26 Septemba
26 Septemba bu ubochi nke 26th (nke iri abụọ na ishii) na onwa ana kpo Septemba. Na Gregorian calender, 26 Septemba bu ubochi nke 269th (270th na afo nke ana-kpo leap year) na afo. Anyi nwere agugu ubochi 96 du mgbe afo na agwu.
Onye wuru
Òtù:Septemba