cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Chibundu Onuzo
Biography
A mụrụ Chibundu Onuzo na Naịjirịa na afọ otu puku 1, nke ọdụdụ n'ime ụmụaka anọ nne na nna bụ ndị dọkịta, tolitere na Lagos. Ọ gakwara England mgbe ọ dị afọ ịrị na ano, ka ọ gaa gụọ akwụkwọ na ụlọ akwụkwọ ụmụ nwanyị niile na Winchester, Hampshire, maka GCSEs, na mgbe ọ dị afọ ịrị na asaa ka ọ malitere ide akwụkwọ mbụ ya, nke Faber bịanyere aka na akwụkwọ na ya na afọ abụọ mgbe e mesịrị Faber bipụtara ya bụ akwụkwọ mgbe ọ dị afọ ịrị abụọ na ọtụ. Ọ bụ ya bụ nwata nwanyị pekarichara mpe na ọrụ ọdee akwụkwọ nke na-ede akwụkwọ nke ndị na ebipụta akwụkwọ weghaara. Na ntule akwụkwọ ya nke abụọ, Nnọọ na Lagos (afọ puku abụọ na iri na isii), Helon Habila dere na The Guardian : "Ngosipụta nke Onuzo banyere agwa mmadụ na-abụkarị nchekwube, echiche ya banyere ndọrọ ndọrọ ọchịchị na ọha na eze na-enwe obi ebere; obodo Lagos, ikekwe agwa kacha mma na-adọrọ mmasị. "
Onuzo nwetara akara ugo mmụta bachelor nke mbụ na akụkọ ihe mere eme na King's College London (afọ puku abụọ na iri na abụọ), ma gaa n'ihu inweta ugo mmụta masters na iwu ọha na eze na Mahadum College London. N'ihe dị ka afọ puku abụọ na iri na asaa, ọ gụrụ akwụkwọ PhD na King's College London.
Ọ bụ onye ntinye aka na akwụkwọ anthology New Daughters of 2019, nke Margaret Busby deziri.
Ọnụ na ude
Na Eprel afọ puku abụọ na iri na ato ka ahoputara Onuzo maka akwụkwọ ndi Hay Festival nke Afrịka iri atọ na itenanị nke ndi ode akwukwo iri ato na ato nke di Sub-Saharan ndi erubeghị afo iri ano nwere ikike ha bu iji akowaputa odi n’iru n’ederede ala Africa.
Na ọnwa Juun afọ puku abụọ na asatọ ka a họpụtara Onuzo ka ọ bụrụ onye otu ndị Royal Society of Literature na atụmatụ ya na “40 Under 40”.
Na afọ puku abụọ na iri abụọ American Black Film Festival, HBO Short Film Asọmpi nke meriri bụ Dolapo Is Fine, nke Onuzo dekọtara ya na ya bụ nke sitere na obere akụkọ ya bụ "Sunita". Ihe nkiri ahụ, nke Joan Iyiola bu na-agụsikwa ike maka ndị bafta Britain dị mkpụmkpụ.
Ntụaka
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Empress Gifty
Empress Gifty (nke a na-akpọbu Empress Gifty Osei) bụ onye n'ahụ egwu ozi ọma nke Ghana na onye ejiji. Ọ bụ onye omenkà Oziọma mbụ na Ghana nwetara ndị osuso otu nde nke soshia midia bụ  Instagram.
Mmalite ndụ na agụmakwụkwọ
A mụrụ Empress n'ezinụlọ Oppong na Annan sitere na mpaghara etiti na ọdịda anyanwụ nke Ghana. Ọ malitere agụmakwụkwọ ụlọ akwụkwọ praịmarị ya na Mantey Din Primary School na ụlọ akwụkwọ sekondri ndị junior nke ụlọ Akwụkwọ Oninku ha dum na Tema. Ọ gara n'ihu n'ụlọ akwụkwọ ejiji na Tema ma mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ, o mepere ụlọ akwụkwọ ejiji nke ya na Tema ebe ọ zụrụ ụmụ akwụkwọ na ejiji na ndụ.
Ọrụ egwu
Empress Gifty na Opanka na Zaza Mohkheti si South Africa nwere mmekorita. O kuola egwu kpu ọkụ dịka Aseda, Fefeefe, Epikye, Adensiedie, Adom, Jesus Over do, Jesus be too much, Odiyompo na Eye Woa.
E nyere ya ihe nrite awọd onye egwu nke afọ na 2018 National Gospel Music Awards. N'afọ 2019, ọ nọ n'isi ndepụta nhọpụta na Maranatha Global Worship Music Awards nke emere na Kenya.
O ritere ihe nrite VGMA dị ka ọnụ abụ ozioma nke afọ 2012 bụ Gospel Artist of the Year of the Year na 2012, ma merie 4syte Gospel Music Video of the Year na 2021.
Ọ na-akwado The Resurrection Effect Concert kwa afọ.
Ndụ onwe onye
Ọ lụrụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Ghana, Hopeson Adorye ma o nwere ụmụaka abụọ.
== Discografị == Aseda - 2007
Feefeefe - 2012
Jesús be too much - 2014
Ebenezar - 2017
Jesus over do - 2020
Odiyompo - 2021
Anya woaa - 2021
Edensibia
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Susan Shabangu
thumb|Susan Shabangu Susan Shabangu (28 Febụwarị 1956) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị South Africa bụ onye otu ndị omeiwu na-anọchite anya African National Congress kemgbe ọnwa Mee 1994. Ọ nọbu n'ọkwa Minista nke Mmepe Ọha. Tupu nke ahụ, ọ rụrụ ọrụ dị ka Minista nke Ụmụ nwanyị na Presidency, nke Onye isi ala Jacob Zuma guzobere n'ọnwa Mee 2014. Ọ bụ Minista nke Mineral Resources site n'afọ 2009 ruo afọ 2014.
Susan Shabangu gụsịrị akwụkwọ sekọndrị ya na Madibane High School na Soweto n'afọ 1977.
Tupu a họpụta ya na gọọmentị, Shabangu na-arụsi ọrụ ike n'òtù ndị ọrụ. Site n'afọ 1980 ruo afọ 1985, ọ bụ osote odeakwụkwọ maka Federation of South African Women (FEDSAW). Ọ bụkwa onye otu Federation of Transvaal Women (FEDTRAW). N'afọ 1981, ọ bụ otu n'ime ndị otu Anti-Republic Campaign Committee. N'afọ 1982, ọ rụrụ ọrụ na Kọmitii Mgbasa Ozi Mandela. N'afọ 1984-85 ọ haziri Amalgamated Black Workers Project. Ọ rụrụ ọrụ na Kansụl Ụlọ Ọrụ ma bụrụ onye nhazi ụmụ nwanyị nke Transport and General Workers Union (T&GWU). Ọ rụrụ ọrụ na National Women's Sub-committee nke Congress of South African Trade Unions (COSATU).
Ebenside
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Ijeoma Oluo
Ijeoma Oluo ( /ɪ dʒ i oʊ m ə  oʊ l ụ oʊ / ; a mụrụ ya na afọ1980) bụ onye edemede Naijiria-American. Ọ bụ ya dere edemede So You Want to Talk About Race Ọ na edee kwa ra ndi  The Guardian , Jezebel, The Stranger, Medium edemede, na The Establishment, ebe ọ bụkwa onye na nchịkọta akụkọ gburugburu.
Amụrụ ya na Denton, Texas ma na ebe ọ bi bụ Seattle, Washington. Na afọ 2015, a kpọrọ Oluo aha di'ka otu n'ime ndị mmadụ kacha wee di'nkpa na Seattle, Na afọ 2018, a họọrọ ya di'ka otu n'ime ụmụ nwanyị iri ise kachasị ike na Seattle. Oluo na ede edemede gbasara misogynoir, intersectionality, online harrassment, na Black Lives Matter Movement, agbụrụ, akụnụba, ịzụ ụmụ, Feminism, na -elekọta mmadụ ikpe ziri ezi. thumb|Ijeoma Oluo Ọtụtụ n'ime akụkọ edemede ya nke na-akatọ agbụrụ na nkpuchi nnabata olu ụmụ nwanyị agago gburugburu n'mba ni'le nke bekee na akpo viral, dịka egosiri na akụkọ nke mkparịta ụka ya na Rachel Dolezal. Oluo etinyela aka na arụmụka banyere echiche ya maka ịkpa oke si'te na agbụrụ nke wunyere awunye na ka esi achi obodo.
Ọrụ mbụ
Ijeoma Oluo bidoro ọrụ ya na teknụzụ na izu ahịa na ntanetị nke bu digital marketing. Ọbido ide ihe mgbe agba chara afọ iri atọ mgbe Trayvon Martin nwụrụ na afọ 2012, onye nke ya na nwa ya nwoke, Malcolm, n'otu afọ n’oge ahụ. Egwu bara ya ahu maka nwa ya nwoke na nwanne ya nwoke nke obere, ndi na eti egwu ma na-aga njem oge ahu. Oluo malitere ịkekọrịta echeche di ya na'obi ogologo oge site na blọgụ ọ na ede mbu mbu maka nri. Ọ kowaa malite akụkọ ndị a dịka mmetụta dị ukwuu na ụdị edemede ya. Na'oge ahụ, o nwe kwa olile anya na akụkọ gbasara onwe ya ga-abụ ụzọ iji jikọọ ma ke'kọ ya na ndị ọcha na obodo Seattle. Oluo choputata na obi adịghị ya mma na nzaghachi o nwetara na mbụ, maka na ọtụtụ ndị enyi ya gbahapuru ya ka'ma ha ga etinye ọnụ n'okwu ndị ọ malitere. Agbanyeghị nkaa, ọtụtụ ụmụ nwanyị ndi ojii ndị ọ maghi ndi ha wu, kpọrọ ya na igosipụta ekele ha. Dị ka nke a na'eme, a bịara mara ya nke ọma. Ọzọkwa, n'ihi nke a ọtụtụ mmadụ chọrọ ịkekọrịta ederede ya ma chọọkwa ka ọ dee ihe ndị ọhụrụ.
Ode akwukwo akuko na nkowaa
thumb| Ndekọ Podcast ahụ Lovett or Leave it na Jenụwarị 27, 2018 na aterlọ ihe nkiri Moore na Seattle. Jon Lovett (n'aka ekpe) na Akilah Hughes (nke abụọ site n'aka ekpe), ya na ndị ọbịa Lindy West (nke abụọ site n'aka nri) na Ijeoma Oluo (n'aka nri). Edemede Oluo na akụkọ ya pụtara na akwụkwọ akụkọ The Guardian na The Stranger si na afọ 2015 ruo 2017, o dekwaarala akwụkwọ maka Jezebel, Medium na The Establishment, akwụkwọ di'na Medium nke Oluo nyeere aka ịmalite;  ọ bụ onye nchịkọta akụkọ-na-gburugburu. Ya ede mkpuchite isiokwu dị ka misogynoir, intersectionality, mmaja nmadu na ntanetị , na Black Lives Movement, agbụrụ, akụ na ụba, ịzụ ụmụ, Feminism na mmadụ ikpe ziri ezi.
Ọtụtụ n'ime akụkọ ya erutela akụkụ uwa ni'le, n'ihi nnukwu uru na ebumnuche di'mkpa ọ'na kọwata maka agbụrụ ya na ka esi nhichapu olu na uche nke ụmụ nwanyị ojii na United States, dị ka akọwapụtara na ajụjụ ọnụ Oluo nke Eprel na afọ 2017 nke Rachel Dolezel.
Oluo kwụsịrị ide ndi The Stranger edemede na July afọ 2017. Ebumnuche ya maka nkaa gụnyere mkpebi akwụkwọ ahụ iji bipụta edemede banyere ntughari nmadu si na nwoke fe nwanyi  nke Oluo kwuru na "nwanyị cis dere edemede ahụ  enweghị ihe nmụta zụrụ oke na asụsụ dị mkpa iji kpachara anya na-ekwu banyere isiokwu ahụ n'ụzọ na-agaghị etinye nkewa na ịkpa ókè. Edemede ahụ gbakwunyere uche otu dọkịta kwenyesiri ike maka sayensị njakịrị, yana ama ama maka nkewa na ịkpa ókè ndi kwenyere na ntughari nmadu si na nwoke fe nwanyi.”  Agbanyeghi na Oluo gbadoro ukwu na ikwu okwu maka otutu nsogbu ndi mmadu, okwuru na ndi na na-eso ma'na ekwenye na ụzọ ya kwesiri inwere onwe ha na ikwuputa ma kwuo eziokwu banyere njehie dika na ihe gbasara agwa nwoke na nwanyi, ịkpa oke agbụrụ ma ọ bu nkewa site n’aka ndi ama ama, n’enweghi nkatọ maka na onye obuna nwere ike ime njehie. Ọ sịrị na anyị onwe anyị na emejọ níme ihe ahụ anyị na-rụtụ aka na ndị ọzọ.  O dere na afọ 2015 na " e bụ onye na anaghi akpa ókè agbụrụ apụtaghị na ị naghị eme ya mgbe ụfọdụ, kama ọ pụtara na ị ga-amata ma na-alụ ọgụ maka ịkwụsị ịkpa ókè agbụrụ na níme onwe gị ka ị na-alụso otu ihe ahụ agha na ndị ọzọ". Ọ gara n’ihu ikwu banyere mkparịta ụka banyere eziokwu na-egbu mgbu na-obi nke di n'ime akwụkwọ ya ọ dere na afọ 2018. Ọ sịrị n'ime akwụkwọ ahụ na, "Nke a apụtaghị na ị ga-apịa onwe gị ihe rue mgbe ebighi ebi maka n'ka."
Nwa oge nkwụsị Facebook
Ndi Facebook kwụsịtụrụ Oluo ide ihe ebe ahụ na nwa oge na afọ 2017. O jiri mkparị amu na njakiri kwuo otú ọdịghị enwe nmasi na obi ịru ala ịnọ n'akụkụ ndị ọcha na-eyi okpu 'cowboy' na Twitter oge mbụ ọ jere na Cracker Barrel Na nzaghachi, ọ natara ọtụtụ narị iihe ozi egwu na ozi metutara na ịkpa ókè agbụrụ na Twitter yana akaụntụ Facebook ya. Twitter kpochapu ru tweets ndi ahụ ma machibido ndị na-emebi usoro ọrụ ya, mana Oluo kwuru na Facebook emeghị ihe ọ bụla ruo ụbọchị atọ. A kwụsịrị akaụntụ ya mgbe Oluo zipụrụ nseta ihuenyo nke ozi ahụ, na egosi na Facebook adịghị eme ihe ọ bụla iji nyere aka. Facebook mechara rịọ mgbaghara ma nwetaghachi akaụntụ ya, na-ekwu na nkwụchi ahụ bụ ihe na-ezighi ezi. Oluo kwuru na agbachila ihe ndekọ Facebook nke ọtụtụ ndị isi ojii ndi ọzọ maka otu ihe ahụ ma na oge ọ bụla Facebook kwuru na ọ bụ mmeghe, na ha amaghi ụma eme ya.
The Badass Feminist Coloring Book
Ndi Feminist gosipụtara na Akwụkwọ Badass Feminist Coloring Book gụnyere Lindy West (nwunye nwanne nwanyị Oluo), onye na akpa ọchị Hari Kondabolu, onye edemede Feminista Jones na onye egwu Kimya Dawson (nke The Moy Peaches ).
So You Want to Talk About Race
E bipụtara akwụkwọ Oluo So You Want About Race na ụbọchị iri na isii Jenụwarị na afọ 2018 site na akara ngosi nke Seal Press nke Perseus Books Group 's Da Capo. Na edemede  New & noteworthy , The New York Times kọwara akwụkwọ ahụ dị ka nke "na-anata ajụjụ ndị kasị njọ gbasara agbụrụ, site na obi ọjọọ ndị uwe ojii ruo onye nwere ike iji ikwu okwu ma obụ kpọ nmadụ okwu ọjọ ahụ bido na 'N'." Oluo bidoro oru a na ntuzi aka nke onye nnochite anya ya, bu onye nyere ya ndụmọdụ ide akwụkwọ ntuziaka iji kparita ụka maka isiokwu ya ga na-ede mgbe nile. Oluo lara azụ na mbụ, na-enwe mmetụta na ọ kwuola ugboro ugboro maka agbụrụ karịa ka ọ chọrọ - ka chisi ka ọ na-agwa ndi edemede Bitch okwu, ọ sịrị, "Echee'm maka oge ole'm chọrọ iji nọrọ, dịka nwanyị ojii, na-ekwu maka agbụrụ, ma ya buru ịde otu akwụkwọ dum na-ekwu maka agbụrụ. Ọ siri m ike. " Mana ka ọ tụlere echiche maka ihe ahụ, ọ chọpụtara na ọtụtụ ndị mmadụ na aju ya ajuju di iche iche na isiokwu agbụrụ, ọ kpebiri na akwụkwọ nwere ike inyere ya aka ka ọ ghara ịza otu ajụjụ ahụ ọtụtụ ugboro; ọkachasị na akwụkwọ ga aka erute ndị mmadụ n'ụzọ dị iche karịa ọrụ ntanetị.
Bustle gụnyere So You Want to Talk about Race na ndepụta akwụkwọ iri na anọ na-atụ zi aka bu kwa akwụkwọ mbụ ụmụ nwanyị dere. Ha toro ka Oluo si ede edemede "n'ụzọ na - egosi obi ya dum", yana tinye kwa akwụkwọ ahụ na ndepụta nke iri na isii akwụkwọ kachasị mma na akụkọ na-abụghị akụkọ ifo na Jenụwarị afọ 2018. Harper's Bazaar kpọkwara ya aha na ndepụta nke akwụkwọ kacha mma iri nke afọ 2018 "Oluo na ede akwụkwọ na egosi ntuziaka kwụ ọtọ na mkparịta ụka gbasara agbụrụ na America."
Ihe oru ndi ozo
Oluo rụkwara ọrụ dị ka ọkà okwu, onye akụkọ na onye na ákpa ọchị. A gbara Oluo ajụjụ ọnụ na obere nkowa akụkọ na afọ 2016 , Oh, I Get It na Slamdance, Seattle Lesbian &amp; Gay Film Festival na ndị ọzọ, banyere ahụmịhe ya dịka onye na'akpa ọchị nwanyi idina nwanyi ma ọbụ nwoke idina nwoke.
Esemokwu
Oluo abanye go na ọtụtụ mgbagha na esemokwu banyere echiche ya maka ịkpa ókè agbụrụ nke wunyere awunye, si'te na echiche na ihe edemede So You Want to Talk About Race nke na-ekwu na ịkpa ókè agbụrụ ndi ọcha n'ebe mmadụ ndị ọzọ dị njọ ma bụrụ nke kachasị mkpa ka e'dozie karịa ịkpa ókè agbụrụ nke ndị ọzọ na -enwe na ebe ndị ọcha no ka Rod Dreher si wee na akatọ.
Ntụrụ ụgo
Seattle Met kpọrọ aha Oluo di'ka otu n'ime ụmụ nwanyị iri ise kacha nwee mmetụta ọfụma na Seattle na afọ 2018. Seattle Magazine kpọrọ ya otu n'ime ndị mmadụ kacha nwee mmetụta na Seattle na afọ 2015, maka "mkparịta ụka ya nke na adaba n'ụzọ ni'le, ọchị dị egwu oji mkparịta ụka ya na oke iwe ọ na-egosi n'ụzọ ziri ezi n'ihe gbasara mmekọrịta mmadụ". Ha gara n’ihu ikwu na ọ bụ "otu n'ime olu kachasị ike na Seattle maka ikpe guzo ọtọ na-elekọta mmadụ." Bustle gụnyere Oluo na "Ndị edemede iri na atọ ga-elele na 2018".
Ndụ ya
Ọrụ ndị a ma ama site n'aka Ijeoma Oluo gụnyere:
References
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Fatima Abdel Mahmoud
Fatima Abdel Mahmoud (27 Julaị 1944, Omdurman, Sudan 22 Julaị 2018, London, England) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Sudanese, onye ndú nke Sudanese Socialist Democratic Union. N'afọ 1973, ọ bụ otu n'ime ụmụ nwanyị mbụ nwere ọkwá ndọrọ ndọrọ ọchịchị na Sudan, ọ sonyekwara na ntuli aka Sudan n'April 2010 dị ka nwanyị mbụ na-azọ ọkwa onye isi ala.
Ọrụ omeiwu
A mụrụ Abdel Mahmoud na 27 Julaị 1944. Ọ gụrụ ọgwụ na Moscow, Russia, n'afọ ndị 1960 wee ruo eru dị ka dọkịta na-ahụ maka ụmụaka. N'afọ 1973, a họpụtara ya ka ọ bụrụ osote minista na-ahụ maka ndị ntorobịa, egwuregwu, na mmekọrịta mmadụ na ibe ya. Nhọpụta a, tinyere nke Sayeda Nafisa Ahmed al Amin dị ka onye otu politburo nke Sudanese Socialist Union na-achị, mere akụkọ mba ụwa n'oge mgbe atụmatụ nke oge a na-etinye ọnụ ọgụgụ ụmụ nwanyị Sudan na-agụ akwụkwọ na 10%. Abdel Mahmoud jere ozi na ndị omeiwu ruo afọ iri.
Ịzọ ọkwa onye isi ala
Ọtụtụ òtù ndị na-emegide ya mechara kwụsị ntuli aka ahụ, na-azọrọ na e mebiri ya maka onye isi ala Omar al-Bashir. Al-Bashir gara n'ihu merie ntuli aka ahụ n'ụzọ siri ike. Nsonaazụ ntuli aka gosiri na Abdel Mahmoud nwetara 0.3% nke ngụkọta vootu. O mechara guzo na ntuli aka 2015 na Sudan, ebe ọ bịara nke atọ na ntuliaka onye isi ala na pati ya enwetaghị oche na National Assembly.
Ọrụ ndị ọzọ
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/75/FAO_CERES2_Mahmoud_Silver_Obverse.jpg/220px-FAO_CERES2_Mahmoud_Silver_Obverse.jpg|thumb|Ihe nrite FAO CERES - Silver Obverse E nyere ya ihe nrite FAO CERES na 1976.
Abdel Mahmoud jere ozi dị ka Onye isi oche UNESCO maka ụmụ nwanyị na sayensị na teknụzụ, nke Mahadum Sayensị na Teknụzụ nke Sudan kwadoro.
Ọ nwụrụ na London, England na 22 Julaị 2018, ụbọchị ise tupu afọ 74 ya.
Idia Renaissance
Idia Renaissance bụ otu nzukọ na-abụghị nke gọọmentị nke dị na Edo Steeti, Naịjirịa. Òtù ahụ na-ahazi ọrụ gbasara ịzụ ahịa mmadụ, gụnyere ịnabata ndị na-ahụ maka ịzụ ahịa mmadụ. Onye tọrọ ntọala Idia Renaissance bụ Oriakụ Ekimwona Eki Igbinedion, nwunye Chief Lucky Igbinedion, onye bụbu gọvanọ Edo Steeti. N'afọ 2021, Idia Renaissance sonyere Kọmishọna Ukwu nke Mba Ndị Dị n'Otu maka Ndị Gbara Ọsọ Ndụ (UNHCR) iji mee ka a mara banyere ịzụ ahịa mmadụ na mmegbu ụmụ nwanyị ụmụ nwanyị.
Akụkọ ihe mere eme
E hiwere Idia Renaissance na July 1, 1999 na Benin City, isi obodo Edo State, Nigeria, dị ka ihe mgbochi iji dozie ịzụ ahịa mmadụ maka mmegbu mmekọahụ.
Mmekọrịta
Òtù ahụ na òtù / ụlọ ọrụ ndị a na-emekọ ihe iji mezuo ebumnuche ya:
Ebe Obibi Ndị Mọnk nke St. Catherine
thumb|Katherinenkloster Sinai BW 2 Ebe obibi ndị mọnk nke Saint Catherine (Arabic), Romanized: Dayr al-Qiddīsa Katrīn; Greek: Μονὴ τῆς Ōγίας Αἰκατερίνης, translit. <span title="Ancient Greek (to 1453)-language romanization">'Moni tis Agias Aikaterinis' ), nke a na-akpọ Sacred Autonomous Royal Monastery of Saint Katherine of the Holy and God-Trodden Mount Sinai, bụ ebe obibi ndị mọnk nke Ọtọdọks nke Ọwụwa Anyanwụ nke dị n'ala Ugwu Sinai, na Peninsula Sinai, Ijipt. E wuru ya n'etiti 548 na 565, ọ bụ ebe obibi ndị mọnk Ndị Kraịst kacha ochie n'ụwa.
Ebe nrụọrụ ahụ nwekwara ọbá akwụkwọ kachasị ochie na-arụ ọrụ n'ụwa, nke nwere ọrụ pụrụ iche ma ọ bụ nke a na-adịghị ahụkebe, dị ka Codex Sinaiticus na Syriac Sinaiticus, yana ikekwe nchịkọta kachasị ukwuu nke ihe oyiyi Ndị Kraịst oge mbụ, gụnyere ihe ngosi mbụ a maara nke Jizọs dị ka Kraịst Pantocrator.
Saint Catherine nwere dị ka ndabere ugwu atọ ọ dị nso: Ras Sufsafeh (ma eleghị anya Ugwu Horeb nke Bible, ọnụ ọnụ c.1 (0.62 mi) n'ebe ọdịda anyanwụ); Jebel Arrenziyeb, ọnụ c. 1km n'ebe ndịda; na Ugwu Sinai (n'ógbè, Jebel Musa, site na ọdịnala a na-akpọ Ugwu Sinai  Bible; ọnụ c.  km (1.2 mi) n"ebe ndịda).
Mmetụta nke ọrịa COVID-19 na gburugburu ebe obibi
Ọrịa COVID-19 nwere mmetụta na gburugburu ebe obibi, na mgbanwe na ọrụ mmadụ na-eduga na mgbanwe nwa oge na mmetọ ikuku, ikuku na-ekpo ọkụ na ogo mmiri. Ka ọrịa a ghọrọ nsogbu ahụike zuru ụwa ọnụ na mbido 2020, nzaghachi dị iche iche nke mba gụnyere mkpọchi na mgbochi njem kpatara nnukwu ọgba aghara na ọha mmadụ, njem, iji ike eme ihe na ọrụ akụ na ụba, mgbe ụfọdụ a na-akpọ ya "anthropause".Dika ebuliri usoro ahụike ọha ka emechara n'ọrịa a, a na-atụle mmetụta ya mgbe ụfọdụ n'ihe metụtara mmejuputa mgbanwe ume ọhụrụ na mbelata mgbanwe ihu igwe.
thumb|Foto sitere na NASA Earth Observatory na-egosi mbelata siri ike na mmetọ na Wuhan, mgbe ị na-atụnyere ọkwa NO2 na mbido 2019 (n'elu) na mbido 2020 (n'okpuru).
Site na mmalite nke ọrịa a, a hụrụ mmetụta ụfọdụ dị mma na gburugburu ebe obibi n'ihi enweghị ọrụ mmadụ. N'afọ 2020, ikuku carbon dioxide ji 6.4% ma ọ bụ ijeri tọn 2.3 daa n'ụwa niile. N'ọnwa Eprel 2020, ikuku NOx ji pasent 30 daa. Na China, mkpọchi na usoro ndị ọzọ mere ka mbelata 26% na ojiji coal, na mbelata 50% na ikuku nitrogen oxide. Mmiri na-ekpo ọkụ na-ekpuchi ikuku na-agbanye n'oge ọrịa a ka ọtụtụ mba malitere iwepụ ihe mgbochi, na mmetụta kpọmkwem nke amụma ọrịa na-efe efe na-enwe mmetụta ogologo oge na-adịghị mma na mgbanwe ihu igwe.
Ọrịa ọjọọ ahụ butkwara n'iyi ọgwụ na-abawanye ụba. Mmepụta na iji ngwa ahụike dịka ngwa nchekwa onwe onye nyere aka na mkpofu rọba. Nzaghachi ahụike chọrọ ọnụ ọgụgụ dị ukwuu karịa nke ihe nkpuchi, gloves, agịga, agịgị, na ọgwụ. N'afọ 2020, a na-eji ihe dị ka ijeri gloves 65 na ijeri ihe nkpuchi ihu 129 kwa ọnwa, ma tụfuo ya. Iji PPE eme ihe n'ụzọ ọha na eze emeela ka ihe ịma aka nye njikwa mkpofu. Mmiri na-ekpo ọkụ nke sitere na usoro ọgwụgwọ nke ihe mkpofu plastik a sitere na tọn 14 ruo 33.5 nke CO2 kwa tọn nke ihe nkpuchi, òkè kachasị ukwuu sitere na mmepụta na njem.
Nsogbu gburugburu ebe obibi
Ọnụ ọgụgụ na-arịwanye elu nke gas na-ekpo ọkụ kemgbe mmalite nke oge mmepụta ihe emeela ka okpomọkụ ụwa dị n'ụwa rịa elu. Mgbanwe ihu igwe emeela ka ice na-agbaze, mmụba nke ihu igwe siri ike, ọnwụ nke ụdị, ọkụ ọhịa ugboro ugboro, na ịrị elu nke oke osimiri. Tupu ọrịa COVID-19, usoro ndị ndị ọrụ ahụike na-atụ anya ka ha tụọ aro maka ọrịa na-efe efe gụnyere iche iche na ịnọpụ iche. N'otu oge ahụ, ndị na-eme nchọpụta [onye?] buru amụma na mbelata nke ọrụ akụ na ụba ga-elekwasị anya na nsogbu ndị okpomọkụ ụwa kpatara; ọ ga-akwụsị ịrị elu okpomọkụ, yana belata ikuku na mmetọ mmiri, ma baara gburugburu ebe obibi uru. A hụla mmekọrịta dị n'etiti ọrụ mmadụ na gburugburu ebe obibi n'ọgba aghara ahụike ọha dị iche iche n'oge gara aga, dị ka ọrịa Spanish na ọrịa kịtịkpa, wee hụ ya ọzọ na ọrịa COVID-19.
Ntiwapụ nke COVID-19
N'abalị iri na otu n'ọnwa Machị afọ 2020, ụlọ ọrụ ahụike ụwa (WHO) kwupụtara ntiwapụ nke COVID-19 dị ka ọrịa na-efe efe. Ka ọ na-erule 5 Julaị 2020, mba ma ọ bụ mpaghara 188 kọrọ na ha nwere COVID-19. Ka ọ na-erule n'ọnwa Nọvemba 2021, ọrịa COVID-19 na-aga n'ihu egbuola ihe karịrị nde mmadụ ise. N'ihi oke nke nje ahụ, ọtụtụ mba mere mkpọchi iji chebe ndị mmadụ, belata mgbasa ahụ, ma hụ na ohere dị n'ụlọ ọgwụ. Mkpọchi ndị a na-akpaghasị ndụ kwa ụbọchị n'ụwa niile, na-ebelata ọkwa na ugboro ole ọrụ na mmepụta mmadụ.
Site na mmetụta a na-ahụta, ụfọdụ ndị nchọpụta na ndị ọrụ kpọrọ oku maka ụdị dị iche iche na nchekwa gburugburu ebe obibi dịka akụkụ nke atụmatụ mgbake COVID-19..
Ọnọdụ ikuku
alt=|áká_èkpè|thumb|TROPOMI data na-egosi ọkwa NO2 na China na mbido 2020. Foto sitere na Earth Observatory. thumb|Mbelata nke okporo ụzọ ụgbọ ala emeela ka mbelata nke mmetọ ikuku. Inset bụ okporo ụzọ awara awara A1 efu na Slovenia na 22 Machị 2020 N'ihi mmetụta nke ọrịa a na njem na ụlọ ọrụ, ụwa n'ozuzu ya nwere mbelata na mmetọ ikuku. Mbelata nke mmetọ ikuku belatara ma mgbanwe ihu igwe na ihe ize ndụ COVID-19, mana enwetabeghị ụdị mmetọ ifufe, ma ọ bụrụ na ọ dị, bụ ihe ize ndụ zuru oke maka ha abụọ. The Centre maka Research on Energy na Clean Air nke bụ n'Igbo Centa nyocha maka ike na ikuku dị ọcha kọrọ na ụzọ iji nwee mgbasa nke SARS-CoV-2, dị ka mgbochi iche na mmachibido njem, butere mbelata 25% nke ikuku carbon na China. N'ọnwa mbụ nke mkpọchi, China mepụtara ihe dị ka nde 200 nke carbon dioxide karịa otu oge ahụ na 2019 n'ihi mbelata nke ụgbọ elu, mmanụ, na ojiji coal. N'otu oge a, njem ụgbọ ala jiri pasent 70 daa na UK. Otu onye sayensị na-ahụ maka usoro ụwa mere atụmatụ na mbelata a nwere ike ịzọpụta ma ọ dịkarịa ala ndụ 77,000. Otú ọ dị, Sarah Ladislaw nke Center for Strategic & International Studies kwuru na ekwesighi ile mbelata nke ikuku sitere na ndakpọ akụ na ụba anya dị ka ihe bara uru, n'ihi na nloghachi China na ọnụego uto gara aga n'etiti agha azụmahịa na nkwụsịtụ nnyefe na ahịa ike ga-eme ka mmetụta gburugburu ebe obibi ya ka njọ. Tụkwasị na nke a, Nature kọrọ na n'afọ 2020, ikuku carbon zuru ụwa ọnụ jiri pasent 6.4 daa. thumb|  emission changes in East China Mgbanwe nke mmetọ ikuku n'oge mkpọchi COVID emetụtakwala ogo mmiri. Ndị ọkà mmụta sayensị achọpụtala ogologo oge na ịdị mma ikuku na mma mmiri dị n'elu nwere njikọ chiri anya; Otú ọ dị, mbelata nke mmetọ ikuku n'oge ọrịa na-efe efe na-emetụta usoro mmiri ka na-edochaghị anya. Ọtụtụ nnyocha achọpụtala na mmelite n'ihi COVID-19 bụ nke nwa oge, ọ bụ ezie na e nweela mbelata dị ịrịba ama na mmetọ na usoro mmiri dị iche iche.
Ịdị mma mmiri
thumb|Ndị na-eme nchọpụta na Mahadum steeti Oregon na-anwale mmiri na-adịghị mma maka nje virus na-akpata COVID-19
Ebe obibi
Ọchịchọ mmiri rịrị elu n'ebe ndị mmadụ bi n'ihi mkpọchi amachiri nke mere ka ndị mmadụ nọrọ n'ụlọ. Dịka ọmụmaatụ, ojiji mmiri n'ụlọ na Portsmouth, England ji pasent 15 rịa elu, ebe ojiji na-abụghị ebe obibi jiri pasent 17 belata. Mmụba nke ojiji mmiri n'ụlọ mere ka ụgwọ mmiri dị elu, na-eme ka nrụgide ego ka njọ nye ndị na-emetụta site na mkpọchi ụlọ nke ọrịa a nyere iwu.
Anụ Ọhịa
thumb|Otu glove dọkịta e gburu egbu jidere n'elu osisi ahụ ruo ọnwụ Ọnụ ahịa azụ na ọchịchọ maka azụ belatara n'ihi ọrịa na-efe efe na mbido 2020, ụgbọ mmiri ịkụ azụ gburugburu ụwa na-anọkarị n'enweghị ọrụ. Onye ọkà mmụta sayensị Germany bụ Rainer Froese kwuru na biomass azụ ga-abawanye n'ihi mbelata dị egwu n'ịkụ azụ, ma chee na na mmiri Europe, ụfọdụ azụ, dị ka herring, nwere ike okpukpu abụọ nke biomass ha. Ka ọ na-erule n'ọnwa Eprel 2020, ihe ịrịba ama nke mgbake mmiri ka na-abụkarị akụkọ. Ka ndị mmadụ nọrọ n'ụlọ n'ihi mkpọchi na mmachi njem, ahụrụla ọtụtụ ụdị anụmanụ ka ha na-agagharị n'obodo. A hụrụ nduru n'oké osimiri ka ha na-atụkwasị akwa n'akụkụ osimiri ndị ha na-ezere na mbụ (dị ka ụsọ oké osimiri nke Bengal), n'ihi nnyonye anya dị ala nke mmadụ na mmetọ ọkụ.. Na United States, ụgbọ ala na-egbu egbu na anụmanụ ndị dị ka mgbada, elk, moose, bear, ọdụm ugwu jiri 58% daa n'oge Machị na Eprel 2020. Na Glacier National Park ndị ọkà mmụta sayensị chọpụtara mgbanwe dị ukwuu na omume anụ ọhịa n'ihi mbelata dị ukwuu n'ihu ụmụ mmadụ (n'ụzọ dị irè, ogige ntụrụndụ na-enweghị isi n'ime ogige ntorobịa).
Mgbukpọsị oké ọhịa na iweghachi oké ọhịa
N'ihi mbelata nke ohere ọrụ n'oge ọrịa a, a goro ọtụtụ ndị na-enweghị ọrụ iji nyere aka na-egbutu osisi n'ụzọ iwu na-akwadoghị n'ụwa niile, ọkachasị n'ebe okpomọkụ. Dabere na ọkwa igbukpọ osisi sitere na Global Land Analysis & Discovery (GLAD)), a chọpụtara ngụkọta nke 9583 km2 nke ala ndị e gburu egbu n'ofe okpomọkụ ụwa n'ime ọnwa mbụ mgbe e guzobere nchebe COVID-19, nke bụ ihe dịka ugboro abụọ nke a hụrụ n'afọ gara aga, na 2019 (4732 km2). Mgbagwoju anya sitere na ọrịa a nyere ihe mkpuchi maka ọrụ mgbukpọ ọhịa iwu na-akwadoghị na Brazil, nke dị na afọ itoolu. Ihe osise Satellite gosipụtara mgbukpọ ọhịa nke oké ọhịa Amazon na-arị elu karịa 50% ma e jiri ya tụnyere ọkwa ntọala. N'aka nke ọzọ, enweghị ọrụ nke ọrịa COVID-19 kpatara mere ka ọ dịrị ndị ọrụ mfe iwebata ndị ọrụ maka mkpọsa 10 ijeri osisi Tsunami nke Pakistan iji kụọ ijeri osisi 10 nke a na-eme atụmatụ na osisi zuru ụwa ọnụ na-efu kwa afọ n'ime afọ 5.   N'ihi na ọrịa a mere ka ọtụtụ ndị ọchịchị ghara ịrụ ọrụ, ịchụ nta n'ụzọ iwu na-akwadoghị ghọrọ ihe a ma ama n'oge 2020 na 2021. Na Columbia, ọrụ iwu na-akwadoghị na ọkụ ọhịa bụ ihe abụọ kachasị na-enye aka na mbibi nke oké ọhịa.
Mmetụta na ihu igwe
N'ime nnyocha e bipụtara n'ọnwa Ọgọstụ 2020, ndị ọkà mmụta sayensị mere atụmatụ na ikuku NOx zuru ụwa ọnụ jiri ihe ruru pasent iri atọ belata n'ọnwarị ma jiri pasent iri abụọ belata ikuku SO2 zuru ụwa ọnụ nke na-eme ka mmetụta na-emebi ihe ma kwubie na mmetụta nke nzaghachi maka ọrịa na-efe efe na okpomọkụ ụwa ga-abụ ihe a na-eleghara anya, na atụmatụ na-eme atụmatụ na-ajụ oyi nke ihe dị ka 0.01 ± 0.005 °C site na 2030 ma e jiri ya tụnyere ihe dị mkpa ma mmetụta na-apụtaghị ìhè n'ihi mgbake akụ na ụba nke 0.3 okpomọkụ na-eme n'ọdịnihu nwere ike ịkpali akụ na ụba okpomọkụ. Ọmụmụ ihe ahụ na-egosi na mgbanwe usoro n'otú ụmụ mmadụ si enwe ike na inye onwe ya nri ka achọrọ maka mmetụta dị ukwuu na okpomọkụ zuru ụwa ọnụ..
Mmepụta nri
Ndị ọrụ ugbo pere mpe anọwo na-anabata teknụzụ dijitalụ dị ka ụzọ isi ree ihe ha na-emepụta n'onwe ha, ọrụ ugbo na-akwado obodo na usoro nnyefe na-ere ere na-arị elu. Ụzọ ndị a eritela uru n'obere ụlọ ahịa ihe nri n'ịntanetị bụ ndị na-erekarị nri organic na mpaghara mpaghara ma nwee ike inwe mmetụta dị mma gburugburu ebe obibi n'ihi ndị na-azụ ahịa na-ahọrọ ịnata nnyefe kama iji ụgbọ ala gaa ụlọ ahịa ahụ. Ịzụ ahịa nri n'ịntanetị amụbaala nke ukwuu n'oge ọrịa a.
Ihe mkpofu
thumb|A gbahapụrụ ihe mkpuchi ịwa ahụ na nsọtụ ọhịa nke Fontainebleau (ebe echedoro), na Disemba 2020. Nnukwu mmụba nke ihe mkpofu plastik n'oge ọrịa COVID-19 ghọrọ nnukwu nchegbu gburugburu ebe obibi. Mmụba nke ọchịchọ maka plastik a na-eji eme ihe n'otu oge mere ka nsogbu mmetọ plastik dị oke njọ. Ihe ka ọtụtụ n'ime plastik ọhụrụ a hụrụ n'oké osimiri sitere n'ụlọ ọgwụ, ngwugwu mbupu, na site na ihe nchebe onwe onye (PPE). N'ime ọnwa 18 mbụ nke ọrịa na-efe efe, a kwakọbara ihe ruru nde tọn nde asatọ. Akụkụ dị ịrịba ama sitere na mba ndị na-emepe emepe, 72% nke ihe mkpofu a sitere na Eshia. Ihe mkpofu a na-emetụta oke osimiri (na anụ ọhịa), ma na-agbakọta n'ụsọ osimiri na mpaghara ndị dị n'ụsara oké osimiri.
Ntinye ego na usoro akụ na ụba ndị ọzọ
thumb|430x430px|Nnyocha Nnyocha Ego nke European Investment Bank 2020 Ụfọdụ achọpụtala na enwere ike ịhazi ngwugwu mkpali akwadoro iji mee ka mgbanwe ume ọhụrụ dị ngwa na ịkwalite ume ike.. Ndị na-eme nchọpụta nke World Resources Institute akọwaala ọtụtụ ihe kpatara itinye ego na njem ọha na eze yana ịgba ịnyịnya ígwè na ịga ije n'oge na mgbe ọrịa a gasịrị. Ojiji nke njem ọha na eze n'obodo ukwu n'ụwa niile ejirila 50-90%, na nnukwu mfu nke ego maka ndị ọrụ. Ntinye ego dịka n'omume ịdị ọcha dị elu na njem ọha na eze na usoro dị anya nke mmekọrịta mmadụ na ibe ya nwere ike idozi nchegbu ahụike ọha na eze banyere ojiji nke njem ọha na ibe ya. Ụlọ ọrụ International Energy Agency na-ekwu na nkwado sitere n'aka gọọmentị n'ihi ọrịa a nwere ike ịkwalite uto ngwa ngwa na teknụzụ batrị na hydrogen, belata ịdabere na mmanụ ala ma gosipụta adịghị ike nke mmanụ ala na nsogbu nchekwa na nkesa.
Nkà na ụbụrụ na nghọta ihe ize ndụ
thumb|424x424px|Ọrịa a agbanweela echiche ndị mmadụ banyere ihe ịma aka ndị mba ha na-eche ihu, dịka achọtara na nyocha ihu igwe nke European Investment Bank 2020 - 2021. Ọgba aghara na mmetụta ọjọọ nke ọrịa COVID-19 mere ka ọdịnihu ọdachi dị ka ọ dị ntakịrị na ime ihe iji gbochie ya dị mkpa na ezi uche. Otú ọ dị, ọ nwekwara mmetụta dị iche site n'itinye uche na nsogbu ndị ọzọ na-eme n'oge ọrịa a karịa nsogbu zuru ụwa ọnụ, dị ka mgbanwe ihu igwe na mgbukpọ ọhịa.
Nkọwa ihu igwe
European Centre maka Medium-Range Weather Forecasts (ECMWF) kwupụtara na mbelata zuru ụwa ọnụ na ụgbọ elu ụgbọ elu n'ihi ọrịa a nwere ike imetụta izi ezi nke amụma ihu igwe, na-ekwu maka iji ụgbọelu azụmahịa Aircraft Meteorological Data Relay (AMDAR) dị ka onyinye dị mkpa maka izi ezi amụma ihu igwe. ECMWF buru amụma na mkpuchi AMDAR ga-ebelata site na 65% ma ọ bụ karịa n'ihi ọdịda nke azumahia ụgbọ elu ma ọ bụ ndị ji ugbo elu eje njem.
Ebe e si nweta ya
Edemede a na-etinye ederede sitere na ọrụ ọdịnaya efu. Enyere ikike n'okpuru CC BY-SA 3.0 IGO (nkwupụta ikike/ikike). Text taken from Drowning in Plastics – Marine Litter and Plastic Waste Vital Graphics​,  United Nations Environment Programme.
Njikọ mpụga
Òtù:Gburugburu ebe obibi na 2020 Òtù:Pages with unreviewed translations
Hamzat Lawal
Hamzat B. Lawal bụ onye na-emegide nrụrụ aka. Ọ bụ onye guzobere Follow The Money, atụmatụ ịza ajụjụ na mmekọrịta mmadụ na ibe ya nke gụnyere ndị nyocha data, ndị nta akụkọ, ndị na-eme ngagharị iwe, na ụmụ akwụkwọ. Hamzat bụkwa Chief Executive of Connected Development (CODE), otu na-abụghị nke gọọmentị nke na-enye obodo ndị a na-emebi emebi n'Africa ike ịnweta ozi gbasara otu esi etinye gọọmentị ha n'ọrụ maka mmejuputa ọrụ ọha na eze.
Oge ọ malitere
Hamzat Lawal si Kogi Steeti. Ọ gara ụlọ akwụkwọ elementrị Model Asokoro na Abuja, ma jee ozi dị ka onye ndú Boys Scout. N'oge ọ nọ n'ụlọ akwụkwọ sekọndrị, na Government Secondary School Karu na Nasarawa State, ọ rụrụ ọrụ dị ka onye nhazi nke Boys Scout nakwa dị ka onye isi ọrụ. Ọ gụsịrị akwụkwọ sekọndrị ya na Seta International College, Nasarawa State.
Agụmakwụkwọ dị elu
Hamzat Lawal bụ onye gụsịrị akwụkwọ na Mahadum Abuja na nzere bachelọ na sayensị ndọrọ ndọrọ ọchịchị.
Ọrụ
Ọ rụrụ ọrụ dị ka onye nnọchi anya na ụlọ ọrụ teknụzụ ozi. O mechara rụọ ọrụ dị ka ọkachamara na teknụzụ ozi na International Centre for Energy, Environment and Development (ICEED) n'oge mmasị ya maka mgbanwe ihu igwe toro. Mgbe onye isi ya chọpụtara ebe ọ na-amasị ya, o nyere ya ebe nrụọrụ weebụ United Nations Framework on Climate change iji mee nchọpụta, mgbe ọ gachara akwụkwọ na usoro iwu, ọ zụlitere mmasị na mpaghara ahụ. O mechara debanye aha n'ọtụtụ usoro mgbanwe ihu igwe ma sonye n'ọtụtụ ọrụ.
N'afọ 2012, Hamzat nwere mwute n'ihi nsị nke mere na Zamfara steeti afọ abụọ tupu mgbe ahụ. Mgbe ọ ghọtara na ọ dịghị onye na-ekwu maka ọdachi ahụ na ndị metụtara ya mgbe ọ gbusịrị ihe karịrị mmadụ 400, ọ malitere njem awa iri na anọ (14) gaa obodo ahụ, Bagega, ebe ihe ahụ mere, iji mụtakwuo banyere ihe kpatara nsogbu ahụ. Nke a kpaliri ya ka ọ na-arụ ọrụ na obodo ma malite otu ndị isi a maara dị ka Follow The Money, na-eji data iji mee ka gọọmentị nwee ajụjụ, ma na-achọ ka ụlọ ọrụ gọọmentị mee ihe. N'ọnwa Machị afọ 2021, Hamzat Lawal pụtara dị ka onye ikpeazụ maka $ 120,000 Gothenburg Sustainability Award.
Ịgba mbọ
Hamzat Lawal malitere ọrụ ya mgbe ọ nọ na Mahadum Abuja. Mgbe nke ahụ gasịrị, ọ bụ ọrụ ya ịkwado ezi ọchịchị n'etiti ụmụ akwụkwọ na n'ime obodo ụmụ akwụkwọ. Ọ na-ekwu okwu mgbe niile megide nrụrụ aka, mmegbu nke ikike mmadụ na ịnapụ ndị na-eto eto na ụmụ amaala n'ozuzu. N'afọ 2013, ọ fọrọ nke nta ka Ngalaba Na-ahụ Maka Nchebe nke Steeti jide ya mgbe e boro ya ebubo na ọ na-akpali ndị ntorobịa imegide gọọmentị nke oge ahụ.
Ọrụ
Ọ bụ onye na-eme mkpokọta nke Not Too Young To Run movement, otu ndị ntorobịa Naijiria nke nkwado ya maka ikike ndị na-eto eto nwere ịgba ọsọ maka ụlọ ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị mere ka e mee ka iwu mbelata afọ gafee mba ahụ na-akwalite itinye ndị ntorobịa na ndọrọ ndọrọ ọchịchị Naijiria. Ọ bụ onye otu ndị isi nke African Youth Initiative on Climate Change.
#SaveBagega
N'ọnwa Jenụwarị afọ 2013, mkpọsa ahụ eruola ihe dị ka otu nde mmadụ, ọtụtụ ụlọ ọrụ mgbasa ozi ewerela akụkọ ahụ. Na ngwụcha ọnwa ahụ, gọọmentị etiti wepụtara nde $ 5.3.
Ndepụta nke ndị na-ahụ maka ọdịmma nke ihu igwe
Ndepụta nke ndị na-eme mkpọsa dị iche iche maka mmata ka ukwuu banyere nsogbu mgbanwe ihu igwe
Shibiri
Shibiri ma ọ bụ Shibiri Ekunpa bụ obodo dị na mpaghara gọọmentị Ojo nke Lagos Steeti, Naijiria. N'ịbụ nke onye ọchịchị ọdịnala na-achị, koodu ZIP ya bụ 102111.
Ihe odide
Òtù:Ebe ndị mmadụ bi na Lagos
Nje Zika
Njeọrịa Zika(nke amakwa dịka ọrịa n'efe efe Zika bụ nke ihe n'akpata ya bụ nje Zika. Oge ụfọdụ onweghị ihe n'egosi n'ọbụ ya, mana mgbe ahụrụ ya ọnaghị egosi kama ọ na-eyi ịba oyi. Ihe ndị n'egosi n'ọbụ ya gụnyere ịba,anya ịcha ọbara ọbara,mgbu n'ahụ niile,isiọwụwa, na ọkọ elu ahụ. Ihe eji ama n'ọbụ ya anaghị agafe abalị asaa tupu n'achọpụta ya. Onwebeghị ndekọ n'egosi n'onwere onye ogburu. Ahụla n'ụzọ dị iche iche osi agbasa gụnyereọrịa mgbarị afọ akpọrọ Gụịlaịn-Bare.
Nje Zika n'agbasakarị site namgbe anwụnta taara mmadụ, udịnkea na ahụkarị n'akụkụ mmiri. Enwekwara ike inweta ya site,site n'aka nwoke n'onye ya na onye nwere ya n'enwekarị mmekọahụ, ma karịsịa site na mmịnye ọbara. Nwa ebu n'afọ ga-ebutekwa ya site n'aka nne ya nke n'onwere ikeime ka ime pụọ nwaanyị na nwaanyị ịmụ nwa isi ya pere mpe. A na-eji ọbara, mamịri, maọbụ asọ mmiri ele ma mmadụ onwere nje Zika RNA mgbe onye ahụ n'arịa ọrịa.
Apụrụ igbochi ya site n'ibelata anwụnta n'ebe obibi n'ogbe enwere anwụnta n'iji okpunnabuenyi enwe mmekọahụ. Mgbalị a na-eme igbochi ya gụnyere iji ihe eji achụ anwụnta ụkwụ eruala eme ihe,iyichi ahụ nkeọma,iji uwe mgbochi anwụnta eme ihe oge niile,, n'iwepụ ebe niile mmiri n'anọ ogologo oge ebe anwụnta nwere ike ịmụ nwa. Onwebeghị ọgwụ enwere eji agwọ ya ugbu a. Ndị okwu ahụike dị n'aka n'atụ aro ka ụmụnwaanyi nọ ebe enwere nje Zika na afọ 2015-16 nke ntiwapụta Zikaatụla ime. Okwesighị ka ụmụnwaanyị dị ime mee nje m gaa ebe ndị ahụ enwere ya. Ebe onwebeghị ọgwụ maka ya ugbu a,parasitamọl(asetaminofen)ga-enye aka mgbe ahụrụ ihe yiri ya. Ịgaba ụlọọgwụ adịchaghị mkpa.
Achọpụtara nje n'akpata ọrịa a n'afọ 1947. Ndekọ mbụ emere maka ya mgbe otiwapụtara n'afọ 2007 bụ n'obodo Maịkroneshia. Tupu ọrịa a agazuola mba iri abụọ n'akụkụ mba Amerịka. Achọpụtakwala ya na mba Afrịka, Eshia na mba Pasifik. N'ihi ntiwapụ nke bidoro n'afọ 2015, mbaụwa nke n'ahụ maka ahụike bụ Wọld Helt Ọganaizeshọnekwuola maka ime nhazi nke akpọrọ Pọblik Emajensy Intaneshọnal Kọnsanna Febụwarị 2016.
18 Febrụwarị
18 Febrụwarị bu ubochi nke 18th (nke iri na asatọ) na onwa ana kpo Febrụwarị. Na Gregorian calender, 18 Febrụwarị bu ubochi nke 49th na afo. Anyi nwere agugu ubochi 316 (317 na afo nke ana-kpo leap-year) du mgbe afo na agwu.
Arinze Stanley Egbengwu
Arinze Stanley Egbengwu (a mụrụ ya na afo1993) bụ onye omenkà Naijiria, onye na-eme ihe nkiri, onye na-ese foto, injinia, na onye ọchụnta ego. A maara ya nke ọma maka ịmepụta eserese pensụl.
Na-arụ ọrụ n'ụzọ bụ icheku unyi na eserese na mpempe akwụkwọ, Arinze na-eji ọrụ ya dị ka onye na-akwado ndị na-elekọta mmadụ na ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Ọrụ ya na-ekwupụta okwu gụnyere ịkpa ókè agbụrụ, ịgba ohu nke oge a, na akwado kwa ụmụnwanyị na obodo ya na n'ụwa niile.
A mụrụ Arinze ka ụbọchị Novemba dị na mkpụrụ ụbọchị iri abụọ na afo 1993. Ọ bụ omenkà na-akụzi onwe ya ma biri na Lagos, Nigeria.
Chinyere Wilfred
Chinyere Wilfred bụ onye Naijiria na-eme ihe nkiri na onye na-emepụta ihe nkiri.
Akụkọ ndụ
A mụrụ Wilfred na abalị iri abụo nke ọnwa Machị afọ 1970 na Aguluezechukwu, Anambra Steeti. Ọ lụrụ di ma nwee ụmụ nwoke atọ. O nwere nwanne nwanyị ya na ya bụ ejima a na-akpọ Chinelo Mojekwu.
Njikọ mpụga
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Bank of Africa ( Morocco)
thumb|Bank of Africa ( Morocco) Bank of Africa bụ nnukwu ụlọ akụ azụmaahịa na Morocco, mara ruo 2020 dị ka Banque marocaine du commerce Exterieur (BMCE, (Arabic: Moroccan Bank of Foreign Commerce).Dabere na webụsaịtị ụlọ ọrụ ahụ, ọ na-arụ ọrụ karịa alaka 697 na Morocco ọ bụ akụkụ nke Casablanca - isi ụlọ akụ nke Africa
Pandanus hornei
Nkọwaputa
Ụdị a dị ogologo ( mita iri na ise, maọbụ ụkwụ iri ano Na iteghete), osisi kwụ ọtọ. O nwere otu, ogologo, ogwe kwụ ọtọ, nke nwere ogwe na-agbasa, nke yiri nche anwụ naanị n'akụkụ elu. Alaka ya na-ekewa n'ìgwè atọ.
Mgbọrọgwụ ya buru ibu ma jupụtazikwa nke ọma.
Ebe a na-ekesa ya
Pandanus hornei bụ ihe a na-ahụkarị na obodo Seychelles, ọ bụkwa ihe a na'oge gara aga na agwaetiti granite niile. Na ndagwurugwu na ndagwurugwum mmiri ọ bụ akụkụ dị mkpa nke oké ọhịa mbụ. A na-eyi ya egwu ugbu a site na mbibi ebe obibi na ụdị ndị ọzọ na-awakpo ya dịka Paraserianthes falcataria.
Avokaya language
Avokaya (nke a na-akpọpụta Abukeia, Avukaya, ma ọ bụ, na edemede Arabic, ابوكية) bụ asụsụ Central Sudan nke a na-asụ na ndịda South Sudan na akụkụ nke Democratic Republic of Congo.
Ọnụ ọgụgụ mmadụ
Ndị na-asụ Avokaya bi n'ógbè dị n'akụkụ abụọ nke ókèala mba South Sudan-DRC, na Maridi na South Sudan na Faradje na Congo dị ka isi etiti asụsụ ahụ. N'afọ puku abụọ na abụọ, e mere atụmatụ na ọnụ ọgụgụ ndị na-asụ Avokaya na South Sudan bụ puku iri anọ, na-anọchi atụmatụ na-ezighị ezi nke afọ 1982 nke puku iri na ise. Otú ọ dị, atụmatụ 1989 nke ndị na-ekwu okwu puku iri abụo na ise na Congo ka na-eguzo.
Nnyocha e mere n'afọ puku na iri na atọ kọrọ na ndị Avukaya bi na ndị na-esonụ nke South Sudan.
Asụsụ
Asụsụ abụọ bụ isi nke Avokaya bụ Ajugu, nke a na-asụ n'ókè nke mba abụọ dị n'ebe ndịda Maridi, na Ojila, nke a-asụ na mpaghara dị n'etiti osimiri Naam (Era) na Olo, na ntakịrị n'ebe ọwụwa anyanwụ nke ebe ahụ. A na-asụ asụsụ abụọ a na mba abụọ ahụ, na obere asụsụ nke Northern Ogambi na Avokaya Pur na-asụrụ naanị na mpaghara Faradje, Congo. Avokaya kacha nso na Logo, ọkachasị n'asụsụ Ogambi nke Northern (ebe asụsụ Ogambi bụ asụsụ Logo karịa Avokaya). A dị elu nke koodu ịgbanwee n'etiti Avokaya na Logo speakers na Faradje region.
Ịmụ ọtụtụ asụsụ
Na Maridi, enwere ọtụtụ asụsụ abụọ na alụmdi na nwunye na ndị na-asụ Baka (asụsụ West Central Sudanic) na Mündü (asụsụ Ubangian). Juba, Sudanese Arabic na Bekee na-eji maka nkwurịta okwu sara mbara site n'aka ndị na-asụ na Sudan, ebe, na Congo, ndị na-ekwu okwu na-ejikarị Swahili, Lingala na French.
Ohaji/Egbema
Koodu ozi nke mpaghara ahụ bụ 464.
Ụlọ Ọrụ Ike Egbema
A malitere ọrụ Power Plant na Mmahu Egbema na 2006 n'okpuru Onye isi ala Olusegun Obasanjo iji melata ahụhụ nke ọtụtụ obodo Imo State. Iji hụ na ọrụ ahụ maliteghachiri na ọrụ ike a gbahapụrụ ihe karịrị afọ ise, nchịkwa nke Rochas Okorocha bụ onye gosipụtara enweghị obi ụtọ na ọnọdụ nke ọrụ ahụ gara ebe ahụ na June 2015. Nleta gọvanọ ahụ bụ iji mee ka ndị ọrụ ngo na-ahụ maka ọrụ ahụ laghachi na saịtị ahụ yana hụ na a ga-emecha ọrụ ahụ ngwa ngwa n'ime ọnwa iri.
Ụlọ ọrụ ike, nke a haziri maka ikike arụnyere nke 380.7MW (ISO) na 338MW (Net), mgbe arụchara ga-arụ ọrụ dị ka onye na-enyere aka maka mmepụta ihe na ịmepụta ọrụ na Imo State.
Ihe odide
<references group="" responsive="1">
Òtù:Climate chnge
Ugo Njoku
Ugo Njoku (amụrụ na 27 Nọvemba 1994, na Naijiria) bụ onye Naijiria na-agba bọọlụ na-agbachitere Croix Savoie Ambilly na asọmpi ụmụ nwanyị Naijiria.
Ọrụ mba ụwa
Ugo Njoku gbara na Rivers Angels na Nigerian Women's Championship site na 2013 ruo 2017, mgbe nke ahụ gasịrị ọ gara Croix Savoie Ambilly.
Njoku nwere ọrụ mba ụwa mbụ ya na 2014 mgbe ọ na-egwuri egwu maka Naijiria na 2014 FIFA U-20 Women's World Cup match megide Namibia. Ọ bụkwa otu n'ime ndị mmeri na 2014 African Women's Championship. N'ọnwa Mee afọ 2015, a kpọrọ Njoku ka ọ gbaa bọọlụ maka otu Naijiria na 2015 FIFA Women's World Cup.
N'oge 2015 FIFA Women's World Cup Group Match vs Australia Njoku gburu onye egwuregwu Australia Sam Kerr n'ihu. Omume Njoku, nke a kọwara dị ka otu n'ime omume ime ihe ike kachasị njọ a hụrụ na egwuregwu bọọlụ ụmụ nwanyị nwere ike ịkpata akpa dị ogologo maka onye ọkpụkpọ Naijiria. Njoku mechara kwụsị maka egwuregwu asọmpi atọ site na kọmitii ịdọ aka ná ntị, n'ụzọ dị irè na-achụpụ ya maka ihe fọdụrụ na asọmpi ahụ.
Njikọ mpụga
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Mahmoud Sehili
Mahmoud Sehili (27 Julaị 1931 - 10 Ọktoba 2015) bụ onye Tunisia na-ese ihe.
Akụkọ ndụ
A mụrụ Sehili na Tunis; nna ya bụ onye ọkụ azụ ebe nne ya bụ onye na-achọ mma. Ọ zụlitere mmasị maka egwu ma mụta oud. Mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ na Tunis Institute of Fine Arts site na 1949 ruo 1952, ọ gụsịrị ọzụzụ ya na École nationale supérieure des Beaux-Arts site na 1953 ruo 1960. Prọfesọ ya bụ Raymond Legueult.
Mgbe ọ laghachiri Tunisia, ọ kwadoro ogbako ma nye nkuzi na School of Fine Arts nke Tunis site na 1960 ruo 1980.
Nafisah Ahmad al-Amin
Nafisah Ahmad al-Amin bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Sudan. Ọ rụrụ ọrụ dị ka osote minista nke ndị ntorobịa na egwuregwu na 1971-1972. Ọ bụ nwanyị mbụ bụ minista na Sudan.
Katung Aduwak
Katung Aduwak (amụrụ na Maachị 21, 1980) bụ onye mmeri nke mbipụta mbụ nke Big Brother Nigeria reality TV show nke e gosipụtara n'etiti Maachị 5 na Jụn 4, 2006. Ọ si Zonkwa, Kaduna Steeti, Naịjirịa ma bụrụ onye edemede, onye na-emepụta ihe na onye nduzi yana onye gụsịrị akwụkwọ na Political Science. Ọ bụbu onye mgbasa ozi na Harvard Africa Business School Forum ma jee ozi ruo ọtụtụ afọ dị ka Senior Channel Manager na MTV Base, Senior Creative Director na VIACOM International na Executive Director na Chocolate City. Ọ bụ onye isi oche nke One O Eight Media na African Partner maka Campfire Media ugbu a.
Big Brother Nigeria
A kpọrọ Aduwak dị afọ iri abụọ na isii onye mmeri nke ihe omume ahụ nke Michelle Dede na Olisa Adibua kwadoro, oge mbụ na Jụn 4, 2006 na ihe nrite nke $ 100,000. Afọ iri na otu ka e mesịrị, o kpughere na isi ihe ịga nke ọma na ihe ngosi ahụ bụ ya, na ịbụ onwe ya ma bụrụkwa onye atụmatụ.
Ime ihe nkiri
Ihe ga-abụ ihe nkiri izizi nke Aduwak bụ Heaven's Hell. E debere ụbọchị ntọhapụ n'ezie maka Jenụwarị 23, 2015. Otú ọ dị, ewepụtaghị ihe nkiri ahụ ruo na Mee 10, 2019. One O Eight Media gbara ihe nkiri a n'afọ 2012, ya na BGL na Hashtag Media House na-arụkọ ọrụ ma gosipụta ndị na-eme ihe nkiri Nollywood na ndị na-eme ihe nkiri na onye na-agụ egwu Naịjirịa bụ Waje.
N'afọ 2020, Aduwak obere ihe nkiri na-ekpughe esemokwu dị n'etiti ndị Afrịka Amerịka na ndị mba ofesi, nke akpọrọ Not Supposed to be Here.
Ndụ onwe onye
Aduwak lụrụ Raven Taylor-Aduwak ma nwee nwa nwoke.
Edensibia
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Wale Ojo
thumb|Wale Ojo Wale Ojo bụ onye Nigeria British n'ime ihe nkiri. Ọ malitere dị ka nwata na-eme ihe nkiri na onyonyo. Ọ gara n'ihu na-eme ihe nkiri na UK na Nigeria. Ọ bịara bụrụ onye ama ama na 1995 maka ọrụ ya na The Hard Case. Ọ meriri ihe nrite maka onye na-eme ihe nkiri kacha mma na 2012 Nigeria Entertainment Awards.
Ndụ mmalite na agụmakwụkwọ
Ojo na-eme n'ime ihe nkiri oge ọ bu nwatakiri. Mgbe ọ dị afọ 8, ọ na-arụ ọrụ na Akin Lewis, bụ onye gosiputara dị ka onye na-akpụ isi na usoro telivishọn NTA Ibadan 1980s Why Worry. Mgbe ọ dị afọ 12, ọ dị ndị ezinụlọ ya kwaga England, bụ́ ebe ọ gakwara mahadum.
Ojo kwadoro ọrụ ya na mmetụta sitere na nne ya, bụ onye na-eme ihe nkiri na onye na-akwado ọrụ ya, Chief Wale Ogunyemi, Tunji Oyelana, onye gosiputara Onye odee egwu Wole Soyinka, na Zulu Sofola.
Njikọ mpụga
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Song, Nigeria
Song bụ obodo na mpaghara gọọmentị dị na Adamawa Steeti, Naịjirịa bụ obodo ma bụrụkwa ọchịchị ime Obodo dị na steeti ahụ na kansụl mpaghara nke nwere mpaghara Song, Dumme, Dirma, Kilange, Funa, Gudu, Mboi, Kilange. Hirna, Gari, Waje, Suktu, Zumo, Waltandi na Ditera
Ọnụ ọgụgụ ndị bi na ya
Ọnụ ọgụgụ ndị bi na Song bụ 260, 900
Michi Meko
Michi Meko (amụrụ n'afọ 1974) bụ ónyé America na-ese ihe na Atlanta, Georgia. Ọ bụ ónyé natara Joan Mitchell Foundation Grant na Atlanta Artadia Award yana onye ikpeazụ maka 2019 Hudgens Prize. Ọrụ ya na-agụnye asụsụ anya nke ọkọlọtọ ụgbọ mmiri na ịchọta ụzọ ụgbọ mmiri, jikọtara ya na ihe ndị na-atọ ụtọ nke South America. N'ime usoro ihe omume ya dị iche iche, ọrụ ya na-etinye aka na mgbagwoju ányà na mgbagha nke ọ na-ekpughe site n'inyocha akụkọ ihe méré eme nke onwé ya, ọdịnala ndị Africa America, na akụkọ ndị na-eche ihu ma ọ bụ na-agafe akụkọ ndị e guzobere.
Ihe ngosi onwe onye
thumb|Ntinye nke Michi Meko maka ihe ngosi onwe ya, "Out Here by Myself" na Alan Avery Art Company na Atlanta, Georgia.
Njikọ mpụga
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
John Riber
Ọrụ
A mụrụ ya ma zụlite ya na India. N'afọ 1977, ọ gụsịrị akwụkwọ ihe nkiri na mahadum na United States. John na nwunye ya Louise Riber malitere ime ihe nkiri na mmepe mmepe kemgbe afọ 1979, ọkachasị na Bangladesh na India. Mgbe ahụ n'afọ 1987, ha kwagara Zimbabwe wee guzobe Media for Development Trust (MFD), otu n'ime ụlọ mmepụta na nkesa nke Africa. Ihe nkiri mbụ nke John na Louise duziri mgbe ha kwagara Zimbabwe bụ Consequences. Ihe nkiri a ritere ọtụtụ ihe nrite n'emume ma bụrụ ihe egwu azụmahịa. N'afọ 2000, ọ duziri ihe nkiri na-atọ ọchị Yellow Card nke Leroy Gopal na Kasamba Mkumba gosipụtara. Ihe nkiri a nwetara nyocha dị iche iche site n'aka ndị nkatọ ma mesịa gosipụta ya na ọtụtụ ememme ihe nkiri dịka Carthage Film Festival, Zanzibar International Film Festival, Southern African Film Festival na October na Panafrican Film and Television Festival nke Ouagadougou (Fespaco).
Site na ihe ịga nke ọma ahụ, ha abụọ mere ọtụtụ ihe nkiri Zimbabwe a ma ama dịka Neria, More Time na Everyone's Child. Isiokwu nke ọtụtụ n'ime ihe nkiri na ihe nkiri ncha na-adabere na nsogbu ahụike ọmụmụ na Africa.
Njikọ mpụga
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Asma Mohamed Abdalla
thumb|Asma Mohamed Abdalla
Asma Mohamed Abdalla (nke a na-akpọkwa: Asmaa, Abdallah, Abdullah; Arabic: ) bụ onye nnọchi anya mba Sudan. Ọ ghọrọ nwanyị mbụ na-ahụ maka ihe gbasara mba ofesi na Sudan na mbido Septemba 2019 na kọmitii nke Praịm Minista Abdalla Hamdok, n'oge mgbanwe Sudan na 2019 na ọchịchị onye kwuo uche ya.
Mbido ndụ na agụmakwụkwọ
A mụrụ Asma na 1946 na Khartoum. Ọ gụsịrị akwụkwọ na 1971 na Mahadum nke Khartoum mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ akụ na ụba na sayensị ndọrọ ndọrọ ọchịchị.