cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mmiri nke Rainbow Warrior
Ihe ndị mere n'oge gara aga
France malitere ịnwale ngwá agha nuklia na 1966 na Mururoa Atoll na Tuamotu Archipelago nke French Polynesia. N'afọ 1985, mba ndị dị na South Pacific nke Australia, Cook Islands, Fiji, Kiribati, Nauru, New Zealand, Niue, Papua New Guinea, Samoa, Solomon Islands, Tonga, Tuvalu, na Vanuatu bịanyere aka na Nkwekọrịta nke Rarotonga na-ekwupụta mpaghara ahụ dị ka mpaghara na-enweghị nuklia.
Ebe ọ bụ na Greenpeace nwetara ya na 1977, Rainbow Warrior nọ na-arụsi ọrụ ike n'ịkwado ọtụtụ mgbochi whaling, ịchụ nta ntachi, nnwale mgbochi na mkpofu mkpofu nuklia n'oge ngwụcha 1970s na mmalite 1980s. Kemgbe 1985, ụgbọ mmiri ahụ dabere na ndịda Pacific Ocean, ebe ndị ọrụ ya na-ebuso agha megide nnwale nuklia. Mgbe o bupụrụ ndị Marshall Islanders 300 na Rongelap Atoll, bụ nke emetọworo site na mmebi redioaktivu site na ule nuklia America gara aga, ọ gara New Zealand iji duga ụgbọ mmiri ụgbọ mmiri na-eme ngagharị iwe megide nnwale nuklia French na Mururoa Atoll.
N'oge nnwale nuklia gara aga na Mururoa, ndị agha France banyere ụgbọ mmiri ndị na-eme ngagharị iwe mgbe ha banyere n'ime mpaghara a na-anaghị ebubata ụgbọ mmiri gburugburu agwaetiti ahụ. Maka nnwale nke afọ 1985, Greenpeace bu n'obi nyochaa mmetụta nke nnwale nuklia ma tinye ndị na-eme ngagharị iwe n'àgwàetiti ahụ iji nyochaa mgbawa ahụ.
Ndị ọrụ France na-eme ka ha nwee mmasị dị ka ndị na-akwado ma ọ bụ ndị njem nleta gara njem nleta nleta ụgbọ mmiri ahụ mgbe ọ na-emeghe maka ikiri ọha na eze. Onye ọrụ DGSE Christine Cabon, onye rụburu ọrụ nzuzo na Middle East, mere ka ọ bụrụ onye na-ahụ maka gburugburu ebe obibi "Frederique Bonlieu" iji banye n'ọfịs Greenpeace na Auckland. Mgbe ọ na-arụ ọrụ n'ọfịs Auckland, Cabon na-enyocha nkwukọrịta site na Rainbow Warrior na nzuzo, na-anakọta map, ma na-enyochaa ngwá ọrụ n'okpuru mmiri.
Opération Satanique
Ndị ọrụ atọ nọ n'ụgbọ mmiri Ouvéa butere ogbunigwe limpet e ji mee ihe maka bọmbụ ahụ. Ndị ọrụ abụọ ọzọ, Dominique Prieur na Alain Mafart, na-eme ka di na nwunye ọhụrụ "Sophie na Alain Turenge", buuru ogbunigwe wee nyefee ha n'aka ndị na-atụ bọmbụ, nke gụnyere ndị na-egwu mmiri Jean Camas ("Jacques Camurier") na Jean-Luc Kister ("Alain Tonel").
Mgbe anakọtara ozi zuru ezu, Camas na Kister tinyere ogbunigwe limpet abụọ na Rainbow Warrior kwụsịrị na Marsden Wharf. Ha gbawara nkeji asaa. Bọmbụ mbụ gbawara n'elekere 23:38, na-agbawa oghere dị ka ogo nke ụgbọ ala.
Ọ bụ ezie na a kpọpụrụ ụgbọ mmiri ahụ na mbụ, ụfọdụ n'ime ndị ọrụ ụgbọ mmiri ahụ laghachiri n'ụgbọ mmiri ahụ iji nyochaa ma mee ihe nkiri banyere mmebi ahụ. Onye na-ese foto Portuguese-Dutch, Fernando Pereira, laghachiri n'okpuru oche iji nweta ngwá ọrụ igwefoto ya. N'elekere 23:45, bọmbụ nke abụọ gbawara. Mmiri riri Pereira na idei mmiri ngwa ngwa nke sochiri, ndị ọrụ ụgbọ mmiri iri ndị ọzọ hapụrụ ụgbọ mmiri n'enweghị nsogbu na iwu nke Captain Peter Willcox ma ọ bụ tụba ha n'ime mmiri site na mgbawa nke abụọ. Rainbow Warrior mikpuru n'akụkụ anọ ka e mesịrị.
Mmeghachi omume na nyocha nke New Zealand
thumb|Onye agha ụyọkọ, 1981 Mgbe bọmbụ ahụ gasịrị, ndị uwe ojii New Zealand malitere otu n'ime nyocha ndị uwe ojii kachasị ukwuu na mba ahụ. Ha chọpụtara abụọ n'ime ndị ọrụ France, Captain Dominique Prieur na Commander Alain Mafart, dị ka ndị a na-enyo enyo. A matara Prieur na Mafart site n'enyemaka nke otu Neighbourhood Watch, ma jide ha. A jụrụ ha abụọ ajụjụ ma nyochaa ha. N'ihi na ha na-ebu paspọtụ Switzerland, a chọpụtara ezigbo njirimara ha, tinyere ọrụ gọọmentị France.
Ndị ọrụ ndị ọzọ nke ndị otu France niile gbapụrụ na New Zealand. Christine Cabon, onye ọrụ ya kwụsịrị tupu bọmbụ ahụ, gawara Israel ozugbo tupu ọ daa. Mgbe a matara ya dị ka onye sonyere n'ọrụ ahụ, ndị uwe ojii Auckland rịọrọ ka ndị ọchịchị Israel jide ya. A gwara Cabon ka ọ gbapụ tupu e jide ya.
Ndị ọrụ atọ ndị ọzọ, Chief Petty Officer Roland Verge ("Raymond Velche"), Petty Officer Jean-Michel Bartelo ("Jean-Michel Berthelo") na Petty Officer Gérard Andries ("Eric Audrenc"), bụ ndị buburu bọmbụ na New Zealand. na ụgbọ mmiri Ouvéa, nke ụgbọ mmiri ahụ gbapụrụ, ndị uwe ojii Australia nwụchiri ya na Norfolk Island, mana a tọhapụrụ ya dị ka iwu Australia ekweghị ka ejide ha ruo mgbe nsonaazụ nyocha nke nyocha bịara azụ. Ụgbọ mmiri okpuru mmiri nke France bụ Rubis, bụ́ nke mebiri Ouvéa, buuru ha. thumb|Rainbow Warrior, 1985 na Auckland Ọtụtụ ndị ọrụ, gụnyere Jean-Luc Kister, otu n'ime ndị na-atụ bọmbụ, emeela ka ndị njem nleta. Ha banyere ụgbọ mmiri gaa South Island, gaa na-agba ọsọ na Mt Hutt, wee hapụ mba ahụ site na iji akwụkwọ adịgboroja ihe dị ka ụbọchị 10 ka e mesịrị. Onye ọrụ ọzọ, Louis-Pierre Dillais, ma eleghị anya onye isi nke ọrụ ahụ, enwetaghị ya.
France metụtara
Ozugbo a ghọtara na bọmbụ ahụ bụ omume nke gọọmentị nke steeti enyi na enyi, gọọmentị New Zealand kwụsịrị ịkpọ ya "omume iyi ọha egwu", kama ịkpọ ya " mwakpo mpụ na-emebi iwu mba ụwa nke ọrụ steeti, nke e mere na mpaghara New Zealand". A kpọtụrụ akụkụ "mmebi nke iwu mba ụwa" aha na nkwukọrịta niile ya na United Nations iji gbochie arụmụka ọ bụla sitere na gọọmentị France nke nwere ike ịpụta izi ezi maka omume ha.
Prieur na Mafart kwetara na ikpe mara ha maka igbu ọchụ ma maa ha ikpe ịga mkpọrọ afọ iri na 22 Nọvemba 1985. France yiri egwu mmachibido iwu akụ na ụba nke New Zealand na-ebupụ na European Economic Community ma ọ bụrụ na a tọhapụghị ha abụọ. Omume dị otú ahụ gaara emebi akụ na ụba New Zealand, nke dabere na mbupụ ugbo na United Kingdom.
France weputara kọmiti nyocha nke ha nke Bernard Tricot na-eduzi nke kwuputara na gọọmentị France aka ha dị ọcha na itinye aka ọ bụla na omume iyi ọha egwu, na-ekwu na ndị ọrụ ejidere, bụ ndị na-ekwenyebeghị ikpe, bụ naanị na-eledo Greenpeace. Mgbe Times na Le Monde megidere nchoputa ndị a site n'ikwu na President Mitterrand kwadoro ogbunigwe ahụ, Minista nchekwa Charles Hernu gbara arụkwaghịm na onye isi nke DGSE, Admiral Pierre Lacoste, chụrụ.
Operation Satanic bụ ọdachi mmekọrịta ọha na eze. N'ikpeazụ, Praịm Minista Laurent Fabius kwetara na bọmbụ ahụ bụ atụmatụ ndị France: na 22 Septemba 1985, ọ kpọrọ ndị nta akụkọ n'ọfịs ya ka ha gụọ nkwupụta okwu 200 nke o kwuru, sị: "Eziokwu ahụ bụ obi ọjọọ," ma kweta na e nwere ihe nzuzo; ọ gara n'ihu kwuo na "Ndị ọrụ nzuzo nke France mikpuru ụgbọ mmiri a. Ha na-eme ihe n'okpuru iwu. "
Ihe si na ya pụta
Ọtụtụ ndị mmadụ, gụnyere Praịm Minista New Zealand n'oge ahụ bụ David Lange, zoro aka na bọmbụ ahụ dị ka omume iyi ọha egwu ma ọ bụ iyi ọha egwu gọọmentị kwadoro, ebe ndị ọkà mmụta na-akọwa mwakpo ahụ dị ka ọrụ iyi ọha egwu nke gọọmentị.
Ule nuklia
E mere nnwale nuklia ọzọ nke Héro na Mururoa na 24 Ọktoba 1985 na mmepụta nke 2 kilotonnes nke TNT (8.4 ). France mere nnwale nuklia 54 ọzọ ruo mgbe nnwale nuklea gwụrụ na 1996.
Greenpeace na Rainbow Warrior
Egwuregwu uru nke Greenpeace Rainbow Warrior na Mt. Smart Stadium, Auckland, na 5 Eprel 1986 gụnyere arụmọrụ nke Herbs, Neil Young, Jackson Browne, Graham Nash, Topp Twins, Dave Dobbyn na nnọkọ Split Enz.
E weghachiri Rainbow Warrior maka nyocha forensic. A na-ewere ya dị ka ihe a na-apụghị idozi edozi ma tụba ya na Matauri Bay, nso Cavalli Islands na 12 Disemba 1987, iji rụọ ọrụ dị ka ebe a na-egwu mmiri na ebe nchekwa azụ. E wepụrụ osisi ya ma gosipụta ya na Dargaville Maritime Museum. Greenpeace nwetara ụgbọ mmiri ọhụrụ ma nye ya aha Rainbow Warrior na mbido afọ ahụ. N'abalị iri na anọ n'ọnwa Ọktoba n'afọ 2011, Greenpeace wepụtara ụgbọ mmiri ọhụrụ, nke a na-akpọkwa Rainbow Warrior, nke nwere injin eletrik. A maara ụgbọ mmiri ndị ahụ dị ka Rainbow Warrior II na Rainbow Warrion III.
Nrụzi
alt=Rainbow Warrior Memorial|thumb|Ihe Ncheta Rainbow Warrior site n'elu N'afọ 1987, mgbe nrụgide mba ụwa gasịrị, France kwụrụ Greenpeace $ 8.16m maka mmebi, nke nyeere aka ịkwụ ụgwọ ụgbọ mmiri ọzọ. Ọ kwụrụ ụgwọ maka ezinụlọ Pereira, kwụọ ụgwọ ụlọ ọrụ mkpuchi ndụ ya maka 30,000 Dutch guilders ma kwụọ ụgwọ nkwụghachi nke 650,000 francs nye nwunye Pereira, 1.5 nde francs nye ụmụ ya abụọ, na 75,000 francs nye onye ọ bụla n'ime ndị mụrụ ya.
Mmekọrịta mba ọzọ
N'ịgbaso mmebi nke ndokwa ahụ, na 1990 odeakwụkwọ ukwu nyere New Zealand NZ $ 3.5 nde ọzọ (US $ 2 nde), iji guzobe New Zealand / France Friendship Fund. Ọ bụ ezie na France rịọrọ Gọọmentị New Zealand mgbaghara n'ụzọ iwu kwadoro na 1986, n'oge nleta na Eprel 1991 Praịm Minista France Michel Rocard rịọrọ mgbaghara onwe onye. O kwuru na ọ bụ "ịgbanwe peeji na mmekọrịta ahụ ma kwuo, ọ bụrụ na anyị maara ibe anyị nke ọma, ihe a agaraghị eme". Ego ọbụbụenyi enyewo onyinye maka ọtụtụ ọrụ ebere na ebumnuche ọha na eze. N'oge nleta na 2016, Praịm Minista France Manuel Valls kwughachiri na ihe omume ahụ bụ "nnukwu njehie".
Nnyocha ndị ọzọ
N'afọ 2005, akwụkwọ akụkọ French Le Monde wepụtara akụkọ sitere na 1986 nke kwuru na Admiral Pierre Lacoste, onye isi DGSE n'oge ahụ, "n'onwe ya nwetara nkwado iji kpuo ụgbọ mmiri ahụ site n'aka onye isi ala nwụrụ anwụ François Mitterrand". N'oge na-adịghị anya mgbe mbipụta ahụ gasịrị, onye bụbu Admiral Lacoste bịara ma gbaa akwụkwọ akụkọ ajụjụ ọnụ banyere ọnọdụ ahụ, na-ekweta na ọnwụ ahụ metụtara akọ na uche ya ma na-ekwu na ebumnuche nke ọrụ ahụ abụghị igbu mmadụ. O kwetara na e nwere ìgwè atọ: ndị ọrụ ụgbọ mmiri, ndị nyocha na nhazi (ndị e kpụpụrụ nke ọma), tinyere otu ndị ikom abụọ nke mere bọmbụ ahụ.
E bipụtara mbipụta ncheta afọ iri abụọ nke akwụkwọ 1986 Eyes of Fire: The Last Voyage of the Rainbow Warrior nke onye edemede New Zealand bụ David Robie - onye nọ n'ụgbọ mmiri ahụ a tụrụ bọmbụ - na July 2005.
Ndị ọrụ France
Afọ iri abụọ mgbe bọmbụ ahụ gasịrị, Television New Zealand (TVNZ) chọrọ ịnweta ndekọ vidiyo mere na ikpe mbụ nke ndị ọrụ France abụọ ahụ kwetara na ikpe mara ha. Ihe nkiri ahụ nọgidere na-emechi kemgbe obere oge ka ikpe mpụ ahụ gasịrị. Ndị ọrụ abụọ ahụ megidere ntọhapụ nke ihe nkiri ahụ - n'agbanyeghị na ha nwere akwụkwọ abụọ e dere banyere ihe ahụ merenụ - ma wegara ikpe ahụ n'enweghị ihe ịga nke ọma na Ụlọikpe Mkpegharị Ikpe nke New Zealand na, n'ikpeazụ, Ụlọikpe Kasị Elu nke New Zealand. N'abalị asaa n'ọnwa Ọgọstụ n'afọ 2006, ndị ọka ikpe Hammond, O'Regan na Arnold jụrụ arịrịọ ndị bụbu ndị ọrụ France na TVNZ gbasaa arịrịọ ikpe ha n'otu ụbọchị ahụ.
N'afọ 2005, n'ajụjụ ọnụ ya na TVNZ, Louis-Pierre Dillais kwetara na ya so na bọmbụ ahụ.
N'afọ 2007, New Zealand Green Party katọrọ gọọmentị maka ịzụta ngwá agha site n'aka onye na-emepụta ngwá agha na Belgium FN Herstal, nke Dillais duziri ụlọ ọrụ US. N'oge ahụ, Greenpeace ka na-achụso ịnyefe Dillais maka itinye aka na omume ahụ.
N'afọ 2006, Antoine Royal kpughere na nwanne ya nwoke, Gérard Royal, kwuru na ya so na-etinye bọmbụ ahụ. Nwanne ha nwanyị bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị French Socialist Party Ségolène Royal onye na-azọ ọkwa onye isi ala nke France. Ebe ndị ọzọ gosipụtara Royal dị ka onye na-anya ụgbọ mmiri Zodiac nke na-ebu bọmbụ. Gọọmentị New Zealand kwupụtara na ọ gaghị arịrịọ maka ịnyefe ya ebe ọ bụ na e mechiri ikpe ahụ.
Na Septemba 2015, ihe omume Sunday nke TVNZ chọtara Jean-Luc Kister, otu n'ime bọmbụ abụọ ahụ. Kister, onye lara ezumike nka na DGSE n'ihe dị ka 2000, kwetara na ọ bụ onye ndu ya na mmetụta nke ibu ọrụ maka mwakpo ahụ na-egbu egbu. Ọ rụtụrụ aka na Onye isi ala France, dịka ọchịagha nke ndị agha na ndị ọrụ ọgụgụ isi nyere ọrụ ahụ. Onye nta akụkọ John Hudson, bụ onye ya na Kister nọrọ ụbọchị abụọ na France, kwuru na Kister "chọrọ ohere ikwu maka ọrụ ya na bọmbụ ahụ ... Ọ dị na akọ na uche ya ruo afọ 30. Ọ sịrị anyị, 'ndị ọrụ nzuzo na-eme ka ọ bụrụ ihe na-adịghị mma. 'Ekwula', ma ọ na-ekwu, echere m na ọ chọrọ ka a ghọta ya." Kister lere ọrụ ahụ anya dị ka “nnukwu ọdịda dị ukwuu".
Ihe ncheta Rainbow Warrior
thumb|Ihe ncheta Rainbow Warrior nke guzo na Matauri Bay E wuru ya n'etiti afọ 1988 na 1990, ihe ncheta maka Rainbow Warrior bụ nke onye na-ese ihe na New Zealand bụ Chris Booth mepụtara. E guzobere ihe ncheta ahụ na Matauri Bay na Northland, New Zealand. Ọ bụ Ngati Kura na New Zealand China Clays nyere ya iwu.
N'omenala a ma ama
Mmikpu ahụ, na nnyocha sochirinụ, bụ isiokwu nke ọtụtụ ihe nkiri, gụnyere The Rainbow Warrior Conspiracy (1988) na The Rainbow warrior (1993).
'Murder in the Pacific' bụ ihe ngosi nwere akụkụ atọ banyere mmiri ahụ, nke Chloe Campbell duziri. A na-agbasa ya na BBC2 na Machị 2023.
Egwú 1989 "Little Fighter", nke ndị Danish / American band White Lion, bụ maka mmiri ahụ. A na-ekwukwa ya na egwu 2004 "Walkampf" nke otu egwu German bụ Die Toten Hosen. N'afọ 2005, otu nnukwu ìgwè nke ndị egwu na ndị na-ese ihe na New Zealand dekọrọ mkpuchi nke Anchor Me, nke otu egwu rock nke New Zealand The Mutton Birds, iji cheta ncheta afọ 20 nke bọmbụ ahụ. Abụ ahụ rutere n'ọkwa # 3 na chaatị ndị na-alụbeghị di na New Zealand.
Religion in Nigeria
Okpukpe dị na Nigeria (mba Africa kacha nwee ọnụ ọgụgụ ndị bi na ya karịrị nde narị abụọ n'afọ 2018) dị iche iche. Iwu nke ala Nigeria nyere nnwere onwe ikpe okpukpe ma obodo a bụ ebe obibi nye ụfọdụ ndị Kristian na ndị Alakụba kacha ukwuu n’ụwa, n’out oge. Naịjirịa kewara dịka ọkara n'etiti ndị Alakụba, ndị bi na mgbago ugwu, na ndị Kristian, ndị bikarị na ndịda; Okpukpe ndi amaala, dika ndi agbụrụ nke ala Igbo na Yoruba, di na ndi pere aka. Onu ogugu ndi Kristian n’ime ndi Naijiria adighi ala n’ihi onu ogugu ala ha ma e jiri ya tunyere ndi Alakụba no na ugwu.
Imirikiti ndị Kristian ndị Naijiria bụ ndị Protestant (nke akọwara), ọ bụ ezie na ihe dị ka otu ụzọ n'ụzọ anọ bụ ndị Katọlik. Ọnụ ọgụgụ ka ukwuu nke ndị Alakụba Nigeria bụ ndị Sunni ma ọ bụ ndị ụka na-abụghị ndị ụka. Ọtụtụ ndị Sunni Alakụba bụ ndị otu òtù ụmụnna Sufi. Ọtụtụ Sufis na-agbaso usoro Qadiriyya, Tijaniyyah ma ọ bụ Mouride. Onu ogugu ndi Shia pere aka ( lee Shia na Nigeria ). Odi nkonim wɔ Ahmadiyya ne Mahdiyya mu. N'ihe banyere njikọ nke okpukpe agbụrụ dị iche iche nke Nigeria, agbụrụ ndị Hausa dị na mgbago ugwu bụkarị ndị Alakụba, agbụrụ ndị Yoruba dị n'akụkụ ọdịda anyanwụ kewara n'etiti ndị Kristian na ndị Alakụba nwere ọtụtụ ndị na-agbaso okpukpe ọdịnala, ebe ndị Igbo nke ọwụwa anyanwụ na ndị Ijaw nọ na ndịda bụkarịrị ndị otu Kristi nwere ụfọdụ ndị na-eme okpukpe ọdịnala. Ogwe dị n'etiti Nigeria nwere ọtụtụ agbụrụ dị obere na Nigeria na ha bụ ndị Kristian na Ndị Kraịst na-atụgharị, yana ndị otu okpukperechi ọdịnala nwere ndị Alakụba ole na ole.
Steeti iri na abụọ ndị Alakụba toro na mgbago ugwu etinyela iwu Sharia na usoro iwu ha na mbụ, nke butere esemokwu n'ihi ịkpa oke agbụrụ ha n'ebe ndị okpukperechi na ndị mmekọ nwoke na nwanyị nọ. Ebe ugwu Naịjirịa abụwokwa ebe ọgụ esemokwu ndị Alakụba na- aga n'ihu nke butere ọnwụ na ngagharị nke ọtụtụ iri puku mmadụ.
Nyocha Data
Ndabere na atụmatụ 2018 na World Factbook nke CIA, ọnụọgụ ndị mmadụ nwere ihe dịka 53.5% Alakụba, 45.9% Ndi Kraịst (10.6% Roman Katọlik na 35.3% Ndị Kraịst ọzọ), na 0.6% dịka ndị ọzọ. Na akụkọ 2019 nke Pew Research Center wepụtara na 2015 e mere atụmatụ na ndị Alakụba ruru 50% ebe ọnụọgụ ndị Kristian bụ 48.1%. Nzukọ Pew na akụkọ 2010 jiri akụkọ tụnyere ọtụtụ ebe. Ngụkọta ọnụ nke ndị Naijiria na 1963 chọpụtara na 47% nke ndị bi na ya bụ ndị Alakụba, 34% Ndị Kraịst, na 18% ndị ọzọ. Na 2008 Ịtụ igwe mmadu na nyocha ahuike nke ndị bekee kpọrọ (DHS) choputara 53% Alakuba, 45% Ndị Kraịst, na 2% ndi ozo; na nghoputa nke Afrobarometer nke 2008 choputara 49% Christian, 50% Muslim, na 1% ndi ozo; Nyocha nke Pew hụrụ 52% Muslim, 46% Christian, na 1% ndị ọzọ.
Alakụba
thumb| Alakụba n'oge Harmattan Nigeria nwere otu n’ime obodo kacha baa ụba nke Alakụba bi na West Africa. Na Nigeria, ihe ruru pesenti 52 nke ndị bi na ya bụ ndị Alakụba. Imirikiti ndị Alakụba bi na Naịjirịa bi na mpaghara ugwu na etiti. E webatara Islam na north na Central Nigeria na etiti afọ dị ka narị afọ nke iri na itoolu ma guzosie ike na isi obodo nke mpaghara ahụ site na narị afọ nke 16, na-agbasa n'ime ime obodo na n'akụkụ Middle Belt. Shehu Usman dan Fodio guzobere gọọmentị na Northern Nigeria dabere na Islam tupu ọbịbịa nke colonialism. Gọọmentị Briten na-achị achị wee guzobe iwu na-enweghị isi na Northern Nigeria dabere na usoro gọọmentị a. Alakụba bịakwara South- Yoruba Yoruba na-ekwu okwu n'oge ọchịchị Mansa Musa nke Mali.
Ọnụ ọgụgụ ka ukwuu nke ndị Alakụba na Nigeria bụ Sunni nke ụlọ akwụkwọ Maliki nke ikike ikpe ; Agbanyeghị, ọnụọgụ pere mpe bukwara nke Shafi madhhab. Ọtụtụ Sunni Alakụba bụ ndị òtù Sufi brotherhoods. Ọtụtụ Sufis na-agbaso usoro Qadiriyya, Tijaniyyah ma ọ bụ Mouride. Alakụba ala Nigeria abụrụla heterogenous site na mmalite nke ọtụtụ ngalaba okpukpe Alakụba. Omuma atu putara ihe bu otu ndi Izala, ndi Shia na otutu ndi otu okpukpere chi nke Alakụba nwere mmachi di ala.
Shia
Shia Alakụba nke Nigeria bụ isi dị na Sokoto State. Alakụba Shia ruru nde abụọ na nde anọ bi na Naịjirịa. Ibrahim Zakzaky kpọbatara ọtụtụ ndị Naịjirịa na Shia Islam.
Sufi
Fọdụ ndị Alakụba ala Nigeria na-ekwusi ike na ịta onwe onye ahụhụ na mysticism ma na-etolite otu dị iche iche a na-akpọ "tariqas", "Sufi iwu" ma ọ bụ "òtù ụmụnna Sufi". Ha na-ekwuwa okwu mgbe nile na-adị n'udo ma nwekwaa mmetụta ọmịiko maka Islam na-agbanwe agbanwe . Ọtụtụ Sufis na-agbaso usoro Qadiriyya, Tijaniyyah ma ọ bụ Mouride .
Ahmadiyya
Movementtù Ahmadiyya guzobere na Naịjirịa na 1916, ma bụrụ ihe ruru 3% nke ndị Alakụba. Enwere otutu ebe Ahmadiyya di na Nigeria tinyere ulo alakụba Baitur-Raheem na Ibadan weputara n’afọ 2008, ụlọ alakụba Mubarak na Abuja, nke bụ ụlọ alakụba ikpeazụ nke Ahmadiyya, wuru na narị afọ mbụ nke Ahmadiyya Caliphate. Ahmadiyya ehiwekwala akwụkwọ akụkọ kwa izu a na-akpọ "Eziokwu" nke bụ akwụkwọ akụkọ Alakụba mbụ na mba ahụ.
Quraniyoon
Ndi Kala Kato bu ndi otu ndi Nigeria tukwasiri obi. Aha ha pụtara "mmadụ nkịtị kwuru ya" na-ezo aka na ndị na-akọ akụkọ okwu Muhammad. Ndị Kalo Kato na-adabere kpam kpam na Quran ma a na-ahụ ha n'etiti obodo ndị dara ogbenye n'ofe ugwu Nigeria.
Boko Haram na Darul Islam
Alakụba na Naịjirịa ahụla ịrị elu nke mbuso agha Alakụba ọkachasị n'etiti ha, ndị Boko Haram, Maitatsine, Darul Islam n'etiti ndị ọzọ.
Ufo du mgbe ndị a amalitewo mgbe ụfọdụ iji ime ihe ike na-emezu nzube ha banyere ndị Alakụba na ndị Naijiria n'ozuzu ha.
Ebuputala ịrị elu nke mmeghari mmeghari a na ndi ihe ndoro-ndoro ochichi nke obodo na ochichi dara ogbenye na Naijiria. A hụwo ịda ogbenye dịka isi ihe na-eduga na mmụba ngwa ngwa na ndị otu nke ndị otu okpukpe dị egwu. Ọganihu nke ịrọ òtù a enwewokwa njikọ na mmụba na inye aka nke ndị na-emebiga ihe ókè n’okpukpe nke ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị maka oké ọchịchọ ọdịmma onwe ha nanị.
N'ime oge 1980s ọgbaaghara okpukpe mere na na gburugburu obodo ise nke Kano na 1980, Kaduna na 1982, Bulum-Ketu na 1982, Jimeta na 1984 na Gombe na 1985. Ọgba aghara ndị a bụ mbugharị nke ndị dara ogbenye n’ime ime obodo n’obodo mepere emepe n’oge ọkọchị. Otu okpukpe Alakụba akpọrọ ' Yan Tatsine ' nupụrụ isi n'isi ndị ọchịchị na ndị na-abụghị ndị otu. Ndị Alakụba a na- emebiga ihe ókè sitere n'aka Alhaji Mohammed Marwa Maitatsine. Ọ bụ onye nkwusa nke Cameroon nke mere ka gọọmentị kwụsị, ihe nke dugara na njide ya na Nigeria na 1975, mana ka ọ na-erule 1972 ọtụtụ mmadụ soro ya gafee ọha mmadụ, sitere na ndị isi na ụmụ akwụkwọ Koranic a na-akpọ almajiral ma ọ bụ gardawa na ndị si mba ọzọ na-enweghị ọrụ. Maitatsine na ndị na-eso ụzọ ya kewapụrụ iche na okpukperechi Ọtọdọks, na-akatọ nrụrụ aka nke ndị okpukperechi okpukpe na nke ụwa na klaasị nke ndị ọgaranya na-eri ngwa ahịa ndị ọdịda anyanwụ n'oge mmụba mmanụ ụgbọala na 1974-81 Ejikọtara ndị otu Boko Haram na ndị otu Maitatsine. Ha choro itinye iwu iwu Sharia na mba Nigeria dum.
Iso Christianityzọ Kraịst
thumb|250x250px| The National Church nke Nigeria Nigeria nwere Onu ogugu ndi Kristian n’Africa n’agbanyeghi na ndi kristo dika 48% nke onu ogugu ha. Dabere na akụkọ 2011 Pew, ihe karịrị nde 80 ndị Nigeria bụ Ndị Kraịst. N’etiti ndị otu Kristi, ihe dịka otu ụzọ n’ụzọ anọ bụ ndị Katọlik, ụzọ atọ n’ime ha bụ ndị Protestant, ihe dịka narị puku asaa na puku ise sokwa n’okpukpe Ndị Kraịst ndị ọzọ ma ole na ole n’ime ha bụ Ndị Kraịst Ọtọdọks.
Nzuko Baptist Baptist kwuru ihe ruru nde mmadu ato.
Site na 1990s rue 2000s, enwere otutu uto na uka ndi Protestant, tinyere Redeemed Christian Church of God (RCCG), Living Faith Church ( Winners 'Chapel ), Christ Apostolic Church (CAC) (Aladura Movement nke mbu na Nigeria), Deeper Christian Life Ministry, Evangelical Church Winning All ( ECWA ), Mountain of Fire and Miracles ( MFM ), Christ Embassy, Common Wealth of Zion Assembly ( COZA ), Aladura Church (churchesmụ amaala Ndị Kraịst nọ na chọọchị siri ike karịkarị na Yoruba Mpaghara ndi igbo ), na nke ulo uka ozioma n’ozuzu ha. Churcheslọ ụka ndị a agbasaala banye n'akụkụ na mpaghara ndịda nke eriri etiti. Okpukpe ndị dị ka ụbọchị nke asaa Adventist dịkwa.
E nwere ihe karịrị 300,000 Early Pentikọstal Apostolic Churches parish na Nigeria nwere ihe dị ka nde mmadụ 4.2. Dendị ụka dị otu a bụ:
E nwekwara ihe dị ka parish 380,000 New Apostolic Church na-eme ihe dịka nde ndị kwere ekwe 6.5 | Ndị Kraịst ọhụrụ Apostolic na Nigeria gụnyere: 1) Rka Redeemed, 4) Deeper Life Church, 5) Ndị Mmeri 'Minista na isi iyi ndị ọzọ. Bye na nnukwu, Protestantism ọ kachasị ndị Pentikọst, ndị Apostolic na ndị na-agbasa ozi ọma bụ ndị Kristian kachasị na Naijiria site na ngwụcha 1990 ruo ugbu a .
Uka nke Jisos Kraist nke Ndi Nsọ nke Ikpeazu (LDS) kwuputara nhiwe ozi ohuru ohuru na Owerri na Nigeria n’afọ 2016.
Okpukpe Roman Katọlik
Archdioceses nke Roman Catholic Church bụ: Abuja, Onitsha, Benin City, Calabar, Ibadan, Lagos na Owerri. O nwere ihe ruru nde mmadụ iri na itoolu na Naịjirịa n’afọ 2005. Kadịnal Francis Arinze bụ Kadịnal Roman Katọlik si Naịjirịa.
Anglịkan
Egbè ndị ụka nke Chọọchị Nigeria bụ:
Lagos, Ibadan, Ondo, Bendel, Niger, Niger Delta, Owerri, Abuja, Kaduna na Jos. Primate ya bụ Nicholas Okoh. Chọọchị Nigeria nwere ihe dịka nde mmadụ iri na asaa.
Christian nkesa
thumb| Mmụọ Nsọ e sere na enyemaka na [[Onịchạ|Onitsha]] Imirikiti ndị Kristian dị na ndịda ọwụwa anyanwụ, South-South, ndịda ọdịda anyanwụ na mpaghara Middle-belt. Ọnụ ọgụgụ na-arịwanye elu nke ọdụ ọrụ mgbasa ozi na ebe a na-ere akwụkwọ ozi, yana ụka ndị na-eje ozi na ndịda ndịda na ndị ugwu ugwu Ndị Kraịst na obodo mgbago ugwu na obodo ndị ka ukwuu, dị na mpaghara ugwu Alakụba. Iso Christianityzọ Kraịst na mpaghara Yoruba bụbu Protestant na Anglịkan, ndị ụka Pentikọstal / ndị nkwusa Protestant ugbu a, ebe ala Igbo bụ ebe mpaghara ụka kachasị ukwuu nke ụka Roman Katọlik na-enwekarị echiche nke Protestantism. Okpukpe ndị ọzọ dịkwa ọtụtụ .
Ndị Presbyterian rutere na ngwụcha narị afọ nke 17 na mpaghara Ibibio, Annang na Efik na mpaghara Niger Delta ma nwee ọrụ ọzọ na eriri etiti . Ọrụ nke bylọ ụka Presbyterian dị na Calabar site na Scotland nke ndị ozi ala ọzọ dịka Rev Hope M. Waddell, ndị rutere na Calabar 10 Eprel 1846, na narị afọ nke 19 na nke Mary Slessor nke Calabar bụ ihe atụ. E kwere ka obere ndị ozi ala ọzọ bido, n'ozuzu na 1920s, mgbe elere belt nke dị n'etiti anya. Okpukpe ọ bụla guzobere netwọk ime obodo site n'inye ụlọ akwụkwọ na ụlọ ọrụ ahụike. Ọtụtụ n'ime ụlọ ọrụ ndị a nọgidere na 1990, n'agbanyeghị na n'ọtụtụ ọnọdụ, gọọmentị gọọmentị weghaara ụlọ akwụkwọ iji hazie usoro ọmụmụ na ụmụ amaala ndị nkuzi. .
Ndị Pentikọst bịara ọtụtụ dị ka ụmụ amaala na-arụ ọrụ na oge nnwere onwe, na 1980s, Evangelical na Apostolic Pentikọstal na-agbasa ngwa ngwa n'akụkụ ndịda ọdịda anyanwụ na etiti belt, na-enwe nnukwu ihe ịga nke ọma ruo ugbu a Roman Katọlik na ndị Protestant obodo ndịda. . E nwekwara ụlọ nkewa, ma ọ bụ ụka Africa, ndị jikọtara akara ọdịnala Ndị Kraịst na akara amaala. Otu n'ime ha bụ ngagharị Aladura (ekpere) na-agbasa ngwa ngwa na ala Yoruba ma banye na mpaghara beliti ndị na-abụghị ndi Alakuba
Ewezuga Benin na Warri, bụ ndị ndị Pọchugiiz matara na Kristian oge mbido narị afọ nke 15, ọtụtụ ndị ozi ala ọzọ rutere n'oké osimiri na narị afọ nke 19. Dị ka ọ dị na mpaghara ndị ọzọ dị na kọntinent Africa, ndị Roman Katọlik na ndị Anglịkan nwere ike iguzobe mpaghara ọchịchị na mpaghara ndịda Nigeria. Mgbe a lụchara Agha Worldwa nke Mbụ, obere chọọchị ndị dị ka Chọọchị nke threnmụnna (dị ka Ekklesiyar Yan'uwa a Nigeria ), ndị Seventh-Day Adventist na ndị ọzọ rụrụ ọrụ n’etiti mba ndị ọzọ, na-anwa ịghara ịsọ mpi. Ọ bụ ezie na ndị a ma ama amachaghị, ụka ndị Africa na Amerịka banyere na mpaghara ndị ozi ala ọzọ na narị afọ nke 19 wee mepụta kọntaktị na Nigeria nke dabara nke ọma n'oge ọchịchị. Ọzọkwa, n’oge a, Ndịàmà Jehova malitere ọrụ ozi ala ọzọ ha na Nigeria ma gbasaa n’oge na-adịghị anya n’obodo ahụ
Ọpụpụ nke ụka okpukpe Europe
Site na nnwere onwe ndọrọ ndọrọ ọchịchị, ndị ụkọchukwu Africa nwere ma ụka Roman Katọlik ma nke Protestant. Ememe na ụdị ofufe bụ nke obodo nke ndị ozi ala ọzọ mbụ. Ka ọ na-erule afọ 1980, a na-ewebata egwu Africa na ọbụna ịgba egwu nwayọ n'ime ụka ụka ndị metụtara ọdịda anyanwụ, n'agbanyeghị agbanyeghị iji dabaa n'ememe sitere na Euro-America. Ndị Kraịst ndịda bi na mgbago ugwu, ọkachasị na obodo ndị ka buo ibu, nwere ọgbakọ na ụka hibere n'oge 1920.
Ọbụna obodo ndị pere mpe (mmadụ 20,000 ma ọ bụ karịa) nke nwere mpaghara ndịda nwere ugwu nwere ụka ụka dị iche iche, ọkachasị na eriri etiti, ebe okpukpe abụọ a ma ama nwere ụkwụ siri ike. Ọpụpụ ndị Igbo site na north na ngwụcha afọ 1960 hapụrụ ọgbakọ ụka Roman Katọlik nke anaghị eme nke ọma. Site na 1980s ndị na-eso ụzọ abanyela na ọnụ ọgụgụ ka ukwuu, a rụwokwa ọtụtụ chọọchị ọhụrụ. Eke etiti na ọdịda anyanwụ na ọdịda anyanwụ Naịjirịa bụ njide nke ndị Protestant (Pentikọstal, Oziọma na ụmụ amaala nke ụka ụka Ndị Kraịst).
Njikọ na omume ọdịnala
Aladura, dị ka ọtụtụ ụka ndị ọzọ na-ekewapụ, na-ekwusi ike ọgwụgwọ na mmezu nke ebumnuche ndụ maka onwe ya na ezinụlọ ya. Nkwenkwe Africa na ịgba afa na amoosu bụ ikike ọjọọ nke a na-anakwere nchebe megide; ememe okpukpe na-ekpo ọkụ ma nwee mmụọ, na-emesi ike itinye aka onwe onye na ịnakwere mmụọ. Nkà mmụta okpukpe bụ nke Akwụkwọ Nsọ, mana ụfọdụ ịkwụ ụgwọ na-agbakwunye usoro ndị a na-akwụ ụgwọ na ụfọdụ na-anabata ịlụ nwanyị.
Otu ndi mmadu na okpukpe
Isi ọgbakọ nke nnukwu ụka Anglịkan na Roman Katọlik na-anọchite anya ezinụlọ ndị ama ama nke mpaghara ha, ọ bụ ezie na ụka ọ bụla nwere ndị otu si n'ogo niile na ọtụtụ ụlọ ụka dị ala. Ka o sina dị, agbamakwụkwọ na katidral Anglican dị na Lagos na-abụkarị nzukọ ndị isi nke mba ahụ dum, ọkachasị nke Lagos na Yorubaland. Ezinụlọ dị otú a nwere njikọ na chọọchị ha laghachi na narị afọ nke 19 ma ọ nweghị mmasị na chọọchị ndị ahụ . Majorlọ isi obodo ukwu niile, mahadum nile, na isi obodo ọhụrụ nke Abuja nwere mpaghara maka ndị okpukperechi bụ isi iji wuo ụka na alakụba na ebe a ga-eli ozu.
Nkwenkwe ọdịnala
N'akụkụ nke otu okpukperechi nke okpukpe bu usoro nkwenkwe omenala nke na-emegideghi iwu obodo nke na-achịkwakwa ụkpụrụ omume na ụkpụrụ omume n'etiti ọtụtụ mmadụ.
Omenala okpukpe dị n'etiti ndị Yoruba
áká_ịkẹngạ|thumb|300x300px| Templelọ nsọ nke Ọṣun na [[Osogbo|Oṣogbo, Nigeria.]] N'ime obodo na steeti Yoruba na ndị agbataobi ya, ụzọ ndụ echekwabara na-egosipụta nkà mmụta okpukpe nke jikọtara nkwenkwe obodo na gọọmentị etiti na ọbụbụeze ya na agbata obi ma ọ bụ obodo site na eze, eze. Oche nke eze ( oba ) bụ maka ọrụ dịrị ndị ọ na-achị, dịka nkwenye nke izi ezi nke ọchịchị oba (eze) na ndị ọ na-achị. .
Omume
Na mgbakwunye na ịh ụ nnweta, yana ọmụmụ ọ na - aga n’ihu, ma ala ma ndị mmadụ, carnival nke oge na - eme ihe ngosi maka “njem” nke na - enye aka na arụpụta mpaghara. Ka ọ dị ugbu a, omume ndị ahụ abụghị otu; ha nwere ụfọdụ myirịta na iche. Omume a na-eme na ememme ọdịnala enyere mmadụ dabere n'ụdị chi ma ọ bụ chi nwanyị ndị a ga-efe ofufe. Ọ bụ ezie na carnival tradi na-adọtakarị ndị njem nleta, ndị na-achọ ihe ọchị, na ndị obodo, ọ dịkwa mma iburu n'uche na enwere ụfọdụ omume amachibidoro nke na-egbochi ndị mmadụ ịme ufodu ihe na-adịghị mma, ikekwe tupu na n'oge oriri a."'Otu n'izu jiri nwayọ nwayọ wee gbasaa iji mee ka ndị ọhụụ ọhụụ, ọ ga-abụrịrị nke doro anya na ha ga-anọgide na-ekwupụta ọdịbendị ọdịiche ha n'ụzọ okike na ụzọ ọgụgụ isi.'"
Okpukpe ndị ọzọ
Mgbe ọnụnọ dịpụrụ adịpụ na ngwụsị afọ ndị 1920, okwukwe Baháʼí na Naịjirịa na-amalite site na ịsụ ụzọ Baháʼí na- abịa na Sub-Sahara West Africa na 1950s na-agbaso mbọ nke Enoch Olinga bụ onye metụtara uto nke okpukperechi na Nigeria n'ụzọ na-apụtaghị ìhè.. N'isochi uto n'ofe odida anyanwu Africa, a hoputara Mgbakọ Mba Ime Mmụọ nke Dika obodo di otutu n’ofe obodo ma di iche na ntinye aka ya hoputara Mgbakọ nke ime mmuo nke ya n’afo 1979 na Operation World  na-eme atụmatụ 1000 Bahá'ís ke 2001 ezie na Association of Religion Data Archives (ịdabere ukwuu n'ime na ndị World Christian Encyclopedia ) na-eme atụmatụ ụfọdụ 34.000 Bahá'ís ke 2005.
Okpukpe Hindu
Okpukpe Hindu gbasaruru Nigeria nke kachasị site na mbata nke ndị Hindu si India na nke ndị ozi ala ọzọ nke Hare Krishna. Ọtụtụ ndị Naịjirịa agbanweela n'okpukpe Hindu ọkachasị n'ihi mbọ nke ndị mgbasa ozi ISKCON. ISKCON emepeela Vedic Welfare Complex na Apapa.
Gụnyere ndi Nigeria sitere na India na ndi NRI nwere ndi Hindu 250,000 na Nigeria. Ọtụtụ n’ime ha bi na Legọs, onye bụbu isi obodo Naịjirịa.
Chrislam
Chrislam bụ ngwakọta nke Iso Christianityzọ Kraịst na Islam nke na-eme omume sitere na Akwụkwọ Nsọ na ọrụ. O nwere olile anya ịkwụsị esemokwu okpukpe n’etiti ndị Nigeria.
Naijiria abụrụla ebe Africa maka Grail Movement, nke sitere n’ọrụ Abd-ru-shin, nke kachasị mkpa In the Light of Truth: The Grail Message.
Gratù Grail abụghị nzukọ dị na usoro iwu kwadoro, mana okwu mkpokọta maka ụdị mbọ niile ịgbasa ihe ọmụma nke Ozi Grail na iji ya mee ihe n'akụkụ niile nke ndụ.
Montana
thumb|200px|right
Religion in Nigeria
Reformed Ogboni Fraternity
Otu òtù nke na-etinye ntụnye na insignia sitere na Ogboni mbụ, dabere na usoro ochie, usages na omenala. Guzobe na 1914 site na Ven. Archdeacon TAJ Ogunbiyi . Ndi otu ghere oghe nye ndi toro eto nabatara isonye n’ekpere arusi na Chineke. Isi òtù a dị na Lagos, Nigeria. Na 1996 o nwere ihe ruru 710 conclaves / Lodges or Iledi na Nigeria na ofesi. A na-atụle irreligion na Nigeria na-erughị otu pasent nke ndị bi na ya. Dị ka ọ dị n'ọtụtụ akụkụ Africa, enwere nnukwu ihere na enweghị ekweghị na Chineke.
Montana
Montana bu otu state no n'ime ala ndi United States of Amerika.
Religion in Nigeria
Reformed Ogboni Fraternity
Nnyocha e mere na 2010 site na Pew Research Center gosiri na 51% nke ndị Alakụba Nigeria kwenyere na ọnwụ ọnwụ maka ịhapụ Islam. N’akụkụ ụfọdụ nke Naịjirịa, e nwere ọbụna iwu megidere nkwulu.
N’afọ 2017 ndị otu Humanist Association nke Naịjirịa nwetara nnabata gọọmenti mgbe afọ 17 lụrụ ọgụ. Ihe sochiri nke a bụ nkwado nke ndị Atheist Society of Nigeria, Northern Nigerian Humanist Association na Nigerian Secular Society.
A na-ewere ya dị ka onye nwere nsọpụrụ iji okwu a bụ 'onye na-eche echiche n'efu' mgbe ọ na-ekwu maka ekweghị na Chineke. Maatụ: you bụ onye Kristian, onye Alakụba, ma ọ bụ onye ‘nweere onwe ya’?
Esemokwu dị n'etiti okpukpe
Ihe omume ụfọdụ nke ndị otu a emeela n'oge na-adịbeghị anya kpatara ọnwụ nke ndụ na ihe onwunwe ka ha na-agabiga ibibi ụlọ ọrụ gọọmentị nke ha na-ahụ dị ka ihe nketa ma ọ bụ oyiri nke ọdịbendị ọdịda anyanwụ na obodo ha dị iche iche. Mgbasa ozi okpukpe ndị a ahụla mmụba egbe na-ada n'etiti ndị otu a na ndị ọrụ nchekwa na ọnwụ nke ndị akaebe gbara n'akụkụ abụọ. Agbanyeghi na esemokwu dị n’etiti ndị otu Kristi na ndị Alakụba adịkarịghị, esemokwu dapụtara n’etiti otu abụọ a ka otu ọbụla gbanwere. Esemokwu dị na Ọktoba 1982 mgbe ndị ụka Alakụba ji ịnụ ọkụ n'obi na Kano nwee ike ịmanye ikike ha iji gbochie Churchlọ Nzukọ Anglican ịgbasa ogo ya na ike ya n'ihi na ha hụrụ ya dịka ihe iyi egwu na alakụba dị nso, n'agbanyeghị na thoughlọ Nzukọ Anglican nọrọ ebe ahụ afọ iri anọ tupu e wuo ụlọ alakụba.
Ọzọkwa, e nwere otu ụmụ akwụkwọ abụọ nọ na Naịjirịa batara n'asọmpi, Mmekọrịta Ndị Mmụta Ndị Kraịst na Ndị Mmụta Mmụta Alakụba. N'otu oge enwere mkpọsa mgbasa ozi nke ndị FCS haziri wee weta ajụjụ banyere ihe kpatara otu ịrọ òtù ga-eji na-achịkwa ogige agụmakwụkwọ agụmakwụkwọ Kafanchan. Esemokwu a dị ngwa rue ụmụ akwụkwọ Alakụba haziri ngagharị iwe na gburugburu obodo nke mechara ụfọdụ Ndị Kraịst na-aza site n'ịkụ ụlọ alakụba na kọleji. Na Machị, ndị otu Kristi na kọleji gburu ihe dịka ndị Alakụba 9-12 ma gbaa ọtụtụ alakụba ọkụ ka ihu igwe ụjọ bidoro.
Nrigbu nke ndi oru mgbasa ozi na-agbasa echiche nke esemokwu ahụ, si otú a na-agbanwe ikike ọ bụla karịa. Mgbasa ozi dị iche iche na-enweghị mmasị n'akụkụ ọ bụla n'ihi ya ebe ebe dị ka ụlọ ọrụ redio gọọmentị etiti tụlere echiche nke ịgbachitere Islam n'oge a dị mkpirikpi nke ụjọ mana ọ naghị ekwupụta ọnwụ na mmebi nke ndị Alakụba kpatara, na-eme ka ọnụ ọgụgụ ndị Alakụba na-akpali. N'otu aka ahụ, akwụkwọ akụkọ Ndị Kraịst ekwupụtaghị mmebi na ọnwụ Ndị Kraịst kpatara kama ha lekwasịrị anya na ụjọ Alakụba. Ndị ọzọ na-eduga òtù okpukpe ndị a na-eji mgbasa ozi agbasa ozi nke jiri nwayọọ nwayọọ bụrụ onye na-anaghị anabata okpukpe ndị ọzọ.
Ntughari
Òtù:Category:Okpukpe nke Alaeze ukwu Britain Òtù:Category:Okpukpe na Naịjịrịa Òtù:Category:Isiokwu nwere Edemede
Anna M. Louw
Anna M. Louw (Decemba 31, afo 1913). – 12 June afo 2003) bụ onye odee South Afrika. A mụrụ ya na Calvinia na nke a na-akpọ "Nagmaalhuis" (Ụlọ Sọnde, maka ezinụlọ na-apụ apụ na-aga ụka). Nna ya bụ onye ọrụ ugbo na nso Calvinia n'ugbo Soetwater na nne ya bụ onye nkuzi na ụlọ akwụkwọ ugbo na distrikti.
Louw na-ekerịta njikọ ezinụlọ na ndị edemede South Afrika NP van Wyk Louw, WEG Louw, George Louw, Peter Louw, Rona Rupert, Charles Fryer, Willem Steenkamp, Johnita le Roux, Nico Louw na Pieter Strauss.
Ọmụmụ akwụkwọ mahadum ya gụnyere Bekee, Afrikaans, Dutch, German, French psychology and Ethics na Mahadum Stellenbosch na akwụkwọ gụsịrị akwụkwọ na mahadum Cape Town.
Louw lụrụ ugboro abụọ. Ụmụ ya Wendy, Nicholas na Elizabeth mụrụ n'oge alụmdi na nwunye ya na Lewis Hurst na ejima Christina na Editha mụrụ n'oge alụmdi na nwunye ya na Gerhard Bassel.
Na afo 1975 Anna nabatara nhọpụta ya dị ka onye so na kọmitii Cape nke Council on Publications mana mgbe mmachibidoro akwụkwọ akụkọ Etienne Leroux Magersfontein, o Magersfontein! na afo 1977, ọ gbara arụkwaghịm dị ka onye otu n'ihi na ọ na-ewute ya maka enweghị ike ịkwụsị mmachibido nke mbipụta ahụ.
Na mkparịta ụka ya na Gary Bowes Taylor na akwụkwọ akụkọ The Star (6 Disemba afo 1977) o kwuru, sị: "Anyị nwere ọrụ ole na ole nke ụkpụrụ dị elu n'ezie nke na ọ na-agbaji obi mmadụ mgbe otu n'ime ha kwụsịrị ikesa. Ndị nduzi ahụ nọnyeere anyị ụzọ niile iji nweta Magersfontein. Mgbe ahụ mkpesa sitere n'aka ndị Minista, ndị, na-ekpe ikpe site na ihe atụ nke ihe ọgụgụ ha dị ka e nyere ndị nta akụkọ, na-agụ nanị akwụkwọ akụkọ Afrikaans na-amaghị ama na obere, ịhụnanya ntorobịa, akụkọ ifo kachasị. Magersfontein bụ akwụkwọ mechiri emechi, ọ naghị adị mfe ịnweta ya, ọ dịghị mfe ịghọta ihe Leroux nwere ikwu. Ọ na-aga n'ihu n'ọkwa ihe atụ, satric, nke nju. (…) Ndịrịta iche echiche n'akwụkwọ ga-ebilite, ka ọ na-adịkwa mkpa ka ndị ọkachamara na-ekpebi ihe ndị metụtara edemede. Kedu ihe ị na-eme na obodo a na-akpọ onye kwuo uche ya? Ọ bụ iwu arụpụtara nke ọma, ekwesịrị ka edegharịa ya kpamkpam. Ọ naghị arụ ọrụ ugbu a - enwere ike dị ukwuu n'aka ụfọdụ ndị mmadụ."
Ọ gbakwara arụkwaghịm n'afọ 1982 na ngalaba ndị ọkachamara na-ede akwụkwọ nke Directorate of Publications.
Rob van der Veer tụgharịrị Kroniek van Perdepoort gaa na Dutch.
Anna M. Louw nwụrụ na 12 Juun afo 2003 n'ụlọ ya na Rondebosch, Cape Town.
Ihe nrite
Ọ meriri Olive Schreiner Prize na afo 1964 na Hertzog Prize maka Kroniek van Perdepoort na afo 1975. Natakwara ihe nrite Scheepers maka akwụkwọ ntorobịa 1968, WA Hofmeyr Prize 1971, CNA Prize 1975 na ọzọ WA Hofmeyr Prize na afo 1977.
Njikọ mpụga
Òtù:Pages with unreviewed translations
Ngambo Musole
Ng'ambo Petronella Musole (amụrụ na 26 na onwa nke isii, na afo 1998) bụ onye Zambia na-agba bọọlụ nke na-agba dịka onye na-edebe goolu maka ZESCO United FC na ndị otu ụmụ nwanyị Zambia.
Angelina Teny
A mụrụ Angelina Jany Teny na 1953 na South Sudan, Unity State.Ọ bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị South Sudan bụ onye bụ minista na-ahụ maka ike na igwupụta ihe n'ala na Gọọmentị nke National Unity nke dị na Khartoum n'etiti afọ 2005 na 2010. Ọ gbara ọsọ maka ntuli aka dị ka gọvanọ nke Unity State n'ọnwa Eprel afọ 2010 mana e meriri ya na ntuli aka nke o kwuru na ọ bụ nke aghụghọ. A họpụtara ya ka ọ bụrụ Mịnịsta na-ahụ maka nchekwa nke South Sudan na Machị 2020.
Ngambo Musole
Ọrụ klọb
Musole agbaala bọọlụ maka Chiparamba Breakthrough na ZESCO United FC na Zambia.
Angelina Teny
Ihe ndị mere n'oge gara aga
Angelina Teny gụrụ akwụkwọ na Great Britain ma na-asụ Bekee na Arabic nke ọma. Angelina Teny bụ otu n'ime ụmụ nwanyị ndọrọ ndọrọ ọchịchị a ma ama na South Sudan. N'ọnwa Nọvemba afọ 2003, Angelina Teny kwadoro nzukọ nke ụmụ nwanyị South Sudan na "Ụlọ Mba" nke emere na Lokichokio echiche e mere iji kwalite udo na ịdị n'otu mba site n'ịmata ọdịiche dị iche iche.
Ngambo Musole
Ọrụ mba ụwa
Musole nọchitere anya Zambia na 2014 FIFA U-17 Women's World Cup. O meriri n'ọkwa dị elu na 28 Nọvemba 2020 na mmeri enyi na enyi megide Chile.
Angelina Teny
Minista na-ahụ maka ike na igwupụta ihe n'ala
Agha Obodo nke Abụọ nke Sudan kwụsịrị na Jenụwarị 2005 site na nguzobe nke Gọọmentị South Sudan (GOSS) na-achị onwe ya na dị ka usoro akọwapụtara iji gaa na ntuli aka maka nnwere onwe zuru oke. Angelina Teny bụ minista steeti nke Energy na Mining na Gọọmentị nke National Unity nke dị na Khartoum n'etiti afọ 2005 na 2010. Na nnọkọ Nọvemba 2006 banyere Mmanụ na Ọdịnihu nke Sudan, nke e mere na Juba, o kwuru na enwere nnukwu esemokwu banyere Ministry of Energy and Mining mgbe a na-eguzobe Gọọmentị nke National Unity. E mepụtara ụlọ ọrụ mmanụ n'oge agha obodo dị ka ụzọ isi kwado agha ahụ na nnukwu ego mmadụ na nchegbu ndị agha kwuru usoro ụlọ ọrụ ahụ. Ugbu a, gọọmentị na-agba mbọ ịhazi National Petroleum Commission (NPC) mana SPLM nwere obi ike na usoro ahụ.
Ngambo Musole
Njikọ mpụga
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Angelina Teny
Minista na-ahụ maka ike na igwupụta ihe n'ala
O kwuru na "Sudan nwere ohere ugbu a ịzụlite ngalaba mmanụ iji kwado udo iji hụ na ịdị n'otu dị mma iji hụ na ndị merụrụ ahụ n'oge agha na-edozi ma were ọnọdụ anyị n'ụwa nke oge a ebe a na-emepụta mmanụ na ọrụ ọha na eze. Ugbu a bụ oge dị ka mba iji jikọta ọhụụ na atụmatụ maka njikwa kwesịrị ekwesị nke ihe onwunwe a. " O kwuru na a ga-enyocha nkwekọrịta, kwụọ ndị obodo ụgwọ ma kwụọ nsogbu gburugburu ebe obibi.
Mgbasawanye nke mmepụta mmanụ n'ebe ndịda n'ime nnukwu ala mmiri Sudd echedoro n'okpuru Nkwekọrịta Ramsar nke mba ụwa, welitere nnukwu ihe ịma aka.
N'ajụjụ ọnụ 2007 o kwuru na ụlọ ọrụ Greater Nile Production Company nke China na-eduzi nyere ya ozi ya. Ozi ahụ enweghị ụzọ ọ ga-esi nyochaa izi ezi.
O kwuru, sị: "Anyị nwere kọmitii na-agbakọ ego mmanụ ma kwa ọnwa, anyị na-elepụta ọnụ ọgụgụ mmepụta na ọnụ ọgụgụ ahịa, ma na-arụ ọrụ ọnụ ọgụgụ maka onye na-ewere ihe, ugbu a, ọnụ ọgụgụ ndị ahụ dabere na mmepụta wee kesaa n'etiti North na South. Enweghị ntụkwasị obi dị ukwuu nke mere na ị na-anụ mkpesa sitere na South Sudan banyere ego ha na-enweta. N'ọnwa Ọktoba afọ 2007 o kwuru na "GOSS [Government of Southern Sudan] ejighị n'aka banyere ọnụ ọgụgụ mmepụta mmanụ nke gọọmentị etiti wepụtara ma na-eche na oke ya abụghị nke ziri ezi. E nyeghị GOSS nnọchiteanya ọ bụla na usoro atụmatụ nke mmepụta mmanụ na ahịa mba ofesi.
Nhọrọ Eprel 2010
Na ntuli aka Eprel 2010 Angelina Teny hapụrụ pati ya, Sudan People's Liberation Movement, wee gbaa ọsọ dị ka onye na-azọ ọkwa Gọvanọ nke Unity State. Onye isi ya bụ gọvanọ nọ n'ọkwa bụ Taban Deng Gai. Akụkọ ndị mbụ gosiri na ọ na-ebute ụzọ karịa ndị ọzọ isii na-asọmpi.
Ọrụ ya mgbe e mesịrị
Gọvanọ Unity State Taban Deng mechara boo Teny na Onye isi oche SPLM-DC Lam Akol ebubo na ha na-akwado Colonel Galwak Gai, onye duziri nnupụisi megide ndị agha SPLM mgbe ntuli aka gasịrị. Edward Lino, onye otu ndị isi SPLM, boro ya ebubo na ọ na-akwado nnupụisi na Unity State. Na nzaghachi, Angelina Teny kwuru na ọ na-etinye akwụkwọ megide Edward Lino. E kwuru na Teny kwere nkwa ịhọpụta Gai dị ka onye kọmishọna mpaghara ma ọ bụrụ na ọ merie ntuli aka ahụ, ọ nupụkwara isi mgbe ọ na-enwetaghị ọkwa a.
A họpụtara Angelina Teny ka ọ bụrụ onye ndụmọdụ na okwu mmanụ ala na South Sudan Energy and Mines Ministry, ọ bụkwa onye ndú nke mkparịta ụka ya na gọọmentị Khartoum banyere nwe na njikwa akụ mmanụ. Mgbe ọ na-aga nzukọ ike na Ghana na Septemba 2011 ọ kwuru maka ọnọdụ ụlọ ọrụ mmanụ na South Sudan mgbe ọnwa abụọ nke nnwere onwe zuru oke gasịrị. O kwuru na njikwa mmanụ bụ n'ụzọ dị ukwuu ọ bụ ezie na ọ bụghị kpamkpam na-achịkwa site na Sudan, South Sudan na-achịkwu ọtụtụ n'ime mmanụ ya. Ubi ndị ahụ na-emepụta ihe nwere mmepụta nke ihe dị ka barel 300,000 kwa ụbọchị.
Angelina Teny kwuru na gọọmentị emeela atụmatụ nke mmemme afọ 3 iji mepụta akụrụngwa. Nke a gụnyere iwu ụlọ nrụpụta mmanụ iji gboo mkpa ụlọ. Iwu ọhụrụ iji chịkwaa ụlọ ọrụ ahụ fọrọ nke nta ka ọ dị njikere ibipụta ya. South Sudan chọrọ isi obodo ngwa ngwa iji mezuo Millennium Development Goals na iwu okporo ụzọ na paịpụ. O kwuru na ụlọ ọrụ mmanụ na-agwa gọọmentị okwu nke na-enyocha nkwekọrịta ndị dị ugbu a. A chọrọ ozi ndị ọzọ ka Juba nwee ike nyochaa ebe nchekwa.
Ndụ onwe onye
Ọ bụ nwunye Riek Machar, osote onye isi ala mbụ nke South Sudan. Ha nwere ụmụ anọ. N'abalị iri na asatọ n'ọnwa Mee afọ 2020, a chọpụtara na Teny na di ya nwere COVID-19. mgbe ha gosipụtara ihe ịrịba ama na mgbaàmà.
Ebensidee
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ Òtù:Pages with unreviewed translations
Potiskum
thumb|Potiskum Potiskum bụ  mpaghara ọchịchị ime obodo na steeti Yobe, Naịjirịa, n'okporo ụzọ A3 dị11.71667°N, 11.06667°W <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css">.
Ọ nwere mpaghara nke akụkụ anọ kilomita narị ise na iri ise na itoolu (sq mi narị abụọ na iri na isii) na ọnụ ọgụgụ ndị mmadụ puku narị abụọ, puku abụọ na narị asatọ na iri asaa na isii na ọnụọgụgụ ndị mmadụ nke afọ 2006. Koodu nzipu ozi nke ebe a bu narị isii na iri atọ na otu.
Potiskum bụ isi ebe obibi nke ndị Ngizim, Kare-kare na ndị Bolewa. Onye Emir nke Potiskum ugbu a, Mai Umar Ibn Wuriwa Bauya, ka enyere nsọpụrụ mba dịka onye ọrụ nke ịtụ nke Niger (OON) site n'aka onye isi ala gara aga bụ onye isi ala na onye isi ndị isi nke ndị agha nke Naịjirịa Olusegun Obasanjo GCFR n'afọ 2004.
Potiskum kemgbe na-eme nke ọma n'ahia hegemony na Yobe State n'ihi na nke usoro ọnọdụ ya dị ka etiti nke azụmahịa, mmụta, ime mmụọ na mmaliteghachi omenala. Ndị mmadụ si na-agbata Borno, Jigawa, Kano, Bauchi na Gombe Steeti, na ọtụtụ ndị ọzọ si Niger, Chad, Cameroon, Benin na Central African Republic nwere oke na 'nnukwu ahịa ehi na mpaghara Sub Sahara Africa ,' nke dị na Potiskum. Ma nwee otu n'ime nnukwu ụlọ ọrụ mgbazi na Naịjirịa.
Ahia ehi Potiskum
Potiskum bu obodo kachasi ukwuu na Yobe Steeti nwere azụmahịa na -aga n'ihu na mpaghara a. Ọ nwere otu n'ime nnukwu ahịa ehi na Afrịka na nke kasị ukwuu na ọdịda anyanwụ Afrịka. Ọtụtụ n'ime ehi ndị a ka a na ebuba na mpaghara ndị ọzọ nke mba Naịjirịa.
Ahịa ọka Potiskum
N'ebe dị nso n'ahịa ehi ka Potiskum na-ere ahịa ọka /millet. E mere atụmatụ n'afọ 2008 ire akpa ọka narị ise n'ụbọchị ahịa. Ahịa millet bụ nke kachasị na mpaghara ugwu ọwụwa anyanwụ Naịjirịa. A na-ebufe ọtụtụ ngwaahịa n'akụkụ ndị ọzọ nke mba ahụ na mba ndị agbata obi.
Ọdụ ụgbọelu Potiskum
Ọdụ ụgbọelu Potiskum dị na GRA nke obodo site na ọdịda anyanwụ nke obodo ahụ n'okporo ụzọ Kano. Ụlo ọrụ Nigerian Airspace Management Agency (NAMA) dị n'ubi, nke kwesiri ị na-ahụ maka ịnyefe ozi ụgbọelu na ụgbọ elu na-efe efe n'elu ụgbọelu, anaghị arụ ọrụ zuru oke dịka akụrụngwa Omni-Directional Range arụnyere na ya enweghị ngwa ọrụ kọmputa iji nyere ndị ọrụ aka ịhụ ka ụgbọ elu na-efegharị na Potiskum. Ọdụ ụgbọ elu ahụ malitere n'oge nsogbu mgbawa maka Africa site n'aka ndị ọchịchị obodo n'ihi na Potiskum bụ obodo na-agbasapụ na mgbago ugwu nke ndị Germany jikọtara tupu oge United Kingdom ewere ọnọdụ. Ebumnuche nke ịrụ ọdụ ụgbọ elu a bụ ime kaọpụpụ na mbata ndị ọcha na  Potiskum dị mfe n'ihi na obodo ahụ bụkwa ụzọ mbata nke obodo ndị ọzọ dị nso na mgbago ugwu ahụ, bụ nke mepere azụmaahịa na ọrụ azụmahịa ndị ọzọ metụtara mpaghara ahụ.
Mwakpo ndị Boko Haram
N’ọnwa Julaị afọ 2009, ndị otu Boko Haram gbara ụlọ ọrụ ndị uwe ojii ọkụ n’oge ọgbaghara ha.
Mwakpo emere na May 2012 gburugburu ahịa ehi gburu ihe karịrị mmadụ iri atọ na anọ, mana ọ pụtara na ọ bụ mwakpo ndị omekome na-achọ ịbọ ọbọ, na ọbụghị ndị Boko Haram.
N'abalị iri abụọ na ise nke ọnwa Disemba afọ 2012, a gbara egbe ọtụtụ ugboro n'ụlọ ụka.
N'abalị atọ nke ọnwa Nọvemba afọ2014, ọ dịkarịa ala mmadụ iri atọ nwụrụ na ogbunigwe igbu onwe otu onye na ndị otu okpukpe Alakụba Shia na ụlọ akwụkwọ Alakụba Faydia. Gọvanọ Yobe steeti Ibrahim Gaidam kwere ndị otu Islamic Movement in Nigeria (ISMN) nkwa na ya ga-achọ nyocha zuru ezu banyere ebubo na egbe agbara ndị otu ha site n'aka ndị agha ebugara n'ebe emere mwakpo a.
N'abalị isii nke ọnwa Nọvemba afọ 2014, ụmụ nwoke iri na isii ndị ndị agha Naịjirịa nwụchiri "ka ahụrụ ozu ha site na mgbọ egbe ka awa gasịrị." (Uzo ozo tinye onu ogugu na iri na asatọ. )
N'abalị iri nke ọnwa Nọvemba afọ 2014 ma ọ dịkarịa ala ụmụ nwoke iri anọ na isii ka e gburu ma iri asaa na itoolu merụrụ ahụ, site na onye ogbunigwe igbu onwe ya n'oge nzukọ ụmụ akwụkwọ na na ụlọakwụkwọ sayensị sekọndịrị nke Gọọmentị. "