cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bates Cosse
Ihe ngwọta
Cosse mepụtara ihe ngwọta pụrụ iche dị ka 'Sunny Golden World of B&H' Radio music hit show maka British American Tobacco (BAT) na mgbakwunye na 'Star Wheel of Fortune' na 'Looking Good with Amstel Malta' ma maka Nigerian Breweries Plc (ụlọ ọrụ Heineken mba ụwa) Ụlọ ọrụ ahụ nyekwara aka n'ime ka Star Lager na Benson & Hedges bụrụ akara mbụ na ahịa ha, site na atụmatụ ahịa pụrụ iche.
Cosse malitere nkwurịta okwu Through-the-line (TTL) na akaụntụ Benson & Hedges na afọ 2000 wee sonye na netwọk Bates Worldwide na afọ 2001.
Ọ ghọọ kwara ụlọ ọrụ mpaghara mbụ na-abụghị ebe ahụ nyere ohere ịmepụta echiche okike maka ma B & H na akaụntụ ụlọ ọrụ BAT.
N'afọ 2003, mgbe a na-agbaso mkpọsa mgbasa ozi squib, Cosse meriri Globacom Advertising pitch, akaụntụ nke ụlọ ọrụ ahụ mechara gbaa arụkwaghịm mgbe afọ ole na ole gachara mgbe nkwekọrịta dị n'etiti òtù abụọ ahụ.
Ụlọ ọrụ enyemaka
Cosse TTL bụ onye otu ụlọ ọrụ nke Cosse Group, n'akụkụ ụlọ ọrụ ndị ọkachamara ndị ọzọ gụnyere TownCriers (Experiential Marketing and Brand Activation) MediaIntegra (Strategic Media Planning and Buying) ProChannel (Trade/Channel marketing) Media Junction (Audio-visual production and content development)
N'afọ 2009, onye isi oche Cosse, Funmi Onabolu ghọrọ onye isi oche nke Association of Advertising Agencies na Naijiria (AAAN).
Ihe odide
<references group="" responsive="1"> Òtù:Pages with unreviewed translations
Edward "Terry" Walter Rail Waugh
Edward "Terry" Walter Rail Waugh (ubochí irí abụọ na ànó n'ọnwa Jenụwarị 1913 rụo ọnwa ̊ Machị 1966) bụ onye South Africa na-ese ụkpụrụ ụlọ nke a maara màkà inyere aka iweta ụkpụrụ ụlọ nke ógè a na ndịda United States na North Carolina karịsịa site na mmekọrịta ya na School of Design na North Carolina State College (nke bụzi North Carolina State University).
Akụkọ ndụ na ọrụ
A mụrụ Waugh na Johannesburg, South Africa n'aka ónyé na-ese ụkpụrụ ụlọ Edward Henry Waugh na Elizabeth Creighton Luckie. Waugh banyèrè na Mahadum nke Edinburgh Schools of Engineering and Architecture ebe ọ gụsịrị akwụkwọ na BA na 1935 na MA na 1938. N'afọ sochirinụ, Waugh laghachiri South Africa ebe ya na nna ya na-arụ ọrụ n'okpuru aha Waugh & Waugh.
Mgbè ọ kwagara na United States na 1941, Waugh rụrụ ọrụ dịgasị iche iche gụnyere ónyé na-emepụta ihe màkà Fluor na Los Angeles, ónyé injinia nhazi ụgbọ elu màkà Hughes Aircraft Company, yana dịka ónyé na-ese ihe màkà Columbia Pictures na Hollywood. N'afọ 1944, mgbè ọ natara fellowship na Cranbrook Academy of Art, ọ gụrụ akwụkwọ n'okpuru Eero Saarinen ma rụọ ọrụ na ụlọ ọrụ ya (Saarinen na Swanson). Ọ meriri na Chicago Herald American International City Plan Competition Grand Prize na 1945, mgbè ahụ ya na George Matsumoto na David Greer bụ ndị mmekọ. Waugh kụziri na Mahadum Kansas ma bụrụ onye isi na ụlọ ọrụ Runnells, Clark, Waugh, na Matsumoto na Kansas City tupu Henry Kamphoefner akpọbata ya ka ọ kụzie na Mahadim Oklahoma na 1948.
Kakawa Discount House Limited
Kakawa Discount House bụ otu n'ime ụlọ nkwụnye ego ise na-arụ ọrụ na Naijiria nke na-eje ozi dị ka ngwá ọrụ ego gọmentị ma na-arụ dị ka ebe dị n'etiti etiti n'etiti ụlọ akụ ndị ọzọ niile dị na Naijeria na ụlọ akụ Apex nke Naijiria, Central Bank of Nigeria. Dị ka ụlọ nkwụsịtụ niile, azụmahịa na bonds gọmentị na akwụkwọ ego bụ ọrụ azụmahịa bụ isi.
Kakawa Discount House bụ nke FBNQuest nwetara, aha aha nke ụlọ ọrụ Merchant Banking and Asset Management nke FBN Holdings Plc. Ọ malitere ọrụ ụlọ akụ na 2 Nọvemba na afọ 2015 ma bụrụ nke a maara ugbu a dị ka FBN Merchant Bank Limited.
Akụkọ ihe mere eme
A mụrụ ngalaba Discount Houses nke ụlọ ọrụ ọrụ ọrụ ego Naịjirịa na afọ 1995 ma bịa dị ka nwa nke gọmentị etiti nke Naịjirị site na Central bank of Nigeria (CBN). Ụlọ nkwụnye ego ghọrọ ebe ụlọ akụ nwere ike isi mee ka ego karịrị akarị ma nweta otu na CBN. E mepụtara ahịa nke abụọ site na ụlọ nkwụsịtụ ọkachasị maka ahia nke akwụkwọ Treasury na akwụkwọ azụmahịa ndị ọzọ. A na-enweta aha Kakawa site n'okporo ámá (Kakawa Street) ebe isi ụlọ ọrụ nke otu onye nwe òkè ha kachasị ukwuu dị (First Bank of Nigeria).
Ndị nwe ya bụ: First Bank of Nigeria Plc, Guaranty Trust Bank Plc, Sterling Bank Plc. First City Monument Bank, Skye Bank, na Unity Bank.
Taa
Kakawa agbanweela site n'ịbụ ụlọ ọrụ na-emepụta otu ihe ka ọ bụrụ onye ọsụ ụzọ maka ire ahịa nke Treasury bill nye ndị na-etinye ego n'otu n'otu site na iwebata onye nwe ya Treasury Bill Backed Investment (TBBI) ngwaahịa na afọ 1997.
N'afọ 1998, a chọpụtara Corporate Finance ma guzobe otu ọrụ ndụmọdụ (Wealth Management Unit).
Kakawa Asset Management Limited bụ ụlọ ọrụ enyemaka nwere ikikere ịrụ ọrụ dị ka ndị njikwa ego.
Nchịkwa Ihe onwunwe Kakawa
E hiwere Kakawa Asset Management (KAM) n'afọ 2004. Tupu e sonye ya, KAM na-arụ ọrụ dị ka ngalaba nke Kakawa kemgbe afọ 2001. E guzobere KAM n'ihi mkpa ọ dị inye ndị ahịa na-arụkọ ọrụ na Kakawa ka oge na-aga, na nhọrọ itinye ego ogologo oge na ahịa ọrụ ego.
KAM debanyere aha na Securities & Exchange commission (SEC) dị ka onye njikwa ego / ego na onye ndụmọdụ itinye ego.
Njikọ mpụga
Òtù:Kompani na Lagos
Georgia Papageorge
Georgia Papageorge (amụrụ n'afọ 1941) bụ onye na-ese ihe na South Africa na-arụsi ọrụ ike na nka ụwa.
Ndụ
Onye obodo Simon's Town, Cape Province, Papageorge nwetara nzere bachelọ ya na nka mara mma na Mahadum South Africa dị na Pretoria n'afọ 1979; ọ nwetara diplọma dị elu na eserese na Pretoria Technikon n'afọ 1981. Ọ tụgharịrị gaa n'ọrụ nka mgbe nwa ya nwanyị dị afọ abụọ nwụrụ site na ọrịa kansa. Ọtụtụ n'ime ọrụ Papageorge na-enyocha ọdịiche nke ala, na-ejikọta ha n'ụzọ ihe atụ na ọgba aghara onwe onye na nke ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Ihe odide ya ndị na-adịbeghị anya enyochaala nkewa Gondwana. Na 2003, ọ rụchara ọrụ ya, "Africa Rifting: Lines of Fire, Namibia/Brazil," nke gosipụtara ihe na-acha uhie uhie na-aga n'ụsọ osimiri ájá nke Africa na Brazil. E mere ihe nkiri nke ọrụ a na Septemba 11, 2001, ma gosipụta ọdịiche dị ike na ihe ndị mere na United States n'oge ahụ.
Ebensidee
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Oyesade Olatoye
Oyesade "Sade" Olatoye (amụrụ na ụbọchị iri abụọ na ise n'ọnwa Jenụwarị afọ 1997) bụ nwa afọ Naijiria na-eme egwuregwu na-asọ mpi na shot put na ịtụba hama. Ọ gbanwere nkwado site na United States n'afọ 2019. Ọ nọchitere anya Naijiria na shot put nke 2019 World Championships na Doha n'erughị nke ikpeazụ. Na mbido afọ ahụ, o ritere ihe nrite abụọ na 2019 African Games.
Ihe kacha mma n'onwe ya
N'èzí
N'ime ụlọ
Ebemsidee
<references group="" responsive="1">
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Obioma Nnaemeka
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3c/Obioma_Nnaemeka_%28cropped%29.jpg/220px-Obioma_Nnaemeka_%28cropped%29.jpg|thumb|Obioma Nnaemeka Obioma Nnaemeka (amụrụ n'afọ 1948) bụ onye ọkara Naijiria ma ọkara Amerika, ma bụrụ kwá onye nkụzi na mahadum. Ọ bụ Prọfesọ Chancellor nke French na Mahadum Indiana Punde Indianapolis.
Agụmakwụkwọ
A mụrụ ya na Agulu, Naịjirịa, Nnaemeka nwetara BA ya na Mahadum Naịjirị, Nsukka, ebe ọ gụrụ African Studies, French na German. N'afọ 1989, ọ nwetara Ph.D. ya na ọmụmụ French na Francophone na Mahadum Minnesota.
Mmasị agụmakwụkwọ
Tupu ọ rute na Mahadum Indiana, Nnaemeka kụziri na Mahadụ Naijiria, Nsukka na kwà The College of Wooster, Wooster, Ohio. Ọ bụ onye otu ụlọ ọrụ Global Women's Leadership Center na Leavey School of Business.
Nnaemeka nwere mmasị na ndị edemede ụmụ nwanyị ojii, echiche ụmụ nwanyị, mgbanwe ụmụ nwanyị, akwụkwọ Francophone, ọrụ ndị Afrịka na ndị Afrịka bi na mba Afrịka, yana okike na ikike mmadụ. Onye ọkà mmụta na-amụ gbasara nwoke na nwanyị bụ Opportune Zongo dere n'afọ 1996 na "[ike nke ọrụ Nnaemeka dị na ọhụụ doro anya ya, ọgụgụ isi dị mma, iwu dị mma nke asụsụ, ezi ọchị, na ihe ọmụma miri emi banyere ala Afrịka. " Ọ mepụtara echiche nke "nego-feminism (feminism nke mkparịta ụka; no ego feminism) dị ka okwu na-akpọ African feminms. Nke a na-adabere n'ezinụlọ na nkwado, karịa ọdịmma onwe mmadụ.
Ozi
Mgbe ọ nọ na Mahadum Minnesota na-achụso PhD ya, Dr. Nnaemeka bụ onye isi oche nke nchịkọta ụmụ akwụkwọ afọ́ Naijiria ma na-arụkwa ọrụ na Student Council mba ụwa [citation needed]. Tụkwasị na nke a, Dr. Nnaemeka bụ onye guzobere na onye isi oche nke Nchịkọta nke African Women Scholars, yana onye isi oche na onye isi nke Jessie Obidiegwu Education Fund, otu NGO raara onwe ya nye agụmakwụkwọ ụmụ nwanyị na ụmụ agbọghọ n'Africa. N'ịgwakọta mmasị ya na nyocha na nkuzi, Dr. Nnaemeka agakwuru ụlọ ọrụ mba ụwa dị iche iche na ụlọ ọrụ agụmakwụkwọ, gụnyere United Nations na World Bank.
Ịgụ ihe ọzọ
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Ahriche
Na nri ndi Moroccan, Ahriche bụ nri agbụrụ Zayanes na Khénifra riri. Aha a sitere na okwu Berber maka osisi; nke a na-ezo aka n'ụzọ nri ahụ si esi nri. Ọ bụ efere nke eriri afọ nke na-ejikarị ganglion, caul, akpa ume ma ọ bụ obi nke ọnyá anụmanụ nwere eriri afọ n'elu osisi oak ma sie ya na coal ọkụ.
Elizabeth Onuah
Onuah Elizabeth (amụrụ na ụbọchị iri abụọ n'ọnwa Septemba afọ 1995) bụ nwanyị afọ Naijiria na-ebu ibu. O ritere ihe nrite ọla edo abụọ na clean na jerk na snatch lifts mgbe o mere nke mbụ ya na-anọchite anya Naịjirịa na 2015 All-Africa Games na Congo Brazzaville.
Ebemsidee
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Nzukọ mmiri nke United Nations
Nzukọ Mmiri nke Mba Ndị Dị n'Otu mèrè n'ubochi irí na anọ n'ọnwa Machị, 1977 na Mar Del Plata, Argentina. Ónyé isi ala Jorge Rafael Videla kwuru okwu na nnọkọ ahụ.
Nsogbu ndị a na-ahụkarị na mba ndị mmiri na-adịghị
Nnukwu nsogbu mmiri na-eme na mpaghara okpomọkụ n'ihi amaghị ihe ma ọ bụ ileghara ányà. Dịka ọmụmaatụ, mmetọ mmiri agafeela onwé ya dị ka nsogbu mpaghara na nsogbu ụwa. Na ihu igwe na-ekpo ọkụ na nke na-ekwo ọkụ, ha na-eche nsogbu dị íchè íchè ihu. Ọnọdụ ihu igwe na-ekpo ọkụ na-eme ka mba ndị na-enwekwu ike màkà idei mmiri, ụkọ mmiri ozuzo, na mmebi ala (ọzara). Na ihu igwe ndị ọzọ, dị ka mmiri, mmiri na-ekpo ọkụ na Ndịda Ọwụwa Anyanwụ Eshia, na-enye nnukwu mmiri n'ime ala. Omume ụmụ mmadụ dị ka ịgba mmiri ewerewo ihe oriri dị mkpa n'ala ma mebie ihe okike gbárá ya gburu-gburu. Nsogbu ihu igwe na ihu igwe dị íchè íchè na-eru n'ókè nke ịbụ nchegbu zuru ụwa ọnụ.
Nzukọ Mmiri nke Mba Ndị Dị n'Otu
Nzukọ Mmiri nke Mba Ndị Dị n'Otu bụ nzukọ mbụ nke gọọmentị na nsogbu ndị na-ahụ màkà inye mmiri zuru oke màkà ọdịnihu. Ndị nnọchiteanya si mba otu narị na ise, yana ndị otu gọọmentị na ndị na-abụghị gọọmentị, nọkwa ébé ahụ. Ebumnuche ya bụ izere nsogbu mmiri na ngwụcha narị afọ. Ọ dị mkpà màkà mmelite dị ukwuu na nri na ihe ọkụkụ.
E mèrè mkpebi iri na ụlọ ọrụ United Nations, gọọmentị, na mba ụwa n'ozuzu. Mkpebi iri ndị a gụnyere: nyocha nkè ihe onwunwe mmiri, mmiri obodo, ojiji mmiri ọrụ ugbo, nyocha na mmepe nkè teknụzụ ụlọ ọrụ, ọrụ mmiri na-arụ n'ịlụso ọzara ọgụ, imekọ ihe ọnụ n'etiti mba ndị na-emepe emepe, kọmitii osimiri na mpaghara osimiri mba ụwa, ndokwa ụlọ ọrụ màkà imekọ ọrụ mba ụwa na ngalaba mmiri, ndokwa ego màkà imekọrịta mba ụwa na mpaghara mmiri, na iwu mmiri na mpaghara ndị a na-achị.
Atụmatụ Ime Ihe
Na Nzukọ Mmiri nkè Mba Ndị Dị n'Otu n'afọ 1977, e mepụtara atụmatụ ọrụ mbụ na-aghọta na, ndị mmadụ niile, n'agbanyeghị ọkwa mmepe ha na ọnọdụ mmekọrịta mmadụ na ibe ya na akụ na ụba ha, nwéré ikike ịnweta mmiri ọṅụṅụ n'ọtụtụ na nke dị mmá dịka mkpà ha.
Ịdị irè nke Atụmatụ Ọrụ
Màkà ọtụtụ nzukọ UN, enwere nzukọ na-esote afọ iri ka e mesịrị. Ọ bụ ezie na e nwèrè Nzukọ Mmiri nke lekwasịrị anya bụ Improved Efficiency in the Management of Water Resources na 1987. Ha kwùrù màkà imeziwanye ojiji nke ego, teknụzụ, na ndị ọrụ. Obere, nke dị n'etiti mpaghara emeghị n'ụzọ ka ukwuu n'ihi enweghị otu UN-body na-ahụ màkà mmejuputa Atụmatụ Omume mèrè na Mar del Plata. Ọtụtụ ìgwè emeela mkpesa na ọtụtụ nsogbu ka chọrọ ihe kwesịrị ekwesị. N'ikpeazụ, afọ iri na atọ ka e mesịrị, UN malitere itinye Mar del Plata Action Plan n'ọrụ n'afọ ndị 1990. E mèrè nyocha maka mpaghara akụ na ụba dị iche iche chọrọ mmiri ébé achọrọ mmemme. E leghaara ọtụtụ mmemme ha mepụtara anya ruo n'afọ 2000, dị ka ijere nwoke, nwanyị, na nwatakịrị ọ bụla mmiri ọṅụṅụ dị mmá.
E nwèrè ọtụtụ ihe mere atụmatụ ahụ enweghị ihe ịga nke ọma. Otu n'ime ihe ndị dị otú ahụ bụ obosara e ji dee ya. Dịka ọmụmaatụ, kama ịkọwa mba dị ichè íchè nwéré ihu igwe dị íchè íchè, ha na-akpọ ha naanị mba dị iche. Na mba ahụ, gọọmentị ga-eme mkpebi akụ na ụba siri ike, na-ebute nsogbu ndị kachasị ngwa ngwa ụzọ. Mgbè òtù UN nyéré ndị kansụl nduzi ohere ime mkpebi banyere ebe ha ga-edozi nsogbu, ha dabere mkpebi ha na atụmatụ mmefu ego ha. N'ikpeazụ, enweghi usoro iheomume e mepụtara mgbè a ga-edozi nsogbu ndị a na nsogbu ụkọ mmiri ozuzo na ụnwụ nri ka njọ kemgbe 1977. ndị mmadụ nọ n'ala Kenan.
Taa
E mèrè Nzukọ Zaragoza n'afọ 2012 na Rio de Janeiro lekwasịrị ányá n'ọdịnihu anyị chọrọ. Ha kwùrù banyéré nkwado nke ihe onwunwe okike, na mmepe nke azụmahịa, ọha mmadụ, na gọọmentị.
Ịdị mma nke Mmiri
WASH emeela ka ọchịchọ nke usoro mmiri gbasaa iji tinye njikwa mmiri na ichebe gburu-gburu ébé obibi. Ojiji nke mmiri na-eto okpukpu abụọ nkè mmụba nke ọnụ ọgụgụ mmadụ na ụzọ isi jikwaa mmiri mkpofu, ọgwụgwọ, na iji ya eme ihe ọzọ. Enwèrè ike ịnakọta mmiri mkpofu, dozie, ma megharịa ya ruo n'ókè ụfọdụ.
Ihe ịma aka itinye n'ọrụ
Mba iri anọ na isii ka nwèrè ihe karịrị pasenti iri ise nke ndị bi na ha na-enweghị ịdị ọcha ka mmá ma enwere ọ dịkarịa ala nde mmadụ narị asatọ ka na-aṅụ mmiri na-adịghị mma. Ọdịiche nke mmiri bụ isi nke enweghị nhata niile na mba ndị dara ogbenye. Ebumnuche mmepe na-adịgide adịgide màkà Mmiri dị n'etiti ihe onwunwe, ikike mmadụ na mmekọrịta mmadụ na ibe ya na teknụzụ dịnụ. Enwèrè ike ịlụso ihe ịma aka ndị a ọgụ site n'ịbawanye ego iji kwe ka uru na-abịa n'ihu ma na-emeziwanye ojiji nke ihe onwunwe ego dị. Ojiji nke sayensị na teknụzụ dị ọnụ ala nke ga-eme ka arụmọrụ dị na inye mmiri na ojiji na ụlọ ọrụ, ọrụ ugbo, na mmepụta ike. Nkà na ụzụ ndị a ga-agbanwe agbanwe na oke na ikike nke ọnọdụ mpaghara.
Edensibia
Òtù:Pages with unreviewed translations
Magdalena Sauer
Mbido ndụ na agụmakwụkwọ
A mụrụ Magdalena Gertruide Sauer na Kenilworth, Cape Town, nwa nwanyị nke Jacobus Wilhelmus Sauer na Mary Cloete Sauer. Nnà ya bụ ónyé ndọrọ ndọrọ ọchịchị a ma ama, nné ya bụ ezigbo enyi ónyé édémédé Olive Schreiner. Nwanne ya nwoke, Paul Oliver Sauer, ghọkwara ónyé ndọrọ ndọrọ ọchịchị; a gụrụ ya aha Sauer Commission. A zụlitere ya na Kenilworth na ugbo ezinụlọ dị nso na Stellenbosch. Ọ gara Mahadum nke Cape Town, nweta nzere na sayensị na 1911. Ọ gàrà n'ihu na ọzụzụ na ihe owuwu dị ka ónyé a na-enye ọzụzụ na Durban, na England na Architectural Association School of Architecture na London.
Ọrụ
thumb|Cape Town Bo-Kaap 188 ruo 200 Longmarket St na ụlọ alakụba; Magda Sauer weghachiri ọtụtụ n'ime ụlọ ndị dị na foto a n'afọ ndị 1940 Mgbè ọ gụsịrị ọzụzụ ya n'ihe owuwu, ọ debanyere áhà na Institute of South African Architects na 1927. O lekwasịrị ányá dị ka ụlọ obibi na mweghachi nke ụlọ ochie. Otu n'ime ọrụ ya bụ iweghachi ụlọ dị na Shortmarket, Longmarket, Rose, na Chiappini Streets na Bo-Kaap nke Cape Town (nke a na-akpọ Malay Quarter) n'afọ 1940 (ya na Reg de Smit), na ịmepụta South African Cultural History Museum site na ụlọ ikpe kachasị elu n'afọ 1960 (ụlọ ahụ nwéré ebe ngosi ihe mgbè ochie Slave Lodge kemgbe 1998). Ọ lara ezumike nká n'ọrụ iwu ụlọ n'afọ 1965. Kemgbe ahụ, a na-ekwupụta ọrụ abụọ ahụ dị ka ebe nchekwa akụkọ ihe mere eme.
Dị ka ọrụ dị n'akụkụ, Sauer dere nkatọ nka màkà akwụkwọ akụkọ Die Burger.
Ndụ onwe onye
Ọ lụrụ otu ugboro, n'oge dị mkpirikpi, Trygve Strömsöe, ónyé injinia Norwegian nke mepụtara Table Mountain Aerial Cableway. Nwa ha nwanyị Karin Strömsöe, amụrụ na 1924, ghọrọ ónyé na-ese ihe na ónyé na-ede akwụkwọ. Magdalena Sauer nwụrụ na 1983, mgbe ọ dị afọ iri itoolu na atọ.
Wadi Rum Consultancy
Wadi Rum Consultancy nke Wadi Rum Organic Farms, bụ ihe atụ nke akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ ọzara. Na mbido 2010, ọ dị na Wadi Rum nke akụkọ ihe méré eme, na ndịda Jọdan. N'ịbụ ónyé ọkachamara na permaculture Geoff Lawton na-elekọta, ọ guzobewo usoro ọrụ ugbo na-adịgide adịgide.
Nchịkọta
Ihe omume ahụ enweela ihe ịga nkè ọma, karịsịa, site na itinye ụkpụrụ nke hydrological na permacultural design. E dekọrọ nsonaazụ nkè ndụmọdụ ahụ na foto, ya na ọtụtụ vidiyo.
Ogige Ntụrụndụ Bia
thumb|Ogige Ntụrụndụ Bia
Ogige Ntụrụndụ Bia bụ ogige ntụrụndụ dị na mpaghara Bia na mpaghara ọdịda anyanwụ nke Ghana. Ọ bụkwa ebe nchekwa ihe ndị dị ndụ nke nwere ebe nchekwa ihe onwunwe 563 square kilomita. O nwere ụfọdụ n'ime ihe ndị fọdụrụ na Ghana nke oké ọhịa a na emetụbeghị aka zuru oke na ụdị anụ ọhịa dị iche iche. A na-ahụ ụfọdụ n'ime osisi ndị kachasị elu fọdụrụ na West Africa na ogige ntụrụndụ a. Ọ bụ ebe nchekwa ejima a na-akpọ Bia National Park na Bia Resource Reserve.
Ogige Ntụrụndụ Bia dị nso n'ókè Ivorian, Osimiri Bia, na ndị na eso ya na asọba n'ógbè mmiri Ivorian. A na ahụ ya na mpaghara mgbanwe n'etiti ụdị ọhịa na acha akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ na ụdị ọhịa na na-acha ọkara. Ịga n'ogige ntụrụndụ site na Kumasi bụ site na Bibiani, Sefwi Wiawso gaa Sefwi Asempanaye ma ọ bụ Goaso site na Sankore gaa Sefwe Asempanye. Site na Sunyani, enwere ike iru ya site na Berekum, Wanfi, Adabokrom na Debiso. Site na Côte d'Ivoire, enwere ike iru ogige ntụrụndụ site na Osei Kojokrom na Debiso.
Ekere Bia na 1935 ma kpọọ ya aha Osimiri Bia nke na agbanye mmiri n'ógbè ahụ. Ọ ghọrọ ogige ntụrụndụ mba n'afọ 1974. Ọrụ ugbo siri ike bibiri ọtụtụ ahịhịa mbụ dị n'ogige ahụ. Otú ọ dị, kemgbe 1975, ọ dịghị ọrụ mmadụ dịka ọrụ ugbo ma ọ bụ igbu osisi mere. N'afọ 1985, a kpọrọ ogige ntụrụndụ ahụ ebe nchekwa ihe ndị dị ndụ na ebe ihe nketa ụwa nke UNESCO.
E nwere ihe dị ka ụdị anụmanụ 62 na enye nwa ara (gụnyere ụdị anụmanụ 10 nke bụ Oji na-acha ọcha Agba, Agba agba olive, red colobus monkeys na chimpanzees) a maara na ha bi n'ogige ahụ, na ihe karịrị ụdị nnụnụ 189, gụnyere nnụnụ guinea na-acha ọcha, Nnụnụ ịhụnanya nwere oji,Cassinanish hawk, Honeyguide greenbul, Black-headed oriole, Brown na Puvelishish, Finchcher Thr, Greybelker wood, Green-headed, Green Spyarded. Ogige ntụrụndụ ahụ bụkwa naanị ebe a maara nke ụdị ezé a chọtara ọhụrụ, Agama africana. Ndị isi obodo antelope nke ọhịa na echebe na Ghana na ebikwa n'ogige ahụ. Enwere ike ịchọta enyí ọhịa na bongo nke a na azọrọ na ọ nọ n'ihe ize ndụ dị ukwuu n'ebe ahụ.
Ịkpa ókè agbụrụ gburugburu ebe obibi
thumb|Ndị mmadụ na-eme ngagharị iwe maka nsogbu mmiri na Flint, Michigan, nke na-emetụta ndị na-acha ọbara ọbara na ndị na-enweta ego dị ala. Ikpa ókè agbụrụ na gburugburu ebe obibi, ịkpa ókè agbụrụ ma ọ bụ ịkpa ókè agbụrụ bụ ụdị ịkpa ókè agbụrụ nke ụlọ ọrụ na-eduga na mkpofu ahịhịa, ihe nsure ọkụ na mkpofu dị ize ndụ na-edobe nke ọma n'ime obodo ndị nwere agba. Na mba ụwa, a na-ejikọta ya na mpụpụ, bụ nke na-etinye ibu arọ gburugburu ebe obibi nke ngwuputa, ịwepụta mmanụ, na ọrụ ugbo n'elu ụmụ amaala na mba ndị ka daa ogbenye bụ ndị nwere agba agba.
Ogige Ntụrụndụ Bia
Okporo ụzọ na okporo ụzọ na-eduga n'ebe nchekwa nke oké ọhịa, ebe a pụrụ ịhụ anụ ọhịa na nnụnụ. A na emekwa nnyocha gburugburu ebe obibi na ịnakọta snail na ebe nchekwa ahụ.
Ịkpa ókè agbụrụ gburugburu ebe obibi
Nzaghachi maka ịkpa ókè agbụrụ etinyela aka na ngagharị ikpe ziri ezi gburugburu ebe obibi, nke tolitere na United States na mba ofesi n'ime 1970s na 1980. ịkpa ókè agbụrụ nwere ike mebie otu pere mpe ma ọ bụ ọnụ ọgụgụ ka ukwuu, dịka ọ dị na South Africa ebe ịkpa ókè agbụrụ nwere mmetụta na-emebi gburugburu ebe obibi na ndị isi ojii. Na mba ụwa, ịzụ ahịa n'efu zuru ụwa ọnụ na-emebi ọnụ ọgụgụ ka ukwuu n'ụwa niile na mba ndị ka daa ogbenye bụ ndị nwere agba. Ọ gbasakwara na adịghị ike nke otu ụmụ amaala na mmetọ gburugburu ebe obibi.
Akụkọ ihe mere eme
thumb|Benjamin F. Chavis, Jr. chepụtara ahịrịokwu ahụ bụ "ịkpa ókè agbụrụ gburugburu ebe obibi" "Ịkpa ókè agbụrụ" bụ okwu chepụtara na 1982 site n'aka Benjamin Chavis, onye bụbu onye isi oche nke United Church of Christ (UCC) Commission for Racial Justice. N'okwu na-emegide idobe ihe mkpofu polychlorinated biphenyl (PCB) dị ize ndụ na Warren County, North Carolina landfill, Chavis kọwara okwu ahụ dị ka:"ịkpa ókè agbụrụ na ime amụma gburugburu ebe obibi, mmanye nke ụkpụrụ na iwu, kpachara anya ezubere iche nke obodo nke agba maka ụlọ ihe mkpofu nsi, ikike iwu nke ọnụnọ na-eyi ndụ egwu nke nsị na mmetọ na obodo anyị, na akụkọ ihe mere eme nke iwepụ ndị mmadụ. agba si na-edu nke ecology mmegharị."Nkwenye nke ịkpa ókè agbụrụ gburugburu kpalitere ngagharị ikpe ziri ezi gburugburu ebe obibi malitere na 1970s na 1980 site na mmetụta sitere na ngagharị ikike obodo mbụ. Otu dị iche iche na mkpọsa wetara nlebara anya na ịkpa ókè agbụrụ na gburugburu ebe obibi n'imepụta amụma ma mesie ike mkpa ntinye nta dị. Ọ bụ ezie na ịkpa ókè agbụrụ ka ejirila akụkọ ihe mere eme jikọtara ya na ngagharị ikpe ziri ezi gburugburu ebe obibi, n'ime afọ niile a na-ekewa okwu ahụ. Na-esochi ihe omume na Warren County, UCC na US General Accounting Office weputara akụkọ na-egosi na ebe mkpofu dị ize ndụ dị n'otu ebe na mpaghara obere ogbenye dara ogbenye. Chavis na Dr. Robert D. Bullard rụtụrụ aka na ịkpa ókè agbụrụ nke ụlọ ọrụ sitere na gọọmentị na atumatu ụlọ ọrụ butere ịkpa ókè agbụrụ na gburugburu ebe obibi. Omume ịkpa ókè agbụrụ ndị a gụnyere redlining, zoning, na nhazi nhazi mgbanwe nke agba. Ndị bi ebe ahụ nwetara ịkpa ókè agbụrụ n'ihi ọnọdụ akụ na ụba ha dị ala, na enweghị nnọchite anya ndọrọ ndọrọ ọchịchị na ngagharị. N'ịgbasa nkọwa ahụ na "Legacy of American Apartheid and Environmental Racism", Dr. Bullard kwuru na ịkpa ókè agbụrụ:"na-ezo aka na amụma, omume, ma ọ bụ ntụziaka ọ bụla nke na-emetụta iche ma ọ bụ adịghị ike (ma ebu n'obi ma ọ bụ na-atụghị anya ya) ndị mmadụ, otu, ma ọ bụ obodo dabere na agbụrụ ma ọ bụ agba."
Ogige Ntụrụndụ Bia
Ebe ọdịnala a na-akpọ Apaso, dị n'ogige ntụrụndụ ahụ dị nso na obere ọdọ mmiri abụọ ma kwuo na ọ bụ ebe dị nsọ maka ndị ọbịa ịchụ àjà ma nye chi onyinye.
Ịkpa ókè agbụrụ gburugburu ebe obibi
Ịkpa ókè agbụrụ gburugburu ụwa
N'agbanyeghi na eweputara okwu a na US, ịkpa ókè agbụrụ na-apụtakwa na ọkwa mba ụwa. Nnyocha egosiwo na ebe ọ bụ na iwu gburugburu ebe obibi aghọwo ndị a ma ama na mba ndị mepere emepe, ụlọ ọrụ ebugharịla ihe mkpofu ha na South South. Mba ndị mepere emepe na-enwekarị iwu gburugburu ebe obibi pere mpe wee bụrụ ebe nchekwa mmetọ.
Obodo ndị a kpagburu onwe ha na-enweghị ụzọ akụ na ụba na ndọrọ ndọrọ ọchịchị iji guzogide nnukwu ụlọ ọrụ na-adịghị ike maka omume ịkpa ókè agbụrụ na gburugburu ebe obibi nke na-emerụ ahụ ike ha.
Ikpe ziri ezi gburugburu ebe obibi na-alụso ihe mgbochi na-egbochi ohere nha anya ịrụ ọrụ [nkọwa dị mkpa], ntụrụndụ, agụmakwụkwọ, okpukperechi, na agbata obi dị nchebe. Na "Environmentalism nke ndị ogbenye", Joan Martinez-Allier na-ede na ikpe ziri ezi gburugburu ebe obibi "na-arụtụ aka na ụba akụ na ụba-n'ụzọ dị mwute pụtara ụba mmetụta gburugburu ebe obibi, na ọ na-ekwusi ike na mgbapụ ala nke isi mmalite na sinks."
Ihe Ndị Na-akpata ya
Enwere ihe anọ na-ebute ịkpa ókè agbụrụ na gburugburu ebe obibi: enweghị ala dị ọnụ ala, enweghị ike ndọrọ ndọrọ ọchịchị, enweghị njem, na ịda ogbenye. Ndị ụlọ ọrụ na ndị gọọmentị na-achọ ala dị ọnụ ala. N'ihi ya, obodo ndị na-enweghị ike iguzogide ụlọ ọrụ ndị a na ndị gọọmentị na-enweghị ike ịnweta ikike ndọrọ ndọrọ ọchịchị enweghị ike ịmekọrịta naanị ọnụ ahịa. Ogbe ndị nwere obere mmegharị mmekọrịta ọha na eze na akụ na ụba enweghị ike ịkwaga ebe ọzọ. Enweghị onyinye ego na-ebelatakwa ikike ime obodo ma n'ụzọ anụ ahụ ma na ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Chavis kọwara ịkpa ókè agbụrụ na ngalaba ise: ịkpa ókè agbụrụ n'ịkọwa atumatu gburugburu ebe obibi, ịkpa oke mmanye nke ụkpụrụ na iwu, ịkpachapụ anya nke obodo pere mpe dị ka ebe mkpofu ahịhịa dị ize ndụ, ikike gọọmentị nyere ndị mmetọ dị ize ndụ n'ime obodo nta, na mwepu nke ndị nwere agba. ọnọdụ ndu gburugburu ebe obibi.
Obodo pere mpe anaghị enwekarị ego, akụrụngwa na nnọchite ndọrọ ndọrọ ọchịchị iji gbochie ebe mkpofu dị ize ndụ. Amara dị ka obodo achọghị ojiji ala (LULU), ụlọ ọrụ ndị a na-abara obodo niile uru na-ebelata ịdịmma ndụ nke obodo pere mpe. Mpaghara ndị a nwekwara ike ịdabere na ohere akụ na ụba saịtị ahụ na-eweta ma na-ala azụ imegide ọnọdụ ya n'ihe ize ndụ nke ahụike ha. N'ịgbakwụnye, ọrụ ndị na-arụrịta ụka na-adịkarịghị ka etinyere na mpaghara ndị na-abụghị nke nta nke a na-atụ anya na ha ga-emekọ ihe ọnụ ma nwee ọganihu n'imegide ebe a na-arụ ọrụ na mpaghara ha.
N'obodo ndị dị na Global North, ime obodo na ime obodo na-eduga n'ụdị ịkpa ókè agbụrụ. Dịka ọmụmaatụ, ụgbọ elu na-acha ọcha na-esi na mpaghara ụlọ ọrụ mmepụta ihe maka nchekwa, dị ọcha, ime obodo na-ahapụ obodo nta n'ime obodo na nso mpaghara ụlọ ọrụ emetọtọ. N'ebe ndị a, enweghị ọrụ dị elu na azụmahịa na-adịkarịghị etinye ego na imeziwanye mpaghara, na-eme ka ọnọdụ akụ na ụba na-adịghị mma maka ndị bi na ya na-eme ka e nwee mmekọrịta ọha na eze nke na-eme ka agbụrụ dị iche iche pụta. Ọzọkwa, ịda ogbenye nke ndị nwe ụlọ na ndị bi n'ime ime obodo nwere ike iburu n'uche site n'aka ndị na-emepụta ihe mkpofu dị ize ndụ, ebe ọ bụ na mpaghara nwere ụkpụrụ ụlọ dara mbà n'obi ga-azọpụta ego ndị mmepe.
Akụkụ mmekọrịta mmadụ na ibe ya
Nyocha uru-erite uru (CBA) bụ usoro na-etinye uru ego na ụgwọ yana uru iji nyochaa okwu. Environmental CBA bu n'obi ịnye ngwọta amụma maka ngwaahịa ndị a na-adịghị ahụ anya dị ka ikuku na mmiri dị ọcha site n'ịtụle njikere ndị ahịa nwere ịkwụ ụgwọ maka ngwa ahịa ndị a. CBA na-enye aka na ịkpa ókè agbụrụ na gburugburu ebe obibi [na-enyo enyo] site n'ịkwalite akụrụngwa gburugburu ebe obibi dabere na uru ha bara n'obodo. Mgbe mmadụ dị njikere ma nwee ike ịkwụ ụgwọ karịa maka mmiri ma ọ bụ ikuku dị ọcha, ịkwụ ụgwọ ha na-erite uru n'ụzọ ego karịa mgbe ndị mmadụ na-enweghị ike ịkwụ ụgwọ maka ngwa ahịa ndị a. Nke a na-ebute ibu n'obodo ndị dara ogbenye. Ịbugharị ihe mkpofu nsị bụ ihe ziri ezi ebe ọ bụ na obodo ndị dara ogbenye enweghị ike ịkwụ ụgwọ dị ka ebe bara ọgaranya maka gburugburu ebe obibi dị ọcha. Ịtụnye ihe mkpofu nsí n'akụkụ ndị ogbenye na-ebelata uru ihe onwunwe nke ala dị ọnụ ala. Ebe ọ bụ na mbelata nke uru ihe onwunwe erughị nke ebe dị ọcha na nke bara ọgaranya, uru ego a na-enweta na ọha mmadụ na-akawanye njọ site n'ịkwasa nsị nsị na mpaghara "ọnụahịa dị ala".
Mmetụta ọ na-emetụta ahụike
Ikpa ókè agbụrụ gburugburu na-emetụta ahụ ike nke obodo ndị dara ogbenye metụtara. Ihe dị iche iche nwere ike ịkpata nsogbu ahụike gụnyere ikpughe nsí kemịkal dị ize ndụ n'ebe a na-ekpofu ahịhịa na osimiri. Ikpughe na nsị ndị a nwekwara ike ịda mbà ma ọ bụ mee ka ụbụrụ ụbụrụ kwụsịlata. Ihe ize ndụ ndị a na-emetụtakwa ahụike nke ndị mmadụ bi n'ime obodo ndị a, na-egosi ka idobe ahụike gburugburu ebe obibi dị mma dị mkpa iji hụ na ndị na-adịghị ike nwere ike ibi ndụ ahụike n'akụkụ akụkụ nke gburugburu ebe obibi ha dabere.
Otu na-ahụ maka nchekwa anụmanụ In Defence of Animals na-ekwu na ọrụ ugbo anụmanụ siri ike na-emetụta ahụike nke obodo ndị dị nso. Ha kwenyere na ọdọ mmiri nsị nri jikọtara ya na-emepụta hydrogen sulfide ma na-emetọ mmiri dị n'ógbè ahụ, na-eduga n'ọkwa dị elu nke ime ọpụpụ, ntụpọ ọmụmụ, na ntiwapụ ọrịa. A na-edobe ugbo ndị a n'ụzọ na-ekwesịghị ekwesị na mpaghara ndị na-akpata obere ego na obodo ndị nwere agba. Ihe ize ndụ ndị ọzọ gụnyere ikpughe na ọgwụ pesticides, kemịkalụ na-agbapụ na ihe ndị dị n'ikuku. Ịdị ọcha adịghị ọcha n'ụlọ ọrụ na mkpughe kemịkal nwekwara ike imetụta ndị ọrụ ugbo, bụ ndị na-abụkarị ndị nwere agba.
Mmetọ
thumb|Igwu egwu mmetọ uzuzu nke na-enye aka n'ọtụtụ ikuku na-egbu egbu. Akụkụ ndịda ọwụwa anyanwụ nke United States enwetala nnukwu mmetọ na ọnụ ọgụgụ dị nta emetụtala mmetụta ndị ahụ. Enwere ọtụtụ ikpe nke ndị nwụrụ anwụ ma ọ bụ na-arịa ọrịa na-adịghị ala ala site na osisi coal na ebe dị ka Detroit, Memphis, na Kansas City. Ndị bi na Tennessee na West Virginia na-anọkarị na-ekuku ntụ na-egbu egbu n'ihi mgbawa n'ugwu maka igwu ala. Oké ọkọchị, idei mmiri, mbelata nke ala na ikuku mgbe niile na-ekpebi ahụike na nchekwa nke ndị bi na gburugburu ebe ndị a. Obodo ndị nwere agba na ọkwa dị ala na-enwekarị mmetụta nke nsogbu ndị a n'onwe ha. Enwere ọtụtụ obodo gburugburu ụwa na-eche otu nsogbu ihu. Dịka ọmụmaatụ, ọrụ Desmond D'Sa lekwasịrị anya na obodo ndị dị na South Durban ebe ụlọ ọrụ mmetọ dị elu na-emetụta ndị mmadụ n'ike ịkwaga n'oge Apartheid. [Ihe ndekọ achọrọ]
Mbelata ịkpa ókè agbụrụ gburugburu ebe obibi
Ndị na-eme ihe ike akpọọla maka "echiche ndị ọzọ na-ekere òkè na nke ụmụ amaala gbasara ikpe ziri ezi." Usoro ikpe ziri ezi gburugburu ebe obibi (EJ) na ikpe ziri ezi ihu igwe (CJ) na-ekwu maka ịkpa ókè agbụrụ gburugburu ebe obibi n'iweta nlebara anya na ime mgbanwe ka ndị mmadụ na-akpachapụ anya ghara ịdị mfe n'ụzọ na-enweghị isi na mgbanwe ihu igwe na mmetọ. Dị ka Nzukọ Mba Ndị Dị n'Otu na gburugburu ebe obibi na mmepe si kwuo, otu ihe ngwọta nwere ike ime bụ ụkpụrụ ịkpachara anya, nke na-ekwu na "ebe enwere egwu nke mmebi dị njọ ma ọ bụ nke a na-apụghị ịgbagha agbagha, enweghi nkwenye zuru oke nke sayensị agaghị eji ya mee ihe mere iji yigharịa ọnụ ahịa dị irè. usoro iji gbochie mmebi gburugburu ebe obibi." N'okpuru ụkpụrụ a, a na-ebo onye malitere ihe omume ahụ dị ize ndụ ebubo igosi nchekwa nke ọrụ ahụ. Ndị na-ahụ maka ikpe ziri ezi gburugburu ebe obibi na-ekwusikwa ike na ọ dị mkpa ibelata ihe mkpofu n'ozuzu ya, nke ga-eme ihe iji belata ibu dị n'ozuzu ya, yana ibelata ikuku methane nke na-ebelata mgbanwe ihu igwe.
Ọmụmụ Ihe
N'oge agha, ịkpa ókè agbụrụ na-eme n'ụzọ ndị ọha na eze mesịrị mụta banyere ya site na akụkọ. Dịka ọmụmaatụ, akụkọ Environmental Nakba nke Enyi nke Ụwa na-ebute uche na ịkpa ókè agbụrụ nke mere na Gaza Strip n'oge esemokwu Israel na Palestine. Ụfọdụ omume Israel gụnyere igbupu mmiri ụbọchị atọ nye ndị Palestine gbara ọsọ ndụ na ibibi ugbo.
E wezụga ọmụmụ ihe ndị na-arụtụ aka n'okwu gbasara ịkpa ókè agbụrụ gburugburu ebe obibi, ọmụmụ ihe nyekwara ozi gbasara otu esi eme mgbanwe ụkpụrụ na igbochi ịkpa ókè agbụrụ na gburugburu ebe obibi ime. N'ime nnyocha Daum, Stoler na Grant mere na e-weste management na Accra, Ghana, mkpa ọ dị iso akụkụ dị iche iche na ụlọ ọrụ dị ka ụlọ ọrụ na-emegharị ihe, obodo na ndị na-ere ihe nchara na-emesi ike maka usoro mgbanwe dị ka mmachibido iwu ọkụ na ọkụ. atụmatụ azụta azụ nke na-enwebeghị mmetụta dị ukwuu na mgbanwe omume.
Ndị ọkà mmụta ikpe ziri ezi gburugburu ebe obibi dị ka Laura Pulido, Ngalaba Isi nke Ọmụmụ agbụrụ na Prọfesọ na Mahadum Oregon, na David Pellow, Dehlsen na Ngalaba Na-ahụ Maka Ọmụmụ Ihe Ọmụmụ na Onye isi nke Global Environmental Justice Project na Mahadum California, Santa Barbara, na-arụ ụka. na ịnakwere ịkpa ókè agbụrụ na gburugburu ebe obibi dị ka ihe na-esi na ihe nketa gbanyere mkpọrọgwụ nke ịkpa ókè agbụrụ dị oké mkpa na mmegharị ahụ, na oke ọcha na-aga n'ihu na-eme ka mmekọrịta mmadụ na okike na ọrụ.
Ikpe ziri ezi
Echiche ndọrọ ndọrọ ọchịchị ugbu a gbara gburugburu ka esi eme ka okwu ziri ezi nke ịkpa ókè agbụrụ na gburugburu ebe obibi na ikpe ziri ezi na-atụgharị n'echiche nke iji usoro ikpe ziri ezi. Usoro ikpe ziri ezi bụ echiche nke na-ekpebi iji izi ezi eme ihe n'usoro ime mkpebi, karịsịa mgbe a na-ekwu na a na-eme mkpebi na ọnọdụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị dị ka oke nke ihe onwunwe ma ọ bụ dozie esemokwu. Ikpe ziri ezi nke usoro na-akpọ maka usoro ime mkpebi ziri ezi, nke doro anya, nke na-adịghị ele mmadụ anya n'ihu na ohere nha anya maka ndị otu niile ikwupụta ọnọdụ, echiche na nchegbu ha. Kama ilekwasị anya na nsonazụ nke nkwekọrịta na mmetụta nsonaazụ ndị ahụ na-emetụta ndị mmadụ na ndị nwere mmasị, usoro ikpe ziri ezi na-ele anya na-agụnye ndị niile metụtara ya n'oge usoro site na nhazi site na mmejuputa iwu. N'ihe gbasara ịlụso ịkpa ókè agbụrụ ọgụ, usoro ikpe ziri ezi na-enyere aka belata ohere maka ndị na-eme ihe nkiri dị ike dị ka steeti ndị na-emebi emebi ma ọ bụ ụlọ ọrụ nzuzo na-ekpebi usoro ịme mkpebi niile ma tinyeghachi ike ụfọdụ n'aka ndị ga-emetụta ya kpọmkwem. mkpebi ndị a na-eme.
Ịgba mbọ
Mgbatị na-ewe ọtụtụ ụdị. Otu ụdị bụ ngosipụta mkpokọta ma ọ bụ ngagharị iwe, nke nwere ike ime n'ọtụtụ ọkwa dị iche iche site na mpaghara ruo na mba ụwa. Na mgbakwunye, n'ebe ndị na-eme ihe ike na-eche ka a ga-asị na ngwọta gọọmentị ga-arụ ọrụ, òtù dị iche iche na ndị mmadụ n'otu n'otu nwere ike ịchụso ndọrọ ndọrọ ọchịchị kpọmkwem. N'ọtụtụ ọnọdụ, ndị na-eme ihe ike na ndị otu ga-emekọrịta mmekọrịta ma na mpaghara ma na mba ụwa iji nwetakwuo ike na ịchụso ebumnuche ha.
Nkwupụta nka
Ọtụtụ ndị na-ese ihe na-enyocha mmekọrịta dị n'etiti gburugburu ebe obibi, ike, na omenala site na nkwupụta okike. Enwere ike iji nka mee ka amata ihe gbasara ọha mmadụ, gụnyere ịkpa ókè agbụrụ.
Be Dammed by Carolina Caycedo na-eji ihe vidiyo, foto, agba, na akwa na akwụkwọ agwakọtara iji mee ka mmekọrịta dị n'etiti mmiri na ike na Latin America. Mpempe ya na-ekwu maka echiche ụmụ amaala nke mmiri na-egosi njikọ dị n'etiti okike na ibe ya, yana ka ikike nkeonwe nke mmiri si emetụta obodo na gburugburu ebe obibi. A mụrụ usoro ọrụ a site na 2014 "Master Plan" maka mgbasawanye nke mmịpụta si n'osimiri Magdelena dị na Colombia - atụmatụ ahụ kọwara n'ụzọ zuru ezu owuwu nke mmiri mmiri 15, ma kpatara mmụba nke ịdabere na mba ọzọ na akụrụngwa Colombia. Caycedo na-ekwusi ike njikọta nke usoro nke colonialism, ọdịdị, mmịpụta, na amụghị nwa na nka ya.
Mgbazi gburugburu ebe obibi
Ụfọdụ ndị ọkà mmụta sayensị na ndị ọkachamara n'ihe banyere akụ na ụba enyochala atụmanya nke nkwụghachi gburugburu ebe obibi, ma ọ bụ ụdị ụgwọ a na-akwụ ndị mmadụ ndị ọnụnọ ụlọ ọrụ na-emetụta n'ụzọ ụfọdụ. Otu nwere ike imetụta gụnyere ndị bi na nso ụlọ ọrụ, ndị ọdachi ndị na-emere onwe ha metụtara, na ndị gbara ọsọ ndụ ihu igwe gbapụrụ ọnọdụ ibi ndụ dị ize ndụ na obodo ha. Nkwụghachi ụgwọ nwere ike ịdị n'ụdị dị iche iche, site na ịkwụ ụgwọ ozugbo nye ndị mmadụ n'otu n'otu, na ego ewepụtara maka mkpocha ebe mkpofu, na ịzụta ihe nleba anya ikuku maka agbataobi ndị nwere obere ego, itinye ego na njem njem ọha, nke na-ebelata ikuku gas na-ekpo ọkụ. Dị ka Robert Bullard na-ede,"'Ndozigharị gburugburu ebe obibi na-anọchite anya àkwà mmiri maka nkwado na nha anya ... Nkwụghachi ụgwọ bụ ma ọgwụ ime mmụọ na gburugburu ebe obibi maka ọgwụgwọ na imezigharị.'"
Iwu na nkwekọrịta mba ụwa
Mbupụ ihe mkpofu dị ize ndụ gaa na mba ụwa nke atọ bụ nchegbu ọzọ na-eto eto. N'agbata 1989 na 1994, e mere atụmatụ 2,611 metric ton nke ihe mkpofu dị ize ndụ ebupụ na mba ndị na-abụghị OECD. Emere nkwekọrịta mba ụwa abụọ maka nzaghachi na mbupụ ihe mkpofu dị ize ndụ na-abawanye na oke ala ha. Òtù Na-ahụ Maka Ịdị n'Otu Africa (OAU) nwere nchegbu na Mgbakọ Basel nke a nakweere na Machị 1989 agụnyeghị mmachibido iwu na ngafe ókèala na mkpofu dị ize ndụ. Na nzaghachi na nchegbu ha, na 30 Jenuarị 1991, Pan-African Conference on Environmental and Sustainable Development nakweere Mgbakọ Bamako machibido ibubata ihe mkpofu niile dị ize ndụ na Africa ma gbochie mmegharị ha n'ime kọntinent ahụ. Na Septemba 1995, mba G-77 nyere aka megharịa Mgbakọ Basel iji machibido mbupụ ihe mkpofu niile dị ize ndụ sitere na mba ndị mepere emepe (karịsịa mba OECD na Lichtenstein) na mba ndị ọzọ. OAU bịanyere aka na mkpebi n'afọ 1988 bụ nke kwuputara na mkpofu nsị bụ "mpụ megide Africa na ndị Africa". N’oge na-adịghị anya ka nke ahụ gasịrị, Òtù Na-ahụ Maka Akụ̀ na Ụba nke Ebe Ọdịda Anyanwụ Africa (ECOWAS) wepụtara mkpebi nke kwere ka a taa ndị ahụ e jidere na-atụfu ihe mkpofu nsi, dị ka mkpọrọ ndụ.
Ijikọ ụwa ọnụ na mmụba nke nkwekọrịta mba ụwa na-ewebata ohere maka ikpe nke ịkpa ókè agbụrụ gburugburu. Dị ka ihe atụ, 1994 North American Free Trade Agreement (NAFTA) dọtara ụlọ ọrụ ndị United States na Mexico, bụ́ ebe a gbahapụrụ nsí nsí na obodo Colonia Chilpancingo, a na-ehichapụkwa ya ruo mgbe ndị na-eme ihe ike kpọrọ òkù ka gọọmenti Mexico kpochaa ihe mkpofu.
Mmegharị ikpe ziri ezi gburugburu ebe obibi etoola ka ọ bụrụ akụkụ dị mkpa nke nzụkọ ụwa. Okwu a na-achịkọta uche ma na-egosipụta ọtụtụ ndị mmadụ, ndị ọrụ na ọkwa ọha na-arụkọ ọrụ ọnụ. Nchegbu gbasara ijikọ ụwa ọnụ nwere ike ime ka ọtụtụ ndị na-akpakọrịta gụnyere ndị ọrụ, ndị agụmakwụkwọ, na ndị isi obodo bụ ndị mmụba mmepe ụlọ ọrụ bụ ihe jikọrọ ọnụ."
Enwere ike ịkọwa ọtụtụ amụma dabere na ọnọdụ ọdịmma mmadụ. Nke a na-eme n'ihi na ikpe ziri ezi gburugburu ebe obibi bụ iji mepụta ohere dị mma, ziri ezi na nha anya maka obodo yana ịhụ na ihe ndị dị ka redlining adịghị eme. N'iburu ihe ndị a niile pụrụ iche n'uche, enwere nnukwu nsogbu ndị na-eme amụma ga-atụle mgbe ha na-eme mkpebi.
Ngas language
Ngas, ma ọ bụ Angas, bụ asụsụ mba Afro-Asia nke a na-asụ na Steeti Plateau, no na Naijiria. Asụsụ ndị a bụ Hill Angas na Plain Angas. General Yakubu Gowon lara ezumike nká bụ onye Naijiria a ma ama nke sitere na Ngas.
Asụsụ ndị agbata obi
Bəlnəŋ, asụsụ A3 West Chadic nke nwere njikọ chiri anya na Angas. Ihe dị ka mmadụ 500 na-asụ ya n'otu obodo Langung, nke obodo Tal gbara gburugburu n'ebe ọwụwa anyanwụ na obodo Miship n'ebe ọdịda anyanwụ.
Ndị na-asụ Sur, asụsụ Plateau, ndị na-asụrụ Ngas gbara gburugburu, mana Sur ka na-anọgide na-abụ asụsụ a na-elekọta nke ọma.
Asụsụ Ngas enwetala mmetụta dị ukwuu site na Tarok.
Ihe edeturu
<references group="" responsive="1">
Lovelyn Enebechi
Lovelyn Chinwe Enebechi (amụrụ na ụbọchị iri abụọ na otu n'ọnwa Ọktoba afọ 1996) bụ onye ejiji ejiji German-Nigerian, nke a maara nke ọma maka mmeri nke asatọ nke Germany's Next Topmodel.
Esote Onye Kasị Elu ihe Nlereanya Germany
A họpụtara Enebechi n'etiti ndị mmadụ 15,500 na-achọ ka ha bụrụ otu n'ime ndị ikpeazụ 25 nke usoro 8 nke Esote Onye Kasị Elu ihe Nlereanya Germany. N'ikpeazụ, e kpuwere ya okpueze nke mmeri nke asọmpi ahụ n'oge njedebe nke ndụ na Mee 30, 2013, na-eti Maike van Grieken. Dị ka ihe nrite ya, ọ natara mgbasa na mkpuchi nke German Cosmopolitan, Opel Adam, nkwekọrịta ihe ngosi na ONEeins Management, ihe nrite ego € 250,000 na ụlọ na isi obodo ejiji nke ọ họọrọ.
Ebemsidee
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Bilikisu Labaran
Bilkisu Labaran bụ onye nta akụkọ Naijiria, onye nchịkọta akụkọ na onye isi nke Africa News na Current affairs na BBC. Ọ rụrụ ọrụ dị mkpa n'ịmepụta BBC pidgin ma bụrụ onye nchịkọta akụkọ BBC mbụ nke Naijiria. Ọ na-arụ ọrụ ugbu a dị ka onye isi na BBC Africa Eye documentaries
Tupu ọ banye na BBC, ọ bụ onye nkuzi na Mahadum Ahmadu Bello di na Zaria, Naijiria ma bụrụkwa onye nduzi mba Nigeria maka BBC World Service Trust.
Victoria Herrmann
Victoria Herrmann bụ ónyé America na-ahụ màkà ọdịdị ala na onye na-ahụkarị mgbanwe ihu igwe. Ọ bụ ónyé isi nchịkwa nke The Arctic Institute, ónyé nchọpụta National Geographic, na ónyé enyemaka prọfesọ nyocha na Mahadum Georgetown nke Walsh School of Foreign Service, ébé nyocha ya na-elekwasị ányà na mmekorita Arctic na ndọrọ ndọrọ ọchịchị na mgbanwe mgbanwe ihu igwe na US na US Territories.
Herrmann bụkwa ónyé American Association for the Advancement of Science (AAAS) IF/THEN Ambassador ma na-arụ ọrụ iji nyé ụmụ agbọghọ na ụmụ nwanyị ike na STEM. A na-akpọ ya áhà na Forbes 30 Under 30 list, National Trust for Historic Preservation 40 under 40 list, a North American Young Leader by Friends of Europe, otu n'ime otu narị Most Influential People in Climate Policy world by Apolitical, na dị ka akụkụ nke "CAFE 100 ː extraordinary change-emers who are take action to dozie ụfọdụ n'ime nsogbu ndị kachasị mkpà na America na gburu-gburu ụwa" site n'aka ónyé ọka iwu US Preet Bharara.
Ndụ na agụmakwụkwọ
A mụrụ ya na Paramus, New Jersey, Herrmann nwèrè mmasị n'ihe gbasara gburu-gburu ébé obibi. A zụlitere ya dị ka ónyé Juu ma kwuo na nné na nnà ya ochie bụ ndị lanarịrị Oké Mgbukpọ ahụ dị ka ihe kpaliri nyocha ya na nkwado ya na mmetụta nke mgbanwe ihu igwe na obodo ndị na-enweghị ikike. Ọ gara Paramus High School.
N'afọ 2012, ọ gụsịrị B.A. na International Relations and Art History na Mahadum Lehigh ma mesịa nyé ya otu afọ Junior Fellowship na Carnegie Endowment for International Peace na Washington, DC, ébé ọ rụrụ ọrụ na njem na-adịgide adịgide na iwu ihu igwe n'obodo ukwu. Herrmann kwagara Canada na 2013 dị ka Fulbrightgrantee, na-emecha MA na International Affairs na Mahadum Carleton Norman Paterson School of International Affairs. N'afọ 2014, e nyèrè ya Gates Cambridge Scholarship maka ọmụmụ doctoral na Scott Polar Research Institute. N'afọ 2017, e nyèrè Herrmann onyinye Bill Gates Sr. maka mkpebi imeziwanye ndụ ndị ọzọ, n'afọ 2019 natara PhD ya na Mahadum Cambridge. N'afọ ikpeazụ nke PhD ya, Herrmann nọrọ ọnwa atọ na National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine dị ka ónyé otu na mmemme Christine Mirzayan Science and Technology Policy Fellowship.
Iwu Arctic na nyocha nke mbata
Herrmann sonyeere The Arctic Institute n'afọ 2015, na 2016 ọ ghọrọ ónyé isi oche na ónyé isi nchịkwa. Ọ na-eduzi atụmatụ atụmatụ iji mezuo ebumnuche ya iji mee ka iwu màkà ezi omume, na-adịgide adịgide, na Arctic dị nchebe. Herrmann na-ahụ màkà mmejuputa mmekọrịta nyocha zuru ụwa ọnụ ma na-elekọta otu ìgwè gafee North America na Europe. N'okpuru ógè Herrmanns, The Arctic Institute anọgidewo na-ahọrọ dị ka ébé kachasị elu-iri asaa na ise na-eche echiche site na Mahadum nke Pennsylvania Think Tanks and Civil Societies Program ma bụrụ nke Prospect Magazine depụtara dị ka US Energy and Environment Think Tank kacha mma.
Nkwurịta okwu mgbanwe ihu igwe
Herrmann na-arụ ọrụ ma dị ka onye nkwurịta okwu sayensị màkà ndị na-ege ntị ọha na eze ma dị ka ọkà mmụta nyocha agụmakwụkwọ na-amụ nkwurịta Ókwú mgbanwe ihu igwe. O bipụtara ihe karịrị akụkọ irí abụọ nke akwụkwọ akụkọ na isi akwụkwọ agụmakwụkwọ. Nnyocha ya na-elekwasị ányà n'otú ihe oyiyi eji eme ihe na mgbasa ozi ọha na eze si ewulite ụkpụrụ, njirimara, na echiche nke ike banyéré mgbanwe mgbanwe ihu igwe, obodo ndị na-adịghị ike, na iwu Arctic. Herrmann ekwuola na agụmakwụkwọ mgbanwe ihu igwe nwèrè ike ma kwesịkwa ịkọwa ihe doro ányà, na otu omume nwere ike isi mee ka agụmakwụkwọ baa ọgaranya. N'ịtụle nyocha ya na mahadum, ọ gbara ndị nchọpụta ndị ọzọ ume ịchọta olu ọha na eze ha ma tụlee mkpà ịkọ akụkọ dị ịkwalite mgbanwe ihu igwe.
Ọ na-edekarị édémédé echiche banyéré mgbanwe ihu igwe na iwu Arctic maka The Guardian, Scientific American, na CNN. Herrmann na-apụta mgbè mgbè dị ka ọkachamara na akụkọ, gụnyere NPRSTEM.  E gosipụtara Herrmann dị ka ihe nlereanya màkà ụmụ agbọghọ na STEM site na National Children's Museum the Ad Council o She Can STEM campaign.
Edensibia
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Ọnọdụ ihu igwe na azụma ahịa na Afrika
Ọnọdụ ihu igwe na azụmahịa na Afrịka bụ echichi nke na-arutu aka na njikọ dị Na etiti ìgwè azụmaahịa mbà ùwà n'ihe gbasara mmepe akụ na ụba Afrịka. Ọ bụ isi okwu nke ngalaba ọmụmụ nke na-achọ ịkọwa usoro dabere na akụ na-ụba màkà mgba-nwe mgbanwe ihu igwe na ibelata. N'echiche a, ọ na-enyocha etu iwu azụmahịa na-ihu igwe si ejikọta na nsonaazụ dị mkpa, dị ka ọganihu akụ na ụba nke kọntinent ahụ. N'ụwa niile, azụmahịa bụ isi ihe na-eme ka ikuku GHG. Mgbasa gas na-ekpo ọkụ na-emetụta azụmahịa site na arụmọrụ ike site na mmetụta usoro, ike mmepụta gas na-akpo ọkụ site na mmetụta nke ihe mejupụtara, na mmetụta nke oke. Mgbasa ozi metụtara njem ụgbọ mmiri mba ụwa na-akwado ihe ọ bụla si na ya pụta.
N'ime arụmụka ihu igwe, a na-etinye uche dị mma na ọrụ nkwekọrịta azụmahịa na ihu igwe. N'aka nke ya, nkwekọrịta azụmahịa nwere ike inyere mba aka iru ihe mgbaru ọsọ ihu igwe site n'iwepụ ụtụ isi, ikwekọ ụkpụrụ na ngwongwo gburugburu ebe obibi, na iwepụ enyemaka na-agbagọ agbagọ na mmanụ ala.
Ebe Azụmaahịa n'efu na ụfọdụ Afrịka (AfCFTA) na mgbanwe ihu igwe
Mmetụta nke mgbanwe ihu igwe, dị ka ụkọ mmiri ozuzo, idei mmiri, ihu igwe siri ike, na egwu maka mkpa ụmụ mmadụ dị ka nri, mmiri, ike, na ebe obibi, kachasị njọ na mba ndị na-emepe emepe. Afrịka nwere ihe ọmụma dị ukwuu banyere mmetụta nke mgbanwe ihu igwe.
Gọọmentị Afrịka anọwo na-achọ ndị mmekọ azụmaahịa na mpụga kọntinent nke ha ruo ọtụtụ afọ. N'afọ 2016, ihe ndị a na-e bupụ n'ime Afrịka bụ naanị 18% nke ihe niile a na-eme, ebe ihe ndị a-na e bupụ na Eshia na n'ime Europe bụ pasent iri ise na itoolu na pasent iri isii na itoolu nke ngụkọta ihe ha na-ebupụta. N'ihi ntụkwasị obi ya dị ukwuu na ahịa mba ọzọ, ya bụ China, kọntinent Afrịka nwere ike ịnwe ọchịchọ nke ndị isi dị anya. Nke a bụ eziokwu karịsịa maka ihe ndị kachasị mkpa, dị ka nri.
Ebumnuche sara mbara nke mpaghara azụmahịa nweere onwe ya nke Afrịka dị ka ọ dị ugbu a nwere ike inye aka n'ịbawanye mgbanwe ihu igwe na mpaghara esemokwu Afrịka. Nke mbụ, mkparịta ụka AfCFTA na-aga n'ihu na-achọ iji nwayọọ nwayọọ belata ma mechaa wepụ ụtụ isi mbubata na ihe mgbochi ndị ọzọ na-abụghị ụtụ isi. Tupu ọgba aghara ọha na eze na asọmpi ihe onwunwe, azụmahịa dị ọnụ ala na omenala dị mfe ga-enyere aka hụ na ihe onwunwa dị mkpa ruru mpaghara nsogbu n'oge mkpa.
Ebe e si nweta ya
This article incorporates text from a free content work. Licensed under CC BY 4.0. Text taken from Trade–Climate Nexus: A Systematic Review of the Literature​, Jeremiás Máté Balogh & Tamás Mizik, Economies. .mw-parser-output .hatnote{font-style:italic}.mw-parser-output div.hatnote{padding-left:1.6em;margin-bottom:0.5em}.mw-parser-output .hatnote i{font-style:normal}.mw-parser-output .hatnote+link+.hatnote{margin-top:-0.5em}
Gerard Moerdijk
thumb|Ụlọ Moerdyk, Pretoria Gerard Leendert Pieter Moerdijk (ugbo Zwaershoek dị nso na Nylstroom, Transvaal, ubochí ànó n'ọnwa Machị 1890 意 Nylstrome rụo ụbọchị iri abụo na itoolu n'ọnwa Machị 1958), nke a makwaara dị ka Gerard Moerdyk, bụ onye South Africa na-ese ụkpụrụ ụlọ nke a maara nke ọma màkà ịmepụta ihe ncheta Voortrekker na Pretoria.
Oando
thumb|Oando logo.jpg Oando Plc bụ ụlọ ọrụ na-ahụ maka ike na Naijiria na-arụ ọrụ n'elu mmiri, n'etiti mmiri na n'okpuru mmiri.
Gerard Moerdijk
Mbido ndụ, agụmakwụkwọ na ọrụ
Nné na nnà Moerdyk bụ ndị Dutch kwagara South Africa na 1888.
N'oge Agha nke Abụọ nke Boer (1899-1902) Gerard Moerdyk (ónyé dị afọ irí n'oge ahụ) nọ n'ogige ịta ahụhụ Standerton ya na nné ya, ụmụnne nwoke abụọ na ụmụnne nwanyị abụọ. Mgbè agha ahụ gasịrị, ezinụlọ ahụ biri na Pretoria ebe Gerard gara ónyé bu ụzọ na Pretoria Boys High School. Ọ gụrụ akwụkwọ na nsọpụrụ na 1909 wee rụọ eru dị ka onye na-ese ụkpụrụ ụlọ na Architectural Association na England. Ọ gụrụ akwụkwọ na France rụọ oge ụfọdụ ma hụ ụlọ Roman na Renaissance na Ịtali.