cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Michael Gitlin
Ndụ na ọrụ
A pụrụ ịkọwa ọrụ Gitlin dị ka ihe na-enweghị atụ na nke na-ebelata. Ọ bịdọrọ ọrụ ya na-arụ ọrụ n'ụzọ atọ, nke izizi na akwụkwọ ma mesịa na osisi, na-eji akwụkwọ dị ka ihe eji eme ihe kama ịkwado. Ihe ọkpụkpụ ya na-abụkarị mgbidi, nke na-adabere na ụlọ n'ihe banyere nkwado anụ ahụ na ọnọdụ ha. Na katalọgụ nke afọ 1996 maka ihe ngosi na Katrin Rabus Gallery na Bremen, Germany, Barry Schwabsky na-akọwa ọrụ Gitlin dị ka "nke a na-egosipụta karịa ihe niile site na enweghị obi iru ala [...]. Ihe nọ na nsogbu - maka Gitlin ma ọ dịkarịa ala, ma eleghị anya naanị n'ihi ya, nke ahụ bụ ihe ize ndụ nke onye na-ese ihe - na-emetụta isiokwu nke ihe ọkpụkpụ karịa ụzọ ya. N'ihi onye na-akpụ ihe, e nwere ihe ahụ ma enwere ohere ọ bi na ya, ndị a ga-enwerịrị mmekọrịta doro anya. Mmekọrịta a nwere ike ịbụ ezigbo isiokwu nke ọrụ ahụ. '[1]
N'afọ ndị na-adịbeghị anya, Gitlin arụwo ọrụ na ajị ígwè, waya ọla kọpa, ụfụfụ, na spandex ojii. Ihe osise bụkwa akụkụ na-achọsi ike nke ọrụ Gitlin.
Nchịkọta Museum ndị ahọpụtara
British Museum, London Brooklyn Museum, New York Detroit Institute of Arts, Detroit Fogg Museum, Harvard University, Cambridge Solomon R. Guggenheim Museum, New York Haifa Museum of Modern Art, Haifa, Israel Hirshhorn Museum and Sculpture Garden, Washington DC Leopold Hoesch Museum, Duren, Germany Israel Museum, Jerusalem, Israel Jewish Museum, New York Kaiser Wilhelm Museum, Krefeld, Germany Kunstverein Ingolstadt, Ingolstadt, Germany Museum Ludwig, Cologne, Germany Kunsthalle Mannheim, Mannheim, Germany Marl Sculpture Museum, Marl, Germany MUSMA, Museum of Contemporary Sculpture, Matera, Italy Neues Museum Weserburg, Bremen, Germany MOMA Museum of Modern Art, New York/> Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Helen Zille
thumb|Helen Zille Otta Helene Maree (née Zille /ˈzɪlə/; Amụrụ na 9 Machị 1951), nke a maara dị ka Helen Zille, bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị South Africa. Ọ rụrụ ọrụ dị ka Onye isi oche nke Federal Council nke Democratic Alliance kemgbe ụbọchị 20 Ọktoba 2019. Site n'afọ 2009 ruo afọ 2019, ọ bụ onye isi ala nke mpaghara Western Cape maka afọ ise abụọ, yana onye otu Western Cape Provincial Parliament. Ọ rụrụ ọrụ dị ka onye isi ala nke Democratic Alliance site n'afọ 2007 ruo afọ 2015 na dị ka onye obodo Cape Town site n'afọ 2006 ruo afọ 2009.
Zille is a former journalist and anti-apartheid activist  and was one of the journalists who exposed the cover-up around the death of Black Consciousness leader Steve Biko while working for the Rand Daily Mail in the late 1970s. She also worked with the Black Sash and other pro-democracy groups during the 1980s. In the political arena, Zille has served in all three tiers of government, as the Western Cape's education MEC (1999 ruo afọ 2001), as a Member of Parliament (2004 ruo afọ 2006), as Mayor of Cape Town (2006 ruo afọ 2009), and as Premier of the Western Cape (2009 ruo afọ 2019).
Ọ lụrụ Prọfesọ Johann Maree na 1982, ha nwere ụmụ nwoke abụọ. Ọ bụ onye otu Rondebosch United Church na Cape Town.
Nudaros
Nudaros ( Arman Rostamian ) mụrụ na March 17, 1987 na Iran.
Akụkọ ndụ
A mụrụ na Tehran, onye na-agụ egwú Barcelona na onye na-emepụta ihe bụ Arman Rostamian AKA Nudaros malitere njem ya site na obodo ebe egwu na-agafe na nyocha. Ọ na-arụsi ọrụ ike na egwu ya na mmepụta ya ma na-anụcha ha mgbe niile, na-agbalịsi ike maka izu okè ma na-arụsi ọrụ ike iji ghọọ onye ọkachamara nke nkà ya.
Arụ ọrụ
Mgbe ọtụtụ afọ nke mmepụta na ịrụsi ọrụ ike na-eto eto mgbe nile, Nudaros chọtara ụzọ ya na nkwekọrịta ndekọ ndekọ isi na IVY Musa Sound Corp, nke dugara na EP solo a na-akpọ "Baila Conmigo" na ụfọdụ ndị na -eme nke ọma
Otuto ya na-aga n'ihu na ọrụ dị ịtụnanya mere ka ọ bịanye aka na RCA Recording wee soro ụfọdụ ndị na-ese ihe a na-akwanyere ùgwù na-arụkọ ọrụ. N'ihi ya, ọ malitere imekọ ihe ọnụ na Rafi, Vigano, Lia na Arissa.
Na ọtụtụ egwu ọhụrụ, gụnyere ụfọdụ mmekorita na mbara igwe, Nudaros doro anya na ọ malitere ịme akara ya na Pop, Reggaeton Afro music.
Isi mmalite
<references group="" responsive="0"> Òtù:Amụrụ na 1987 Òtù:Onye Iran
Sankoh (surname)
Sankoh o bụ aha nna sitere na West Africa ma nwee ike izo aka na:
Mmetụta okpomọkụ zuru oke
Mmetụta okpomọkụ zuru oke (TEWI) bụ ma e wezụga ihe okpomọkụ ụwa nwéré ike iji gosipụta ònyìnyé màkà okpomọkụ Ụwa.
A na-akọwa ya dị ka ngụkọta nké ikuku na-apụtaghị ìhè (chemical) na ikuku na-adịghị apụta ìhè (iji ike eme ihe) nkè gas na-ekpo ọkụ.
Evelyn Nwabuoku
Evelyn Nwabuoku (amụrụ na 14 Nọvemba 1985) bụ onye Naijiria na-agba bọọlụ nke na-agba dịka onye na-agba ọsọ n'etiti En Avant de Guingamp na French Division 1 Féminine na otu egwuregwu bọọlụ ụmụ nwanyị nke Naijiria ma ọ bụ onyeisi ndị otu mba. Nwabuoku gbara bọọlụ na mbụ maka BIIK Kazygurt na asọmpi bọọlụ ụmụ nwanyị nke Kazakhstan na Bayelsa Queens na Rivers Angels na asọmpi ụmụ nwanyị nke Naịjirịa.
Nwabuoku gbara bọọlụ na asọmpi ụmụ nwanyị Naịjirịa maka Bayelsa Queens na Rivers Angels tupu ọ kwaga BIIK Kazygurt nke asọmpi bọọlụ ụmụ nwanyị nke Kazakhstan na 2015. O mechara kwaga n'akụkụ French En Avant de Guingamp, ebe ya na nwanne ya nwanyị, na onye Naijiria mba ọzọ Desire Oparanozie sonyeere. O nyeere Nwabuoku aka na nsogbu asụsụ mbụ na ibi n'ógbè ahụ. Nwabuoku mere nke mbụ ya na mmeri ya megide ndị ọkacha mmasị na league FCF Juvisy, ma too ikuku na Fred-Aubert Stadium.
Ọrụ mba ụwa
Ọ bụ onyeisi ndị otu egwuregwu bọọlụ ụmụ nwanyị nke mba Naịjirịa, nke a na-akpọ "Super Falcons", na 2015 FIFA Women's World Cup na 2014 African Women's Championship na-emeri nke ikpeazụ. Nwabuoku kwuru na ịbụ onyeisi ụgbọ mmiri bụ "ihe ịtụnanya", nakwa na "Ọ dịghị ihe dị ukwuu dị ka ịnọchite anya na ịgbachitere mpako nke mba gị". Otú ọ dị, ọ gbakwụnyere na ndị otu ahụ emeghị nke ọma n'ime afọ ole na ole gara aga ma na-achọ imeziwanye na 2017 Africa Cup of Nations. Ọ bụkwa otu n'ime ndị otu na 2012 African Women's Championship.
Mba ụwa
Naịjirịa
Njikọ mpụga
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Swazi language
.Asụsụ Swazi ma ọ bụ siSwati bụ asụsụ Bantu nke otu Nguni nke ndị Swati na-asụ na Eswatini na South Africa. A na-eme atụmatụ na ọnụ ọgụgụ ndị na-ekwu okwu dị na mpaghara 2.4 nde. A na-akụzi asụsụ a na Eswatini na ụfọdụ ụlọ akwụkwọ South Africa dị na Mpumalanga, ọkachasị mpaghara KaNgwane mbụ. Siswati bụ asụsụ gọọmentị nke Eswatini (yana Bekee), ma bụrụkwa otu n'ime asụsụ gọọmentị iri na otu nke South Africa.
Tola
Tola nwere bu ike izo aka na:
Mbaise
Ahaa bụ "Mbaise" sitere na agbụrụ ise: Agbaja, Ahiara, Ekwereazu, Ezi na Ihite na Oke Uvuru. Ogbe ọchịchị atọ dị na Mbaise ruru ihe dịka narị anọ na anọ  ; Aboh Mbaise gbara 185 km2 , Ahiazu Mbaise kpuchie 111 km2  , na Ezinihitte Mbaise kpuchiri 108 km2.
Akụkọ ihe mere eme
Mbaise batara n'okpuru ọchịchị Briten n'afọ 1902 n'oge agha Anglo-Aro, mgbe ndị ochi agha mbawanye nke British meriri Aro Confederacy na Owerri na Mbaise. Ka ọ na-erule n'afọ 1906, na ngwụcha ọrụ ahụ, Mbaise nke oge a jikọtara n'okpuru ọchịchị Briten na ụfọdụ obodo nnwere onwe.
Iji lekọta ndị ezinụlọ, e hiwere ụlọ ikpe obodo na Obohia na 1907 wee bufee ya na Nguru na 1909. N'afọ 1929, e bibiri ụlọikpe Nguru n'ihi agha ụmụ nwanyị Igbo. E meghekwara ụlọ ikpe mpaghara na Obohia, Itu, Ife na Enyiogogu maka nzaghachi ọchịchị ụlọ nke afọ 1930. Ejikọtara mpaghara ahụ dị ka ngalaba ndọrọ ndọrọ ọchịchị na nhazi na 1941. E hiwere kansụl site n'afọ 1945, na-adabereghị na obodo ndị kwụụrụ onwe ha. Ọ bụ site na kansụl ka e si kee ọchịchị ime obodo atọ ahụ site na kansụl. Ahiazu Mbaise bụ njikọ nke kansụl Ahiara na Ekwerazu, na Aboh Mbaise bụ otu jikọrọ ndị kansụl Oke-Ovoro na Agbaja. Ezinihitte Mbaise nọọrọ naanị ya ma ewezuga Isu Obiangwu na Umuohiagu, obere obodo abụọ jikọtara Ngor-Okpala sitere na mpaghara Agbaja.
Ruo mgbe ndị mba Europe rutere Naijiria, isi ihe nweta ndị Mbaise na-enweta bụ na ọrụ ugbo. N'ala Igbo, ọchịchị gbadoro ụkwụ n'ọkwa na omenala. Otu obodo (nchịkọta ndị nwoke kwa izu) bụ ọkwa kachasị elu nke nhazi, na amala na-achị. [3] Aladinma na-egosipụta ike ọchịchị ugbu a. Chinua Achebe kọwara ndụ tupu oge ọchịchị  n'akwụkwọ akụkọ ya bụ Things Fall Apart.
Mgbe ewepụtara ọchịchị ndị Britain na Southern Protectorate nke Naịjirịa, gọọmentị guzobere ụlọ ikpe obodo na Nkwogwu Nguru n'afọ 1905 ma wuo ebe obibi maka ndị Britain n'ebe ahụ. Dr. Rogers Stewart, onye tụgharịrị ịnyịnya ígwè ya, e jidere ma gbuo ya n'okwu gbasara njirimara na-ezighi ezi. ngosi pụta Mmegwara iwe na Ahiara nke afọ 1906, nke ndị Captain Brian Douglas na Harold Hastings duziri, malitere mmegwara na mpaghara ahụ.
N'afọ 1927, gọọmentị na-achị mba ahụ malitere ịkwụ ụtụ isi. A mụbara ego ụtụ isi n'afọ1929, Agha Ụmụ nwanyị malitekwara ime mkpesa megide mmegbu ọha na eze na nke akụ na ụba. E bibiri ụlọ ikpe obodo dị na Nkwogwu ma chụpụ ebe obibi gọvanọ ahụ. E guzobere ụlọ ikpe na Itu (nye Ezinihitte); Afor Enyiogugu (nye Agbaja); Obohia (nye Ekwerazu); Orie-Ahiara (nye Ahiara); na Uvuru (nye Oke-Uvuru).
Nabalị iri na abụọ nke ọnwa Juun afọ 1941, Mbaise ghọrọ njikọ nke agbụrụ ise: Agbaja (Nguru, Okwuato, Enyiogugu, Obiangwu, na Umuohiagu), Ekwerazu, Ahiara, Ezinihitte, na Oke-Uvuru. E meghere ebe nchekwa akụ na Enyiogugu n'afọ 1942, ma wega ya na Aboh n'afọ 1948. Obiangwu na Umuohiagu, nke bụ akụkụ nke Agbaja, sonyeere Ngor Okpala n'afo 1957. Mbaise nwere ọchịchị ime obodo atọ ugbu a: Ahiazu, Aboh-Mbaise, na Ezinihitte. N'etiti afọ 1955 na 1958, Mbaise County Council malitere ọrụ mmepe abụọ dị ịrịba ama: Mbaise Secondary School na Mbaise Joint Hospital (nke bụzi General Hospital), ha abụọ dị na Aboh.
Omenala na ọnụọgụ mmadụ
Ndị bị na Mbaise bụ ndị Igbo. Ihe dị ka pasentị iri ise na ise bụ ndị Katọlik, pasentị irí atọ na ise bụ ndị Protestant na okpukpe ndị ọzọ mejupụtara ndị fọdụrụnụ. Ụfọdụ emume ọdịnala na omenala pụ̀tara na mmetụta ndị ọdịda anyanwụ. Emume ụbọchị asatọ nke Ahianjoku na asọpụrụ chi ji; kemgbe afọ 1946, emume ọhụrụ nke abalị iri na ise nke onwa ọgọstụ kwa afọ abụwo ụdị emume Ndị Kraịst nke emume Ahịanjọkụ. Oji Ezinihitte na-eme emume Ezinihitta n'abalị mbụ nke ọnwa Jenụwarị kwa afọ. Itu Aka, tupu oge ọrụ ugbo, na-agba ndị mmadụ ume ịnagide gburugburu ebe obibi, ọgbara ọhụrụ na ihe ịma aka ọhụrụ. A na-enye nri ndị bụ, ugba, na mmanya raffia. A maara ụmụ nwanyị Mbaise maka ịmụ nwa ha. Iji bụrụ eghu ukwu, nwanyị ga-amụ ma ọ dịkarịa ala ụmụ iri; ụfọdụ ụmụ nwanyị amụọla ihe ruru iri na ise.
Ọdịbendị Mbaise mejupụtara na egwu na ịgba egwú Igbo. [1] A na-akpọ egwu na osisi ụbọ́, ụbọ aka, udu dị ogologo mkpụmkpụ na nwee oghere, ite, ogene, mpi achara na mpalaka. E nwere ịgba egwú maka ịmụ nwa, alụmdi na nwunye, olili ozu, ọrụ obodo, na emume nnọrịkọta ndị ọzọ. [1] A na-agba egwu agbacha ekurunwa maka ịmụ nwa. [1] A na agba alija na ogelengebong maka alụmdi. A na-eme Eseike, esse, ekwerikwe mgba na nkwa Ike na olili ozu ụmụ nwoke, na uko na Ekereavu maka olili ozu ụmụ nwanyị. D. I. Nwoga, onye wetara otu Abigbo na United States n'oge afọ 1980, dere na ndị na-agụ egwú na ndị na'agba egwú na-eji nkà ihe ọmụma, na-akatọ, na-adọ aka ná ntị ma na-eto ya na arụmọrụ ha.
Ụlọ akwụkwọ agụmakwụkwọ
alt=Long driveway leading to a white building|thumb|Ọnụ ụzọ mbata ụlọ akwụkwọ sekọndrị Mbaise
Oge a
Ndị bi na Mbaise ugbu a karịrị otu nde, ọrụ ugbo ka bụ ọrụ bụ isi ihe nweta ha. Yams, cassava, mkpụrụ nkwụ, akwụkwọ nri na mkpụrụ osisi bụ isi ngwaahịa ugbo. Nnukwu ezinụlọ Tycoon sikwa n'ógbè a, ha na-eme nke ọma ma na-enyere ndị mmadụ aka na-ebelata ịda ogbenye n'ebe ahụ ma ga na-aga n'ihu. Kemgbe njedebe nke Agha Obodo Naijiria, Otú ọ dị, ọnọdụ ndụ mpaghara ahụ emeela ka ọ dị mma.
Ebe e si nweta ya na ọgụgụ ndị ọzọ
Òtù:Ȯra Imo
Beatrice Marshoff
Frances Beatrice Marshoff (Amụrụ na 17 Septemba 1957) bụ onye isi ala nke Free State site n'afọ 2004 ruo afọ 2009. Ọ nọchiri Winkie Direko n'ọkwa ahụ n'ụbọchị 22 Eprel 2004, Ace Magashule nọchiri ya n'ụbọchị 6 Mee 2009.
Elme de Villiers
Elme de Villiers (a mụrụ n'ụbọchị nke 11 n'ọnwa Maachị n'afọ 1993) bụ nwanyị South Africa na-egwu badminton.
Ọrụ
Ọ malitere ịkụ badminton mgbe ọ dị afọ iri na Hennenman, South Africa. N'afọ 2013, a họpụtara ya n'etiti ndị egwuregwu Afrịka iri na anọ kachasị mma ka ọ bụrụ onye otu Road to Rio Program nke BWF na Badminton Confederation of Africa haziri, iji nye ndị egwuregwu Afrịka nkwado ego na nkà na ụzụ na-eduga na 2016 Olympic Games na Rio de Janeiro. O ritere ọla nchara na 2013 African Badminton Championship na ihe omume ụmụ nwanyị abụọ ya na onye ọlụlụ ya bụ Sandra Le Grange.
Asọmpi Badminton nke Afrịka
Ugboro abụọ nke ụmụnwanyị
BWF International Challenge/Series ( utu aha isii, ndị mmeriri mmadụ ise)
Ụmụ nwanyị na-alụbeghị di Ugboro abụọ nke ụmụnwanyị Ngwakọta okpukpu abụọ
Edensibia
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Egon, Nigeria
Nassarawa-Eggon bụ ógbè Gọọmentị Obodo na Steeti Nasarawa, Naịjirịa. Isi ụlọ ọrụ obodo ya dị n'obodo Eggon.
O nwere mpaghara nke km² otu puku na narị abụọ na asatọ na ọnụ ọgụgụ mmadụ narị puku mmadụ na iri na anọ na iteghete na otu narị na iri abụo na iteghete 149,129 na ọnụ ọgụgụ afọ 2006.
Koodu ozi nke mpaghara ahụ bụ 960.
Mpaghara Gọọmentị Obodo Eggon
Gọọmenti obodo Eggon nwere isi ụlọ ọrụ n'obodo Eggon ma nwee obodo na mpaghara Ende, Ginda, Alizaga, Arugbadu, Bakyano, Eggon, Sako, Umme, Agunji, Alogani, Arikpa, Ezzen, Wakama, Angbaku, Buba, Galle, Gbamze, Ogbagi, Wogan na Ubbe.
Cinolazepam
Cinolazepam (nke a na-ere n'okpuru aha Gerodorm) bụ ọgwụ nke bụ benzodiazepine. Ọ nwere ihe na-eme ka nchegbu kwụsị, ihe na-egbochi nkụchi, ihe na'ime ka ọ dị jụụ na ihe na-ehi ụra. N'ihi ikike ya ahazi na ụdị nke ụwa na ụdị ke amụta site na iji Tinye na Enyi siri ike, a na-eji ya eme ihe dị ka ọgwụ na-eme ka mmadụ kwụsị.
E nyere ya ikike n'afọ 1978 ma malite iji ya mee ihe n'ụzọ ọgwụ na 1992. A kwadoghị Cinolazepam maka ire ere na United States ma ọ bụ Canada.
Ntụaka
<references group="" responsive="1">
Kalette
Kalettes (nke a maara n'oge gara aga dị ka Flower Sprouts, Petit Posy, Brukale, ma ọ bụ Brusselkale) bụ aha osisi ngwakọta maka mkpụrụ osisi kale. A zụlitere ha site na iji usoro ịzụlite ọdịnala, ha bụ ngwakọta n'etiti kale na Brussels sprouts. A na-eto osisi ahụ dị ka akwụkwọ nri na-edozi ahụ nke nwere ike iri dị ka akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ ma ọ bụ sie ya. "Kalette" bụ n'ezie aha akara maka akwụkwọ nri "kale sprouts," nke e webatara n'ahịa UK na 2010 n'okpuru aha Flower Sprouts.
Okooko osisi ya yiri okooko osisi na-emeghe ihe dị ka 2 in (51 mm) n'obosara. A na-akụ ụdị atọ nwere agba abụọ maka oge owuwe ihe ubi dị iche iche: maka mmalite oge, etiti oge, na owuwe ihe ọkụkụ nke oge. A na-eme ka okooko osisi ndị na-achọ mma mma mma mma mgbe a kụrụ ha n'ala na-eme nri nke pH dị n'elu 6.5-7.5. N'oge ọkọchị, osisi ndị ahụ chọrọ iji nlezianya mee ka ha na-agbanye mmiri mgbe niile.
Ọ bụ Tozer Seeds malitere ngwakọta ahụ na England. E bu ụzọ webata ha na United States n'okpuru aha "Lollipops" nke a na-eji eme ihe ugbu a. Ọtụtụ ndị na-ere ahịa na US, dị ka Johnny's Selected Seeds, na-ekesakwa mkpụrụ kalette.
Edensibia
Òtù:Brassica oleracea Òtù:Akwụkwọ nri
Elliot Reed
Elliot Reed (amụrụ n'afọ 1992) bụ ónyé America na-agba egwu na ónyé na-eme ihe nkiri. Ọrụ ha na-agụnye ịgba egwu, vidiyo, arụmọrụ na ihe ọkpụkpụ ma na-enyocha mmekọrịta dị n'etiti ahụike, ógè, na usoro. Reed egosila na mba ụwa na ebe ndị dị ka MoMA PS 1, New York, Kunsthaus Glarus, Switzerland, na The Getty Museum, Los Angeles. Reed bụ ónyé ọkà mmụta 2019 danceWEB, 2019X20 Artist in Residence na The Studio Museum na Harlem, na ónyé natara 2019 Rema Hort Mann Emerging Artist Grant.
Mbido ndụ na agụmakwụkwọ
A mụrụ Reed n'afọ 1992.
Reed gụsịrị akwụkwọ na The School Of The Art Institute Of Chicago na BFA na 2011 mà ga-agụsị akwụkwọ na Institut Chorégraphique International - CCN Montpellier na MA na Choreography na 2023.
Ọrụ
Ka ọ na-erule afọ 2014, Reed bụ ónyé guzobere, ónyé nduzi, na naanị ónyé ọrụ nke Elliot Reed Laboratories. Nke a bụ ụlọ ọrụ mmepụta dị n'ime ahụ onye na-ese ihe. Elliot Reed Laboratories nwèrè ikike nwebisiinka na The Library of Congress na ikikere azụmahịa Los Angeles County. N'afọ 2017, Reed mere COMEDY na Nous Tous Community Gallery na Chinatown nke Los Angeles.
Ihe ngosi Reed nke afọ 2018 gụnyere ihe ngosi otu iji kwanyere nne nne ya, America's Procession, na Ajụjụ narị ise ebe Reed na ndị na-eme ihe nkiri na-agagharị na Getty Museum na ejiji na-ekwughachi naanị okwu ajụjụ. Ihe ọzọ, Two Business Women Trek To An Undisclosed Location, nwere Reed duziri ụmụ nwanyị azụmaahịa abụọ ka ha si n'otu nsọtụ nke Union Station Los Angeles Metro system gaa na nsọtụ nke ọzọ. Maka ebe obibi Reed's Studio Museum, Reed dere akụkọ banyere ikpe Ed Buck. Ọrụ ahụ gụnyere ihe ngosi onwé ónyé nke ụda olu na mmegharị.
Reed bụ ónyé na-arụkọ ọrụ ugboro ugboro na ónyé na-eme ihe nkiri Ron Athey. N'afọ 2021, na Participant Inc, Athey na Reed mepụtara ígwè obibi akwụkwọ mmadụ màkà ndị na-ege ntị nwere ike ịhụ ihe osise ahụ site na windo nke ụlọ ọrụ na-enweghị uru. Maka mpempe akwụkwọ MoMA PS1 na-esote, Reed nọ n'uwe kadinal ma kwuo "ebo ezinụlọ Swarovski ebubo maka nkwekọrịta ya na ndị Nazi n'oge Agha Ụwa nke Abụọ".
Màkà mbipụta FIVE nke ónyé na-ese ihe Nina Chanel Abney haziri màkà ónyé nduzi ụlọ ngosi Jack Shainman Joeonna Bellorado-Samuels's roving gallery, We Buy Gold, Reed gosipụtara Quarantine Ballet (2020). E ji ihe ndekọ smartphone ise wuo vidiyo ahụ.
Reed nyèrè ákà na MIT Press's The Dance Review Winter 2020 mbipụta na edemede banyere Performance Art Is...
N'afọ 2021, Reed gosipụtara, This Longing Vessel: Studio Museum Artists in Residence 2019, n'akụkụ ndị na-ese ihe E. Jane na Naudline Pierre na MoMA PS 1. Ntinye ahụ gosipụtara ọtụtụ ihe a tụrụ atụ, mgbidi ndị e sere ese nke na-ezo aka na agba nke nyocha dijitalụ ya, na vidiyo multichannel dabere na mpụ nke Ed Buck, ónyé nyere aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị Democratic na California. E boro Buck ebubo na ọ na-enye ọgwụ ọjọọ nke dugara n'ọnwụ nke ndị isi ojii ọ were n'ọrụ màkà mmekọahụ. Ka e mesịrị n'afọ ahụ, Reed gosipụtara, Three Works, na OCDChinatown na New York. Ihe ngosi ahụ were isiokwu ma nyochaa nkọwa nke ːDrawing. Na Machị 2021, Reed rụrụ, Enter the Facilitatrix, na Mahadum Monmouth.
Ná ngwụcha 2021, Reed gosipụtara na Switzerland na nké mbụ ya na Kunsthaus Glarus. Ihe ngosi ahụ, nke akpọrọ Rhythm, gụnyere ọrụ vidiyo dị íchè íchè, ụlọ na-acha akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ na-enwu ọkụ na neon, ọgba tum tum Yamaha ànó na ndị ọkà okwu ànó, mgbidi mma nke ọkara etinye n'ime mgbidi ahụ. Ha gosipụtara n'akụkụ Bri Williams na Puppies Puppies. Reed nọ na panel ya na Art + Practice's Public Programs and Exhibitions Manager Joshua Oduga iji kwurịta banyéré akụkọ ihe méré eme Ellliot dị ka onye na-ese ihe na njikọ nke teknụzụ, mmekorita, na ihe ọkpụkpụ.
Horta nke Valencia
thumb|Satellite view Ọ bụ mpaghara País Valencià kacha bi na ya. Horta nke Valencia nwetara mmụba kachasị ukwuu na ọnụ ọgụgụ mmadụ, ọkachasị dịka onye nnabata mbata. Mgbasawanye obodo ya akwalitela imepụta ọtụtụ obodo mepere emepe, yana ntinye na nucleus nke obodo mepere emepe nke obodo ndị mbụ. N'oge a, mgbasawanye ahụ nyekwara aka na nkewa ya na mpaghara anọ a na-ewere ugbu a dị ka mpaghara mpaghara.
Ndị mmadụ na-echekwa omenala ugbo nke Valencia na nso obodo Valencia, na e nwere ụlọ ndị omenala maka ọrụ ugbo, nke a na-akpọ barraques, yana ụzọ omenala ndị dị n'akụkụ Horta, ọ bụrụgodị na obodo ahụ kpatara mmetụta ọjọọ n'ihi ụlọ nke ọtụtụ ala. ala ahịhịa, na ogbako. Ọnọdụ a, yana ịrụ ọrụ ụgbọ okporo ígwè ọhụrụ na okporo ụzọ ụgbọ ala abụọ, ebibiela Horta n'akụkụ dị iche iche. Ọzọkwa, ọ hapụla obere mpaghara ime obodo nke nnukwu akụrụngwa gbara ya gburugburu. Akụrụngwa ndị a nwere mmetụta ọ bụghị naanị na ndụ ndị ọrụ ugbo, kamakwa na ndị agbata obi.
Horta nke Campanar dị na ugwu ọdịda anyanwụ nke mpaghara Campanar. N'ebe ugwu, ọ na-ekerịta oke ya na ụzọ ụgbọ ala abụọ jikọtara Valencia na Paterna. N'ebe ọdịda anyanwụ, ọ dị n'ihu Horta nke Paterna, na n'ebe ndịda, ọ na Horta nke Quart de Poblet, Mislata na osimiri Turia. N'ebe ọwụwa anyanwụ, ọ na-ekerịta oke na Ronda Nord nke Valencia na mpaghara Beniferri na Campanar.
Horta nke Faitanar bụ akụkụ Horta nke Valencia nke dị na ndịda nke akwa osimiri ọhụrụ nke Osimiri Turia na ọdịda anyanwụ nke Forn d'Alcedo. N'ebe ndịda, ọ dị n'ókè Picanya na Paiporta, na n'ebe ugwu ọdịda anyanwụ, ọ dị n'ihu Xirivella ebe Horta na-aga n'ihu na-enweghị mgbawa.
Ọgwụ gburugburu ébé obibi
Ọgwụ gburugburu ebe obibi bụ ngalaba metụtara ihe dị iche iche nke gụnyere ọgwụ, sayensị gburugburu ebe obibi, kemịkal makwa ihe ndị ọzọ, na-agafe na ọrịa gburugburu ebe obibi. Ágà elenwu yá anya dị ka ngalaba ahụike nke ngalaba sara mbara nke ahụike gburugburu ebe obibi. Mpaghara nke ngalaba a gụnyere ịmụ mmekọrịta dị n'etiti gburugburu ebe obibi na ahụike mmadụ, na ọrụ gburugburu ebe obibi na-akpata ma ọ bụ na-ebute ọrịa. Ngalaba ọmụmụ ọkachamara a mepụtara mgbe a chọpụtara na ihe ndị metụtara gburugburu ebe obibi na-emetụta ahụike n'ụzọ dị ukwuu karịa ka a ghọtara na mbụ.
Ọgwụ gburugburu ebe obibi na-elekwasị anya ugbu a
Site na atụmatụ ndị na-adịbeghị anya si kwuo, ihe dị ka 5 ruo 10% nke afọ ndụ nwere nkwarụ (DALY) furu efu bụ n'ihi ihe kpatara gburugburu ebe obibi. N'ụzọ dị anya, ihe kachasị mkpa bụ mmetọ dị mma na ikuku obodo.
A Sting in a Tale
A Sting in a Tale bụ ihe nkiri egwu egwu Ghana nke 2009 nke Shirley Frimpong-Manso dere ma duzie ya, nke Ken Attoh mepụtara. Ihe nkiri a nwetara ihe nrite ise na Ghana Movie Awards na 2010, gụnyere nturu ugo maka onye ntụzịaka kacha mma, ide ihe kacha mma - emegharịrị ma ọ bụ egwuregwu ihuenyo mbụ, ihe nkiri na Egwu ihe nkiri kacha mma.
Njikọ mpụga
Òtù:Ihe nkiri Naịjirịa
Not Gay
Not Gay: Sex Between Straight White Men bụ akwụkwọ Jane Ward dere n'afọ puku iri ise, ebe onye edemede ahụ kọwapụtara ihe omume nke ndị ọcha na-achọ mmekọahụ ya na ụmụ nwoke ibe ha ọ bụla, maọbụ abụọ.
Isiokwu
Onye e dere ede a bu Ward na-atụle omenala ndị dịka "ịgagharị enyí", emume njikọ nwoke maọbụ nwanyị nke o kọwara dịka ""nke a maara ama n'usoro Gris" ebe 'ndi mmadụ ji penis onye ahụ jide ya bù penis wee nwee mkpọnwụ aka ukwuu ya n'ọnụ nwa okorobịa nọ n'ihu ha". Omenala ndị dị otú ahụ nwere ike inye aka n'ịchịkọta ìgwè maọbụ otu ọnụ na ịnye mmetụta nke ịbụ onye. A pụkwara inweta nke a site na akara ebighi ebi n'ụdị egbugbu maọbụ ụdị. N'adịghị ka akụkụ ndị a nke hazing, ọ pụkwara ịghọ ihe na-emerụ ahụ maọbụ ọbụna mmegbu (gụnyere mkparị mmekọahụ), Ward chọpụtakwara mkpali nwere ike iduga ụmụ okorobịa ịchọ ịchịkwa onwe ya n'elu ndị ọzọ n'ụzọ dị njọ. Ihe atụ ndị ọzọ nke ya bù mmekọrịta mmekọahụ n'etiti ụmụ nwoke na-enwe mmasị heterosexual nyochara gụnyere okirikiri, ụmụ nwanyị kwụ ọtọ mgbasa ozi onlaini chọrọ ka ha soro ụmụ mmadụ ọcha mee ihe omume masturbation, yana "akụkọ ogologo oge zoro ezo banyere ụmụ nwoke nkịtị ugboro mgbe niile maka ịmekọrịta onwe onye". Ward na-enyocha ebumnuche nke ndị ikom a nakwa otu ha si mee ka omume ha kwekọọ n'ọdịdị nwoke maọbụ nwaanyị ibe ya n'ọnọdụ dị iche iche, nke gụnyere omenala ịbanye mu obodo ọhụrụ na "ịhụnanya" ọnọdụ mmadụ dịka ụlọ mkpọrọ na agha. Akwụkwọ ahụ gosipụtara ihe ndị sitere na mgbasa ozi onwe onye nke Craigslist, ma kọwaa ọtụtụ ebumnuche mere ụmụ nwoke nwere ike ịchọ ya bù mmekọahụ n'ebe obibi ha nọ.
Chioma Mang
Nzụlite na agụmakwụkwọ
A mụrụ Chioma na Naijiria ihe dịka 1961. O nwere nzere bachelọ nke iwu, nwetara na Mahadum Ọgụgụ, na United Kingdom. Mahadum College London nyere nzere Master of Laws na 1988. Ọ nwetakwara ọzụzụ gbasara iwu n'ụlọ akwụkwọ iwu gbasara iwu Naijiria ma nabatakwa ya na Naijiria Bar pna 1990.
Ọrụ
N'afọ 1990, ka a nabatachara ya na Naijiria Bar, chioma sonyeere Midas Merchant Bank. Ọ mechara gafee na Chartered Bank, na-arụ ọrụ n'ebe a na-ahụ maka ahịa na ọrụ. Na 1999, o sonyeere UBA Group. Mgbe ọ rụsịrị ọrụ n'ọrụ dị iche iche, a họpụtara ya dịka onye isi oche nke enyemaka UBA na Liberia, na 2011. Na 2016, e zigara ya Gabon, n'otu ọrụ ahụ.
Dị ka onye isi oche na UBA Gabon, Chioma duziri nzaghachi ụlọ akụ ahụ na ntiwapụ COVID-19 na mba ahụ. UBA Gabon, nyere CFA90 nde (€ 137,000), na ego ọrịa na-efe efe nke mba ahụ, bụ ụlọ akụ azụmaahịa mbụ nyere ya.
Na Julaị 2020, a họpụtara Chioma Mang ka ọ nọchie Johnson Agoreyo onye na-arụ dị ka onye isi oche na enyemaka Uganda site na June 2016 ruo Septemba 2020. Ago
Agoreyo bụ onye tụgharịrị na ngalaba Uganda na-efunahụ ya na 2017. U nwetakwara bakwara uru na 2018 na 2019.
Ezinụlọ
Oriakụ Chioma Mang bụ onye nne na-ekpere Kraịst mụrụ ụmụ atọ.
National Library of Nigeria
Ọbá akwụkwọ National nke Naịjirịa malitere ịdị n'etiti afọ 1960, site na iwu nke National Library Act nke afọ 1964 bụ nke mechara dochie ya site na Iwu Nke  iri abụọ  nke afọ  1970. Tupu etie iwu nke  Ọbá akwụkwọ National Library, emere otụtụ  nzukọ ihe  ọmụmụ  Ịbada,  nke agbakwasiri ụkwụ were hazie obere Ọbá akwụkwọ  nke esitere na  ego ochịchị goomenti were na akwado nke mekwara ka  ngwa akwụkwọ rue ndị ọha Naịjirịa aka. Emechara Mepụta Kọmitii ndụmọdụ goomenti n'ihi Mkpa ọ dị maka mmepe nke ebe nchekwa mpaghara  ihe ọmụmụ. Echere Kọmitii ahụ aka mgba  ịchọta ụzọ iji nyere goomenti aka ịmepụta ntọala ọgụgụ isi nke amụma ya, ịmepụta ụlọ ọrụ akwụkwọ ọgụgụ nke obodo anyị na ikeputa  ogige maka nkwalite ihe amụma. Kọmitii ahụ bụ ndị mbụ kwadoro ka enwe Ọbá Akwụkwọ Mba dika akụkụ nke ntụnye ya. Goomenti nabatakwara atụmatụ Kọmitii ndụmọdụ ahụ  wee mee ihe ndị dị mkpa iji wuo Ọbá Akwụkwọ Mba.
Akụkọ na nhazi
Nkpakota nke  oba akwukwo a bidoro n'afo 1962 ma meghee ya bu ọnwa iri na otu   n'afo1964. Ebupụtara isi ụlọ ọrụ ahụ site na Lagos gaa Abuja n'afo 1995.
Iwu Ọbá akwụkwọ ahụ nke Ndị ochichi Nnọchiteanya nke Naịjirịa tiri nyere nkwado ego maka ọrụ ahụ, Iwu ahụ nyekwara ndokwa maka ọzụzụ nke ndị ọrụ na ịmepụta otu ndị isi oche nke ndị okachamara  nọ nimeya. N’ikwekọ na ihe ndị otu ala Naịjirịa na ọgbakọ choro, otu ndị ọrụ oba akwụkwọ iri na ise a zụrụ azụ ka ahọrọ na ọrụ iji huna eniri  Ọbá akwụkwọ ahụ na osisi sirike. E hiwere otu ndị nlekota ụlọ ọrụ na ọnwa anọ  n'afo 1966 site na goomenti ndị agha ọhụrụ. Ọ bụ ndị ọrụ goomenti mejupụtara ndị ọrụ nlekota ahu Kama  ndị okachamara dị ka edere na mbụ ahụ. Agbanyeghi nkea, ndị nlekota ahu,  gbalịrị imeziwanye ebumnobi mbụ nke oba akwụkwọ ahụ. Mana agha obodo Naijiria mebiri inweta ego na  goomenti emeghị ihe rue n'afo 1970. Na n'afo 1970, atọrọ iwu ọhụụ ọhụrụ na ịmepụta iwu Ọbá Akwụkwọ Mba, etinyere iwu ahụ na ndụmọdụ nke Kọmitii ahụ chọrọ ịgbasa oba akwụkwọ gaa n'isi obodo steeti ndị ọzọ iji mepụta netwọọdụ ebe nchekwa.
Ozi
Aka mgba nke ụlọ ọrụ ahụ gụnyekwara ịnye ISBN na ISSN maka ndị na-ebipụta akwụkwọ, usoro nke na-esiri ike na enweghị usoro teknuzu na-arụ ọrụ na mpaghara mpaghara mana ọ na-adịwanye mfe ugbu a site na ịmatakwu na ịmụrụ nke teknụzụ mkpanaka.
Ọbá akwụkwọ National nke Naịjirịa nwere aka mgba na-egbochi ya imezu ebumnuche ejiri hiwe ya.
Alma Dolens
Teresita Pasini, (née dei Bonfatti, 1869 ̊-1948), nke a maara nke ọma site na aha nzuzo ya bụ Alma Dolens, bụ onye a ma ama na-ahụ maka udo n'Ịtali, onye na-akwado ụmụ nwanyị, na onye nta akụkọ. "Alma Dolens" bụ ngwakọta nke Latin alma nke pụtara "mkpụrụ obi" ma ọ bụ "obi" na Latin participle dolens nke pụtara "ihe mgbu" ma ọ dị "mwute"; aha ahụ nwere ike ịsụgharị dị ka "obi mwute" ma ọ bụrụ "obi dị arọ", a na-eche na ọ na-ezo aka na mmetụta ya gbara militarism na agha gburugburu.
Ndụ onwe onye
A mụrụ Alma Dolens, n'ezinụlọ bara ọgaranya nke Umbrian n'afọ 1876. A maara ezinụlọ ya nke ọma n'ime òtù Italian unification movement, ebe ha kwadoro Giuseppe Garibaldi. Alma Dolens lụrụ onye ọka iwu si Milan, onye kwadoro ọrụ ya.
Ọrụ
Alma Dolens jere ozi dị ka onye isi oche nke Kọmitii Lombardy maka Nnwere Onwe Ụmụ nwanyị na Ikike Ndị Ọrụ. Ọ kwuru okwu na nzukọ udo mba na 1909 na 1910, na-eme ka ọrụ ya sie ike n'ime òtù udo nke ndị ikom na-achịkwa n'Itali. O kwenyere na ụmụ nwanyị dị mkpa maka ọganihu mmekọrịta mmadụ na ibe ya, nakwa na enweghị ụmụ nwanyị n'ime usoro udo nke Ịtali na n'ime ndọrọ ndọrọ ọchịchị n'ozuzu ya bụ ihe na-emebi ihe. Dolens bụkwa onye nkwado siri ike nke ịmepụta njikọ n'etiti òtù udo nke Ịtali na òtù ọrụ. O mepụtara Società per la pace femminile (Society for Peace nke ụmụ nwanyị), ma gaa n'etiti etiti Ịtali iji mepụta kọmitii mpaghara n'ime ya. Ọ rụrụ ọrụ na ndị ọrụ ígwè iji mepụta Associazione nazionale pro arbitrate e disarmo (Workers' Society for Arbitration and Disarmament) na Milan, nke nwere ihe dị ka ndị otu 700 site na mmalite afọ 1910.
Agha 191 nke Italo-Turkish kwụsịrị usoro udo, na-emepụta nkewa n'etiti ndị chere na ha kwesịrị ịkwado agha na ndị na-emeghị. Dolens dara na nke ikpeazụ, na-eme mkpọsa n'ihu ọha megide agha ahụ ma na-arịọ ndị otu nọ na United States na Switzerland maka nkwado ego iji kwe ka ndị na-eme udo gbanwee. Ọ gara n'ihu na-arụ ọrụ n'afọ 1911 na 1912, mana ndị na-ahụ maka udo n'Ịtali mechara daa kpamkpam, a machibidoro Dolens ikwu okwu n'ihu ọha na Ịtali maka afọ abụọ ahụ. Ọ tụgharịrị uche ya n'ebe ọzọ, na-ede banyere ọnọdụ ibi ndụ maka ndị nọ n'ọkwá dị ala n'obodo ndị Ịtali. Na nnọkọ udo na Budapest na 1913, Dolens zutere ma bụrụ enyi Rosika Schwimmer, onye ọzọ na-ahụ maka udo na onye na-akwado ụmụ nwanyị. Ọ laghachiri ikwu okwu na mmemme mmemme na 1913, mgbe ụfọdụ n'akụkụ Margherita Sarfatti.
N'afọ 1914, Dolens gara nzukọ banyere agha na-abịanụ na Europe nke International Peace Bureau na The Hague haziri. Ya na Rosalia Gwiss-Adami bụ ndị nnọchiteanya nke ndị na-eme udo n'Itali na nnọkọ na ụbọchị iri atọ na otu n'ọnwa Julaị na Brussels, nnọkọ nke jere ozi dị ka otu mgbalị ikpeazụ iji zere agha ahụ. N'oge agha ahụ, ọ rụrụ ọrụ enyemaka maka ezinụlọ ndị agha chụpụrụ n'ụlọ ha n'ime Austria-Hungary. Mgbe Agha Italo-Turkish biri, ọ gara Belgium iji kụzie ihe. Ịhụ mbibi sitere n'agha ahụ kwusiri ike nkwenye ya na pacifism, o kwukwara n'otu n'ime nkuzi ya "onye iro anọghị n'ókè; ọ gbara anyị gburugburu: ọ bụ ịda ogbenye, ụkwara nta, enweghị ọrụ. Ọgwụgwọ maka ọrịa ndị a bụ njedebe nke ngwá agha dị egwu ma dị oke ọnụ. " O siri ọnwụ na iwu kwesịrị ịchọ ka mba ndị ahụ kpebie n'oge agha.
Mgbe Agha Ụwa nke Abụọ gasịrị, Dolens gara biri n'ụlọ enyi ya, Gilberto Gilioli na nwunye ya Myrthe Ripamonti, ebe ọ nwụrụ na 1948.
Ọdịdị ala nke Sudan
thumb|Ebe Sudan dị Sudan dị na Ugwu owuwa anyawuw Ijipt dị n'ebe ugwu, Oké Osimiri Uhie dị n'akụkụ ugwu ọwụwa anyanwụ, Eritrea na Etiopia dị n'ọwụwa anyanwụ. South Sudan dị n'etiti ndịda, Central African Republic dị n'okpuru ndịda ọdịda anyanwụ, Chad dị n'ọdịda anyanwụ na Libya dị n'ugwu ọdịda anyanwụ. Sudan bụ mba nke atọ kachasị ukwuu n'Afrika, na-esote Algeria na Democratic Republic of the Congo. Ọ bụ mba kachasị ukwuu na kọntinent ahụ ruo mgbe South Sudan nweere onwe ya n'afọ 2011.
Mpaghara ndị dị na ya
áká_ịkẹngạ|thumb| ugwu Sudan, nke dị n'etiti ókèala Ijipt na obodo Khartoum, nwere akụkụ abụọ dị iche iche, ọzara na Ndagwurugwu Naịl. N'ebe ọwụwa anyanwụ nke Naịl bụ Ọzara nke a na akpọ Nubian; n'ebe ọdịda anyanwụ, Ọzara Libya. Ha yiri nke ahụ, na ájá ájá na-agagharị n'elu ala. Ọ fọrọ nke nta ka ọ bụrụ na mmiri ozuzo adịghị n'ọzara ndị a, na Ọzara Nubian enweghị oases. N'ebe ọdịda anyanwụ, e nwere obere oghere mmiri ole na ole, dị ka Bir an Natrun, ebe tebụl mmiri na-eru n'elu iji mepụta olulu mmiri nke na-enye mmiri maka ndị na-akwagharị akwagharị, ndị njem, na ndị na-ahụ maka nchịkwa, ọ bụ ezie na ezughị iji kwado oasis ma ezughị iji nye ndị bi na ya. Na-agafe n'ọzara bụ Ndagwurugwu Naịl, nke ala àlà a na-ebi ebi ya erughị kilomita abụọ n'obosara na mmepụta ya dabere na idei mmiri kwa afọ. áká_èkpè|thumb|Ọzara nke ọwụwa anyanwụ Sudan Ebe ọdịda anyanwụ Sudan gụnyere mpaghara ndị a maara dị ka Darfur na Kurdufan nke nwere skwer kilomita ọnụ Ọgụgụ Nde iri asatọ na iri ise. Dị ka omenala si dị, a na-ewere nke a dị ka otu mpaghara n'agbanyeghị ọdịiche anụ ahụ. Ihe kachasị n'ebe a buru ibu bụ enweghị iyi na-adịgide adịgide; ya mere, ndị mmadụ na ụmụ anụmanụ ga-anọgide na olulu mmiri na-adịru mgbe niile. N'ihi ya, ọnụ ọgụgụ mmadụ dị obere ma na-ekesa ya n'ụzọ na-ahaghị nhata. Ndịda Darfur bụ ala dị larịị nke ugwu mgbawa nke Jabal Marrah nke dị mita narị itoolu n'elu ala dị larịa Sudan; mmiri si na obodo Jabal Marra banye na ala dị larịrị nwere ike ịkwado ndị bi na ọtụtụ anụ ọhịa (lee ndịda Saharan montane xeric woodlands). Western Darfur dị iche na ugwu na ọwụwa anyanwụ Darfur, nke bụ ọkara ọzara na obere mmiri ma ọ bụ site na iyi ndị a maara dị ka wadis ma ọ bụ n'olulu mmiri ndị na-akpọnwụ n'oge ọnwa oyi. N'ebe ugwu ọdịda anyanwụ nke Darfur ma na-aga n'ihu n'ime obodo Chad bụ mpaghara a na-adịghị ahụkebe a na-akpọ jizzu, ebe mmiri ozuzo oge oyi na-esite na Mediterenian na-enyekarị ezigbo ịta nri na ọnwa Jenụwarị ma ọ bụ na ọnwa Febụwarị. A maara mpaghara ndịda nke ọdịda anyanwụ Sudan dị ka qoz, ala nke ájá ájá nke n'oge mmiri ozuzo na-eji ahịhịa na-agbagharị agbagharị mara ma nwee isi iyi mmiri a pụrụ ịdabere na ya na oghere ya na hafri (otu, hafr) karịa ugwu. Otu ihe pụrụ iche nke ọdịda anyanwụ Sudan bụ ugwu Nuba nke ndịda ọwụwa anyanwụ Kurdufan n'etiti mba ahụ, mkpokọta nke ugwu ndị dịpụrụ adịpụ, ugwu shuga na-arịgo ngwa ngwa na mberede site na nnukwu ala Sudan. Ọtụtụ ugwu dịpụrụ adịpụ ma gbasaa naanị skwer kilomita ole na ole, mana enwere ọtụtụ nnukwu ugwu nwere ndagwurugwu dị n'ime nke na-agafe ugwu ndị dị n'elu ala ahụ.
Mpaghara nke atọ dị iche iche nke Sudan bụ ala dị larịị nke dị n'etiti nke na-agbasa n'ebe ọwụwa anyanwụ site na Ugwu Nuba ruo n'ókè Etiopia, naanị Ingessana Hills, na site na Khartoum n'ebe ugwu ruo n'ebe dị anya nke ndịda Sudan. N'etiti osimiri Dindar na Rahad, ugwu dị ala na-agbadata site n'ugwu ndị dị n'Etiopia iji mebie mbara igwe na-adịghị agwụ agwụ nke ala dị larịị, ugwu na-apụta mgbe ụfọdụ na-apụghị ịhụ, anya. Ala dị larịị nke etiti ụrọ na-enye ọkpụkpụ azụ nke akụ na ụba Sudan n'ihi na ha na-arụpụta ihe ebe obibi na-agbakọta gburugburu mmiri dịnụ. Ọzọkwa, n'etiti etiti ala dị larịị nke ụrọ dị n'etiti bụ jazirah, ala dị n'agbata Nile Blu na Nile ocha (n'ụzọ nkịtị na Arabic "peninsula") ebe nnukwu Gezira atụmatụ  (aka. E mepụtara Jazirah atụmatụ ). Ọrụ a na-akụ owu maka mbupụ ma na-emepụta ihe karịrị ọkara nke ego Sudan na ego mbupụ.
N'ebe ugwu ọwụwa anyanwụ nke ala dị larịị nke etiti bụ ọwụwa Anyanwụ Sudan, nke kewara n'etiti ọzara na ọkara ọzara ma gụnyere obodo Butana, Qash Delta, Ugwu Oké Osimiri Uhie, na ala dị larịrị n'ụsọ oké osimiri. Butana bụ ala na-agbagọ agbagọ n'etiti Khartoum na Kassala nke na-enye ezigbo anụ ụlọ maka ehi, atụrụ, na ewu. Ọwụwa anyanwụ nke Al Butanah bụ ọdịdị ala pụrụ iche nke a maara dị ka Qash Delta. Na mbụ, ọ bụ ndagwurugwu, e jupụtara na ájá na ájá nke idei mmiri nke Osimiri Qash wetara, na-emepụta delta n'elu ala dị larịị gbara ya gburugburu. Na-agbasa ọnụ Ọgụgụ otu narị kilomita n'ebe ugwu Kassala, mpaghara niile Qash na-agba mmiri bụ ala ahịhịa bara ọgaranya nke nwere ọtụtụ ọrụ ugbo ogologo oge mgbe osimiri ahụ jiri mmiri ya n'elu Delta ya. Osisi na obere osisi na-enye ịta nri maka kamel si n'ebe ugwu, ala mmiri na-enye ọtụtụ ihe oriri na ogho.
N'ebe ugwu gafere e nwere ugwu ndị dị egwu nke Oké Osimiri Uhie. Akọrọ, na-adịghị mma, ma na-ajụ oyi karịa ala gbara ya gburugburu, ọkachasị n'oge okpomọkụ nke oge okpomọkụ Sudan, ha na-agbasa n'ebe ugwu n'ime Ijipt, nnukwu ugwu ebe ndụ siri ike ma bụrụ ihe a na-apụghị ịkọwapụta maka ndị bi na Beja. N'okpuru ugwu ndị ahụ, e nwere ala dị larịị nke Oké Osimiri Uhie, na-agbanwe n'obosara site na ihe dị ka kilomita iri ise na isii na ndịda nso Tawkar ruo ihe dị ka kilomita iri abụọ na anọ na nso ókèala Ijipt. Ala dị larịị dị n'ụsọ oké osimiri kpọrọ nkụ ma ghara inwe ihe ọ bụla. O nwere nkume, akụkụ nke oké osimiri jupụtara na nke akpọrọ coral reefs.
Sudan gụnyere agwaetiti ndị dị na Naịl (gụnyere Aba Island, Badien Island, Sai Island, na, na njikọ nke Blu na Nile ọcha, Tuti Island) na Oké Osimiri Uhie (gụnyere Suakin Archipelago). [citation needed]
Ọdịdị ndọrọ ndọrọ ọchịchị
thumb|Steeti ndị dị na Sudan E kewara Sudan steeti iri na asatọ na otu mpaghara nwere ọnọdụ nchịkwa pụrụ iche. Steeti ndị dị na Sudan bụ: N'ihi nkwekọrịta udo zuru oke nke a bịanyere aka na afọ 2005, e nyere mpaghara Abyei ọnọdụ nchịkwa pụrụ iche ma na-esote nnwere onwe nke ndịda Sudan na afọ 2011, a na-ewere ya dị ka akụkụ nke Republic of Sudan na Republic of South Sudan n'otu oge, n'ụzọ dị irè condominium.
Ala
thumb|Ọrụ ugbo n'akụkụ Osimiri White na Blue Nile, nso Khartoum, Sudan. Enwere ike kewaa ala mba ahụ n'ime mpaghara abụọ. Ndị a bụ ala ájá nke mpaghara ugwu na ọdịda anyanwụ, ala ụrọ nke mpaghara etiti, na ala laterite nke ndịda. Obere oke na nkewapụrụ iche iche, mana nke dị mkpa maka akụ na ụba, bụ otu nke atọ nke nwere ala alluvial a na-ahụ n'akụkụ ala dị ala nke osimiri Nile ọcha na Nile blu n'akụkụ osimiri Naịl ruo Lake Nubia, na delta nke Osimiri Qash na mpaghara Kassala, na Baraka Delta na mpaghara Tawkar dị nso na Oké Osimiri Uhie na Ash Sharqi Steeti.
Ala ájá dị n'ebe ndịda ọzara dị n'akụkụ ugwu Kurdufan na steeti ndị dị n'Ebe Ugwu Darfur na-akwado ahịhịa eji eme ihe maka ịta nri. N'akụkụ ndịda nke steeti ndị a na akụkụ ọdịda anyanwụ nke ndịda a na kpo Darfur bụ ihe a na-akpọ àjà qoz. Ịzụ anụ ụlọ bụ ọrụ bụ isi n'ógbè a, mana a na-akụ ihe ọkụkụ dị ukwuu, ọkachasị pearl millet, na-emekwa. A na-akụ ahụekere na sesame dị ka ihe ọkụkụ ego. Ájá qoz bụ isi ebe a na-enweta gum arabic site na ịpị Acacia senegal (nke a maara n'ógbè ahụ dị ka hashab). Osisi a na-eto ngwa ngwa n'ógbè ahụ, ndị ọrụ ugbo na-akụkwa osisi hashab mgbe ụfọdụ mgbe ala laghachiri n'ala.
Mmirimmiri
thumb|Naịl na ndị na-eso ya na Sudan Ewezuga obere ebe dị n'ebe ugwu ọwụwa anyanwụ Sudan, ebe wadis na-agbanye mmiri na-asọba n'Oké Osimiri Uhie ma ọ bụ osimiri ndị si Eritrea na-asọ n'ime ọdọ mmiri na-adịghị omimi n'ebe ọdịda anyanwụ nke Ugwu Oké Osimiri Uhíu, Osimiri Naịl na isi mmiri abụọ ya, Nile Blu na Nile ọcha na-agbada mba ahụ dum. Osimiri kachasị ogologo n'ụwa, Naịl na-asọ kilomita nde isii, narị asaa iri Athena asaa site na isi mmiri ya kachasị anya n'etiti Afrịka ruo Mediterenian. A matawo mkpa Osimiri Naịl dị kemgbe oge Bible; kemgbe ọtụtụ narị afọ osimiri ahụ abụwo ụzọ ndụ maka Sudan.
Nile Blu na-esi n'ugwu ndị dị na obodo Etiopia na-asọba na Nile ọcha na obodo Khartoum. Nile Blu bụ nke kasị nta n'ime osimiri abụọ ahụ; ọ na-abụkarị naanị otu ụzọ n'ụzọ isii nke ngụkọta. Otú ọ dị, n'ọnwa Ọgọstụ, mmiri ozuzo dị n'ugwu ndị Etiopia na-eme ka Nile Blu gbasaa ruo mgbe ọ na-eme pasent narị itoolu nke mmiri Naịl niile. Sudan ewuola ọtụtụ ihe mgbochi mmiri iji chịkwaa mmiri nke osimiri, akpọrọ gụnyere Roseires Dam, ihe dị ka otu narị kilomita site n'ókè Etiopia na nke kachasị ukwuu, Sinnar Dam dị mita iri anọ n'ịdị elu nke e wuru na afo 1925 na Sinnar. Osimiri Blue Nile abụọ, Dindar na Rahad, nwere isi mmiri n'ugwu ndị Etiopia ma na-agbanye mmiri n'ime Nile Blu naanị n'oge mmiri dị elu. N'ime ihe fọdụrụ n'afọ, a na-ebelata mmiri ha na ọdọ mmiri n'ime ájá osimiri.
N'ebe ugwu nke a na akpọ Khartoum, Osimiri Naịl na-agafe ọzara n'ụdị "S "buru ibu iji banye n'Ọdọ Mmiri Nasser n'azụ Aswan High Dam na Ijipt. Osimiri ahụ ji nwayọọ nwayọọ na-agafe Khartoum, na-ada obere n'elu, ọ bụ ezie na ọwa mmiri ise na-egbochi ụgbọ mmiri n'oge mmiri dị ala. Osimiri Atbarah, nke na-esi n'Etiopia na-asọ, bụ naanị mmiri na-asọba n'ebe ugwu nke Khartoum, mmiri ya na-eru na Naịl naanị ọnwa isii n'etiti ọnwa Julaị na ọnwa Disemba. N'oge ndị ọzọ n'afọ, àkwà Atbarha na-akpọnwụ, ma e wezụga ọdọ mmiri na ọdọ mmiri ole na ole.
Ọnọdụ ihu igwe
thumb|Map nkewa ihu igwe Köppen nke Sudan. Ọ bụ ezie na Sudan dị n'ime ebe okpomọkụ, ihu igwe na-adị site na oke mmiri na-adịghị n'ebe ugwu ruo na mmiri na-ekpo ọkụ na-ekpofu n'ebe ndịda ọdịda anyanwụ. Okpomọkụ anaghị adịgasị iche na oge n'ebe ọ bụla; mgbanwe ihu igwe kachasị mkpa bụ mmiri ozuzo na ogologo oge mmiri na oge ọkọchị. Mgbanwe dị iche iche n'ogologo oge mmiri na oge ọkọchị na-adabere na nke ikuku abụọ na-agafe: ifufe ugwu kpọrọ nkụ sitere na Sahara na Arabian Peninsula ma ọ bụ ifufe ndịda ọdịda anyanwụ na-ekpo ọkụ site na ndagwurugwu Osimiri Congo na ifufe ndị ọwụwa anyanwụ site na Oké Osimiri India.
Site na ọnwa Jenụwarị ruo na ọnwa Machị, mba ahụ nọ n'okpuru mmetụta nke mmiri kpọrọ nkụ n'ebe ugwu ọwụwa anyanwụ. Mmiri ozuzo dị obere na mba ahụ niile ma e wezụga obere mpaghara dị n'ebe ugwu ọdịda anyanwụ Sudan ebe ifufe gafere nke akpọrọ Mediterenian na-eweta obere mmiri ozuzo mgbe ụfọdụ. Ka ọ na-erule mmalite na ọnwa Eprel, mmiri na-ekpo ọkụ n'ebe ndịda ọdịda anyanwụ eruola n'ebe Ndịda Sudan, na-eweta nnukwu mmiri ozuzo na égbè eluigwe. Ka ọ na-erule na ọnwa Julaị, ikuku na-ekpo ọkụ erutela Khartoum, n'ọnwa Ọgọstụ ọ na-agbasa ruo n'ókè ugwu ya na Abu Hamad, ọ bụ ezie na afọ ụfọdụ ikuku na-ikpo ọkụ nwere ike iru n'óké Ijipt. Mmiri ahụ na-adịwanye ike ka ọ na-agbasa n'ebe ugwu. N'ọnwa Septemba, ala mmiri na-adịghị n'ebe ugwu ọwụwa anyanwụ na-amalite ike ma na-aga n'ebe ndịda ma na ngwụcha Disemba ha na-ekpuchi mba ahụ dum. Khartoum nwere oge mmiri ozuzo ọnwa atọ (Julia, septemba) mmiri ozuzo nke ọnụ Ọgụgụ otú narị iri isii na otu milimita (6.3 in) kwa afọ; Atbarah na-enweta mmiri ozuzo n'ọnwa Ọgọstụ nke na-emepụta nkezi kwa afọ nke naanị ọnụ Ọgụgụ nke a iri asaa na anọ milimita (2.9 in).
N'ime afọ ụfọdụ, ọbịbịa nke ndịda ọdịda anyanwụ na mmiri ozuzo ha na etiti Sudan nwere ike igbu oge, ma ọ bụ ha nwere ike ọ gaghị abịa ma ọlị. Ọ bụrụ na nke ahụ emee, ụkọ mmiri ozuzo na ụnwụ nri na-esote. Afọ iri nke afọ 1970 na afọ 1980 hụrụ ndịda ọdịda anyanwụ na-ada ugboro ugboro, na-enwe ọdachi maka ndị Sudan na akụ na ụba.
Okpomọkụ dị elu na njedebe nke oge ọkọchị mgbe igwe na-enweghị igwe na ikuku kpọrọ nkụ na-enye ha ohere ife efe. Otú ọ dị, ebe ndịda dị anya, na-enwe naanị oge ọkọchị dị mkpirikpi, nwere okpomọkụ dị elu n'afọ niile. Na Khartoum, ọnwa kachasị ọkụ bụ ọnwa Mee na Jun, mgbe nkezi kachasị elu bụ iri anọ na otu (105.8 °F) na okpomọkụ nwere ike iru iri anọ na asatọ °C (118.4 ). ugwu Sudan, na oge mmiri ozuzo ya dị mkpirikpi, nwere oke okpomọkụ n'ehihie n'afọ niile, ma e wezụga ọnwa oyi n'ebe ugwu ọdịda anyanwụ ebe enwere mmiri ozuzo na ọnwa Jenụwarị na Febụwarị. Ọnọdụ dị n'ebe ugwu na-adịkarị jụụ, na okpomọkụ na-ekpo ọkụ n'ehihie n'oge ọkọchị n'etiti na n'ebe ndịda Sudan na-ada ngwa ngwa mgbe anyanwụ dara. Ọ na-agbadata na Khartoum nkezi iri na ise (59 °F) na ọnwa Jenụwarị ma daa dị ala dị ka isii°C (42.8 ) mgbe ihu oyi gachara n'oge oyi.
Haboob, oké ifufe uzuzu, nwere ike ime n'etiti Sudan mgbe mmiri na-asọ n'ebe ndịda ọdịda anyanwụ na-abata (Mee ruo Julaị ). Mmiri na-ekpo ọkụ, ikuku na-adịghị akwụsi ike na-emepụta égbè eluigwe na okpomọkụ nke ehihie. Mmiri mbụ na-agbadata site na oké ifufe na-abịanụ na-emepụta nnukwu mgbidi na-acha odo odo / ọbara ọbara nke ájá na ụrọ nke nwere ike belata anya ruo nwa oge.
Mpaghara ọzara dị n'etiti na n'ebe ugwu Sudan so n'ebe ndị kpọrọ nkụ na ndị anwụ na-achasi ike n'ụwa : oge anwụ na-acha mgbe niile n'afọ niile ma na-arịgo n'elu ọnụ Ọgụgụ nke a nde anọ h n'ọnọdụ kachasị mma, ma ọ bụ  dị ka pasenti iri itoolu na otu  nke oge na igwe anaghị enwe igwe ojii oge niile. Madi Halfa na n'akụkụ ókèala Ijipt nwere ike ịgafe ọtụtụ afọ ma ọ bụ ọtụtụ iri n'ụzọ dị mfe n'enweghị ịhụ mmiri ozuzo ọ bụla ruo n'oge okpomọkụ ọ bụla n'oge ọkọchị na ebe dị elu dị elu (F °C) n'elu oge okpomọkụ dị elu karịa ọnwa iri anọ °C) ruo n'ebe ụfọdụ. Na aga na eru ọnwa isii na afọ ka oro na elu elu dị ka iri anọ na ise (113°F) na ọtụtụ ebe na nkeji okpomọkụ ha ka kwụ chịm chịm na elu iri abụọ na anọ °C(75.2°F) na mpaghara ugwu na karịa iri ato°C(86°F) na ebe dị ka At ara ma ọ bụ Meroe
Nsogbu gburugburu ebe obibi
Nsogbu, gburugburu ebe obibi siri ike chere Sudan ihu. ọtụtụ n'ime ha metụtara ma soro kwa na nnweta mmiri ma ọ bụ mkpofu ya. Otu n'ime ha bụ ọzara, mmebi ala, na mgbukpọ ọhịa. Ọzara, mgbanwe ndịda nke ókèala dị n'etiti ọzara na ọkara ọzara, emeela na ọnụego e mere atụmatụ nke kilomita iri ise ruo narị abụọ kemgbe ndekọ nke mmiri ozuzo na ahịhịa malitere na afọ 1930s. Mmetụta ya ama ama na ugwu Darfur na ugwu Kordofan. Ọzara nwere ike ịga n'ihu na-aga n'ihu n'ebe ndịda n'ihi mbelata mmiri ozuzo ma ga-eduga na mfu na-agagide na-emepụta ala. Ọrụ ugbo, ọkachasị nke a na-eme nke ọma ma na-achịkwa ọrụ ugbo, emeela ka ala mebie, mmetọ mmiri, na nsogbu ndị metụtara ya. Mmebi ala sikwa na uto na-agbawa agbawa n'ọnụ ọgụgụ ìgwè anụ ụlọ kemgbe afọ 1960 nke na-eme ka ebe ịta nri karịrị akarị. Mgbukpọsị ọhịa emeela n'ụzọ dị egwu. Sudan n'ozuzu ya nwere ike ịla n'iyi ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ pasenti iri Na abuo nke ọhịa ya n'etiti afo1990 na 2005, ma ọ bụ ihe dị ka nde hekta asatọ pom asatọ mfu nke sitere na ala na mkpa ike.
Nsogbu gburugburu ebe obibi na-eme ka Sudan sie ike bụ ọtụtụ afọ nke agha na ogige ndị si na ya pụta maka ọnụ ọgụgụ buru ibu nke ndị na-enweghị ebe obibi, ndị na-asa ala gbara ya gburugburu maka mmiri, mmanụ, na nri. Ndị ọkachamara nke United Nations (UN) na-ebu amụma na mbuze nke osimiri na mfu nke ihe na-eme ka ọ dị mma ga-eme site na mmemme siri ike nke Sudan ugbu a nke iwu ihe mgbochi mmiri na Naịl na ndị na-eso ya. N'ime obodo ukwu, ngwa ngwa na ndị na-enweghị nchịkwa na-abanye na Khartoum na obodo na obodo ndị ọzọ na enweghị ụlọ ọrụ iji jikwaa ihe mkpofu siri ike na nsị bụ otu n'ime nnukwu nchegbu gburugburu ebe obibi.
Mpaghara na ojiji ala
Sudan nwere ala nke ọnụ Ọgụgụ ya ruru nkịta;1,731,671 skwer kilomita (668,602 ) na ngụkọta nke 1,861,484 skwer kilomita (718,723 sq mi). A na-agba ihe dị ka skwer kilota 18,900 (7,300 sq mi) mmiri ka ọ na-erule afọ 2012.
Ókè ala
Ogologo ókè ala Sudan bụ kilomita 6,819 (4,237 mi). Mba ndị dị n'ókè bụ Central African Republic (174 km (108 mi)), Chad (1,403 km (872 )), Egypt (1,276 km (793 )), Eritrea (682 km (424 )), Ethiopia (744 km (462 )), Libya (382 km (237 )), na South Sudan (2,158 km (1,341 )).
Ndemsibia
<references group="" responsive="1">
Mercy Johnson
Mercy Johnson Okojie (amuru na abali iri-abuo na asato n'onwa asato afọ 1984) bu nwaafọ Naijiria n'eme ihe nkiri.
Ndụ mbido
Mercy Johnson-Okojie si Okene na Kogi Steeti. Amụrụ na Lagos n'aka onye bụbu onye ọrụ ụgbọ mmiri, Mr Daniel Johnson na Mrs Elizabeth Johnson, ọ bụ nwa nke anọ n'ezinụlọ asaa. Ọ malitere ụlọ akwụkwọ praịmarị ya na Calabar. Nna ya, ebe ọ bụ onye ọrụ ndị agha mmiri, mechara wega ya na Lagos Steeti ebe ọ gara n’ihu agụmakwụkwọ ya n’ụlọ akwụkwọ praịmarị Navy nke Naịjirịa Ọ gara ụlọ akwụkwọ sekọndrị nke steeti Rivers maka agụmakwụkwọ sekọndrị ya na mgbakwunye na ụlọ Akwụkwọ Sekondrị nke Navy Naijiria na Port Harcourt, Rivers Steeti.
Ọrụ
Ozugbo ọ gụsịrị akwụkwọ na sekọndrị, ọ nyochare maka ọrụ na nwa agbọghọ ahụ ma mesịa mee ihe nkiri ndị ọzọ dị ka Hustlers, Baby Oku in America, War in the palace. N'afọ 2009, o ritere ihe nrite maka onye na-akwado nwanyị kachasị mma na mmemme onyinye nturu ugo nke afọ Afrịka na 2009 maka mmemme ya na ihe nkiri "Live to Remember", na onyinye kacha mma nke onyinye na 2013 Africa Magic Viewers Choice Awards maka ọrụ ya na ihe nkiri Dumebi the Dirty Girl. N'ọnwa Disemba 2011, edepụtara ya dịka onye ama ama na Google nke achọrọ na Google, ọkwá ọ nọkwara na 2012. . Ọ bụ onye isi enyemaka pụrụ iche (SSA) na gọvanọ steeti Kogi na-atụrụ ndụ, nka na omenaala. ọkwa ya malitere na 1 Eprel afọ 2017.
O mere ihe izizi dika onye n’eme ihe nkiri na The Legend of Inikpi.
Ndụ onwe
Ọ lụọla Prince Odianosen Okojie kemgbe afọ 2011 ma ha nwere ụmụ atọ, ọ mụrụ nwa ya nke anọ na nso nso a na steeti. Ọ na-etinye aka n'ọtụtụ azụmaahịa. Otu n’ime azụmaahịa ya bụ kichin ya na-ekwu n’ọnụ.