cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dosunmu
Esemokwu ya na Kosoko
Asọmpi Kosoko-Akitoye / Dosunmu gbasara n'ọchịchị akụ na ụba. Ndị na-akwado Oba Dosunmu enweghị ekele zuru oke maka ọnụnọ ndị Britain na Lagos mgbe ha nwetasịrị ya na 1861 mgbe ndị enyi Kosoko jiri mmekọrịta ahụ mee ihe. Ọzọkwa, dị ka usoro nkwekọrịta e nwetara na 1854 si dị, Dosunmu hapụrụ ikike azụmaahịa maka ọrụ omenala, nke e mesịrị manye ya ịhapụ dịka usoro nke Nkwekọrịta 1861 si dị maka ezumike nká nke otu puku Euros kwa afọ. N'ihi ya, akụ na ụba Oba belatara mgbe Kosoko na ndị enyi ya, n'okpuru enweghị ihe mgbochi azụmaahịa dị otú ahụ, nwere ọganihu.
Ogige Kosoko gụnyere ndị ikom dị ka Oshodi Tapa na Taiwo Olowo bụ ndị ji ịnụ ọkụ n'obi banye n'azụmahịa na ụlọ ọrụ ndị Europe. Onye isi nke ngalaba akụ na ụba Dosunmu bụ Chief Apena Ajasa onye na-ese okwu ugboro ugboro na Taiwo Olowo. Mgbe Kosoko nwụrụ, gọọmentị na-achị mba ahụ mere atụmatụ na akụkụ akụ na ụba ya bụ nke kachasị ike na ọ dịkarịa ala ndị na-eso ụzọ Puku iri abụo.
Inye Lagos na Britain na 1861 n'okpuru iyi egwu nke ike
N'ịgbaso egwu sitere n'aka Kosoko na ndị France nọ na Wydah, Lord Palmerston (Prime Minista Britain) mere mkpebi nke kwuru na "ọ dị mma nke ịghara igbu oge n'ịnọ na-echebe Lagos". William McCoskry, onye nnọchi anya na Lagos na Commander Bedingfield kpọkọtara nzukọ na Oba Dosunmu na 30 Julaị 1861 n'ụgbọ HMS Prometheus ebe akọwapụtara ebumnuche Britain na nzaghachi maka okwu ndị ahụ chọrọ site na ọgọọstt 1861. Dosunmu guzogidere usoro nkwekọrịta ahụ mana n'okpuru egwu nke ime ihe ike na Lagos site n'aka Commander Bedingfield, Dosunmu kwetara ma bịanye aka na Lagos Treaty of Cession.
Esemokwu ya na Gọvanọ Glover
Ụfọdụ ụlọ ọrụ ndị France na-enweghị ikike azụmahịa ha gwara Dosunmu, na-enwe obi ụtọ na ọnụnọ ndị Britain nọ na Lagos, na-ekwe ya nkwa enyemaka maka inupụ isi megide Gọvanọ John Hawley Glover. Glover kwụsịrị mgbalị ahụ, kwụọ Dosunmu £uros iri ise, ma kwụsị ụgwọ ọnwa ya ruo ọnwa 4. Dosunmu enweghị obi ụtọ ma chee na Glover jiri Kosoko kpọọ ya asị. Ọnọdụ Dosunmu ruru eru ka Glover nwere ezigbo ọbụbụenyi na ndị enyi Kosoko dịka Oshodi Tapa onye Glover gakwuuru tupu ọ gaa n'ihu na ọrụ ọha na eze na Taiwo Olowo onye Glover gbara ume ka ọ gaa n"azụmahịa na ụlọ ọrụ nke Messrs G.L. Gaiser.
Ọnwụ na ihe nketa
Dosunmu nwụrụ n'afọ 1885 ma nwa ya nwoke Oba Oyekan I nọchiri ya.
Otu nwa ya a ma ama bụ Oloye Abiola Dosunmu, Erelu Kuti nke Lagos.
Asụsụ Tem
Tem, ma ọ bụ Kotokoli (Cotocoli), bụ asụsụ nke Gur a na-asụ na Togo, Ghana, Benin na Burkina Faso. Ndị agbata obi na-eji ya eme na mmekọrita na nkwukọrita.Na Ghana, ndị Kotokoli si n'akụkụ ugwu nke mpaghara Volta, obodo a na-akpọ Koue. Koue na Togo na obere osimiri nke a na-akpọ osimiri Koue kewara ya na Togo.
E wezụga ụlọ ọdịnala ha na obodo Koue, ndị Tem/Kotokoli gbasasịrị n'obodo Ghana niile. Ha bi na mba Zongo obodo dị ka Nima-Mamobi,Madina,Dodowa,Asaman,Jamasi,Aboaso,Mamponteng,Ahwiaa,Offinso Asamankama,Kokoti,Fanteakwa,Kinyako,Fianko,Ahmasu,Kejebi,Hohoe,Nkwanta,Kepassa Karachi, Dambai na ọtụtụ ndị ọzọgasị. ọkwa eze ha bụ Wuro na onye isi ala Koue, ndị kotokoli, ụlọ na ndị mba ọzọ bụ Wuro Dauda Cheddere Brenae I. Ụfọdụ n'ime ebo kotokoli ama ama gụnyere onye isi ntorobịa nke mba Kotokoli, bụ Wuro Alhaj Ismael Bameiyin, Wuro Alhaj Salifu. Haruna nke Madina,Sheikh Salis Shaban nke ebe nchekwa a gọziri agọzi, Sheikh Muhammad Qassim Kpakpaturu nke Jamasi, Mallam Abdul Muhaimin nke Kumasi, onye otu ọgbakọ nke Tunsuom ebe nhọrọ ọchịchị na Jamasi, Hon. Basharu Zakaria Kooli, onye omeiwu nke Ayawaso East, Hon. Naser Toure Mahama, onye bụbu goolu Black Stars Fatau Dauda, onye bụbu DCE nke Fanteakwa district Hon. Abass Fuseini Sbaabe, Alhaj Great Anyass nke nwụrụ anwụ na ndepụta ahụ ka edere n'aga n'ihu. Kotokolis bụ ndị na-akwado okpukpe Alakụba nwere nnukwu ntọala nke Ahlul-Sunna wal Jamaa, Tijaniyya na Shia. Ọtụtụ ụlọ alakụba dị na mpaghara zongo nwere ndị Imam, Muazin/Ledeni, ma ọ bụ ndị nkuzi/Mallams dị ka ndị Tem na-eme ka ha bụrụ otu n'ime agbụrụ ama ama na ihe gbasara okpukpe Akakuba.
Sistemụ ederede
Ana egosipụta udaolu elu : á é ɛ́ í ɩ́ ó ɔ́ ú ʊ́, sitenkʉ̀ ḿbə́ŋé. A na-egosi ụdaume ogologo site n'iji akere ugboro abụọ: aa ee ɛɛ ii ɩɩ oo ɔɔ uu ʊʊ, ha abụọ na-ada ụda ma ọ bụrụ na ụda dị elu: (áá etc.), naanị nke mbụ na-egoipta ụda ma ọ bụrụ na ụda na-agbada (áa), naanị nke abụọ na-enwe ụda ma ọ bụrụ na ụda na-arịgo (aá).
Georges Tabet
Georges Tabet (a mụrụ 23 Jenụwarị 1905, ọ nwụọ 28 Febụwarị 1984) bụ onye France Algeria na-eme ihe nkiri, onye na-eti egwu na onye na-ede ihe nkiri. N'ime afọ ndị 1930 ọ pụtara ugboro ugboro n'akụkụ Jacques Pills.
Ụdị ndị na-adịchaghị echegbu onwe ha
Ụdị na-enweghị nchegbu bụ ụdị nke International Union for Conservation of Nature (IUCN) kewara dị ka nke a na enyocha dị ka nke na-abụghị ihe nchedo ụdị n'ihi na ụdị a ka dị n'ụba n'ọhịa. Ha erughị eru dị ka ndị nọ n'ihe ize ndụ, ndị nọ n"ihe ize ndụ dị nso, ma ọ bụ (tupu afọ 2001) ndị na adabere na nchekwa. thumb|Moose (Alces alces) bụ ihe atụ nke ụdị na-adịchaghị echegbu onwe ya. A pụghị ịnye ụdị dị iche iche ụdị "Nchegbu Kasị Ọdị" ọ gwụla ma a nyochara ọnọdụ ndị mmadụ ha. Nke ahụ bụ, a chọrọ ozi zuru oke iji mee nyocha kpọmkwem, ma ọ bụ na apụtaghị ìhè, nke ihe ize ndụ ya nke mkpochapụ dabere na nkesa ya ma ọ bụ ọnọdụ ndị mmadụ.
Nnyocha
Kemgbe afọ 2001 ụdị ahụ nwere mkpirisi "LC", na esote IUCN 2001 Otu na Usoro (version 3.1). Tupu afọ 2001 "ihe nchegbu kacha nta" bụ subcategori nke "Obere ihe ize ndụ" Otu ma nye koodu "LR / lc" ma ọ bụ lc. Ihe dị ka pasent 20 nke ndị na adịchaghị echegbu onwe ha (3261 nke 15,636) na nchekwa data IUCN ka na eji koodu "LR / lc", nke na egosi na a nyochabeghị ha kemgbe afọ 2000.
Ọnụ ọgụgụ nke ụdị
Ọ bụ ezie na IUCN anaghị ele "ihe na adịchaghị echegbu onwe ya anya dị ka ụdị na acha ọbara ọbara, 2006 IUCN Ndepụta uhie ka na enye ụdị ahụ na 15,636 taxa. Ọnụ ọgụgụ nke ụdị anụmanụ edepụtara na ụdị a bụ 14,033 (nke gụnyere ọtụtụ ụdị a na akọwaghị dịka frog sitere na ụdị Philautus ). E nwekwara ụdị anụmanụ 101 edepụtara na 1500 ụdị osisi (1410 ụdị, 55 ụdịdị, na 35 ụdị). Enweghị fungus ma ọ bụ protista nwere nkewa ahụ, ọ bụ ezie na ọ bụ naanị ụdị anọ dị na alaeze ndị ahụ ka IUCN nyochara. A na enyocha ụmụ mmadụ dị ka ụdị na adịchaghị echegbu onwe ha na 2008.
Kudirat Kekere-Ekun
Kudirat Motonmori Olatokunbo nke a maara nke ọma dị ka Kudirat Kekere-Ekun CFR (amụrụ na 7 Mee 1958) bụ onye ọka iwu Naijirịa na onye ọka ikpe nke Ụlọikpe Kasị Elu nke Naijirịa.
Agụmakwụkwọ
A mụrụ Kekere Ekun na 7 Mee 1958 na London, United Kingdom. N'afọ 1980, ọ nwetara ṅzere bachelọ na Iwu na Mahadum Lagos ma nabata ya na Nigeria Bar ṅa 10 Julaị 1981, ebe ọ gụsịrị akwụkwọ na Nigerian Law School tupu ọ gaa London School of Economics ebe ọ nwetara nzere masta na Iwu ṅa Nọvemba 1983.
Ọrụ iwu
Kudirat sonyeere ndị ọka ikpe nke steetị Lagos dị ka onye isi majie nke abụọ wee rịgoro n'ọkwa onye ọka ikpe ụlọ ikpe dị elu nke steetị. Ọ rụrụ ọrụ dị ka Onye isi oche nke Ụlọikpe Na-ahụ Maka Ịpụnara Mmadụ na Ịkụ Ọkụ, Mpaghara II, Ikeja n'etiti Nọvemba 1996 ruo Mee 1999. A họpụtara ya ka ọ bụrụ onye isi oche nke ụlọ ikpe mkpegharị ikpe nke Naijiria n'afọ 2004 tupu a họpụta ya dị ka onye ọka ikpe nke Ụlọikpe Kasị Elu nke Naijeria n'ọnwa Julaị afọ 2013.
Ihe odide
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Asụsụ Bassari
asụ.
usoro ederede
Nke a bụ usoro ederede ndi Senegal:
Kudirat Akhigbe
O ritere ọla nchara na 4 × 400 mita relay na 2002 na 2006 Commonwealth Games, ma sọọ mpi n'otu n'otu na 2002 n'erughị nke ikpeazụ. Na 2002 African Championships ọ mechara nke ise na mita 400 wee merie ọlaọcha na 4 × 400 mita relay.
Oge kachasị mma ya bụ 51.60 sekọnd, nke o nwetara na Junịị 2001 na Seville.
Ndepụta nke Chromista site na ọnọdụ nchekwa
Dị ka nke 2005, Sistemụ Nhazi egwu egwu New Zealand enyochala ụdị macroalgae 38 dị ka egwu na 23 dị ka erughi data. Ụfọdụ n'ime ụdị ndị a bụ naanị ihe gbasara mba.
Lyes Salem
Lyès Salem (Arabic) (Algiers, 1973) bụ onye Algeria na-eme ihe nkiri na onye nduzi ihe nkiri.
Ndepụta nke Chromista site na ọnọdụ nchekwa
Enweghị Ihe ọmụma
Ha niile bụ algae na-acha nchara nchara (Phaeophyceae):
Bisa Butler
Bisa Butler (ónyé amụrụ Mailissa Yamba Butler na 1973) bụ ónyé America na-ese ihe na-ese eriri nke mepụtara ụdị akwa ọhụrụ nke gbanwere onye na-ese okwu. Ọ bụ ezie na a na-ewere akwa akwa dị ka ọrụ aka, usoro ya na-ejikọta - nke na-emepụta akwa nke yiri ihe osise - emeela ka akwa dị n'ọhịa nka dị mma.A maara ya maka ihe osise ya na-eme ka ndụ ndị isi ojii na-eme emume, na-egosi ma ndị mmadụ kwa ụbọchị na ndị ama ama n'akụkọ ihe méré eme. Ọrụ ya ugbu a so na nchịkọta na-adịgide adịgide na Smithsonian National Museum of African American History and Culture, Art Institute of Chicago, na ihe dị ka ụlọ ngosi nka iri na abụọ ọzọ na mba ahụ.O gosikwara na Smithsonian Museum of American History, Epcot Center, National Underground Railroad Freedom Center, na ọtụtụ ebe ndị ọzọ.N'afọ 2020, e nyere ya ọrụ ka ọ kpuchie ihe oyiyi màkà magazin Time, gụnyere mbipụta "Onye nke Afọ" na mbipụta "100 Women of the Year". Site na ndepụta ọtụtụ afọ na-echere maka ọrụ onwe ónyé, otu n'ime akwa Butler rere na ire ere na 2021 maka $ 75,000 USD.
Ndepụta nke Chromista site na ọnọdụ nchekwa
Ihe odide
<references group="" responsive="1">
Lyes Salem
Edemsibịa
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Bisa Butler
Oge ọ malitere
Butler gụsịrị akwụkwọ na nka dị mma ma gụsịrị akwụkwọ cum laude na Mahadum Howard, ébé ọ gụrụ ọrụ Romare Bearden, gaa nkuzi nke ndị omenkà ojii a ma ama dị ka Lois Mailou Jones, ma mụọ n'okpuru ndị nkụzi dị ka Elizabeth Catlett, Jeff Donaldson, na Ernie Barnes. Ọ gụsịrị akwụkwọ na ise ihe, mana o kwuru na ya na onye na-ese ihe na-emetụta ya n'ezie. Ọ malitere iji ákwà rụọ ọrụ, na-eme collages na ákwà.
Edensibia
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Noria Mabasa
Noria Muelwa Mabasa (née Luvhimbi) (amụrụ n'afọ 1938, Shigalo (Xigalo), Malamulele, South Africa) bụ ónyé na-ese ihe na Venda, Ónyé na-arụ ọrụ karịsịa na ite na osisi.
Oge ọ malitere
A mụrụ Noria Mabasa Noria Muelelwa Luvhimbi n'ubochí irí n'ọnwa Mee, 1938 n'ọbọdọ Shigalo, Limpopo. Ọ bụ nwa nke atọ amụrụ n'ezinụlọ ya na ụmụnne nwanyị abụọ tọrọ ya. N'afọ 1955, ọ lụrụ Jim Mabasa ónyé si n'ọbọdọ Ha-Mutsha, Limpopo. Ọ kewara na Jim Mabasa na 1965 mgbè ọ dara ọrịa dị omimi. O nweghị ndidi n'ebe ọ nọ ma nye ya iwu ka ọ hapụ ụlọ ya. Ọ laghachiri n'ọbọdọ Shigalo.
Ọrụ
thumb|Iziko bụrụ Onye isi ala Nelson Mandela Noria Mabasa gụsịrị otu afọ nke agụmakwụkwọ n'ụlọ akwụkwọ dị awa atọ site n'ụlọ ya mgbè ọ bụ nwata, mana ọ kwụsịrị ịga akwụkwọ n'ihi ọrụ ụlọ. N'afọ 1965, ọ malitere inwe nrọ ugboro ugboro nke otu agadi nwanyị nke gọ́siri ya otu esi arụ ọrụ na ụrọ, ma kpalie ya ịnata ọzụzụ mpaghara na ọrụ ọdịnala. Ihe osise ụrọ mbụ ya na-adịkarị obere ma na-enyekarị ụmụaka ọbọdọ ahụ. Ọ na-aga n'ihu na-emepụta ọrụ sitere na ozi na ọhụụ nke nrọ ya.
Mabasa anọwo na-arụ ọrụ dị ka ónyé na-ese ihe kemgbe afọ 1976. A gbárá ya ume ịmalite ịkpụ osisi mgbè ónyé na-ese ihe na Venda bụ Nelson Makhuba tụchara aro ya n'afọ 1983. A na-eji ihe oyiyi ụrọ na osisi matano eme ihe n'ememe mmalite. Mabasa nwetara mmata na mbụ na ihe nkiri nka nke mbà na nke mbà ụwa n'afọ ndị 1980 site na ihe oyiyi ceramic ya nke e ji ágbá enamel see. A na-ewu ihe oyiyi ya ma na-agba ya ọkụ n'ọkụ. Ọrụ ya ugbu a na-ejikọta ihe atụ na ọrụ; ite na-enwekarị ọdịdị nke nwanyị ma ọ bụ ihu ihu.
Ọrụ ndị Mabasa na-elekwasị ányà na metaphysical na nke nwanyị, ọkachasị ókwú metụtara ụmụ nwanyị, ya na isiokwu nke akụkọ ifo Venda na ime mmụọ. Ọ na-ejikarị ụrọ si n'akụkụ osimiri ya na osisi arụ ọrụ màkà ihe osise ya. A na-ekwukwa ihe ọkpụkpụ osisi ya site na ịdị irè - o kwuru na osisi adịghị ike dị ka ụrọ.
Ka ọ dị ugbu a, Mabasa nwere ụlọ ngosi na-arụ ọrụ n'ụlọ ya nke obodo Tshino, nke dị na mpụga obodo Thohoyandou.
Edensibia
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Polly Bennett
Polly Mooney Bennett (1922-2003) bụ ónyé America na-ese ihe. A na-ejikọta ya na Gee's Bend quilting collective ma bụrụ ónyé otu Freedom Quilting Bee. E gosipụtara ọrụ ya na Museum of Fine Arts, Houston.
Akụkọ ndụ
Nwa nwanyị nke Mary na Minniefield Mooney, Polly Mooney Bennett tolitere na Gee's Bend, Alabama. Nné na nna ya kewara na 1928. Ọ chọtara ọrụ nọọsụ na isi nri maka ezinụlọ ndị ọcha dị iche iche n'ógbè ahụ. Ọ lụrụ di ya, Mark Bennett na 1946. Ha nwèrè ugbo na Rehoboth Rd. màkà ndụ ha fọdụrụ. Bennett malitere ịkwa akwa n'okpuru ntụziaka nne ya mgbè ọ dị ihe dị ka afọ asatọ. Ọ na-echeta ịlụ ọgụ na mbụ, "... azụ mgbe ahụ ihe m mere dị ogologo n'otu akụkụ karịa nke ọzọ. Amalighị m ime ka ha dị mma ruo ogologo oge. " Ọ rụchara akwa akwa mbụ ya mgbe ọ dị afọ iri na ise ma a na-ewere ya ugbu a dị ka otu n'ime ndị na-emepụta akwa akwa nke ọma na Soul's Grown Deep Foundation's Collection.
Kilishi
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/91/%22Kilishi%22.JPG/220px-%22Kilishi%22.JPG|thumb|Kilishi link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cc/Kilishi_heaven.jpg/220px-Kilishi_heaven.jpg|thumb|Kilishi na-akpọnwụ n'anyanwụ (Nigeria). Kilishi bụ ụdị jerky nke malitere na Ala Hausa kpọmkwem na Bauchi State nke Nigeria. Ọ bụ ụdị suya kpọrọ nkụ, nke e ji anụ ehi, atụrụ ma ọ bụ ewu mee.
Anụ
Nke mbụ, wepụ ọkpụkpụ site na anụ ehi, atụrụ ma ọ bụ ewu, nke ọ bụla n'ime uru ahụ ahọpụtara na-ebibi n'ime mpempe akwụkwọ nke otu mita ma ọ bụ obere maka ịcha ngwa. A na-anakọta anụ ndị a kpọrọ nkụ ma debe ha maka usoro ọzọ.
Labu
A na-akwadebe ihe e ji ahụekere mee, nke a na-akpọ labu, site na iji mmiri mee ka ọ dị nro. A na-agbakwunye ihe na-esi ísì ụtọ, nnu, alibasa a eburu ebi ma agwakọta, na mgbe ụfọdụ ihe na-atọ ụtọ dị ka mmanụ aṅụ maka ụtọ. Ụzọ e si agbakwunye ụtọ bụ site na nkwụ date. A na-etinyezi "akpa" anụ ndị a kpọrọ nkụ otu otu n'ime ihe a na-etinye na labu iji kpuchie ha, tupu a hapụ ha ka ha kpọọ ruo ọtụtụ awa.
Ịkpọ esi
Mgbe ọ gwụsịrị, a na-esi anụ ahụ n'elu eriri waya. Kilishi sitere n'akụkụ ugwu nke Naịjirịa na akụkụ ugwu nke Cameroon. A mụrụ Kilishi n'ihi mkpa, iji chekwa anụ ruo ogologo oge ka anụ ahụ na-adịghị mma na-enye protein zuru ezu maka ndị ahịa na-agafe Sahara maka azụmahịa.
Enwere ike idebe Kilishi ruo ọtụtụ ọnwa n'enweghị mgbanwe dị ukwuu na ụtọ ya.
Eqbal Ahmad
Eqbal Ahmad (1933 - 11 Mee 1999) bụ onye sayensị ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke Pakistan, onye edemede na agụmakwụkwọ a maara maka mmegide agha ya, nkwado ya maka mmeghachi omume mmegide n'ụwa niile na onyinye agụmakwụkwọ na ọmụmụ nke Near East. A mụrụ ya na Bihar, British India, Ahmad kwagara Pakistan mgbe ọ bụ nwatakịrị wee gaa n'ihu na-amụ akụ na ụba na Forman Christian College. Mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ, ọ rụrụ ọrụ nwa oge dịka onye isi ndị agha ma merụọ ahụ na Agha Kashmir Mbụ n'afọ 1948. O sonyere na Mgbanwe Algeria, wee mụọ Agha Vietnam na ọchịchị alaeze US, na-aghọ onye mmegide mbụ nke agha ahụ mgbe ọ laghachiri na US n'etiti afọ 1960.
Mbido ndụ na agụmakwụkwọ
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f0/Occidental_College_in_the_1920%27s.jpg/220px-Occidental_College_in_the_1920%27s.jpg|thumb|Eqbal nọrọ otu afọ na-amụ akụkọ ihe mere eme nke America na Occidental College. A mụrụ Eqbal Ahmad n'obodo Irki na Gaya District (nke bụzi Magadh Division) nke steeti India nke Bihar. Mgbe ọ bụ nwata nwoke, otu ìgwè ndị Hindu gburu nna ya n'ihi esemokwu ala n'ihu ya. N'oge nkewa nke India n'afọ 1947, ya na nwanne ya nwoke nke okenye ji ụkwụ kwaga Pakistan.
Eqbal Ahmad gụsịrị akwụkwọ na Forman Christian College na Lahore, Pakistan, n'afọ 1951 na nzere na akụ na ụba. Mgbe ọ rụchara ọrụ nwa oge dịka onye agha, ọ debanyere aha na Occidental College na California n'afọ 1957, dị ka Rotary Fellow. N'afọ 1958, ọ gara Mahadum Princeton, ebe ọ gụrụ sayensị ndọrọ ndọrọ ọchịchị na akụkọ ihe mere eme nke Middle East ruo mgbe ọ nwetara PhD ya n'afọ 1965.
Ọrụ
Site n'afọ 1960 ruo 1963, Ahmad biri na North Africa, na-arụ ọrụ karịsịa na Algeria, ebe ọ sonyeere National Liberation Front ma soro Frantz Fanon na ụfọdụ ndị Algeria na-alụ ọgụ maka nnwere onwe megide ndị France na Algeria rụọ ọrụ. E nyere ya ohere isonyere gọọmentị Algeria mbụ nwere onwe ya, mana ọ jụrụ maka ndụ dị ka onye nwere ọgụgụ isi nwere onwe ya. Kama nke ahụ, ọ laghachiri na United States. Eqbal Ahmad maara asụsụ Urdu, Bekee, Persian na Arabic nke ọma.
Ọnwụ na ihe nketa
Eqbal Ahmad nwụrụ n'ihi nkụchi obi na 11 Mee 1999 n'ụlọ ọgwụ Islamabad na Pakistan, ebe a na-agwọ ya maka ọrịa kansa eriri afọ. Ọ lụrụ Julie Diamond na 1969, onye nkuzi na onye edemede si New York ma ha nwere otu nwa nwanyị, Dohra.
Miyar zogale
Miyar zogale bụ nri ndi hausa nke a makwara dị ka ofe morninga. A na-eji akwụkwọ moringa eme ya dị ka isi ihe mejupụtara ya, ndị ọzọ gụnyere groundnut paste, tomato, anụ ehi, cubes, daddawa na mmanụ nkwụ.
A na-agbakwunye nri nri na-atọ ụtọ na ofe na ddadawa (ahịhịa ahịhịa) maka uto.
Nchịkọta
A na-esi anụ ehi na akwụkwọ moringa n'ime ite dị iche. A na-awụnye nkwụ n'ime ite na tomato, daddawa, cubes na nnu a kpaliri maka nkeji ole na ole, a na-agbakwunye nri n'ụzọ na-aga n'ihu iji mee ka ofe ahụ sie ike. Mgbe mmanụ ahụ na-ese n'elu ofe ahụ, a na-agbakwunye akwụkwọ moringa a na-esi esi.
Nri ndị ọzọ
Miyar zogale na-aga nke ọma na biskin masara, ọka wit, semovita, yam a kụrụ akụ na buo shinkafa.
Hụkwa
onGACIOUS
Nri ndị Hausa
Akitoye
Akitoye (nwụrụ na Septemba 2, 1853), mgbe ụfọdụ a na-akpọ ya Akintoye, chịrị ugboro abụọ dị ka Oba nke Lagos; nke mbụ, site n'afọ 1841 ruo 1845, na nke abụọ, site n'afọ 1851 ruo 1853. Nna ya bụ Oba Ologun Kutere na ụmụnne ya bụ Obas Osinlokun na Adele.
Ịrịgo
E gburu Oba Oluwole n'afọ 1841 mgbe ọkụ kpatara mgbawa n'ebe Oba nọ. Ndị na-eme eze ga-akpọ Prince Kosoko ka ọ bụrụ Oba mana amaghị ebe ọ nọ. Ọzọkwa, esemokwu dị n'etiti Eletu Odibo na Kosoko gbochiri Eletu ịhụ na Kosoko ga-abụ eze. N'ihi ya, e debere Akitoye (nwanne nna Kosovo na nwanne Osinlokun nke obere) dị ka Oba nke Lagos. Madam Tinubu, onye ahịa dị ike na onye na-ere ohu nke lụrụ Adele na mbụ, kwadoro Akitoye, ntinye nwanne di ya dị ka Oba karịa nke Kosoko.
Ịchụpụ Akitoye site na Kosoko
N'ime mgbalị ime ka ya na nwa nwanne ya nwoke dịghachi n'otu (nke ndị isi, ọ bụghị Eletu Odibo) guzogide, Oba Akitoye jiri nzuzu chetara Kosoko na Lagos. Kosoko laghachiri Lagos n'ụgbọ mmiri nke onye ahịa ohu a ma ama Jose Domingo Martinez. Akitoye gbalịrị iji onyinye mee ka Kosoko dị jụụ ma nye ya utu aha Oloja nke Ereko ma ọ bụ onye nwe Ereko. Kosoko mere ka ọnọdụ ya sie ike ngwa ngwa ma nweta nkwado n'etiti ọtụtụ ndị isi agha na n'etiti ndị Alakụba. Eletu Odibo nwere nchegbu banyere ike Kosoko ma gaa Badagry. N'aka nke ya, Akitoye chetara Eletu Odibo site na Badagry, na-eduga Kosoko ikwupụta na ọ bụrụ na Eletu Otibo alaghachi Lagos, ọ ga-eme onwe ya eze.
Agha okwu malitere n'etiti Oba Akitoye na Prince Kosoko. Kosoko zigara onye na-eti mkpu ya gburugburu Lagos na-abụ abụ "Gwa nwatakịrị ahụ n'ụlọ ikpe ka ọ kpachara anya; n'ihi na ọ bụrụ na ọ kpachapụghị anya, a ga-ata ya ahụhụ". Akitoye, n'aka nke ya, gosipụtara mkpu ya na-abụ abụ "M dị ka pin a na-akwagharị n'ala, nke siri ike mgbe niile ịgbanyụ mgbọrọgwụ ma ọ dịghị mgbe ọ na-anọgide na-akwụsi ike". Kosoko zaghachiri "Abụ m onye na-egwu ala nke na-agbanye mgbọrọgwụ mgbe niile".
Esemokwu ahụ dugara na nnupụisi a kpọrọ Ogun Olomiro (Salt Water War) site n'aka ndị Kosoko na July 1845. Ndị otu Kosoko nọchibidoro Obí Oba ruo izu atọ. Akitoye mechara kweta mmeri, gbapụ n'ọdọ mmiri dị n'ebe ugwu, Oshodi Tapa, onye isi agha Kosoko, nyekwara ya ụzọ dị nchebe gafere Agboyi Creek. Oshodi Tapa kọwara mgbapụ Akitoye gbapụrụ na Kosoko site n'ikwu na Akitoye tinyere ndị iro ya n'ọhụụ. Akitoye mechara rute Abeokuta ebe e nyere ya ebe mgbaba. N'ịghọta na mgbapụ Akitoye dị ka ihe iyi egwu, Kosoko chọrọ isi Akitoye n'aka ndị Egbas bụ ndị jụrụ ihe Kosoko chọrọ. N'ọnwa Disemba afọ 1845, ndị Egbas nyere Akitoye a chụpụrụ ugbu a ndị na-eso ya gaa Badagry, obodo ọdịnala maka ndị Lagosians ebe ọ kpọkọtara ndị na-azụ ya ma soro ndị ozi ala ọzọ Europe na ndị Britain jikọọ aka site na Consul ha John Beecroft.
Madam Tinubu na ndị ọzọ Akitoye jikọrọ aka gbagara Badagry mgbe Kosoko batara n'ocheeze Lagos.
Ịgba ọsọ ndụ na Badagry, njikọ aka na ndị Britain, na atụmatụ ihu na ihu na ịgba ohu
Mgbe ọ nọsịrị mmegide dara ada site na Badagry iji weghachite Lagos, Akitoye tụgharịrị gaa na ndị Britain, ọkachasị Gọvanọ nke Cape Coast na-arịọ ka ọ tinye aka n'aha ya iji gbanwere maka ịgbaso iwu ndị Britain na azụmahịa (gụnyere mwepụ).
Na Disemba 1850, Akitoye rịọrọ ọzọ maka enyemaka Britain:"Ekpere m dị umeala n'obi... bụ, na ị ga-ewere Lagos n'okpuru nchebe gị, na ị na-akụ ọkọlọtọ England n'ebe ahụ, nakwa na ị ga na-eweghachi m n'ocheeze m kwesịrị ekwesị na Lagos ma chebe m n'okpuru ọkọlọtọ m; na enyemaka gị ana m ekwe nkwa ịbanye na nkwekọrịta.... iji kpochapụ Azụmaahịa Ohu...na ịmalite ma gaa n'ihu na azụmaahịa iwu kwadoro, ọkachasị na ndị ahịa England."
Ntinye aka Britain na Lagos, Disemba 1851 nke mere ka Akitoye bụrụ onye nke abụọ dị ka Oba
Njikọ nke ọdịmma na Lagos Steeti site na Akitoye a chụpụrụ ugbu a bụ onye jikọtara onwe ya na ihe mgbochi ịgba ohu iji nweta nkwado ndị Britain, ndị ozi ala ọzọ Anglican na Badagry bụ ndị na-emekọrịta Akitoye, na Egba na ndị ahịa Europe chọrọ ịkwaga n'efu nke ngwongwo kwadoro ntinye aka ndị Britain na Lagos Steeti. Ọnọdụ Akitoye na-emegide ịgba ohu yiri ka ọ malitere site na ọdịmma onwe onye na-atụle njikọ ya na onye ahịa ohu a ma ama Domingo Martinez onye kwadoro mwakpo Akitoye nke na-enweghị isi na Lagos Steeti n'afọ 1846.
Na Disemba 26, 1851, n'ihe a maara ugbu a dị ka Bombardment of Lagos ma ọ bụ Reduction of Lagos, HMS Bloodhound, HMS Teazer, na ìgwè ụgbọ mmiri wakporo obí Oba. Kosoko guzobere nchebe siri ike mana na Disemba 28, 1851, agha a maara n'ógbè ahụ dị ka Ogun Ahoyaya ma ọ bụ Ogun Agidingbi (mgbe ọ gbasịrị egbe) agwụla na Kosoko na ndị na-eso ya na-agba ọsọ Ijebu. N'ihi ya, a họpụtara Akitoye dị ka Oba nke Lagos.
Ọnwụ na ihe nketa
Akitoye nwụrụ na Septemba 2, 1853 ma nwa ya nwoke, Oba Dosunmu nọchiri ya. Dosunmu kwenyere na ndị isi na-eguzosi ike n'ihe nke Kosoko: Oshodi Tapa, Ajenia, na Ipossu nyere Akitoye nsí. Jean Herskovits na-ekwu na ọ ga-ekwe omume na Akitoye gburu onwe ya, na-adaba n'ụkpụrụ ọdịnala nke ndị ọchịchị na-egbu onwe ha mgbe ha na-emezughị atụmanya; Akitoye nwere ike ịghọta na nkwekọrịta ya na ndị Britain belatara mmetụta ya na Lagos Steeti.
Iji cheta ọnwụ ya, e mere ngagharị Eyo mbụ na Lagos Steeti. Nwa nwa Akitoye Ibikunle Akitoye chịrị dị ka Oba nke Lagos site n'afọ 1925 ruo 1928.
Edensibia
Òtù:Pages with unreviewed translations
Chagoury Group
Chagoury Group bụ ụlọ ọrụ azụmaahịa mba Naijiria nke nwere isi na Lagos, Lagos Steeti. N'ịbụ ndị Gilbert R. Chagoury na Ronald Chagoury guzobere n'afọ 1971, azụmaahịa ha gụnyere iwu na mmepe ihe onwunwe, ihe igwe ntụ ọka, karama mmiri na ime ka ọ dị ọcha, imepụta iko, mkpuchi, ụlọ oriri na ọṅụṅụ, imepụta oche, nkwukọrịta, njem, IT, nri na ego mba ụwa.
Mmepe nke ụlọ
Ọrụ gụnyere Eko Atlantic City, nke dị nso na Victoria Island na Lagos Steeti. A ga-ewu ọrụ ahụ n'ala e weghachiri nke furu efu n'ihi mbuze mmiri.
Nkewa ụlọ ọrụ mmepụta ihe
Grands Moulins du Bénin Flour Mill malitere mmepụta n'afọ 1972 ma ugbu a na-emepụta metric ton narị abụọ na iri ịse nke ntụ ọka kwa ụbọchị, na ọka wit si France na USA.
Ọrụ gụnyere: Port Harcourt Flour Mills; Ideal Flour Mells; Nigerial Eagle Flour Molls; Niger Delta Flour Mils; Tin Can Island; Ragolis Waters; Glassforce; Pirotech; Silhouette Furniture.
Ngalaba na-ewu ụlọ
C & C Construction Company Limited bụ ụlọ ọrụ mbụ n'ime ngalaba iwu nke Chagoury Group nke ụlọ ọrụ. Ọrụ ndị a rụzuru gụnyere: Ideal Flour Mills; Nigerian Eagle Flour Molls; Tin Can Island Grain Receiving Facility na Storage Silos metụtara ya; The State Security Headquarters Building na Abuja, Nigeria; Ụlọ, ụlọ akwụkwọ na ntụrụndụ maka Elf Petroleum Nigeria Limited; ọrụ mmepe n'ụsọ oké osimiri na Osborne Road, Ikoyi. Ọrụ ndị dị ugbu a gụnyere: Ocean Parade Towers, mmepe obibi mara mma na Banana Island na Lagos Lagoon; The Nigerian Defence Academy.
ITB Construction bụ ụlọ ọrụ injinia na ụlọ ọrụ na-ewu ụlọ nke nwere isi na Lagos Steeti ma nwee ụlọ ọrụ mpaghara na Abuja. Ụlọ ọrụ ahụ na-elekwasị anya n'iwu ụlọ obibi na ụlọ ọrụ mmepụta ihe. Ụlọ ọrụ ahụ na-arụkwa ogidi ma na-enye ọrụ eletrik na ngwaahịa, gụnyere generators. Ọrụ ndị a rụzuru gụnyere: National Assembly Complex na Abuja; Ọrụ mmepe obibi nke okpukpu iri na atọ na Victoria Island; na imewe na iwu ụlọ ndị ọrụ nke 800 maka ndị ahịa ALSCON's Aluminium Smelter Plant. Ọrụ ndị dị ugbu a gụnyere: Intercontinental Hotel na Victoria Island (nke nwere okpukpu iri na itoolu, nke a ga-abụ ụlọ kachasị elu n'àgwàetiti ahụ); HQ ọhụrụ maka Magnum Trust Bank nke Nigeria; na isi ụlọ ọrụ ọhụrụ na ụlọ ọrụ ụlọ ọrụ maka ụlọ ọrụ mmanụ TOTAL na Port Harcourt.
E guzobere Hitech Construction n'afọ 1988, ụlọ ọrụ injinia obodo ahụ bụ ọkachamara na ọrụ akụrụngwa n'ozuzu ya gụnyere ọrụ okporo ụzọ, ọkụ okporo ámá, ụzọ ụgbọ okporo ígwè, usoro mmiri, àkwà mmiri, ihe mgbochi mmiri, ọrụ ala, asphalt, mmiri, atụmatụ ịgba mmiri, draging, na ntinye mmiri. Ndị ahịa Hitech gụnyere: Aluminium Smelting Company nke Nigeria; Federal Ministry of Works; Abia State Government; Bayelsa State Government; Lagos State Government; na Nigerian Breweries PLC.
Ọrụ ndị a rụzuru gụnyere mgbidi oké osimiri n'akụkụ Bar Beach, na Eko Atlantic. Nke a bụ ọrụ mbụ nke ụdị ya n'Africa iji 'x-blocs' dị elu, nnukwu blọk simenti dị ka x e mere iji kpochapụ ike nke ebili mmiri.
E guzobere Fleetwood Transportation n'afọ 1989 ma nwee isi ụlọ ọrụ na Lagos, ụlọ ọrụ ahụ na-arụ ọrụ ụgbọ ala gụnyere ndị na-ebu ọka, flatbed, sided na tipper trucks. Fleetwood bụ onye otu Nigerian Association of Road Transport Owners (NARTO).
Ngalaba ahụike
E guzobere n'afọ 1991, Ụlọ Ọgwụ Ideal Eagle bụ obere ụlọ ọgwụ onwe onye na Lagos Steeti. Ọ bụ ezie na ọ na-ejere ndị ọrụ Chagoury Group ozi, ọtụtụ ụlọ ọrụ mba Naijiria na-ejikwa ụlọ ọgwụ ahụ, gụnyere Royal Dutch Shell.
Ụlọ oriri na ọṅụṅụ
Ihe onwunwe gụnyere Eko Hotel na Suites na Lagos; Hotel Presidential na Port Harcourt; na Courdeau Catering.
Edensibia
Òtù:Pages with unreviewed translations
Moussa Maaskri
Moussa Maaskri (Arabic) (a mụrụ n'abalị 15 ọnwa Nọvemba afọ 1962) bụ onye Algeria a mụrụ na France. Ọ pụtara na ihe karịrị ihe nkiri 70 kemgbe afọ 1991.
Njikọ mpụga
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Kokonte
Kokonte, nke a makwaara dị ka abeti3, lapiiwa, lapelawa  ma ọ bụ nke a na-eri n'akụkụ ụfọdụ nke Africa gụnyere Togo, Ghana na ndị ọzọ. Na Ghana, ọtụtụ agbụrụ dị ka Ga, Akan, Hausa na-eri kokonte, ma jikọta ya na ezinụlọ ndị dara ogbenye n'ihi ọnụ ala ya kwa calorie. Kokonte na-adịkarị nchara nchara, ntụ ntụ na akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ dabere na ụdị agbụrụ na-akwadebe nri ahụ. A na-ejikarị cassava ma ọ bụ yam kpọrọ nkụ emepụta Kokonte.
Konkonte bụ nri Ghana nke e ji ntụ ọka cassava mee nke a na-ejikarị ofe e ji nkwụ ma ọ bụ mkpụrụ osisi mee. Ọ na-ewu ewu na mba ndị dị n'Ebe Ọdịda Anyanwụ Afrịka dịka Naịjirịa ma na-eri ya na Caribbean.
Aha Bekee maka nri dị ụtọ bụ "fufu na-acha nchara nchara". Ọ dị nso na tapioca, nri Brazil a ma ama nke na-ewu ewu na mpaghara Volta nke Ghana.
Ọ bụ nri dị mfe nke e ji Cassava, ma ọ bụ manioc, gbanyụọ ma nwee ọdịdị na-acha nchara nchara mgbe emechara ya. Na Ghana, ndị Akan na-akwadebe nri ahụ n'ógbè ebe aha obodo ya sitere na asụsụ Kwa.
Ọdịdị
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d0/Konkonte.jpg/220px-Konkonte.jpg|áká_èkpè|thumb|Konkonte na-acha nchara nchara link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2e/Kokonte_12.jpg/220px-Kokonte_12.jpg|thumb|Konkonte, chocolate brown. Ọdịdị nke konkonte a kwadebere nke ọma dabere na ụdị cassava eji mee ihe na ókè a kpọrọ nkụ. Ọ na-adịkarị ka ọ na-acha nchara nchara ma ọ pụkwara ịbụ chocolate-brown. Agba ya yiri nke uwe ụlọ akwụkwọ kachasị elu nke ụmụ akwụkwọ na-eyi n'ọtụtụ akụkụ nke Ghana.
Ikeja Cantonment
Ikeja Cantonment bụ nnukwu ụlọ ọrụ ndị agha Naijiria na mpaghara ugwu Lagos. Ọ dị n'ebe ugwu nke etiti obodo dị nso na mpaghara Isolo na Onigbongo.
N'oge nnupụisi nke Naijiria na July 28-29, 1966, Lt. Col. M. O. Nzefili kwuru na a kọrọ na e nwere ogbugbu n'ogige ahụ.
Kokonte
Tupu esi nri
Iji nweta cassava a na-eri eri, a ga-ebu ụzọ wepụ osisi ahụ. Enwere ike iji akpụkpọ ahụ nye anụ ụlọ nri ma ọ bụ jiri ya mee ihe dị ka nsị iji mee ka ubi ahụ (ma ọ bụrụ na onye ọrụ ugbo). A na-asazi cassava a na-eri eri. A na-ebipụ ya na chips. A na-emekarị ka mkpụrụ osisi cassava ndị a kpọọ nkụ n'anwụ, wee gwọọ ya n'ihe igwe ihe ka ọ bụrụ ntụ.
April Bey
April Bey bụ ónyé na-ese ihe nkiri nke oge a na Los Angeles nke a maara nke ọma màkà ọrụ mgbasa ozi ya nke na-emepụta nkọwa banyere okwu ụmụ nwanyị ojii nke oge a. Ọrụ collage nke Bey na-ejikọta ọtụtụ ihe dịka caulking, resin, osisi na akwa. N'ilekwasị anya na ụmụ nwanyị ojii, Bey na-ejide agụụ na ike, ike na agụụ mmekọahụ n'ọrụ ya, nke na-enyocha ntachi obi nke ụmụ nwanyị na ihu abụọ nke atụmanya ọha na eze ébé ụmụ nwanyị na-echegbu onwe ha. Bey na-eji foto foto nke ụmụ nwanyị ojii na ọdịbendị nke ógè a dịka Chimamanda Ngozi Adichie, Solange, Issa Rae, na Michaela Coel na ederede nke na-ekwu maka akụkọ ndị ụmụ nwanyị ojii nọ ugbu a na-emepụta banyéré njirimara ha. E gosipụtara ọrụ ya na Band of Vices Gallery, Coagula Curatorial, Liquid Courage Gallery na Barnsdall Art Park's Municipal Art Gallery.
Bey tolitere n'àgwàetiti New Providence, Bahamas. O nwetara nzèrè BFA na eserese na 2009 na Mahadum Ball State, na MFA na eserise na 2014 na Mahaduma California State, Northridge. Ọ bụ prọfesọ na ngalaba nke Studio Arts na Glendale Community College. Ọ bụ Gavlak Gallery na-anọchite anya Bey ugbu a.
Ikeja Cantonment
Ọ ghọrọ ebe obibi nke 9 Brigade nke 81 Division nke ndị agha Naịjirịa.
Kokonte
Tupu esi nri
E nwere ụzọ ole na ole iji kpọọ chips cassava. Na Ghana, ụfọdụ ndị ọrụ ugbo nwere ihe a na-akpọ na Twi dị ka apa, nke na-ezo aka n'ụdị ụlọ e ji osisi nkwụ mee ebe ndị ọrụ ugbe na-etinye ọka ha. A na-akpachara anya mee ụlọ a n'elu ụdị kichin a na-akpọ muka. A na-eme nke a ka anwụrụ ọkụ na-esi na nkụ ahụ na-eme ka ọka kpọọ nkụ, n'ọnọdụ a, mkpụrụ osisi cassava. Usoro a nke ịcha na-enye mkpụrụ osisi cassava ọdịdị na-acha oji nke na-emetụta ọdịdị zuru oke nke ngwaahịa ikpeazụ na konkonte a kwadebere ma sie. Otú ọ dị, usoro kachasị mma bụ ụzọ okike - ịcha chips cassava n'ìhè anyanwụ kpọmkwem site na ịgbasa ha n'elu trayị na-akpọnwụ nke a na-ejikarị osisi ma ọ bụ aluminum buru ibu iji gbasaa chips.
Otu eziokwu dị ịrịba ama bụ na, mgbe a hapụrụ chips cassava a na-akụghị akọrọ n'enweghị onye na-elekọta ya ruo oge zuru ezu, ha ga-amalite ịmepụta ụdị algae na-acha nchara nchara n'elu. Mgbe emechara nje a, ọdịdị nke nri ikpeazụ ga-emetụta. N'ihi ya, a na-atụ aro ka a kpọọ chips ahụ mgbe ha dị ọhụrụ iji nọgide na-acha ọcha nke nri ikpeazụ. Otú ọ dị, ọtụtụ ndị kwenyere na nchara nke chips na-agbakwunye na uto konkonte n'ozuzu ya.
Iji gbanwee chips ndị a kpọrọ nkụ ka ha bụrụ ntụ, a na-akụ ya na ụrọ na pestle, ma ọ bụ kpọga ya n'ihe igwe ihe ka a gwọọ ya. Nke a na-enye ngwaahịa ikpeazụ a ga-esi site na itinye mmiri, na-egbu ya n'ọkụ ruo mgbe esichara ya, mgbe ahụ ị nwere nri konkonte gị.
Isi nri na inye nri
Enwere ike ịgwakọta ntụ ntụ Konkonte na mmiri okpomọkụ ma ọ bụ mmiri ọkụ. Ụfọdụ ndị mmadụ na-ahọrọ ịgbanye mmiri ọkụ na ntụ ntụ tupu ha esi nri. A na-ekunye ya n'ọkụ ruo mgbe ọ ga-akpụ akpụ wee ghee ya ma sie ya ọzọ. Ọ bụrụ na ọ dị oke oke, a na-agbakwunye ya ntakịrị mmiri ọkụ wee kpuchie ya na mkpuchi maka nkeji ole na ole wee ghee ya na ite ahụ ruo mgbe mmiri ahụ gwakọtara ya nke ọma, (ị nwere ike ịmegharị ya na mmiri ọkụ na-agbakwụnye ma ọ bụrụ na ọ dị mkpa ruo mgbe ị ga-eme ya. nweta nguzo ziri ezi) ruo mgbe esichara ya. Na-eje ozi 1: Ozugbo esichara, weta nnukwu efere miri emi gburugburu na obere mmiri, scoop òkè kwesịrị ekwesị maka nri gị na ebe n'etiti nnukwu efere, dọpụta akụkụ niile nke konkonte n'etiti akụkụ, ọ ga-emepụta ezigbo ntọala nke konkonte n'okpuru. Tụgharịa ma ị ga-enwe bọọlụ dị nro iji tinye ofe gị. Ijere 2 : Ụfọdụ ndị mmadụ na-atụtụkọta otu akụkụ n'efere ma wụsa ofe ha n'elu ya.
Ihe odide
Òtù:Pages with unreviewed translations
Ikeja Cantonment
Na Jenụwarị afọ 2002, a na-eji ogige ahụ echekwa ọtụtụ "bọmbụ dị elu", yana ihe ndị ọzọ na-agbawa agbawa. N'ehihie nke 27 Jenụwarị, ọkụ gbara n'ahịa okporo ámá a na-eme n'akụkụ isi ụlọ ahụ, nke bụkwa ebe ezinụlọ ndị agha bi. N'ihe dị ka elekere ịsịị nke ụhụrụchị, ọkụ ahụ yiri ka ọ gbasara n'ụlọ nkwakọba ngwá agha nke isi ụlọ ọrụ ahụ, na-akpata mgbawa nke 2002 Lagos.
Edensibia
Òtù:Lagos
April Bey
Ihe ngosi ngosi nka nkè mbụ nkè April Bey nke akpọrọ, Atlantica, The Gilda Region meghere na Mée 26, 2021, na Los Angeles na California African American Museum. Ọ bụ ntinye immersive nke na-atụle Afrofuturism, queerness, feminism, na omenala ịntanetị na Black America.
Ihe edeturu
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
List of governors of Lagos State
Nke a bụ ndepụta nke ndị nchịkwa na ndị gọvanọ nke Lagos Steeti. E guzobere Lagos Steeti na 27 Mee 1967 site na mpaghara ọchịchị ndị ọcha na mpaghara gọọmentị Lagos. Ọfịs nke na-ahụ maka nhazi nke ọrụ gọọmentị niile maka steeti Lagos.
Njikọ mpụga
Òtù:Ndị Gọvanọ nke Lagos Steeti
Flora Guerrero
Flora Guerrero Goff bụ onye na-ese ihe, onye na-ahụ maka gburugburu ebe obibi, na onye guzobere Guardianes de los Arboles (Ndị na-eche osisi) na Cuernavaca, Mexico. Nwa nwanyị nke onye na-ese ihe bụ Jesus Guerrero Galvan, Guerrero bụ onye na-akwado ọrụ mmekọrịta ọha na eze na Mexico gụnyere nchedo nke Ọhịa Mmiri, isi iyi mmiri nke Mexico City yana mpaghara obodo ndị na-eyi egwu n'ime obodo Cuernavaca. Dị ka onye na-ese ihe osise okpukpe ya na-egosipụta na-adịgide adịgide n'ụka dị iche iche, a kpọkwara ya ka ọ wulite ihe ngosi nke otu nwanyị, nke emere October 16, 2009, na Mision del Sol. na Cuernavaca, Morelos na mgbanwe nke nnukwu ego n'aka ndị nwere ndọrọ ndọrọ ọchịchị.
Guerrero Goff eduziwo ngagharị iwe megide igbutu osisi site na ụlọ ahịa ọgwụ Farmacias del Ahorro na ebe ịzụ ahịa "City Market". Ọ gbara Secretariat of Communications and Transportation (SCT) akwụkwọ n'afọ 2018 maka ileghara ọrụ ogbenye na nke dị ize ndụ nke <i id="mwHA">Paso Express</i> na Cuernavaca anya.
Edensibia
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
2016 Malaysian haze
thumb|2016 Malaysian haze Ọkụ ahụ kemgbe etiti ọnwa Machị emeela ka akụkụ nke Sabah, ọkachasị na West Coast Division kpuchie ya.
Ihe Ndị Na-akpata ya
Ọkụ ahụ kara njọ n'ihi mmetụta nke ihe omume El Niño nke 2014 na 16. Minista na-ahụ màkà ihe ndị sitere n'okike na gburugburu ébé obibi bụ Wan Junaidi Tuanku Jaafar kwuru na ọkụ ọkụ nke ndị ọrụ ugbo bụ isi ihe kpatara ọkụ na anwụrụ ọkụ. Ka ọ dị ugbu a, ónyé isi mpaghara Beaufort bụ Mohd Shaid Othman kwùrù na ọ bụ ndị na-achụ nta anyaukwu na-achọ ịchọ mgbada n'ụzọ dị mfe kpatara ọkụ ahụ. Nke a kwadoro site na nchọpụta nke Ngalaba Ọhịa nke Sabah (SFD). SFD kwenyesiri ike na ndị na-agba ọkụ nọ n'azụ ọkụ ọhịa nke gbárá Trusmadi na Binsuluk Forest Reserves ọkụ, nke kpuchiri Sabah West Coast na anwụrụ ọkụ. Otú ọ dị, Ngalaba Na-ahụ Màkà Anụ Ọhịa nke Sabah (SWD) jụrụ nkwupụta nke ónyé isi mpaghara Beaufort dịka mpaghara ahụ nwèrè ụmụ anụmanụ na-adịghị mma. Ọ bụ ezie na Minista na-ahụ màkà njem nleta na Sabah Masidi Manjun katọrọ ndị na-achụ nta anyaukwu yana ụfọdụ ndị na-adịghị esi siga na-achọ ịtụfu siga ha n'ébé ọ bụla.
Mmetụta
áká_ịkẹngạ|thumb|Ọkụ ọhịa na Kota Kinabalu na 15 Machị 2016. áká_ịkẹngạ|thumb|Bush gbara ọkụ n'akụkụ okporo ụzọ na Tambunan na Ngalaba Interior na 23 Machị 2016. Ọkụ ọhịa ahụ emeela ka a mechie ụlọ akwụkwọ iri asaá na asaá na West Coast Division na-emetụta ahụike na mmụba nke ọrịa metụtara iku ume. Na mgbakwunye, hectare puku atọ nke Binsuluk Forest Reserve na ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ hectare puku iri nke ala ndị a chụpụrụ na mpaghara asatọ gụnyere Keningau, Beaufort na Sook bụ ndị kachasị emetụta. Ọ bụ ezie na ọkụ gbara na Trusmadi Forest Reserve bibiri ihe dị ka hekta 660.
Nzaghachi
Ónyé isi Minista Sabah bụ Musa Aman enyewo ndị isi ọ bụla dị mkpà ntụziaka ka ha nọgide na-elezi ányà màkà ọnọdụ mberede ọ bụla ka ha na-echetara ọha na eze ka ha kwụsị ime ọkụ ọ bụla ga-eme ka ọnọdụ ahụ ka njọ ma belata ọrụ ha n'èzí n'oge anwụrụ ọkụ. A gwara ndị ọrụ mgbanyụ ọkụ si Sabah, Sarawak na Labuan nke Ngalaba Ọkụ na Nnapụta nke Malaysia ka ha lụso ọkụ ahụ ọgụ. Mgbè ha hụrụ ọnọdụ ahụ, ndị ọrụ mgbanyụ ọkụ kpebiri iji mgbanyụ mgbanyụ n'elu na-alụso ya ọgụ n'ala site na iji isi mmiri dị nso. Anwụrụ ọkụ ahụ mekwara ka gọọmentị steeti Sabah na-agba Ministri nke Sayensị, Teknụzụ na Innovation ume màkà ịgha mkpụrụ igwe ojii ka ikuku na-aga n'ihu na-akawanye njọ. N'ịzaghachi arịrịọ ahụ, Ngalaba Meteorological nke Malaysia (MetMalaysia) bidoro ọrụ ịgha mkpụrụ igwe ojii n'ubochi asaá n'ọnwa Eprel site na iji ụgbọ elu Royal Malaysian Air Force (RMAF) nke hapụrụ Labuan Base. N'abalị itoolu n'ọnwa Eprel, Minista nke Sayensị, Teknụzụ na Innovation Madius Tangau kwuru na a ga-atụ anya ka mmiri ozuzo ọzọ bịa na Sabah na ọ dịghị mkpa ka a kụọ igwe ojii ọzọ dịka a na-eji ụgbọ elu RMAF mee ihe n'ogé gara aga mana o jisiri ike mee ka mmiri ozu ruo minit 30 n'ihi na enweghị cumulus dị elu. Ka ọ na-erule n'abalị iri na abụọ n'ọnwa Eprel, ónyé na-ahụ màkà ọnọdụ ihu igwe na Sabah bụ Lim Ze Hui kwuru na "ọtụtụ ebe dị na Sabah enwetala mmiri ozuzo na ọnọdụ nke inter-monsoon na ngwụsị izu".
Ihe si na ya pụta
E meghere ụlọ akwụkwọ niile n'ubochi isii n'ọnwa Eprel. Ọkụ ahụ nwetaghachiri kpamkpam n'ubochi atọ n'ọnwa Eprel na ndị ọrụ mgbanyụ ọkụ were ụbọchị asatọ iji gbanyụọ, ébé anwụrụ ọkụ lara kpamkpam n'iyi na 13 Eprel. Mgbè ọkụ ọhịa ahụ gasịrị, Minista sayensị, teknụzụ na Innovation Madius Tangau ewepụtala ngwọta ya na nsogbu ndị ahụ iji gbochie ya ịlaghachi n'ọdịnihu dịka "mgbochi dị mma karịa ọgwụgwọ". Dị ka ekele nye ndị ọrụ mgbanyụ ọkụ niile na-etinye aka na ọrụ ahụ, ụlọ ọrụ mgbasa ozi onwe ónyé nke Malaysia, Media Prima enyewo ngụkọta nke enyemaka RM26,000.
Asụsụ Ogbi nke Bouakako
Asụsụ Ogbi nke Bouakako, nke amakwara na asụsụ French dị ka la Langue des Signes Bouakako (LaSiBo), bụ asụsụ ogbi nke obodo na-apụta n'obodo Bouakako. Ọtụtụ ọgbọ nke ndị ntị chiri ejirila LaSiBo mee ihe, ọtụtụ n'ime ha bụ ndị ikwu. Ọtụtụ n'ime ndị na-anụ ihe, ndị na-asụkwa Yocoboué Dida, makwaara ihe gbasara asụsụ ahụ, ụfọdụ na-asukwa nke ọma. Okwu ahụ dịtụ iche n'etiti ndị na-ekwu okwu, na-atụ aro na asụsụ ahụ ka dị obere. Dabere na afọ nke onye ntị chiri kacha okenye, ọ ga-abụ na ọ dịkarịa ala afọ iri ise kamgbe ebidoro ya(dị ka nke 2016).
LaSiBo yiri Asụsụ Ogbi Nanabin na mba Ghana, Asụsụ Ogwe Mardin na Turkey na asụsụ ogbi ndị ọzọ na-eto eto n'ime obodo na-elekwasị anya n'etiti otu ma ọ bụ ezinụlọ ole na ole.
Kansụl Obodo Lagos
Kansụl Obodo Lagos bụ ụlọ ọrụ gọọmentị ime obodo nke e guzobere na 1917. Na mbido, ọ na-ekwu maka nsogbu ahụike na ịdị ọcha nke obodo na mmejuputa ọnụego ụlọ mmiri. N'afọ 1950, iwu ọhụrụ nke gọọmentị ime obodo mepụtara kansụl onye isi obodo nke nwere ndị kansụl ịrị abụọ na anọ a họpụtara ahọpụta, usoro a dịgidere ruo n'afọ 1953. N'afọ 1963, a maara kansụl obodo ahụ dị ka Kansụl Obodo Lagos.
Akụkọ ihe mere eme
Kansụl Obodo Lagos malitere mgbe e weputara iwu obodo 1917 nke na-ahọpụta akụkụ nke Lagos Island, Iddo, Apapa, na Ebute Metta dị ka obodo Lagos nke kansụl obodo ga-achịkwa. Mgbe ewepụtara ya, kansụl ahụ weghaara ọrụ nke ụlọ ọrụ ahụike na nke obodo, a na-enyekwa ya ọrụ ịchịkwa ma nye ikikere gbasara ahịa ọha na eze, ahịa mmanya, na ụgbọala, na mgbakwunye, inye ọnụego ụlọ mmiri, na iwu nchịkwa anụmanụ bịara n'okpuru ikike nke kansụl ọhụrụ ahụ. Na mbido, kansụl ahụ họpụtara ndị otu ruo 1919, mgbe mgbanwe nhazi kwadebere ụzọ maka nhọpụta nke ndị otu atọ, onye ọ bụla na-anọchite anya ngalaba ha, ebe ndị otu ndị ọzọ bụ ndị gọvanọ họpụtara. N'afọ 1923, e guzobere Nigerian National Democratic Party n'akụkụ ụfọdụ iji gosipụta ndị na-azọ ọkwa afọ ise ọ bụla na Kansụl Iwu na afọ atọ ọ bụla na Lagos Town Council. N'afọ 1941, mgbanwe nchịkwa nyere kansụl ikike ịkwụ ụtụ isi.
Usoro onye isi obodo (1950 - 1953)
E mere mgbanwe nhazi na 1950 mgbe ewepụtara Iwu Gọọmentị Obodo Lagos nke ịrị na asaa, mgbanwe ndị ahụ gụnyere ịmepụta ndị otu a họpụtara ahọpụta niile na iwebata ọkwa onye isi obodo Lagos. Iwu ọhụrụ ahụ mere nkwado maka ndị otu kansụl ịrị abụọ na anọ a họpụtara ahọpụta nke ndị ikom na ndị inyom dị afọ iri abụọ na otu ma ọ bụ karịa họpụtara. N'agbata afọ 1950 na 1952, ndị otu 'Demo' duziri kansụl ahụ, nke a makwaara dị ka Nigerian National Democratic Party, otu ngalaba nke NCNC, pati ahụ họọrọ Ibiyinka Olorunimbe dị ka onye isi obodo Lagos mbụ na Mbonu Ojike dị ka osote onye isi obodo. Otú ọ dị, ọnọdụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị dị egwu, enwere nsogbu nke ụgwọ ọrụ kwesịrị ekwesị maka onye isi obodo na mgbe iwu Mcpherson tinyere akụkụ nke Lagos n'okpuru ikike nke gọọmentị mpaghara ọdịda anyanwụ, mgbe ahụ ọtụtụ ndị otu Action Group na-edu, e tiri iwu mpaghara na-ekwu na mkpebi ndị isi nke kansụl ahụ mere dị mkpa ka Lieutenant Governor kwado ya. Otú ọ dị, kansụl ahụ mezuru ọtụtụ n'ime ọrụ iwu ya, kwadokwara atụmatụ imezigharị obodo gụnyere mmepe nke ala na Surulere, mkpochapụ ogige na Lagos Island na atụmatụ maka mmemme agụmakwụkwọ n'efu na Oke Suna.
N'afọ 1953, e wepụrụ ọkwa onye isi obodo ma nye ohere maka ụlọ ọrụ ọdịnala dị na Lagos ka ọ nọchite anya ya na kansụl ahụ. Oba nke Lagos, e mere ya onye isi oche kansụl
1954-1963
N'afọ 1954, Action Group nwere ọtụtụ ndị otu na kansụl ahụ ma na-achịkwa kansụl ruo mgbe a gbanwere aha ya ka ọ bụrụ Lagos City Council.
Marghi special
thumb|Marghi special Marghi Special bụ nri Naịjirịa nke sitere na ndị Marghi nke mpaghara ugwu ọwụwa anyanwụ nke Naijiria. A na-ejikarị azụ sitere na Lake Chad, sorrel, spinach, tomato (na mgbe ụfọdụ akwụkwọ nri ndị ọzọ dị ka dọc mùng), na mkpụrụ ọka, na broth tamarind. A na-eji galik na-esi ísì ụtọ yana ahịhịa ndị ọzọ chọọ ya mma, dịka ụdị dị iche iche nke usoro nri pụrụ iche nke Margi si dị. Enwere ike inye ya naanị ya ma ọ bụ na yam, buwo, osikapa ọcha wdg.
Agatha Bennett
[[File:Agatha_Bennett.jpg|áká_ịkẹngạ|thumb|225x225px|Agatha Bennett na di ya, Reverend Pernell Bennett(Foto nke William Arnett sere)
]] Agatha Bennett (1919-2006) bụ ónyé America na-ese ihe. A na-ejikọta ya na ndị Gee's Bend quilting collective, n'akụkụ nne di ya, Delia Bennett. A gụnyere ọrụ ya na nchịkọta nke High Museum of Art.
Ndụ mmalite na ezinụlọ
A mụrụ Bennett na Gee's Bend na Herbert Hall Wilkinson Plantation. Ọ bụ nne na nna ya ochie, Emma na Jacob Coleman zụlitere ya. Ya na Rev. Pernell Bennett lụrụ di na 1940 ma zụlite ụmụ iri na anọ n'ọrụ ugbo, na-arụ ọrụ màkà ụlọ ọrụ na-etinye ihe n'ime ite, na ụlọ ọrụ na'ime osisi.
Onye na-eme akwa
Bennett bụ ónyé otu Gee's Bend quilting collective.
Ihe Nketa
Site na mkparịta ụka ya na di ya, Souls Grown Deep Foundation dere ndụ na mmepe nke Agatha dị ka ónyé na-ese akwa.
Mary Bamber
-Mary Hardie Bamber (née Little; 18 Jenụarị 1874 – 4 June 1938), nke a na-akpọkarị Ma Bamber, bụ onye ndọrọndọrọ ọchịchị Scotland, onye otu azụmaahịa, onye ọrụ na-elekọta mmadụ na onye nkwuputa. Nwa ya nwanyị Bessie Braddock bụ onye omeiwu nke Labour (MP).
N'ịbụ onye gụrụ akwụkwọ na nzuzo ma biri n'otu n'ime akụkụ ndị kasị baa ọgaranya nke Edinburgh, ndụ nwata Bamber dị nnọọ iche na nke ndị ogbenye nọ na Liverpool ọ ga-ebi n'etiti ha. Otú ọ dị, mgbe ọ ka bụ nwa agbọghọ, nna ya bụ onye ọka iwu malitere ịṅụ mmanya ma otu ụbọchị ọ hapụrụ ezinụlọ ahụ ka a ghara ịhụ ya ọzọ. Ndụ nne ya Agnes Glanders Little (née Thomson) ruo mgbe ahụ bụ nkwadebe na-adịghị mma maka ịdị ike nke ịbụ nne naanị ya na ụmụ isii iji kwa.Ọ rụsiri ọrụ ike n'ịgba akwụkwọ na n'ọrụ ndị ọzọ iji na-elekọta ezinụlọ ya, na-emekọrịta ihe nke ọma na ọnọdụ ịda ogbenye, mgbe ọkpara ya nwetara ọrụ na onye na-ebi akwụkwọ na Liverpool, ezinụlọ ya so ya bịa.
N'oge oyi nke 1906-7, Mary nọ na njem nke ụmụ nwanyị na-eme ofe iji ree efere site na ụgbọala Clarion nke St George's Hall kwụsịrị na Lime Street. Ọ gara leta ndị ọrịa, chịkọta maka ndị na-enweghị ọrụ ma mee ka ụlọ ghere oghe maka ndị na'eme njem. Ọ na-ekwukarị okwu na nzukọ ndị dị n'èzí, mgbe mgbe na ihe ncheta Wellington ma ọ bụ na nkuku okporo ámáSylvia Pankhurst kọwara ya dị ka "onye na-ekwu okwu ikpo okwu kachasị mma na mba ahụ". N'otu obodo nke ịrọ òtù na-achị, ọ jụrụ ihe e ji amata okpukpe ọ bụla, ọ na-agbasikwa mbọ ike ná nnọkọ ndọrọ ndọrọ ọchịchị Katọlik ma ndị Protestant..
Otú ọ dị, ọ bụ site na ọrụ ya dị ka onye na-ahazi òtù ọrụ ka Bamber ghọrọ onye a na-ahụkarị. N'ime afọ ndị na-eduga na Agha Ụwa Mbụ, ọ rụrụ ọrụ n'akwụsịghị akwụsị dị ka onye ọrụ maka Ụlọ Ọrụ Ndị Ọrụ. Ọ gara ogologo ụzọ ụgbọ mmiri, na-ahazi ụmụ nwanyị site na Johnson's Cleaners and Dye Works na njedebe North ruo Wilson's Bobbin Works na South.
Ọ bụ ezie na ọrụ ya dị ka onye na-ahazi òtù ndị ọrụ bụ isi na ndọrọ ndọrọ ọchịchị Bamber, ọ na-ejikọta ya na ọrụ ndị ọzọ. Ọ nọ na ngosipụta 'Bloody Sunday' n'oge ọgbaghara ụgbọ njem Liverpool na 1911. N'afọ 1919, o guzoro dị ka onye otu Labour Party na mpaghara ndị Protestant nke Everton. N'ime mkpọsa maka okwu ndị a na-eme kwa ụbọchị dị ka mmiri ara ehi, agụmakwụkwọ na ụlọ ịsa ákwà obodo, ọ meriri site na obere mmeri. N'otu afọ ahụ, ọ ghọrọ onye guzobere otu ndọrọndọrọ ọchịchị Kọmunist nke mpaghara ahụ ma na 1920 ọ gara Nzukọ nke Abụọ nke International nke Atọ na Moscow. Ọ bụ onye otu kọmitii mpaghara na National Unemployed Workers Committee ma, na Septemba 1921, ọ bụ otu n'ime ndị e jidere n'oge ọrụ nke Walker Art Gallery. Ọ chọghị oge nke abụọ dị ka onye kansụl obodo ma ka ọ na-erule afọ 1924 ọ hapụrụ ndị Communist Party, na-ekwu na ọ na-etinye aka n'ọrụ ya dị ka onye nhazi. Ọ nọ na ngosipụta niile dị mkpa e mere n'afọ ndị 1920 na n'ime afọ iri atọ. Ọ kwuru okwu na nzukọ ikpeazụ ya naanị izu abụọ tupu ya anwụọ.
Aid for the Elderly in Government Institutions
Enyemaka maka ndị agadi nọ n'ụlọ ọrụ gọọmentị (AEGIS) bụ otu nrụgide Britain na-akwalite ịkwalite nlekọta nke ndị agadi na ngalaba ogologo oge nke National Health Service ụlọ ọgwụ psychiatric￼￼￼. Barbara Robb hiwere otu a na 196, ma rụọ ọrụ ruo mgbe Robb nwụrụ na 1976, ma rụọ ọrụ ruo mgbe Robb nwụrụ na 1976.
Ndepụta nke ụlọakwụkwọ dị na Lagos
Nke a bụ ndepụta nke ụlọ akwụkwọ sekọndrị nke dị na Lagos, Nigeria. Contents:
Edensibia
<references group="" responsive="1">
Mahogany Seed Soup (Ofe Akparata)
Ofe Akparata (Mahogany Seed Soup) bụ ofe e ji mkpụrụ Mahogany mee omenala a maara dị ka Akparata n'etiti agbụrụ Igbo. ofe ahụ sitere n'akụkụ ọwụwa anyanwụ nke Naịjirịa ma ọ bụ nri kachasị amasị ndị Enugu. A na-eji mkpụrụ Mahogany eme ihe n'ọtụtụ ebe dị ka ihe na-eme ka ọ sie ike nke a na-eji na ofe na nri ndị ọzọ, ma e wezụga iji ya dị ka ihe dị ka ihe a na-eme, a pụkwara iji ya mee ka ọ bụrụ ofe eji eme Cowleg ma ọ bụ Goatleg Nkwobi na Abacha.
Grace Hartman (onye na-arụ ọrụ)
Grace Hartman (née Fulcher; July 14, 1918 - December 18, 1993) bụ onye na-arụ ọrụ na Canada, onye nhọpụta ya na 1975 ka ọ bụrụ onye isi oche nke Canadian Union of Public Employees mere ka ọ bụrụ nwanyị mbụ na North America iduzi nnukwu òtù ndị ọrụ.
Mgbalị ndị otu
Tupu 1963, Hartman bụ onye otu CUPE, National Union of Public Employees. Dị ka odeakwụkwọ maka Township nke North York, Ontario, ọ bụ onye otu NUPE Local 373. Hartman nwere ọtụtụ ọkwa ndị isi obodo ma họpụta ya dịka onye isi oche nke mpaghara ahụ na 1959, ọkwá ọ nọrọ ruo 1967.