cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ikpọkpọsị osisi na mgbanwe ihu igwe
Mgbasawanye nke ọrụ ugbo
Ọ dịkwa mkpa ịmara na ọ bụghị igbutu osisi niile sitere na mgbasawanye nke ọrụ ugbo. Mmepụta nri bụ naanị otu ọkwọ ụgbọ ala. N'agbata afọ 2001 na 2015, naanị 27 +/- 5% nke ọgba aghara ọhịa n'ụwa niile bụ maka mgbasawanye ọrụ ugbo. Ụfọdụ ndị ọkwọ ụgbọ ala ndị ọzọ bụ ime obodo, ọkụ ọhịa, igbu osisi, na mgbanwe ọrụ ugbo. Pasent ndị ahụ bụ 0.6 +/- 0.3% maka ime obodo, 23 +/- 4% maka ọkụ ọhịa, 26 +/- 4% maka igbu osisi, yana 24 +/- 3% maka mgbanwe omume ọrụ ugbo. Ụdị ndị ọkwọ ụgbọala dịgasị iche iche dabere na mpaghara ebe ha na-eme. Mpaghara nwere oke igbutu osisi maka anụ ụlọ na ọrụ ugbo n'ahịrị bụ Central na South America, ebe igbukpọsị ihe ọkụkụ bụ nke a hụrụ na ndịda ọwụwa anyanwụ Eshia. Mpaghara nwere nnukwu mfu ọhịa n'ihi ọrụ ugbo na-agbanwe agbanwe bụ mpaghara ndịda Sahara Africa. Ndịiche ndị a dị mkpa n'ihi nchọcha Silverio mere na ọ bụghị igbukpọsị osisi niile na-emetụta gburugburu ebe obibi na ihu igwe n'otu ụzọ ahụ.
Mgbanwe ihu igwe
thumb|120x120px|Mgbanwe oge nke ike ọhịa na isi ihe na-akpali ya thumb|215x215px|Ihe ịrịba ama na-apụta nke mbelata nke ike ọhịa n'okpuru mgbanwe ihu igwe Otu nnyocha na-atụ aro na "oke ọhịa, nke kpọrọ nkụ na nke na-ekpo ọkụ na-enwe mbelata dị ukwuu na nkwụghachi azụ, ma eleghị anya na-emetụta oke mmiri na mgbanwe ihu igwe" nke nwere ike ịgbanwe usoro ihe ndị dị ndụ gaa na ngbanwe dị egwu na gburugburu ebe obibi na-adaba. N'ụzọ dị iche, "oke ọhịa boreal na-egosi usoro dị iche iche nke mpaghara na-enwe ọganihu na-arịwanye elu na nkwụghachi azụ, ma eleghị anya na-erite uru site na ikpo ọkụ na CO2 fatịlaịza, nke nwere ike karịa mmetụta ọjọọ nke mgbanwe ihu igwe". A na-atụ aro na mfu nke nkwụghachi azụ n'ime oke ohia "nwere ike ịchọpụta site na mmụba nke oge oge (TAC) na steeti nke usoro ahụ, na-egosipụta mbelata nke mgbake ọnụego n'ihi nnukwu mbelata (CSD) nke usoro usoro na-eme. n'ọnụ ụzọ".
Ụlọ ọrụ osisi
Otu nnukwu ihe na-akpata igbukpọsị osisi bụ ụlọ ọrụ osisi. Ngụkọta ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ nde hectare 4 (9.9×106) nke osisi, ma ọ bụ ihe dịka 1.3% nke ala ọhịa niile, ka a na-egbute kwa afọ. Tụkwasị na nke ahụ, ọnụ ọgụgụ na-arịwanye elu nke ngwaahịa osisi dị ọnụ ala na-akwado naanị ụlọ ọrụ osisi iji nọgide na-akụ osisi. Carbon a na-ewepụta site na usoro ịtụgharị osisi ka ọ bụrụ ngwaahịa osisi na-akpata 15% nke ikuku carbon na gburugburu ebe obibi. Ikpọkpọsị osisi bụ isi ihe na-eche n'oké ọhịa mmiri ozuzo ebe ọ bụ na ha nwere ọtụtụ nde anụmanụ na ọtụtụ ụdị dị iche iche. Ọ bụghị nanị na ụlọ ọrụ osisi na-emetụta igbutu osisi n'ógbè, ma ọ na-emetụtakwa gburugburu ebe obibi dịka igbutu osisi bụ isi ihe na-akpata mgbanwe ihu igwe. [Ihe ndekọ achọrọ] thumb|Ubi mmanụ nkwụ, Israel
Mbelata nke ụdị dị iche iche
Otu nnyocha e bipụtara na 2012 hụrụ ihe ọkụkụ Amazon na mmetụta mgbanwe ihu igwe na igbutu osisi nwere n'osisi na ihe ndị dị ndụ dị n'ime ọhịa. Nnyocha ahụ chọpụtara na ọ bụrụ na ihe ndị a dị ndụ enweghị ike ime mgbanwe maka oke okpomọkụ na ọnwụ nke ebe obibi, a ga-enwe mbelata dị ukwuu na ụdị dị iche iche nke oke ọhịa Amazon. Ọ bụrụ na Amazon na-enweta mfu nke ihe ndị dị ndụ dị iche iche, nke a ga-eme ka mmetụta nke mgbanwe ihu igwe na igbutu osisi dị ka ọtụtụ n'ime osisi ndị ahụ ga-apụ, na-enweghị ike ịnweta carbon dioxide nke dị mkpa iji belata mmetụta nke okpomọkụ ụwa. thumb|Ebe dị iche iche dị iche iche na-adịghị ike N'ụwa niile, enwere "ebe na-ekpo ọkụ" 18, nke ọ bụla n'ime ha nwere usoro gburugburu ebe obibi pụrụ iche na nke dị iche iche. Ha jikọtara ọnụ nwere ihe dịka 20% nke mkpokọta ahịhịa ụwa, ma ọ bụ ihe dị ka ụdị 50,000 dị iche iche. Mpaghara ASEAN naanị, Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore, na Thailand, na-anabata ihe dịka 20% nke ụdị ụwa niile ma bụrụkwa atọ n'ime "ebe dị ọkụ" n'ụwa. Ọ bụ ezie na mpaghara mpaghara nwere otu ụzọ n'ụzọ anọ nke oke ọhịa dị n'ụwa, ọ nwere ọnụ ọgụgụ kacha elu nke igbutu osisi. Nke a bụ ihe a ma ama n'ihi na mfu nke ebe obibi ọhịa na-etinye ụdị ndụ dị iche iche n'ihe egwu. Nnyocha e mere na 2007 nke National Science Foundation mere chọpụtara na ihe dị iche iche dị iche iche na mkpụrụ ndụ ihe nketa dị iche iche na-adabere na ya - na ụdị dị iche iche dị iche iche na-achọ ụdị dị iche iche n'ime ụdị na ọzọ. "Ọ bụrụ na ewepụrụ ụdị ọ bụla na usoro ahụ, okirikiri ahụ nwere ike imebi, obodo na-achịkwa otu ụdị." Na mgbakwunye, ọmụmụ ihe nlegharị anya ekpebiela na enwere oge abụọ dị oke mkpa nwere ike ibute nsonaazụ na-emebi emebi na oke ọhịa Amazon nke na-abawanye na okpomọkụ site na 4 Celsius C na igbutu osisi ruru ọkwa 40%.
Mbelata nke ọrụ ihu igwe
Ọrụ mmadụ dị ka igbutu osisi maka ịta anụ ụlọ na osisi mmanụ ọkụ ebutela mbibi nke oke ọhịa yana n'iwepụta ihe na-ebute mfu nke ụdị ndụ dị iche iche nke gburugburu ebe obibi. Ọnwụ na nbibi nke oke ohia na-enwe mmetụta kpọmkwem na osisi na anụ ọhịa dị iche iche nke ụwa na, ya mere, na mgbanwe ihu igwe n'ihi na ha bụ ihe nchebe kachasị mma megide mmepụta CO2 na ikuku. Ọ bụrụ na enwerekwu akwụkwọ photosynthesizing karịa CO2 ga-etinye obi gị dum, si otú a na-edozi oke okpomọkụ nwere ike ịbawanye.
Mgbe ihu igwe na-agbanwe, nke a na-ebute mgbanwe n'ụdị mpaghara mpaghara iji kwado ọnọdụ ihu igwe (okpomọkụ, iru mmiri) ọ na-amabu. Mpaghara gburugburu ebe obibi ga-agbanwe ihe dịka 160 km kwa 1 Celsius. Mbelata na mpaghara ebe obibi ọ bụla, mana ọkachasị n'ebe obibi ọhịa yana mgbanwe ihu igwe, na-enyere ụdị mbuso agha ọgụ na ohere nke biotic homogenization dị ka ụdị mmegide siri ike nwere ike weghara ụdị ndị na-esighị ike na gburugburu ebe obibi na-emebi emebi. Ọ ga-emetụtakwa ụmụ mmadụ site na mfu nke ụdị ndụ dị iche iche dịka nri, ume, na usoro 'ngwaahịa na ọrụ' ndị ọzọ na-akpaghasị
Ịkụ ọkụ ma ọ bụ igbutu osisi na-agbanwe mmetụta nke mkpochapụ carbon ma na-ahapụ ikuku griin haus (gụnyere carbon dioxide) n'ime ikuku. Ọzọkwa, igbutu osisi na-agbanwe odida obodo na nlegharị anya nke elu ụwa, ya bụ ibelata Albedo. Nke a na-ebute mmụba nke ike ọkụ sitere na anyanwụ n'ụdị okpomọkụ, na-eme ka okpomọkụ zuru ụwa ọnụ.
Mmetụta ọ na-enwe n'ala na mmiri
Osisi bụ isi iyi nke carbon na a na-eme atụmatụ na ọnụ ọgụgụ carbon dị n'ime Amazon karịrị carbon nke afọ iri nke mmepụta mmadụ wepụtara. N'ụzọ dị mwute, ebe ọ bụ na ọkụ na-ekpochapụkarị oke ohia dị ka igbutu na ọkụ ọrụ ugbo, usoro ịgba ọkụ nke osisi na-ahapụ nnukwu carbon dioxide n'ime ikuku. Mmụba nke carbon ikuku abụghị naanị ihe ga-esi na igbutu osisi pụta, mgbanwe nke akụrụngwa ala nwere ike ime ka ala n'onwe ya ghọọ ihe na-enye carbon. Dị ka ndị ọkà mmụta sayensị na Mahadum Yale si kwuo, ikpochapụ oke ọhịa na-agbanwe gburugburu ebe obibi ụmụ nje dị n'ime ala, ma na-ebute mfu nke ụdị dịgasị iche iche n'ihe gbasara ụmụ nje ebe ọ bụ na ihe dị iche iche dị ndụ na-adabere n'ezie na udidi ala. Ọ bụ ezie na mmetụta nke igbutu osisi na-enwe mmetụta dị ukwuu karị na ala ájá ájá ma e jiri ya tụnyere ájá dị ka ụrọ, nkwụsịtụ nke igbutu osisi na-emecha na-ebelata ihe onwunwe nke ala dị ka hydraulic conductivity na nchekwa mmiri, si otú ahụ na-ebelata arụmọrụ nke mmiri na ikpo ọkụ. N'ime ihe ngosi nke usoro igbukpọsị osisi na Amazon, ndị nchọpụta chọpụtara na okpomọkụ nke elu na ala mụbara site na 1 ruo 3 degrees Celsius na-egosi mfu nke ikike ala nke ịmịkọrọ radieshon na mmiri. Ọzọkwa, ala ndị jupụtara n'ihe ndị na-emebi emebi na-adị mfe ọkụ, karịsịa n'oge ogologo mmiri ozuzo. N'ihi mbelata evapotranspiration, mmiri ozuzo na-ebelatakwa. Nke a na-egosi inwe ihu igwe na-ekpo ọkụ na nkụ, yana ogologo oge ọkọchị. Mgbanwe a na ihu igwe nwere mmetụta dị egwu gburugburu ebe obibi na nke zuru ụwa ọnụ gụnyere mmụba n'ịdị njọ na ugboro ọkụ, na nkwụsịtụ na usoro mmetọ nke ga-agbasa karịa ebe a na-egbutu osisi.
Na mgbakwunye na mmebi ala, isi mmiri dị ọcha na iyi na-asọgharị agbanweela n'afọ gara aga n'ihi igbutu osisi. Otu ọhịa nwere ike ịhapụ ma mee ka mmiri dị ọcha site na mmekọrịta ha na usoro mmiri mmiri. Oke ọhịa nwere ike belata oke iyi kwa afọ ma ọ bụ mụbaa ya. Ndị ọkà mmụta sayensị na-ebuli elu na 60% nke oke mmiri dị n'oké ọhịa nwere mbelata iyi kwa afọ site na 0.7 ruo 65.1% na-eso 0.7 ruo 100% uru mkpuchi ahịhịa, ebe 30% nke ndị na-achị achị (karịsịa ala mmiri dị warara) nwere nkwanye mmiri kwa afọ nke 7 ruo 167.71 na-eso ya. ruo 100% uru mkpuchi ọhịa. Ọdịiche dị na ntinye mmiri kwa afọ na njikwa oke ọhịa na-emetụta ndị na-emepụta site na igbutu nke ọma, ikekwe n'ihi ọdụ ọdụ dị elu karịa njikwa ọhịa na ụdị osisi ndị a kpụrụ.
Mmetụta nke mgbukpọ ọhịa
thumb|Usoro nke osisi na-emetụta ihu igwe Dika nlebanya siri gosi, n'ebe ugwu nke 50°N, igbutu oke ohia na-eduga n'uzo zuru oke n'uwa dum ebe ikpochapu oke ohia na-ebute oke okpomoku obughi nani n'ihi mmetụta CO2 kamakwa n'ihi usoro biophysical ndi ozo (na-eme ka carbon-centric metrics ezughi oke). Igbukpọsị osisi a na-apụghị ịgbagha agbagha ga-ebute mmụba na-adịgide adịgide na okpomọkụ dị n'elu ụwa. Ọzọkwa, ọ na-atụ aro na oke ohia na-ekpo ọkụ na-enyere aka mee ka okpomọkụ dị n'ụwa juo ihe karịrị 1 Celsius C.
Ikpochapụ oke ọhịa nwere ike ime ka ọ kpalite isi n'usoro ihu igwe yana ndakpọ nke oke ọhịa nke ga-enwekwa mmetụta na mgbanwe ihu igwe.
Ọkụ ọhịa
Ka ọnụ ọgụgụ igbukpọsị osisi na-aga n'ihu, ohere nke ọkụ ọhịa na-abawanye. Ndị mmadụ na-ejikarị osisi sitere na igbutu osisi eme ihe dị ka isi iyi ọkụ na-enye aka n'ịkwadebe nri ma na-ejekwa ozi dị ka isi iyi ọkụ. Ka anwụrụ ọkụ na-esi na osisi a na-ere ọkụ, ọ nwere ike ịgwakọta na ígwé ojii na mbara igwe, na-egbochi mmiri ozuzo na ịkpata nkụ. Ịkụcha na ọkụ ọrụ ugbo na-emekwa ka oge ọkọchị na-esiwanye ike nke a na-ahụkarị, bụ nke na-agbasa ọkụ ọhịa karịrị ebumnobi mbụ nke na-ebute ọkụ ọkụ nke na-emepụta anwụrụ ọkụ na-egbochikwa mmiri ozuzo. Mgbe nkụ a na-aga n'ihu ruo ogologo oge, ọkụ ọhịa na-enwekarị ike ime. Ndekọ ọnụ ọgụgụ egosila na enwere njikọ dị n'etiti ọkụ ọhịa na igbutu osisi. Ndekọ ọnụ ọgụgụ gbasara mpaghara Amazon nke Brazil na mmalite afọ 2000 egosila na ọkụ na mmetọ ikuku na-eso ọkụ ndị a na-egosipụta ụdị igbukpọsị osisi. N'ihi nke a, Brazil emejuputala atumatu na mbọ iji gbochie ọkụ nke oke ọhịa Amazon mgbe niile.
Oke ọhịa Amazon enwetala ọkụ na nso nso a nke mere n'ime oke ọhịa mgbe ọkụ ọhịa na-emekarị n'akụkụ mpụta nke oke ọhịa ahụ. Ala mmiri mmiri echewokwa mmụba nke ọkụ ọhịa. N'ihi mgbanwe nke okpomọkụ, ihu igwe dị n'akụkụ oke ọhịa adịla ọkụ ma kpọọ nkụ, ọnọdụ na-enye ohere ọkụ n'ime ọhịa. Ọ bụ ezie na ọkụ ọhịa abụrụla ihe e ji mara Amazon, ọ ka na-amụba ka osisi buru ibu na-ahapụ ihe ndị na-ere ọkụ. N'ihi ọkụ nke oke ọhịa ndị a, a na-ahapụ carbon dioxide nke echekwara azụ n'ime ikuku, na-akawanye njọ mmetụta okpomọkụ zuru ụwa ọnụ na igbutu osisi. [Ihe ndekọ achọrọ]
N'okpuru mgbanwe ihu igwe na-enweghị mgbagha, ka ọ na-erule njedebe nke narị afọ a, 21% nke Amazon ga-adị mfe ịwakpo ahịhịa mgbe ọkụ gasịrị. N'ime 3% nke Amazon, oge nlọghachi ọkụ adịlarị mkpụmkpụ karịa oge achọrọ maka mkpochapụ ahịhịa site na mgbake mkpuchi, na-egosi nnukwu ihe ize ndụ nke mgbanwe a na-apụghị ịgbagha agbagha na steeti ahịhịa ọhịa na-emebi emebi. Mpaghara ndịda-ọwụwa anyanwụ nke Amazon nọ ugbu a n'ihe egwu kachasị njọ nke mbibi a na-apụghị ịgbagha agbagha.
Ọnwụ mmadụ
Nnyocha e mere site na 2002 ruo 2018 kpebisiri ike na mmụba nke okpomọkụ n'ihi mgbanwe ihu igwe, na enweghị ndò n'ihi igbutu osisi, amụbawo ọnụ ọgụgụ ndị ọrụ na-anwụ na Indonesia. Nchọpụta ndị a na-egosi na mba ndị ka na-emepe emepe ga-enwe mmetụta dị egwu nke okpomoku zuru ụwa ọnụ n'ihi na ha enweghị ike ịnweta mmiri dị ọcha ma ọ bụ ọkụ eletrik nke ga-enye ike ikuku. Ka ọnụ ọgụgụ igbukpọ osisi na-aga n'ihu na-abawanye, pasentị ndị ọrụ na-eche ọnwụ ọnwụ ga-abawanye n'otu oge.
Patsha Bay
Ọrụ
Patasha Bay rụrụ ọrụ dị mkpa na Viva Riva! nke Djo Tunda wa Munga duziri n'afọ 2010, nke nwetara nhọpụta iri na abụọ ma merie onyinye isii na 7th Africa Movie Academy Awards. A họpụtakwara ya maka onye na-eme ihe nkiri kacha mma na ihe nrite Leading Role maka arụmọrụ ya na ihe nkiri ahụ.
Ikpọkpọsị osisi na mgbanwe ihu igwe
Ọmụmụ ihe: Mmetụta igbukpọsị osisi n'ihe gbasara mmetọ ikuku
Nnyocha ikpe na East Kalimantan Province (2019-2020) kwadoro eziokwu ahụ bụ na igbutu osisi na-egbochi ike okike ịmegharị gas griin haus na ikuku, kpọmkwem SO2 na NO2.
Patsha Bay
Ọrụ
Ọ pụtara na ihe nkiri Of Sentimental Value n'afọ 2016.
Ikpọkpọsị osisi na mgbanwe ihu igwe
Uru nke iweghachi ọhịa na mgbatị ọhịa
Ọhịa ndị a na-ejikwa nke ọma ga-enwe mmeghari ohuru kwesịrị ekwesị iji nọgide na-enwe njupụta biomass osisi dị n'elu ala. Ka njupụta biomass osisi dị n'elu dị n'elu, ka ọnụọgụ Carbon (C) na-abawanye nke ọhịa ahụ na-enwe ike ịchọta ma chekwaa. Ya mere, oke ohia mebiri emebi enweghị ike ịchekwa nnukwu Carbon (C), si otú a na-agbakwunye na mgbanwe ihu igwe. Iji luso ikuku Carbon (C) nke sitere na igbutu osisi na mmebi ọhịa na-ebute ma na-echekwa Carbon a aghaghi iwere. Ikpochapụ oke ọhịa na mbibi nke oke ọhịa na-akpata ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ 20% nke ihe niile mmadụ mere. Ụzọ kachasị dị irè ma dị ọnụ ahịa iji luso nke a ọgụ bụ site n'usoro nlekọta ọhịa na-adịgide adịgide, ịkụ osisi, ịkụgharị ọhịa, na ichekwa oke ọhịa; Ejikọtara omume ndị a nwere ike inye mbelata ikuku carbon (C) ruru 25% nke ga-egbochi mgbanwe ihu igwe nke ọma. Kpọmkwem, oke ohia na-ejide ihe ruru ijeri ijeri 471 nke mkpokọta carbon anwuru n'ụwa anyị. Ọ bụrụ na anyị nwere ike ibelata igbutu osisi, nke a gaara ebelatala ijeri tọn 1.1 nke a na-esi na ya ewepụta na ikuku kwa afọ.
Patsha Bay
Njikọ mpụga
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Ikpọkpọsị osisi na mgbanwe ihu igwe
Uru nke iweghachi ọhịa na mgbatị ọhịa
Owuwe ihe ubi na inye osisi eruola ihe dị ka nde 550 m3 kwa afọ, ebe mkpokọta oke ọhịa nke Europe na-abawanye ụba karịa okpukpu anọ n'ime afọ iri isii gara aga. Ugbu a, ọ bụ ihe dị ka ijeri 35 m3 nke biomass nke ọhịa. Kemgbe mmalite nke 1990s, oke osisi na carbon a na-echekwara n'ime oke ohia nke Europe abawanyela site na 50% n'ihi oke ọhịa na oke biomass. Kwa afọ, osisi ndị Europe na-agbakọta ma na-echekwa ihe dị ka nde tọn 155 CO2 nhata. Nke a dị ka 10% nke ihe ọkụkụ ndị ọzọ niile na Europe.
Atụmatụ mweghachi nke odida obodo na-achọ imezigharị odida obodo na rụkwaa akụkụ ndị dị n'akụkụ na ndị mebiri emebi iji wepụta ala ọhịa na-arụpụta ihe nke na-adịte aka na ogologo oge. Ọ na-achọ ijide n'aka na eweghachiri ọrụ dị iche iche nke gburugburu ebe obibi na iji ala, chekwaa ma chekwaa ka oge na-aga. Ụlọ ọrụ ọhịa na-agba mbọ ibelata mgbanwe ihu igwe site n'ịkwalite nchekwa carbon n'ime osisi na ala na-eto eto na imeziwanye ihe na-adịgide adịgide nke akụrụngwa a na-emegharị ọhụrụ site na nlekọta ọhịa na-adịgide adịgide.
Ịrụghachi Ọhịa
thumb|Ebe a na-eme ka osisi dị ọhụrụ Mweghachi n'okike bụ nke ebumpụta ụwa ma ọ bụ kpachapụrụ anya iweghachi oke ọhịa na oke ọhịa ndị e mebiela, na-abụkarị site na igbutu osisi. Ọ bụ nhazigharị nke mkpuchi ọhịa ma ọ bụ n'onwe ya ma ọ bụ n'onwe ya. N'otu aka ahụ dị ka ụzọ ndị ọzọ e si eji oke ọhịa eme ihe, mkpụgharị osisi nwere ike ịdị irè nke ukwuu n'ihi na otu osisi nwere ike ịmịkọrọ carbon dioxide ruru kilogram 22 (48 lb) kwa afọ ma nwee ike wepụta 0.91 tonne (1 obere ton) nke carbon dioxide n'oge ya. eru 40 afọ.
Ọnụ ego a na-akwụ maka ịkụ osisi dị ala mgbe a na-elele ụzọ ndị ọzọ nke mbelata ikuku carbon, na-eme ka mkpụgharị osisi bụrụ usoro na-aga maka ụzọ bara uru iji belata carbon dioxide na ikuku. Ụzọ nwere ike isi na-akụgharị ọhịa gụnyere nnukwu ụlọ ọrụ mmepụta ihe, iwebata osisi n'ime usoro ọrụ ugbo dị ugbu a, obere ihe ọkụkụ nke ndị nwe ala, ịmepụta osisi osisi n'ala ndị mmadụ, na imezi ebe ndị mebiri emebi site n'ịkụ osisi ma ọ bụ nyere aka n'ịzụlite okike. Ọtụtụ n'ime ihe mgbakwasị ụkwụ n'ịkwalite osisi agbadoro anya na mpaghara ihu igwe okpomọkụ dị ka akụkụ ụfọdụ nke Latin America na ndịda Sahara Africa. Ọtụtụ mba na mpaghara ndị ọzọ na-amalite ịmalite ma ọ bụ malitelarị mmemme ịgbagharị ọhịa na atumatu n'olileanya nke imegide ndị ọkwọ ụgbọ ala mgbanwe ihu igwe zuru ụwa ọnụ. E gosikwara na igbutu osisi bara uru n'usoro a na-azụta ala a na-akọ n'otu oge na ọnọdụ ebe enwere ike iji ya rụọ ọrụ ugbo ma ọ bụ nchekwa. Ịkpụgharị ọhịa nwekwara ike inye aka belata mmetụta nke nbibi na mmetọ ala na-adabere na usoro nke ịkụ ihe, ọnọdụ, na ụdị osisi.
Mgbukpọ osisi
Enwere ụdị osisi atọ dị iche iche nwere ike inwe mmetụta dị iche iche na ọnụọgụ carbon dioxide nke a na-ewepụta na ikuku. Ụdị atọ a na-akụ osisi bụ mmeghari ebumpụta ụwa, ubi azụmahịa, na agroforestry. Ọ bụ ezie na ịgba oke ọhịa nwere ike inye aka ibelata ikuku carbon a na-enye n'ihi mgbanwe ihu igwe, nrụpụta eke sitere n'okike na-abụkarị nke kachasị dị irè n'ime atọ ahụ. Ntugharị eke sitere n'okike na-emetụta ụdị ahịhịa dị iche iche, na-eme ka oke ọhịa dị elu ka osisi wee nweta ìhè anyanwụ iji nweta photosynthesis. Ugbo a na-ere ahịa na-ebutekarị nnukwu osisi, nke ọ bụrụ na ejiri ya mmanụ, ga-ahapụ CO2 echekwara azụ n'ikuku. Agroforestry na-echekwa ike dabere na nha na ụdị osisi, nke pụtara na mmetụta ga-adịgasị iche dabere n'ihe a kụrụ.
Mgbukpọ osisi na China
thumb|Ọrụ onye nnọchi anya Germany Haloxylon ammodendron, Xinjiang, China Ọ bụ ezie na China ewepụtala ihe mgbaru ọsọ gọọmentị maka mkpụgharị osisi, e setịpụrụ ihe mgbaru ọsọ ndị a ruo afọ 80, ha enwetabeghị nke ọma ka ọ na-erule 2008. China na-agbalị imezi nsogbu ndị a na ọrụ ndị dị ka Green Wall nke China, nke na-achọ ịghaghachi ọhịa. ma kwụsị mgbasawanye nke Ọzara Gobi. Iwu e wepụtara na 1981 chọrọ ka nwa akwụkwọ ọ bụla gaferela afọ iri na otu na-akụ osisi opekata mpe otu osisi kwa afọ. Mana nkezi, ọnụego ihe ịga nke ọma, ọkachasị n'ihe ọkụkụ steeti na-akwado, ka dị obere. Na ọbụna osisi ndị a kụrụ nke ọma enwewo ihe isi ike dị ukwuu ịnanarị mmetụta nke oke ụkọ mmiri ozuzo ogologo oge, ọrịa ahụhụ na ọkụ. Ka o sina dị, China ugbu a nwere ọnụ ọgụgụ kachasị elu nke obodo ma ọ bụ mpaghara ọ bụla n'ụwa, yana hectare 4.77 (kilomita 47,000) nke osisi na 2008.
Dabere na akụkọ ọrụ gọọmentị 2021, ọnụ ọgụgụ mkpuchi oke ọhịa ga-eru pasenti 24.1 mgbe ewepụtara ebumnuche na ọrụ ndị bụ isi maka oge atụmatụ afọ ise nke iri na anọ. Dị ka National Forestry and Grassland Administration si kwuo, ọnụ ọgụgụ mkpuchi oke ọhịa nke China abawanyela site na pasent 12 na mmalite 1980 ruo pasent 23.04 na August 2021. Ọtụtụ ọgbọ ndị mmadụ na Saihanba na-eburu n'uche ọrụ nke iweghachi ọdịdị na ichebe ihe ndị dị ndụ, ma na-arụsi ọrụ ike. iji wuo ugbo oke ohia wuruwuru n'uwa. E jiri ya tụnyere tupu e wuo saịtị ahụ, ọnụ ọgụgụ mkpuchi oke ọhịa mụbara site na 11.4% ruo 80%, na oke ọhịa mụbara site na cubic 330,000 ruo nde cubic mita 10.12. N'afọ 2017, ndị na-ewu ụlọ Saihanba Forest Farm na mpaghara Hebei nwetara nsọpụrụ kachasị elu nke nchebe gburugburu ebe obibi nke United Nations - "Ndị mmeri nke ụwa".
Otu n'ime atụmatụ dị mkpa na China maka ịkụ osisi bụ site n'ịgba osisi agwakọtara. Ọ na-ekere òkè dị mkpa n'ịkwalite ịkụgharị ọhịa na ndịda ọdịda anyanwụ China na n'ala kpọrọ nkụ. Nke a bụ n'ihi na ịgwakọta akuku nwere ike inwe mmetụta dị mma na ala organic carbon (SOC) n'ụdị mpaghara ndị a. Enwere nchoputa egosiputara na, ma e jiri ya tụnyere monoculture, ihe ubi agwakọtara nwere ike imeziwanye ngwaahịa SOC site na 12%, na iji nweta nke a, ngwakọta agwakọta ekwesịghị ịbụ karịa 55%. N'ihi oke mmiri na obere okpomọkụ dị mkpa maka uto na mpaghara ndị dị otú ahụ, ndị nchọpụta achọpụtala na ngwakọta ihe ọkụkụ bụ atụmatụ kachasị mma maka ịkwalite ihe nchekwa SOC nke ala nkewapụtara dị ka ihe na-adịghị. N'ịgbakwụnye, isi ihe na-emetụta mgbanwe n'ọkọba carbon organic ala n'ubi agwakọtara bụ ụdị ọhịa agwakọtara. Dị ka ihe atụ nke mix plantations na China gosiri, atụmatụ nke agwakọtara ohia nwere ike inwe mmetụta dị ukwuu na ala organic carbon nchekwa na a mpaghara, karịsịa n'ala na-adịghị, ebe ọ bụ na mmetụta nke agwakọtara ọhịa na ala organic carbon nchekwa ga-adịgasị iche dabere na. ojiji ala na njirimara ala. N'iburu nke a n'uche, ịkwalite ihe ọkụkụ agwakọtara bụ isi ihe dị na Southwest China iji nweta oke ọhịa dị irè. Site n'ịghọta oke ohia agwakọtara na mpaghara ala kpọrọ nkụ na nke oyi, a ga-eji oke ohia agwakọta mee ihe maka ịchekwa carbon organic ala ala, na-egosi na ọ na-abawanye ikike nnabata carbon na mpaghara ndị a ma na-akwalite mbọ China iji nweta nnọpụiche carbon.
Agroforestry
thumb|Agroforestry nke ụlọ osisi Agroforestry ma ọ bụ agro-sylviculture bụ usoro nlekọta iji ala nke a na-akụkọta osisi ma ọ bụ osisi gburugburu ma ọ bụ n'etiti ihe ubi ma ọ bụ ala ịta ahịhịa. Ọ na-ejikọta teknụzụ ọrụ ugbo na oke ọhịa iji mepụta ụdị dị iche iche, na-arụpụta ihe, na-erite uru, ahụike na usoro iji ala na-adigide. Enwere ọtụtụ uru dị na agroforestry dị ka ịba ụba uru ugbo. Na mgbakwunye, agroforestry na-enyere aka ichekwa na ichekwa ihe ndị sitere n'okike dị ka ịchịkwa mbuze nke ala, ịmepụta ebe obibi maka anụ ọhịa, na ijikwa ihe mkpofu anụmanụ.
A na-agba mbọ na Thailand iji weghachi ala ahụ ka e mebichara oke ọhịa dị hectare 800,000 iji gbanwere ala a na-akụ mkpụrụ iji na-akọ ọka. Agroforestry aghọwo akụkụ nke ngwọta iji dozie mmebi nke igbutu osisi na-akpata. Agroforestry ga-emetụta ọrụ ugbo na ikuku na Thailand n'ọtụtụ ụzọ. Site n'ịkụkọta ngwakọta nke ụdị osisi dị iche iche, osisi ndị a na-enwe ike ịgbanwe ọnọdụ microclimatic. Ịgba ígwè na-edozi ahụ na-emekwa mgbe etinyere osisi na usoro ọrụ ugbo. O nwekwara ike ịbụ na a na-emezi ihe nbibi ala nke mere n'ihi igbutu osisi mgbe a na-akụ osisi ndị a.
Mbelata ikuku sitere na mgbukpọ ọhịa na mmebi ọhịa
Nkwenye nke mmetụta ọjọọ nke igbutu ọhịa na nke nnukwu ihe àmà nke okpomọkụ zuru ụwa ọnụ emewo ka e nwee mmepe nke amụma mba ụwa na-ahụ maka nchekwa nke ọhịa. Otu mbọ iji lụso mgbanwe ihu igwe ọgụ n'ụwa niile bụ Mbelata Emissions maka igbutu osisi na mbibi ọhịa (REDD+), mba ole na ole amalitela imejuputa na nyochaa ụzọ isi chebe osisi guzoro ọtọ.
N'ihe banyere mpaghara Bac Kan na Vietnam, ndị nchọpụta weputara usoro iji gbaa ume ịhapụ oke ọhịa ma na-ezute itinye ego mba ụwa, mba na nke onye ọ bụla nke ọma. Ụzọ ha gụnyere "Sistemụ nkesa uru" na nkesa maka ọrụ gburugburu ebe obibi. Ndị nchọpụta ahụ na-atụ anya na nsonaazụ ha "nwere ike ịmegharị ma tinye aka ozugbo n'ibelata ikuku carbon zuru ụwa ọnụ."
Akụkụ mmadụ nke igbukpọsị osisi na mgbanwe ihu igwe
A na-akọwakarị igbutu osisi dị ka mgbanwe nke ala site n'oké ọhịa gaa na nke na-abụghị nke ọhịa site n'ụzọ sitere n'okike na nke na-ekwekọghị n'okike. Mmekọrịta dị n'etiti igbutu osisi na mgbanwe ihu igwe bụ otu n'ime nzaghachi nzaghachi dị mma. Ka osisi ndị a na-ewepụ na-enwe mmetụta dị ukwuu nke mgbanwe ihu igwe nke, n'aka nke ya, na-ebute mfu nke ọtụtụ osisi. N'akụkọ ihe mere eme n'oge na-adịbeghị anya, ụmụ mmadụ emeela ka usoro a dịkwuo ngwa ngwa n'ọtụtụ ụzọ dị iche iche. Ndị a na-agụnye igbu osisi, ime obodo, igwu ala, na mmepe ọrụ ugbo. Otu n'ime nso nso a na nnukwu nsonaazụ nke igbukpọsị ọhịa bụ ọkụ ọhịa, nke na-ebute mmerụ ahụ dị ukwuu nye mmadụ na anụmanụ. Ọkụ na-ahapụ carbon monoxide na nitrogen oxides nke na-emetụta ogo ikuku na anụmanụ na ahụike mmadụ. Mkpa na-adịghị akwụsị akwụsị ịgbasawanye ọrụ ndị a ebutela igbutu osisi n'ụwa nile.
Ọrụ ugbo
thumb|Mgbukpọsị oké ọhịa na Bolivia Mgbasawanye ọrụ ugbo bụ otu n'ime ihe kacha njọ ma a bịa na igbutu osisi n'oge na-adịbeghị anya. Kemgbe 1960, ewepụrụ ihe dị ka 15% nke Amazon n'ebumnobi iji ọrụ ugbo dochie ala ahụ. Na Bolivia kpọmkwem, e kpochapụrụ ọhịa ahụ iji were 'igbuchapụ ọkpụkpụ azụ' na-ebunye ehi na ihe ndị ọzọ bara uru nke ugbo. Ọkpụkpụ azụ na-ekwu maka ọmarịcha anya nke ala ahụ nwere ọnya yana ka esi esi n'akụkụ okporo ụzọ pụọ n'ahịrị kwụ ọtọ. Ụdị igbutu osisi a egosila na ọ na-aga ngwa ngwa ma na-arụ ọrụ nke ọma ebe ọ na-adọwa ala ndị mmadụ, ihe ọkụkụ, na anụmanụ niile bi. Ọ bụghị ihe ndabara na n'oge na-adịbeghị anya Brazil ghọrọ mba kasị ibu anụ ehi n'ụwa n'otu oge ahụ a na-egbutu oke ọhịa Amazon.
Enwere ike ịhụ ichekwa oke ọhịa anyị ugbu a dị ka isi ihe ngwọta maka igbutu osisi. Anyị chọrọ oke ọhịa ka anyị wee dịrị ndụ. Ha na-ahụ na anyị nwere ike iku ume. Ha bụ ebe obibi nke ọtụtụ nde mmadụ na ọtụtụ ijeri na-adabere n'oké ọhịa.
N'ịga n'ihu, ịlele ọrụ nke igbutu osisi na ọtụtụ usoro iji kụghachi osisi dị ka ịkụ osisi na agroforestry ga-enyere ọmụmụ na òtù dị iche iche aka ịghọta ọnọdụ nke oke osisi. Site na njikwa na nyocha oge niile, ụlọ nchekwa nchekwa nke oke ọhịa nwere ike iwusi ike. Ekwesịrị ichebe oke ohia na gburugburu ebe obibi anyị, na ọtụtụ ihe ngwọta maka idobe gburugburu ebe obibi na gburugburu ebe obibi anyị na-emebi emebi n'ibelata mgbanwe ihu igwe zuru ụwa ọnụ.
Great Green Wall (Africa)
The Great Green Wall bụ oru ngo nke African Union na-eduzi, nke e chepụtara na mbụ dị ka ụzọ isi lụso ọzara ọgụ na mpaghara Sahel na igbochi mgbasawanye nke Sahara, site n'ịkụ mgbidi osisi na-agafe na Sahel dum.
Atụmatụ Ọrụ Bali
Emepụtara atụmatụ Bali Action Plan na Disemba 2007 na Bali, Indonesia. Ọ bụ kpọmkwem ihe sitere na Protocol Kyoto nke Disemba 1997. Otu n'ime isi ihe dị na atụmatụ Bali Action Plan gụnyere mbọ siri ike nke mba ndị otu Kyoto Protocol na-eme ka ha wepụta ma mepụta usoro amụma nke na-akpali mbelata ihe ọkụkụ na-akpata site na igbutu osisi na ọhịa. nbibi na mba ndị na-emepe emepe. O kwusiri ike mkpa ọ dị n'usoro nlekọta na nchekwa oke ọhịa na-adigide n'ibelata mgbanwe ihu igwe. Nke a tinyere nlebara anya na-abawanye na ebuka ikuku carbon dị ka ụzọ isi nyekwuo ihe enyemaka na mba ndị ka na-emepe emepe.
Nchịkwa ọhịa nke obodo
Ijikwa oke ohia nke obodo (CBFM) bụ atụmatụ na-ejikọ ụlọ ọrụ gọọmentị na-ahụ maka oke ọhịa na ndị obodo na mbọ iji megharịa oke ọhịa ndị mebiri emebi, na-ekpochapụ osisi ndị mebiri emebi, na ibelata ikuku carbon na-enye aka na mgbanwe ihu igwe. Emere mmekorita a n'ebumnobi ọ bụghị naanị imezi mmebi nke gburugburu ebe obibi kamakwa inye uru akụ na ụba na mmekọrịta ọha na eze na mpaghara ahụ metụtara. N'ụkpụrụ, uru ndị obodo na-etinye aka na njikwa na nchekwa nke ọhịa ha ga-abụ inye ọrụ na ịgbakwunye ego sitere na ma ọrụ ụgwọ ọrụ na ọrụ ugbo ndị ọzọ nke ga-eme ka akụ na ụba obodo dum dị ike ma na-emeziwanye ọnọdụ gburugburu ebe obibi na ibelata ihu igwe. gbanwee. Ya mere, imejuputa usoro CBFM nwere ike inye mmepe ime obodo ka ọ na-ebelata mgbanwe ihu igwe na ịkwado ụdị dịgasị iche iche n'ime mpaghara ahụ. Ọ dị mkpa itinye aka na ndị otu obodo, ọtụtụ n'ime ha bụ ụmụ amaala ebe ọ bụ na a na-eche na ha ga-amatakwu ihe gbasara gburugburu ebe obibi yana usoro ndụ nke gburugburu ebe obibi ndị ahụ ka oge na-aga. Ntinye aka ha na-enyekwara aka ịhụ na omume omenala ha ka dịgidere.
Ntọala Ụbọchị Arbor
Tọrọ ntọala na 1972, narị afọ nke mbụ emume Arbor Day na narị afọ nke 19, Foundation ahụ etoola ka ọ bụrụ ọgbakọ ndị otu kachasị na-anaghị akwụ ụgwọ maka ịkụ osisi, nwere ihe karịrị otu nde ndị otu, ndị na-akwado ya na ndị mmekọ bara uru. Ha na-arụ ọrụ na-elekwasị anya n'ịkụ osisi gburugburu ogige ụlọ akwụkwọ, obodo ndị na-enweghị ego, na obodo ndị ọdachi ndị na-emere onwe ha metụtara n'etiti ebe ndị ọzọ.
Mgbasa Ozi Mgbasa Osisi
Otu United Nations Environment Programme (UNEP) malitere Mgbasa Ozi Ijeri na 2006 dị ka nzaghachi nye ihe ịma aka nke okpomoku zuru ụwa ọnụ, yana n'ọtụtụ nnukwu nsogbu ịma aka nkwado, site na mmiri na-efunahụ ihe dị iche iche. Ebe mbụ o lekwasịrị anya bụ ịkụ otu ijeri osisi na 2007. Naanị otu afọ ka e mesịrị na 2008, ebumnobi mkpọsa ahụ bụ ijeri osisi 7—ihe e lekwasịrị anya n’ogbako mgbanwe ihu igwe e nwere na Copenhagen, Denmark na December 2009 ga-emezu. Ọnwa atọ tupu ogbako ahụ, ijeri osisi asaa a kụrụ agafeela. N'ọnwa Disemba afọ 2011, mgbe a kụrụ ihe karịrị ijeri osisi iri na abụọ, UNEP nyefere aka n'usoro ihe omume ahụ n'aka atụmatụ Plant-for-the-Planet na-anaghị akwụ ụgwọ, nke dabere na Munich, Germany.
Ego Amazon (Brazil)
N'ịbụ onye a na-ewere na ọ bụ ebe nchekwa dị iche iche dị ndụ n'ụwa, Amazon Basin bụkwa nnukwu biome nke Brazil, na-ewe ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ọkara ókèala mba ahụ. Basin Amazon dabara na ụzọ abụọ n'ụzọ ise nke ókèala South America. Mpaghara ya dị ihe dị ka nde square kilomita asaa na-ekpuchi netwọkụ hydrographic kasị ukwuu na mbara ala, nke na-esi na ya na-agafe ihe dị ka otu ụzọ n'ụzọ ise nke mmiri ọhụrụ dị n'elu ụwa. Ikpọkpọsị osisi n'oké ọhịa Amazon bụ isi ihe na-akpata mgbanwe ihu igwe n'ihi mbelata nke osisi ndị dịnụ iji weghara ọkwa carbon dioxide na-abawanye na ikuku.
Ego Amazon bu n’obi ibuli onyinye maka itinye ego na-agaghị akwụghachi ụgwọ na mbọ iji gbochie, nyochaa na ịlụso igbutu osisi, yana ịkwalite nchekwa na ijigide oke ọhịa na Amazon Biome, n'okpuru usoro nke Iwu N.º 6,527, dị na Ọgọst 1, 2008. Gọọmenti Norwegian, bụ onye kacha enye aka na ego ahụ, kwụsịrị ego ya na 2019 maka nchegbu igbukpọ osisi. Norway ejirila iweghachite ego na ihe akaebe nke mbelata nke igbutu osisi.
Ego Amazon na-akwado mpaghara ndị a: njikwa oke ohia ọha na ebe nchekwa, njikwa gburugburu ebe obibi, nlekota na nyocha, njikwa oke ọhịa na-adịgide adịgide, ihe omume akụ na ụba nke ejiri osisi na-adịgide adịgide, mpaghara gburugburu ebe obibi na akụ na ụba, nhazi mpaghara na iwu ọrụ ugbo, nchekwa na nkwado. iji ihe di iche iche di iche iche eme ihe, na mgbake nke ebe kpochapuru osisi. E wezụga nke ahụ, Amazon Fund nwere ike iji ihe ruru 20% nke onyinye ya iji kwado mmepe nke usoro iji nyochaa na ịchịkwa igbutu osisi na biomes Brazil ndị ọzọ na biomes nke mba ndị ọzọ na-ekpo ọkụ.
Ihe mgbaru ọsọ UHN
UHN (University Health Network) mepụtara ihe mgbaru ọsọ 17 na 2015. 30% nke ihe mgbaru ọsọ nwere njikọ kpọmkwem na ebumnuche nlekọta ọhịa na-adịgide adịgide. Ebumnuche na-egosi na ọ bụ ikpo okwu maka mgbanwe amụma na mmejuputa iwu nke mba ndị ọzọ maka imezu ebumnuche ndị a site na omume nlekọta ọhịa na-adịgide adịgide. Kpọmkwem, ihe mgbaru ọsọ ndị egosila na ha nwere mmekọrịta kachasị elu na SFM bụ ndị a: " oriri na-adịgide adịgide na mmepụta (SDG 12), nke ala (SDG 15), obodo (SDG 11), enweghị aha (SDG 10), ahụike na ọdịmma (SDG 3), agụụ (SDG 2), na ịda ogbenye (SDG 1)."
Atụmatụ Atụmatụ UN maka Ọhịa 2030
Atụmatụ a dị mkpa dị ka ịba ụba nke oke ọhịa echedoro, echekwara na nke a na-ejikwa na-adịgide adịgide (site na atụmatụ nlekọta ọhịa ogologo oge) na ịba ụba nke ngwaahịa na ihe ndị sitere n'oké ọhịa na-emepụta site na oke ọhịa a na-achịkwa nke ọma.
Whit Taylor (cartoonist)
Taylor tolitere na New Jersey ma na-ebi na New York, ebe ọ na-arụ ọrụ dị ka ọkachamara ahụike ọha na eze. Ọ gbasoro ihe nkiri tupu ọ tụgharịa gaa na ihe ọchị mgbe ọ gara ọtụtụ mgbakọ na ihe ngosi. O nyewo aka na The Comics Beat, The Comics Journal, na ụlọ ọrụ mgbasa ozi ndị ọzọ. N'afọ 2014, ọ bụ onye ọka ikpe maka Ignatz Awards.
Njikọ mpụga
Official Website
Victor Nekesa
Victor Nekesa bụ dọkịta Uganda, onye agha na onye omeiwu. Ọ na-anọchite anya ndị agha nchekwa ndị Uganda (UPDF) na ndị omeiwu nke Uganda.
Mmalite na agụm akwụkwọ
Nekesa bụ dọkịta site na ọrụ. Ọ bụkwa onye ọrụ ndị agha Uganda People's Defense (UPDF) na ọkwa nke Colonel.
A họpụtara ya ka ọ bụrụ onye omeiwu n'akụkụ ụmụ nwanyị abụọ ndị ọzọ na-arụ ọrụ na UPDF gụnyere Charity Bainababo na Jennifer Alanyo site na kansụl nchekwa. Nekasa nwetara ọnụ ọgụgụ kachasị elu nke vootu na ngalaba ụmụ nwanyị.
Kansụl na-ahụ maka nchekwa họpụtakwara ma họpụta ndị ikom asaa ka ha nọchite anya ndị agha mba ahụ na ndị omeiwu nke Uganda.
Áká ọ́rụ́
Nekesa bụ onye agha ọkachamara na dọkịta. Ọ bụ dọkịta nke Yoweri Kaguta Museveni onye isi ala nke mba Uganda.
Na omeiwu, Nekesa na-eje ozi dị ka onye otu kọmitii ahụike.
AC Omonia
, A na-akpọkarị Omolite egwuregwu na Sillogos Omogos, ma ọ bụ naanị Omonia dị ka omonoa) , tọrọ ntọala na 4 June 1948 na Nicosia.  A maara ya nke ọma maka ngalaba football ya, bụ nke na-egwuri egwu na ngalaba mbụ nke Cypriot kemgbe ọ na-abanye na Saịprọs Football Association na 1953. Na 14 June 2018, ngalaba football nke AC Omonia ghọrọ ọkachamara na-ahụ maka football ụlọ ọrụ, na kemgbe amara ya.  dị ka Omonia FC
Arise O Compatriots, Nigeria's Call Obey
National anthem nke ebu ụzọ dee bu nke a na-akpọ "Nigeria We Hail Thee". N'afọ 1960 ka nwanyi onye Britain, na-aza Lillian Jean Williams, dere ya.
Òtù:Naijiria
Charles Collier Michell
Lieutenant-Colonel Charles Collier Michell, KH (ụbọchị irí abụọ na itoolu n'ọnwa Machị 1793 nà Exeter rụọ úbọchị irí abụọ na asatọ n'ọnwa Machị 1851 nà Eltham, London), nke e mechara mara dị ka Charles Cornwallis Michell, bụ ónyé agha Britain, ónyé nyocha mbụ na Cape, injinia okporo ụzọ, onye na-ese ihe, onye na ónyé na-ahụ màkà ihe okike.
Oge ọ malitere
Ọ bụ nwa Admiral Sampson Michell na nwunye ya Anne Shears. Nwanne yá nwoke nke okenye bụ Admiral Frederick Thomas Michell. A gụrụ ya áhà Admiral George Collier Ónyé isi nnà ya n'oge ahụ.
A mụrụ ya na Exeter, Devon, ma kpọọ ya Charles Cornwallis Michell mgbè e mesịrị na ndụ ya n'ihi ịdị nso ya na Cornwall nke ébé a mụrụ ya, Michell gụrụ akwụkwọ na Royal Military Academy, Woolwich ma nye ya ọrụ na Royal Artillery na 1809. Ọ duziri otu brigade n'agha nke Vittoria na Toulouse, sonyeere na Waterloo ma họpụta ya ka ọ bụrụ ónyé nkụzi nke eserese agha na Royal Military College, Sandhurst n'ubochí irí abụọ na anọ n'ọnwa Machị 1824 na prọfesọ nke mgbidi agha na Woolwich n'ubochí irí abụọ na isé n'ọnwa Disemba 1825 ma bulie ya n'ọkwa brevet nke onye isi n'oge na-adịghị anya mgbè nke ahụ gasịrị. Ọ maara Spanish, Portuguese na French nke ọma.
Cape of Good Hope
A họpụtara Michell dị ka ónyé nyocha-ọchịchị na Cape na 1828, (ma eleghị anya ọ nụrụ banyere ọkwa ahụ site na nwa nwanne ya nwoke Rufane Donkin) n'otu oge ahụ na-ejide ọkwa ónyé nlekọta ọrụ ọha na eze na injinia obodo. Màkà ịrụ ọrụ ndị a, ọ natara ụgwọ ọnwa £ 800 kwa afọ. Ọrụ ónyé na-enyocha ala gụnyere ilekọta nyocha zuru ezu dị mkpà iji mepụta map dị mma nke Colony, melite ụzọ na okporo ụzọ na nyocha ókèala nke Colony n'ụzọ ziri ezi. Ọ bụ onye na-ese ụkpụrụ ụlọ pụrụ iche, na-ese ụlọ ụka dị íchè ichè dịka St. Paul na Rondebosch na St. John na Bathurst. Ọ tụrụ aro imeziwanye ọdụ ụgbọ mmiri Table Bay ma mepụta ụlọ ọkụ na Mouille Point, Cape Agulhas (nke a na-eche na ọ bụ Pharos nke Alexandria) na Cape Recife.
Ezinụlọ
Mgbè e zigara Michell na Toulouse, ọ lụrụ nwa akwụkwọ nwanyị Anne D'Arragon n'ubochí irí n'ọnwa Ọktoba 1814, mgbè ọ gbapụrụ. Ọ bụ naanị nwa nwanyị nke onye ọrụ lara ezumike nká na ndị agha nke Eze Louis nke Iri na Isii nke France na nne na nna ya ekwenyeghị n'alụmdi na nwunye ahụ. A mụrụ ụmụ abụọ mbụ ha na Lisbon, Julia Anne na 1815 na Frederica Louisa na June 1817. A mụrụ nke atọ, Lady Eveline Marie Alexander, na Nantes n'ubochí irí na isii n'ọnwa Eprel 1821, nà nkè ikpeazụ Anne na Cape Town n'ubochí irí abụọ na asatọ n'ọnwa Ọktoba 1829.
Sampson Michell *1755 Croft West (Admiral na-arụ ọrụ nke ndị agha mmiri Portugal) irí abụọ n'ọnwa Jenụwarị 1809 Rio de Janeiro x Ann Shears si Somerset
Michell bụ nwa nwanne Sir Rufane Donkin, ónyé bụ gọvanọ nkè Cape of Good Hope.
Ahoada West
thumb|Mbiama Exchange office East West road, Mbiama town, Ahoada west LGA, Rivers State. Ahoada West (nke a na-akpọkwa Ahuda West) bụ ọchịchị ime obodo nke Rivers State, Nigeria, nke dị na ugwu ọdịda anyanwụ nke Port Harcourt. Ewepụtara ya n'afọ 1996 site na ọchịchị ime obodo Ahoada nke mebere mpaghara Orashi nke steeti Rivers ugbu a. Oche ya dị n'obodo Akinima.
Ọchịchị ime obodo gụnyere ndị Ekpeyes (Ubies na Ibuduyas), Engenni na Ogbogolo. Ya mere enwere asusu ato di iche iche bu Ekpeye, Engenni na Ogbogolo.
Ókèala ọchịchị ime obodo bụ Ogba/Egbema/Ndoni Local Government Area, Abua/Odua Local Government Area, Ahoada East Local Government n'ọwụwa anyanwụ anyị nwere Besini na Yenagoa abụọ nke Bayelsa State na North na West n'otu n'otu. Oke dị n'etiti Rivers na Bayelsa steeti site na ọdịda anyanwụ dị na Engenni.
Valentine
Valentine Bụ kaadị ma ọ bụ onyinye e nyere n'ụbọchị Valentine, ma ọ bụ onye ọ hụrụ n'anya.
Ebe Nchekwa Ọhịa Oba Hills
thumb|Ugwu Oba Naịjirịa bụ mba a gọziri agọzi, nke bara ọgaranya n'ihe onwunwe okike dị ka oké ọhịa na nsụda mmiri yana ihe onwunwe mmadụ. Oké ọhịa mejupụtara ihe ka ukwuu n'ihe ọkụkụ Naịjirịa, a na-ahụkwa ha na mpaghara ndịda na ugwu etiti nke mba ahụ. Oké ọhịa bụ mpaghara ala nke nwere osisi, ahịhịa, anụmanụ, ahịhi, na nnụnụ ọhịa, dị ka Sambisa Forest. Ogige ọhịa, dị ka Ise Forest Reserve, bụ akụkụ nke ọhịa nke gọọmentị etiti họpụtara dị ka nke a na-echebe pụọ na ntinye aka ndị ọzọ. Oké ọhịa mangrove na oké ọhịa mmiri ozuzo mejupụtara mpaghara ọhịa Naịjirịa. Gọọmentị họpụtara mpaghara ụfọdụ nke mba ahụ dị ka "ebe nchekwa ọhịa" ka ọgbọ ndị na-abịa n'ọdịnihu wee nwee ike ịnụ ụtọ ịma mma nke ọhịa ndị a.
Oba Hills Forest Reserve bụ ebe nchekwa dị na Iwo, Osun State, Nigeria, nke na-ekpuchi ihe dị ka 52 km2 nke ala ugwu nwere ndagwurugwu miri emi. Akụkọ UICN mere n'afọ 2003 kwuru na a kụrụ ihe dị ka pasent iri na abụọ n'ime ebe nchekwa ahụ. A kọọrọ ụfọdụ chimpanzee, na 1999, a na-enye chimpanzee nwụrụ anwụ maka ire ere n'ahịa mpaghara. Akụkọ 2009 kwuru na ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ebe nchekwa niile agbanweela ka ọ bụrụ ubi na ugbo, naanị ndagwurugwu abụọ fọdụrụ na ọhịa. A na-eche ugbu a na ọ fọrọ nke nta ka ọ bụrụ na ọ dịghịzi n'ebe nchekwa ahụ.
Ọ dị n'ebe dị mita 253 n'elu oke osimiri. Ebe nchekwa ọhịa Oba Hill nwere ala dị hekta 5,250 nke nwere ọtụtụ ụdị osisi na anụmanụ dị mkpa na ugwu ise nwere mkpa dị mkpa maka gburugburu ebe obibi, nke ga-enyere aka n'ezie na iweghachi na ime mgbanwe nke ụdị anụmanụ dị mfunu na ihe ndị ọzọ dị mkpa.
Ọrụ ugbo
List of government ministries of Lagos State
Nke a bụ ndepụta nke ụlọ ọrụ gọọmentị na Lagos Steeti, Naijiria. Onye Kọmishọna na-ahazi ozi ọ bụla, nke odeakwụkwọ na-adịgide adịgide na-enyere aka.
Girei
Girei bụ obodo na ọchịchị ime obodo nke Adamawa Steeti, Naijiria. Ọ dabere na osimiri Benue. Ndị na-achị ebe ahụ bụ ndị Fulbe ma ọ bụ Fulani ; Otu o sila dị, ọnụ ọgụgụ buru ibu nke Bwatiye bikwa n'obodo nta dịka Greng, Ntabo, na Labondo n'ime mpaghara ọchịchị ime obodo Girei. Ihe bụ́ isi ndị mmadụ na-arụ n’ógbè ahụ bụ ọrụ ugbo na ịzụ ehi. Girei bụkwa ebe obibi nke Rediyo Gotel.
Òtù Ndị Ọrụ Okike nke South Africa
Ndị ọrụ okike nke South Africa (CWUSA) bụ otu ndị ọrụ na ndịda Africa. Ejikọtara ya na nzuko nke otu ndị ọrụ azụmaahịa South Africa (COSATU). A kagbuola ndebanye aha ya na Ngalaba Ọrụ na 9 Mee 2014.
Gbanzili language
Gbanziri (Gbanzili) bụ asụsụ Ubangian nkè Central African Republic ná Democratic Republic of the Congo.
Alleluya Rosette Ikote
ndọrọ ndọrọ ọchịchị
Ikote sonyere na ntuli aka nke Uganda n'afọ 1989 ma bụrụ onye nnọchi anya nwanyị maka Pallisa District na 1989 National Resistance Council (NRC). Ka oge na-aga, ọ sonyeere National Resistance Movement (NRM), ọ sonyere na ntuli aka ndị omeiwu Uganda na 1996 ma nọchite anya otu mpaghara ahụ na ndị omeiwu nke isii nke Uganda (1997 - 2001)
Jennifer Namuyangu nọchiri ya bụ onye meriri ya na ntuli aka ndị omeiwu Uganda nke afọ 2001.
Mgbe ndọrọ ndọrọ ọchịchị gasịrị
Ikote rụrụ ọrụ na Nairobi dị ka onye isi nchịkwa nke Amani Forum.
E mechara họpụta ya ka ọ bụrụ onye njikwa mmemme ọchịchị nke United Nations Development Programme (UNDP) na South Sudan.
Ebenside
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ Òtù:Ndị si ná mpaghara Pallisa Òtù:Ndị nzuko Omeiwu Uganda
Kabange Mupopo
Akụkọ ndụ
Mupopo malitere ịgba bọọlụ mgbe ọ dị afọ iri na otu, nke nwanne ya nwoke kpaliri. Ọ gbara bọọlụ maka Green Buffaloes FC na ndị otu egwuregwu bọọlụ ụmụ nwanyị nke mba Zambia; dị ka onyeisi ndị otu, ọ duuru Zambia gaa asọmpi asọmpi asọmpị ụmụ nwanyị nke Afrịka nke afọ 2014, ebe e wepụrụ ha n'ọkwa otu.
Mupopo malitere egwuregwu n'oge opupu ihe ubi nke afọ 2014, na-agba ọsọ 53.44 maka mita 400 na nzukọ mbụ ya. Ọ nọchitere anya Zambia na afọ 2014 Commonwealth Games na Glasgow, ebe ọ gbara ọsọ 53.09 ma wepụ ya na ọkara ikpeazụ. N'ọnwa Ọgọstụ, o nwetara ọlaọcha na 51.21 na African Championships na Marrakech, na-emebi ihe ndekọ Zambia; ọ tụfuru ọla edo na Folashade Abugan nke Naijiria, onye gbara ọsọ n'otu oge ahụ, na foto-ọgwụ. Mupopo ruru eru ịnọchite anya Africa na afo 2014 IAAF Continental Cup, kwa na Marrakech, ebe ọ nọ n'ọnọdụ nke anọ ma melite ndekọ mba ya ruo 50.87. Mupopo natara agụmakwụkwọ egwuregwu ọnwa iri na asatọ site na Kọmitii Olympic nke Zambia na afọ 2015, nke mere ka ọ lekwasị anya na egwuregwu ọ bụghị bọọlụ.
Njikọ mpụga
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Mid-Western Region, Nigeria
Mpaghara Mid-Western bụ nkewa nke Naijiria site na 1963 ruo 1991, site na 1976 ebe a na-akpọ steeti Bendel.
Emebere ya na June 1963 site na mpaghara Benin na Delta nke Western Region, isi obodo ya bụ Benin City. A kpọgharịrị ya mpaghara na 1966, na 1967, mgbe e kewara ógbè ndị ọzọ gaa n'ọtụtụ steeti, ọ nọgidere na-emebi emebi, wee ghọọ steeti.
Mavhungu Lerule-Ramakhanya
Mavhungu Maureen Lerule-Ramakhanya bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị South Africa. Onye otu African National Congress, Lerule-Ramakhanya bụ onye bụbu onye isi obodo nke Vhembe District Municipality. A họpụtara ya dị ka onye otu ndị omeiwu nke Limpopo Provincial na Mee, na afọ 2019. A họpụtara ya dị ka ọkà okwu nke ndị omeiwu. Na Maachị, na afọ 2020, a họpụtara Lerule-Ramakhanya dị ka onye otu Executive Council (MEC) maka Transport na Community Safety. A kpọgara ya n'ọkwa agụmakwụkwọ nke kansụl ndị isi na June 2022.
Ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị
Na 14 Disemba, na afọ 2018, a họpụtara Lerule-Ramakhanya ka ọ bụrụ onye isi obodo nke Vhembe District Municipality. Ọ nọchiri Florence Radzilani, onye gbara arụkwaghịm mgbe ọ sonyere na esemokwu VBS Mutual Bank. Onye ọka ikpe ụlọ ikpe dị elu Frans Kgomo ṅụrụ iyi n'otu ụbọchị ahụ.
Maka ntuli aka mpaghara nke e mere na 8 Mee, na afọ 2019, Lerule-Ramakhanya nọ n'ọnọdụ nke iri na atọ na ndepụta mpaghara nke pati ahụ. A họpụtara ya ka ọ bụrụ onye omeiwu nke Limpopo Provincial dị ka ANC meriri oche 38. A ṅụrụ ya iyi dị ka MPL na 22 Mee, na afọ 2019. ANC họọrọ ya dị ka onye ha na-azọ ọkwa onye ọkà okwu, a họpụtakwara ya.
N'abalị iri abụọ na atọ n'ọnwa Maachị, na afọ 2020, onye isi ala Stanley Mathabatha họpụtara Lerule-Ramakhanya dị ka onye otu ndị isi na-ahụ maka Ngalaba Na-ahụ Maka Njem na Nchebe Obodo, na-anọchi Dickson Masemola. Mgbanwe ndị ahụ malitere n'otu ụbọchị ahụ. Rosemary Molapo nọchiri ya dị ka ọkà okwu nke ndị omeiwu.
N'abalị iri abụọ na itoolu n'ọnwa Juun, na afọ 2022, Mathabatha mere mgbanwe nke ndị isi ya, ebe ọ kwagara Lerule-Ramakhanya na ngalaba agụmakwụkwọ ma họpụta onye MEC agụmakwụkwọ na-apụ apụ Polly Boshielo dị ka MEC ọhụrụ maka Transport na Community Safety.
Ndụ onwe onye
Lerule-Ramakhanya lụrụ Happy Ramakhanya na Julai, na afọ 2011.
Njikọ mpụga
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ Òtù:Ndị obodo Limpopo
Academy Award for Best Picture
The Academy Award for Best Picture bụ otu n'ime Academy Awards nke a na-enye kwa afọ site n'aka Academy of Motion Picture Arts and Sciences (AMPAS) kemgbe ihe nrite a malitere na 1929. Ihe nrite a na-agara ndị na-emepụta ihe nkiri ahụ ma bụrụ naanị otu ụdị nke ọ bụla. onye otu Oscar tozuru oke itinye nhọpụta na ịtụ vootu na ntuli aka ikpeazụ.[1]  Ụdị foto kacha mma na-abụkarị ihe nrite ikpeazụ nke abalị, a na-ewerekwa ya dị ka ihe nsọpụrụ kachasị mma nke emume a.[2][3][4]
Miss World 1988
Miss World 1988, mbipụta nke iri atọ na asatọ nke asọmupi Miss World, emere na 17 Nọvemba n'afọ 1988 na Royal Albert Hall na London, UK. Onye meriri bụ Linda Pétursdóttir (Queen of Europe) si Iceland. Ọ bụ Miss World 1987, Ulla Weigerstorfer nke Austria kpuchiri ya. Onye nke abụọ bụ Yeon-hee Choi (Queen of Asia) na-anọchite anya Korea na nke atọ bụ Kirsty Roper si United Kingdom. Ọ bụ Peter Marshall chikwara Miss World 1988, onye chikwara asọmupi Miss World ndị ọzọ dịka Miss World 1986, na Alexandra Bastedo, na egwu egwu nke Koreana na 1970s American pop musician Donny Osmond.
Miriam Makeba
Zenzile Miriam Makeba (4 Machị 1932 - 9 Nọvemba 2008), onye a na-akpọ Mama Africa, bụ onye na-agụ egwu, na-ede egwu, na-emekwa ihe nkiri, na onye na-akwado ikike mmadụ na obodo South Africa. Ejirimara ya bụ na ụdị egwu gụnyere Afropop, jazz, na egwu ụwa dị ka ana-akpọ ha, ọ bụ onye kwuputara okwu megide ịkpa ókè agbụrụ na ọchịchị ndị ọcha na South Africa.
A mụrụ ya na Johannesburg na ezinụlọ Swazi na Xhosa, a madoro Makeba ịchọta ọrụ mgbe ọ bụ nwata mgbe nna ya nwụrụ. Alụlụ-di nke mbu ya mgbe ọ di afọ 17, nke asi emekpara ya ahụ bụ ebe ọnọ mmụta otu mkpụrụ nwa ya na afọ 1950 ma nyaa ọrịa Kansa nke arā. A matara nkà olu ọma ya mgbe ọ bụ nwatakịrị, ọ malitekwara ọrụ ịbụ abụ n'afọ 1950, ya na ndị òtù a na akpọ Cuban Brothers, ndị Manhattan Brothers, na otu ụmụ nwanyị niile, ndị Skylarks, na-eme ihe ma na ngwakọta egwu jazz, abụ ọdịnala ndị Afrịka, na egwu ọdịda anyanwụ ndị na ewu-ewu. N'afọ 1959, Makeba were ọrụ dị nkenke na ihe nkiri na-emegide ịkpa ókè agbụrụ nke akpọrọ Come Back, Africa, nke mere mba ụwa ji mata onye ọ bụ, ma mee ka ọ rụọ ọrụ na Venice, London, na New York City. Na London, ọ zutere onye America na-agụ egwu Harry Belafonte, onye ghọrọ onye nduzi na onye ọrụ ibe ya. Ọ kwagara New York City, ebe ọ ghọrọ onye a ma ama ozugbo, ma dekọọ abọm mbụ n'onwe ya na afọ 1960. Gọọmentị mba ahụ gbochiri mgbalị ya ịlaghachi South Africa n'afọ ahụ maka olili ozu nne ya.
Ọrụ Makeba nwere ọganihu na United States, ọ weputara ọtụtụ abọm na egwu, nke kachasị ewu ewu bụ "Pata Pata" (1967). Ya na Belafonte, nwetara ihe rite nke Grammy akpọrọ "Best Folk Recording" maka album ha nke 1965 akpọrọ "An Evening with Belafonte/Makeba". Ọ gbara akaebe megide gọọmentị South Africa na United Nations wee tinye aka na mmegharị ikike obodo. Ọ lụrụ Stokely Carmichael, onye ndú nke òtù akpọrọ Black Panther Party, na 1968, n'ihi ya, ọtụtụ ndị ọcha America kwụsịrị ikwado ya. Gọọmentị US kagburu visa ya mgbe ọ na-aga mba ọzọ, nke mere ya na Carmichael ji kwaga Guinea. Ọ gara n'ihu na-eme ihe nkiri, ọkachasị na mba ndị Afrịka, gụnyere ọtụtụ emume nnwere onwe. Ọ malitere ide ma na-eme egwu n'ụzọ doro anya na-ekwuto ịkpa ókè agbụrụ; abụ nke 1977 "Soweto Blues", nke Di mbụ ya ana akpọ Hugh Masekela dere, bụ makaọgba aghara Soweto. Mgbe e wepụrụ ịkpa ókè agbụrụ na 1990, Makeba laghachiri South Africa. Ọ gara n'ihu na-edekọ ma na-eme ihe nkiri, gụnyere abọm nke 1991 ya na Nina Simone na Dizzy Gillespie, wee pụta na ihe nkiri Sarafina!. A kpọrọ ya onye nnọchi anya FAO Goodwill na 1999, ma mee mkpọsa maka ọrụ ebere. Ọ nwụrụ site na nkụchi obi n'oge egwu 2008 na Ịtali.
3 Septemba
3 Septemba bu ubochi nke 3rd (nke atọ) na onwa ana kpo Septemba. Na Gregorian calender, 3 Septemba bu ubochi nke 246th (247th na afo nke ana-kpo leap year) na afo. Anyi nwere agugu ubochi 119 du mgbe afo na agwu.