cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Trade Ipadeola
Agba Sahara
Ipadeola kwuru na ọ ga-eji ego nrite $ 100,000 wuo ọbá akwụkwọ n'obodo ya Ibadan iji sọpụrụ onye na-ede uri Kofi Awoonor, onye ndị na-eyi ọha egwu gbagburu na Westgate Shopping Mall nke Kenya na Septemba 2013.
Ipadeola bụ onyeisi ụlọ ọrụ PEN Nigeria Center. Ya na nwunye ya na ụmụ ya abụọ bi na Ibadan.
Ihe ọ kwuru
"Achọrọ m ịkwalite iwu na a ga-agụ uri kwa ụbọchị na nzukọ ụlọ akwụkwọ ọ bụla, ma ụlọ akwụkwọ ahụ bụ nke ọha ma ọ bụ nke onwe. Achọrọ m ime mkpọsa maka ego ọbá akwụkwọ ọha na eze nke dị pasent 1 na mpaghara, steeti na gọọmentị etiti. ntaramahụhụ maka ịpụnara ego ahụ ma ọ bụ maka ịdọpụ ya ga-abụ afọ iri n'ụlọ mkpọrọ na-enweghị nhọrọ nke ịkwụ ụgwọ. Ekwenyere m na ọ gaghị abụ Boko Haram taa ma ọ bụrụ na ndị nna anyị na nne anyị guzobere mere nke a na Independence. "
Okwu kachasị amasị ya: "Mmetụta na-esite na ihe ọ bụla. Nanị ibu ibu nke isi nwere ike ịrata obi ma merie ya. " Akwụkwọ ozi dị ogologo
Njikọ mpụga
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
DJ Dahi
Dacoury Dahi Natche (amụrụ na Machị 10, 1983), nke a maara dị ka DJ Dahi, bụ onye American DJ, ónyé na-ede egwu, ónyé na'emepụta ihe ndekọ na onye na-agụ egwu si Inglewood, California. Dahi bụ onye a maara nke ọma màkà ịmepụta "Money Trees" nke ónyé America rapper Kendrick Lamar, nke ónyé Canada rapper Drake, na "I Don't Fuck with You" nke onye American rapper Big Sean, nke ruru n'elu 20 nke US Hot 100 chart. Dahi emepụtawokwa ọtụtụ egwu maka ndị omenkà dị iche iche gụnyere Dr. Dre, Freddie Gibbs, Dom Kennedy, Lupe Fiasco, Vince Staples, Mac Miller, Pac Div, Vic Mensa, Casey Veggies, Logic, Big K.R.I.T., na Childish Gambino n'etiti ndị ọzọ. Ewezuga ọrụ mmepụta onwe ya, Dahi bụkwa onye otu mmepụta D.R.U.G.$
Ọrụ egwu
DJ Dahi malitere na egwu na-arụ ọrụ dị ka onye na-agba diski mgbè ọ na-aga Mahadum California, Santa Cruz. Ọ gụsịrị akwụkwọ na nzere na Film na American studies. Ọ malitere inweta ụda na-emepụta màkà ndị na-eti egwu na Los Angeles dịka Pac Div, TiRon, na Fashawn. Nnukwu ọkwa mbụ ya ga-abụ "My Type of Party," nke Dom Kennedy si na mixtape ya, The Yellow Album (2012). "Ụdị m nke nnọkọ" gosipụtara "ikpo igwe ojii nke ụfụfụ na-enweghị isi n'elu ụfụ na ụfụ. " N'afọ 2012, o mepụtara ScHoolboy Q's "Sexting," na mmepụta ya a ma ama, "Money Trees" site na album platinum nke Kendrick Lamar Good Kid, M.A.A.D City. N'afọ 2013, o mepụtara "Hell of a Night" nke Schoolboy Q na "Worst Behavior" nke Drake nke gosipụtara na nọmba 89 na US <i id="mwSA">Billboard</i> Hot 100. "Money Trees", nke na-egosi "Silver Soul" nke otu egwu indie rock Beach House, akpọrọ nke itoolu kachasị mma n'ime afọ ise gara aga, site na Complex na Septemba 3, 2013. Ọzọkwa ka e mesịrị na Septemba 2013, Complex kpọrọ ya ónyé nke itoolu kachasị mma na-emepụta hip hop n'oge ahụ. N'oge na-adịbeghị anya, ya na Lecrae, Kendrick Lamar, Big K.R.I.T., Jazmine Sullivan na Elle Varner na ndị ọzọ nwere ógè ndekọ. N'afọ 2015, o jikọtara aka mepụta egwu atọ na 'Compton: A Soundtrack' album nke Dr. Dre.
Edensibia
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Ikike ụmụaka
Nkọwa nke ikike ụmụaka sitere na ikwe ka ụmụaka nwee ikike ime ihe n'onwe ha ruo na mmanye ụmụaka na-enwere onwe ha n'ụzọ anụ ahụ, n'uche na nke mmetụta uche, n'agbanyeghị ihe mejupụtara "mmegbu" bụ okwu arụmụka. Nkọwa ndị ọzọ gụnyere ikike nlekọta na ịzụ. Enweghị nkọwa nke okwu ndị ọzọ ejiri kọwaa ndị na-eto eto dị ka "ndị nọ n'afọ iri na ụma", "ndị ntorobịa", ma ọ bụ "ntorobịa" n'iwu mba ụwa, mana a na-ewere mmegharị ikike ụmụaka dị iche na òtù ikike ntorobịa. Ngalaba ikike ụmụaka gbasapụrụ ngalaba nke iwu, ndọrọ ndọrọ ọchịchị, okpukperechi na omume.
Nkwupụta
thumb|Nwa nwoke na-arụ ọrụ dị ka "nwa nwoke elekere" n'okporo ámá nke Merida, Mexico Dị ka ụmụntakịrị site n'iwu, ụmụaka enweghị ikike ma ọ bụ ikike ime mkpebi n'onwe ha n'ikike ọ bụla ama ama nke ụwa. Kama nke ahụ, ndị na-elekọta ha toro eto, gụnyere ndị nne na nna, ndị ọrụ na-elekọta mmadụ, ndị nkuzi, ndị ọrụ ntorobịa, na ndị ọzọ, ka enyere ikike ahụ, dabere na ọnọdụ. Ụfọdụ kwenyere na ọnọdụ a na-eme ka ụmụaka ghara ịchịkwa ndụ ha nke ọma ma na-eme ka ha bụrụ ndị na-adịghị ike. Louis Althusser agafeela n'ịkọwa igwe iwu a, dịka ọ na-emetụta ụmụaka, dị ka "ngwa steeti na-emegbu mmadụ".
Ụfọdụ ndị na-akọwa nkọwa ejirila usoro dị ka amụma gọọmentị iji kpuchie ụzọ ndị okenye na-esi emegbu ma na-erigbu ụmụaka, na-ebute ịda ogbenye ụmụaka, enweghị ohere agụmakwụkwọ, na ịrụ ọrụ ụmụaka. N'echiche a, a ga-ewere ụmụaka dị ka obere ìgwè nke ọha mmadụ kwesịrị ịtụgharị uche n'ụzọ ọ na-akpa.
Ndị nchọpụta achọpụtala ụmụaka dị ka ndị chọrọ ka a mata ha dị ka ndị sonyere na ọha mmadụ ndị ikike na ọrụ ha kwesịrị ka a mata ha n'oge ọ bụla.
Nkọwa akụkọ ihe mere eme nke ikike ụmụaka
thumb|Nwa nwanyị Fero na-emere nwa ọhụrụ Moses ebere n'ime nkata na-ese n'elu mmiri. (Nna ya nyere iwu ka e gbuo ụmụ ọhụrụ ndị Hibru.) Sir William Blackstone (1765-1769) ghọtara ọrụ nne na nna na nwata: nlekọta, nchekwa, na agụmakwụkwọ. N'asụsụ ọgbara ọhụrụ, nwatakịrị nwere ikike ịnata ihe ndị a n'aka nne na nna.
Òtù Mba Ndị Dị n'Otu nakweere Geneva Declaration of Rights of Child (1924), bụ nke kwupụtara ikike nwatakịrị ahụ ịnweta ihe ndị a chọrọ maka mmepe nkịtị, ikike nke nwatakịrị agụụ na-eri nri, ikike nke nwatakịrị na-arịa ọrịa ịnweta ahụike. nlekọta, ikike nke nwa azụ azụ ka a nara ya, ikike nke ụmụ mgbei n'ụlọ, na ikike ichebe site n'erigbu.
Nkwupụta nke United Nations Universal Declaration of Human Rights (1948) na Nkeji edemede 25 (2) ghọtara mkpa nke ịbụ nne na nwata maka "nchebe na enyemaka pụrụ iche" na ikike ụmụaka niile nwere "nchebe ọha na eze".
Nzukọ Ezumezu nke Mba Ndị Dị n'Otu nakweere Nkwupụta Mba Ndị Dị n'Otu nke ikike ụmụaka (1959), bụ nke weputara ụkpụrụ iri maka nchekwa nke ikike ụmụaka, gụnyere ikike zuru ụwa ọnụ, ikike inwe nchebe pụrụ iche, na ikike nchebe pụọ na ịkpa ókè. , n'etiti ikike ndị ọzọ.
Nkwekọrịta n'ịkọwapụta ikike ụmụaka apụtala nke ọma n'ime afọ iri ise gara aga. Akwụkwọ 1973 nke Hillary Clinton (mgbe ahụ bụrụ onye ọka iwu) kwuru na ikike ụmụaka bụ "okwu nke chọrọ nkọwa". Dị ka ụfọdụ ndị nchọpụta si kwuo, echiche nke ikike ụmụaka ka akọwabeghị nke ọma, ma ọ dịkarịa ala otu na-atụ aro na ọ nweghị nkọwa ma ọ bụ echiche nke ikike ụmụaka nwere n'otu n'otu.
A kọwapụtara iwu ikike ụmụaka dị ka ebe iwu na-ejikọta ndụ nwata. Nke ahụ gụnyere mmebi iwu ụmụaka, usoro ziri ezi maka ụmụaka ndị na-etinye aka na usoro ikpe mpụ, nnochite anya kwesịrị ekwesị, na ọrụ mmezigharị dị irè; nlekọta na nchebe maka ụmụaka na nlekọta steeti; ịhụ na agụmakwụkwọ maka ụmụaka niile n'agbanyeghị agbụrụ ha, okike, usoro mmekọahụ, njirimara nwoke na nwanyị, agbụrụ mba, okpukperechi, nkwarụ, agba, agbụrụ, ma ọ bụ àgwà ndị ọzọ, na; nlekọta ahụike na nkwado.
Nchịkọta
Ụmụaka nwere ụdị ikike mmadụ abụọ n'okpuru iwu ikike mmadụ zuru ụwa ọnụ. Ha nwere otu ikike mmadụ zuru oke dịka ndị okenye, ọ bụ ezie na ụfọdụ ikike mmadụ, dị ka ikike ịlụ di na nwunye, na-ehi ụra ruo mgbe ha tolitere, Nke abụọ, ha nwere ikike mmadụ pụrụ iche nke dị mkpa iji chebe ha n'oge obere ha. Ikike izugbe na-arụ ọrụ n'oge nwata gụnyere ikike nchekwa nke onye ahụ, nnwere onwe pụọ na mmeso ọjọọ, obi ọjọọ, ma ọ bụ mmeso ọjọọ, na ikike nchebe pụrụ iche n'oge nwata. Ikike ụmụ mmadụ pụrụ iche nke ụmụaka gụnyere, n'etiti ikike ndị ọzọ, ikike ibi ndụ, ikike inwe aha, ikike ikwupụta echiche ya n'ihe gbasara nwatakịrị, ikike iche echiche, akọ na uche na okpukperechi, ikike nlekọta ahụike. , ikike ichebe pụọ na mmegbu akụ na ụba na mmekọahụ, na ikike agụmakwụkwọ.
A kọwapụtara ikike ụmụaka n'ọtụtụ ụzọ, gụnyere oke dị iche iche nke ikike obodo, ndọrọ ndọrọ ọchịchị, akụ na ụba, ọha na eze na omenala. Ikike na-abụkarị nke ụdị abụọ n'ozuzu: ndị na-akwado ụmụaka dị ka ndị nweere onwe ha n'okpuru iwu na ndị na-etinye akwụkwọ na ọha mmadụ maka nchebe pụọ na mmerụ ahụ a na-eme ụmụaka n'ihi ndabere ha. Akpọnyere ndị a dị ka ikike nke inye ike yana ikike nchekwa.
Ntuziaka nkuzi nke Mba Ndị Dị n'Otu maka ụmụaka na-ekewa ikike ndị e depụtara na nkwekọrịta maka ikike ụmụaka dị ka "3 Ps": Ndokwa, Nchekwa, na nsonye. Enwere ike ịkọwa ha dịka ndị a:
N'otu aka ahụ, Child Rights International Network (CRIN) na-ekewa ikike n'ime otu abụọ:
Ọmụmụ ihe ọmụmụ na-elekwasị anya n'ikike ụmụaka site n'ịchọpụta ikike onye ọ bụla. Ikike ndị a "na-ahapụ ụmụaka ka ha tolite ahụike na nweere onwe ha": [dị ka onye si kwuo?]
Ihe ndị ruuru mmadụ
Otu akụkọ sitere na Kọmitii Na-ahụ Maka Ọha na Ọha na Ọha na Ahụ Ike, na Sustainable Development nke Nzukọ Ndị Omeiwu nke Council of Europe kwuru ọtụtụ akụkụ nke kọmitii ahụ nwere nchegbu banyere ya, gụnyere usoro ndị dị ka "igbu ụmụ nwanyị, ibi úgwù nke ụmụ nwoke n'ihi ihe ndị metụtara okpukpe. mmemme ahụike nwata n'ihe gbasara ụmụaka na-enwe mmekọahụ na nrubeisi ma ọ bụ ịmanye ụmụaka n'ime mkpọpu, egbugbu ma ọ bụ ịwa ahụ plastik. Nzukọ a nakweere mkpebi na-adịghị adịgide adịgide na 2013 nke na-akpọ obodo 47 ya ka ha mee ọtụtụ ihe iji kwalite iguzosi ike n'ezi ihe nke ụmụaka.
Nkeji edemede 19 nke nkwekọrịta maka ikike ụmụaka na-akwado ndị otu ka ha "mere usoro iwu, nhazi, mmekọrịta ọha na eze na agụmakwụkwọ kwesịrị ekwesị iji chebe nwa ahụ pụọ n'ụdị ọ bụla nke ime ihe ike anụ ahụ ma ọ bụ nke uche, mmerụ ahụ ma ọ bụ mmegbu, nleghara anya ma ọ bụ nleghara anya nlekọta, mmeso ọjọọ ma ọ bụ nrigbu". Kọmiti na-ahụ maka ikike ụmụaka na-akọwa isiokwu 19 dị ka amachibidoro ntaramahụhụ anụ ahụ, na-ekwu maka "ọrụ nke ndị otu steeti niile ịkwaga ngwa ngwa iji gbochie ma kpochapụ ntaramahụhụ anụ ahụ niile." Kọmiti na-ahụ maka ihe ndị ruuru mmadụ na United Nations akọwawokwa Nkeji edemede 7 nke ọgbụgba ndụ mba ụwa maka ikike obodo na ndọrọ ndọrọ ọchịchị na-amachibido “mmeso ọjọọ, mmeso ọjọọ ma ọ bụ mmeso ọjọọ ma ọ bụ ntaramahụhụ” ịgbatị ụmụaka, gụnyere ntaramahụhụ anụ ahụ nke ụmụaka.
Newell (1993) rụrụ ụka na "...nrụgide maka nchebe nke iguzosi ike n'ezi ihe nke ụmụaka kwesịrị ịbụ akụkụ dị mkpa nke nrụgide maka ikike ụmụaka niile."
Kọmitii na-ahụ maka Bioethics nke American Academy of Pediatrics (AAP) (1997), na-ezo aka na Convention on the Rights of the Child (1989), na-ekwusi ike na "ụmụaka ọ bụla kwesịrị inwe ohere itolite na ịmalite n'enweghị ọrịa ma ọ bụ mmerụ ahụ nwere ike igbochi ya. "
Okwu ndị ọzọ
Ihe ndị ọzọ na-emetụta ikike ụmụaka gụnyere iji ụmụaka agha agha, ire ụmụaka, ịgba akwụna ụmụaka na ihe na-akpali agụụ mmekọahụ ụmụaka.
Ọdịiche dị n'etiti ikike ụmụaka na ikike ndị ntorobịa
Dị ka ihe atụ, n’ọtụtụ obodo, a naghị ekwe ụmụaka ịtụ vootu, ịlụ di ma ọ bụ nwunye, ịzụ mmanya, inwe mmekọahụ, ma ọ bụ ịrụ ọrụ a na-akwụ ụgwọ. N'ime òtù ndị ntorobịa, a kwenyere na isi ihe dị iche n'etiti ikike ụmụaka na ikike ndị ntorobịa bụ na ndị na-akwado ikike ụmụaka n'ozuzu na-akwado nguzobe na mmanye nke nchebe maka ụmụaka na ndị ntorobịa, ebe ikike ndị ntorobịa (otu obere mmegharị) na-akwado mgbasawanye. nnwere onwe maka ụmụaka na/ma ọ bụ ndị ntorobịa na ikike dị ka ịhọpụta.
Ike nne na nna
Enyere ndị nne na nna ikike zuru oke iji rụzuo ọrụ ha n'ebe nwatakịrị nọ.
Nne na nna na-emetụta ndụ ụmụaka n'ụzọ pụrụ iche, n'ihi ya, ọrụ ha na ikike ụmụaka kwesịrị ka a mara ya n'ụzọ pụrụ iche. Okwu ndị dị na mmekọrịta ụmụaka na nne na nna gụnyere ileghara ụmụaka anya, mmetọ ụmụaka, nnwere onwe ime nhọrọ, ntaramahụhụ anụ ahụ na njide nwa. Enweela echiche ndị enyere ndị nne na nna omume dabere na ikike na-edozi esemokwu dị n'etiti "ịzụ nne na nna nkịtị" na ikike ụmụaka. Okwu a dị mkpa karịsịa n'okwu ikpe nke na-emetụta ohere nwere ike ịtọhapụ ụmụaka, yana n'okwu ebe ụmụaka na-agba ndị mụrụ ha akwụkwọ.
A na-amatawanye ikike nwatakịrị nwere na mmekọrịta ya na nne na nna ha dị ka ihe dị mkpa maka ikpebi ọdịmma nwata ahụ na ịgba alụkwaghịm na usoro ịzụ nwa. Gọọmenti ụfọdụ etinyela iwu na-eme ka a na-eche echiche nke ọma na ịzụ ụmụ bụ maka ọdịmma ụmụaka.
Enweghị ike nke ikike nne na nna
Ndị nne na nna enweghị ikike zuru oke n'ebe ụmụ ha nọ. Ndị nne na nna nọ n'okpuru iwu mpụ megide ịhapụ, mmegbu, na ileghara ụmụaka anya. Iwu ikike mmadụ zuru ụwa ọnụ na-enye na ngosipụta nke okpukpere chi nwere ike ịbụ oke maka ọdịmma ọha, maka nchekwa nke ọha, ahụike ma ọ bụ ụkpụrụ omume, ma ọ bụ maka nchekwa nke ikike na nnwere onwe nke ndị ọzọ.
Ụlọ ikpe etinyela oke ndị ọzọ na ikike na omume nne na nna. Ụlọikpe Kasị Elu nke United States, n’ihe banyere Prince v. Massachusetts, kpebiri na okpukpe ndị mụrụ ụmụ adịghị ekwe ka e tinye nwa n’ihe ize ndụ. Lords of Appeal in Ordinary chịrị, n'ihe gbasara Gillick v West Norfolk na Wisbech Area Health Authority na ndị ọzọ, na ikike nne na nna na-ebelata ka afọ na-abawanye na ikike nke nwa, ma ghara ịla n'iyi kpamkpam ruo mgbe nwa ahụ ruru ọtụtụ. A na-enweta ikike nne na nna site n'ọrụ nne na nna nye nwa. Na enweghị ọrụ, ọ nweghị ikike nne na nna dị. Ụlọikpe Kasị Elu nke Canada kpebiri, n'ihe gbasara E (Mrs) v Eve, na ndị nne na nna nwere ike ghara inye nkwenye maka ọgwụgwọ na-abụghị ọgwụgwọ. Ụlọikpe Kasị Elu nke Canada ekpebiela, n’ihe gbasara B. (R.) v. Children’s Aid Society of Metropolitan Toronto: Ọ bụ ezie na ụmụaka enweghị mgbagha na-erite uru na Charter, ọkachasị na nchekwa ya nke ikike ndụ ha na nchekwa nke onye ha, ha enweghị ike ikwupụta ikike ndị a, ndị obodo anyị na-eche na ndị nne na nna ga-eji nnwere onwe ime nhọrọ ha mee ihe n'ụzọ. nke ahụ anaghị emebi ikike ụmụ ha. Adler (2013) na-arụrịta ụka na ndị nne na nna enyeghị ikike inye nkwenye maka ibi úgwù ụmụaka na-abụghị ọgwụgwọ.
Ịgagharị
Mbipụta 1796 nke Thomas Spence's Rights of Infants so na nkwupụta asụsụ bekee mbụ gbasara ikike ụmụaka. N'ime narị afọ nke 20 dum, ndị na-akwado ikike ụmụaka haziri maka ikike ụmụaka enweghị ebe obibi na agụmakwụkwọ ọha. N̄wed 1927 eke The Child's Right to Respect nke Janusz Korczak mere mere ka akwụkwọ ndị gbara ya gburugburu sikwuo ike, taa, ọtụtụ òtù mba ụwa na-arụ ọrụ gburugburu ụwa iji kwalite ikike ụmụaka. Na UK nhazi obodo nke ndị gụrụ akwụkwọ, ndị nkuzi, ndị ọrụ ikpe ziri ezi nke ntorobịa, ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị na ndị na-akwado omenala a na-akpọ New Ideals in Education Conference (1914-37) guzoro maka uru nke 'ịtọhapụ nwatakịrị' ma nyere aka kọwaa 'ezigbo. ' ụlọ akwụkwọ praịmarị na England ruo 80s. Ọgbakọ ha mere ka ndị otu UNESCO kpalie, Fellowship Ọhụrụ.
A.S. Akwụkwọ Neill nke 1915 A Dominie's Log (1915), akwụkwọ edetu nke onye isi na-agbanwe ụlọ akwụkwọ ya ka ọ bụrụ nke dabeere na nnwere onwe na obi ụtọ nke nwatakịrị, nwere ike ịhụ dị ka ngwaahịa omenala nke na-eme ememe ndị dike nke mmegharị a. [Ihe ndekọ achọrọ]
Iwu ikike mmadụ nke mba ụwa
A na-ahụ nkwupụta zuru ụwa ọnụ nke ikike mmadụ dị ka ntọala maka ụkpụrụ iwu mba ụwa niile maka ikike ụmụaka taa. Enwere ọtụtụ mgbakọ na iwu na-ekwu maka ikike ụmụaka na gburugburu ụwa. Ọtụtụ akwụkwọ ndị dị ugbu a na nke akụkọ ihe mere eme metụtara ikike ndị ahụ, gụnyere nkwupụta nke ikike ụmụaka, nke Eglantyne Jebb depụtara na 1923, nke Njikọ Mba Ndị Dị n'Otu kwadoro na 1924 ma kwupụtaghachi na 1934. United States nakweere nsụgharị gbasasịrị ntakịrị. Mba dị iche iche na 1946, sochiri nsụgharị gbasawanye nke ukwuu nke Nzukọ Ezumezu nakweere na 1959. O mesịrị bụrụ ihe ndabere maka Nkwekọrịta Maka Ihe Ndị Ruuru Ụmụaka.
Ọgbụgba ndụ mba ụwa maka ikike obodo na nke ndọrọ ndọrọ ọchịchị
Mba United Nations nakweere ọgbụgba ndụ mba ụwa na ikike obodo na ndọrọ ndọrọ ọchịchị (ICCPR) na 1966. ICCPR bụ ọgbụgba ndụ mba ụwa n'ọtụtụ akụkụ nke ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ mba niile nọ n'ụwa kwadoro ma ọ bụ kwenye na ya. Mba ndị ghọworo ndị otu steeti na Ọgbụgba-ndụ ahụ ka a chọrọ ka ha sọpụrụ na ịmanye ikike ndị ọgbụgba ndụ ahụ kwupụtara. Nkwekọrịta ahụ malitere na 23 Maachị 1976. Ikike nke ICCPR kwadoro bụ nke zuru ụwa ọnụ, ya mere ha metụtara onye ọ bụla na-enweghị isi na nke a gụnyere ụmụaka. N'agbanyeghị na ụmụaka nwere ikike niile, ụfọdụ ikike dị ka ikike ịlụ di na nwunye na ikike ịme ntuli aka na-amalite ọrụ naanị mgbe nwatakịrị toro eto.
Ụfọdụ ikike ndị metụtara ụmụaka gụnyere:
Nkeji edemede 24 kwadoro ikike nwatakịrị nwere inweta nchekwa pụrụ iche n'ihi ntakiri ya, ikike inwe aha na ikike ịbụ obodo.
Nkwekọrịta Banyere Ihe Ndị Ruuru Nwatakịrị
Nkwekọrịta Mba Ndị Dị n'Otu nke 1989 na ikike ụmụaka, ma ọ bụ CRC, bụ ngwa mba ụwa nke mbụ na-ejikọta iwu iji tinye oke oke ruru mmadụ - ikike obodo, omenala, akụ na ụba, ndọrọ ndọrọ ọchịchị na ọha mmadụ. Kọmitii na-ahụ maka ikike ụmụaka na-enyocha mmejuputa ya. Gọọmenti mba ndị kwadoro ya na-etinye onwe ha n'ichekwa na ịhụ na ikike ụmụaka nwere, ma kwenye na ha ga-aza ajụjụ maka nkwa a n'ihu mba ụwa. CRC bụ nkwekọrịta ikike mmadụ kwadoro nke ukwuu yana nkwado 196; United States bụ naanị mba na-akwadobeghị ya.
CRC dabere na ụkpụrụ anọ bụ isi: ụkpụrụ nke enweghị ịkpa ókè; ọdịmma nke nwa ahụ; ikike nke ndụ, nlanarị na mmepe; na ịtụle echiche nke nwa ahụ na mkpebi ndị na-emetụta ha, dịka afọ ha na ntozu okè. A na-ekwu na CRC, yana usoro mpụ zuru ụwa ọnụ dị ka Ụlọikpe Mpụ Mba Nile, Yugoslavia na Rwanda Tribunals, na Ụlọikpe Pụrụ Iche maka Sierra Leone, amụbaala ọkwa nke ikike ụmụaka n'ụwa nile.
Nkwupụta Vienna na Usoro Omume
Nkwuwapụta na mmemme nke Vienna na-agba ume, na Nkebi II para 47, mba niile ka ha mee usoro ruo n'ókè kachasị nke ihe onwunwe ha dị, site na nkwado nke mmekorita mba ụwa, iji nweta ebumnobi dị na atụmatụ mmemme nke Summit Ụwa. Ma na-akpọku steeti ka ha weba nkwekọrịta na ikike ụmụaka n'ime atụmatụ mmemme mba ha. Site na atụmatụ mmemme mba ndị a na site na mbọ mba ụwa, ekwesịrị itinye ihe kacha mkpa na mbenata ọnụ ọgụgụ ụmụ ọhụrụ na ndị nne, ibelata erighị ihe na-edozi ahụ na ọnụ ọgụgụ agụghị akwụkwọ na inye ohere ịnweta mmiri ọṅụṅụ dị ọcha na agụmakwụkwọ bụ isi. Mgbe ọ bụla a na-akpọ ya, ekwesịrị ka e chepụta atụmatụ ime ihe nke mba iji lụso ihe mberede na-emebi emebi ọgụ na-akpata site na ọdachi ndị na-emere onwe ha na ọgụ ọgụ na nnukwu nsogbu nke ụmụaka nọ n'oké ịda ogbenye. Ọzọkwa, para 48 na-agba ndị steeti niile ume, site na nkwado nke mba ụwa, ka ha dozie nnukwu nsogbu ụmụaka nọ n'ọnọdụ siri ike karịsịa. Ekwesịrị ịlụso mmegbu na mmegbu ụmụaka ọgụ nke ọma, gụnyere site n'ịkọba ihe kpatara ha. A na-achọ ụzọ dị mma megide igbu ụmụ nwanyị, ọrụ ụmụaka na-emerụ ahụ, ire ụmụaka na akụkụ ahụ, ịgba akwụna ụmụaka, ikiri ihe gba ọtọ ụmụaka, na ụdị mmetọ ndị ọzọ. Nke a metụtara nnabata nke Usoro Nhọrọ na ntinye aka nke ụmụaka na esemokwu ngwa ọgụ na usoro nhọrọ na ire ụmụaka, ịgba akwụna ụmụaka na ihe na-akpali agụụ mmekọahụ ụmụaka.
Mmanye Mmanye
Otu dị iche iche mmanye mmanye na usoro dị iji hụ na ikike ụmụaka nwere. Ha gụnyere Caucus Rights Rights maka Nzukọ Mgbakọ Mba Ndị Dị n'Otu Pụrụ Iche Maka Ụmụaka. E hibere ya iji kwalite mmejuputa iwu zuru oke na nrube isi na Nkwekọrịta maka ikike ụmụaka, na iji hụ na enyere ikike ụmụaka ka mkpa n'oge Mgbakọ Ọgbakọ nke UN General Assembly Special Session on Children na usoro nkwadebe ya. E kere United Nations Human Rights Council "na-enwe olileanya na ọ nwere ike bụrụ ebumnuche, ntụkwasị obi na ịrụ ọrụ nke ọma n'ịkatọ mmebi ikike mmadụ n'ụwa nile karịa Commission nke nwere ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke ukwuu." Otu NGO maka Convention on the Rights of Child bụ njikọ nke òtù mba ụwa na-abụghị nke gọọmentị hibere na 1983 iji kwado mmejuputa nkwekọrịta nke United Nations Convention on Rights of Child.
Iwu mba
Ọtụtụ mba gburugburu ụwa nwere ndị na-ahụ maka ikike ụmụaka ma ọ bụ ndị kọmishọna ụmụaka bụ ndị ọrụ gọọmentị, ọrụ gọọmentị bụ ịnọchite anya ọdịmma ọha site na nyocha na ịza mkpesa nke ụmụ amaala n'otu n'otu kọrọ gbasara ikike ụmụaka. Ndị ombudspeople ụmụaka nwekwara ike ịrụ ọrụ maka ụlọ ọrụ, akwụkwọ akụkọ, NGO, ma ọ bụ ọbụna maka ọha na eze.
Iwu United States
United States abanyela aka mana o kwadoghị CRC. N'ihi ya, e mebeghi ikike ụmụaka n'usoro n'usoro na U.S.
A na-enye ụmụaka ikike ndị bụ isi n'usoro iwu ahụ gụnyere, dị ka ndezigharị nke iri na anọ na n'usoro iwu United States kwadoro. Nkejiokwu nchekwa nha nhata nke mmezi ahụ bụ itinye aka na ụmụaka, ndị amụrụ n'ime alụmdi na nwunye ma ọ bụ na a pụghị, mana ewepu ụmụaka amụbeghị. Mkpebi Ụlọikpe Kasị Elu US nke In re Gault (1967) kwadoro nke a. N'ikpe a, Gerald Gault dị afọ 15 nke Arizona ka ndị uwe ojii obodo kpọchiri ya mgbe e boro ya ebubo ịkpọ oku ekwentị rụrụ arụ. Ejidere ya ma tinye ya na ụlọ akwụkwọ mmepụta ihe nke Arizona State ruo mgbe ọ ruru afọ 21 maka ịkpọ oku ekwentị rụrụ arụ nye onye agbata obi toro eto. Na mkpebi 8–1, Ụlọikpe ahụ kpebiri na n'okwu ikpe nke nwere ike ịkpata ntinye aka na ụlọ ọrụ, ndị na-erubeghị afọ 18 nwere ikike ịhụta na ndụmọdụ, ịjụ ndị akaebe, na nchebe pụọ n'imebi onwe ha. Ụlọikpe ahụ chọpụtara na usoro ndị e ji na-ege ntị Gault emezughị nke ọ bụla n'ime ihe ndị a.
Ụlọikpe Kasị Elu nke United States kpebiri n'ihe gbasara Tinker v. Des Moines Independent Community School District (1969) na ụmụ akwụkwọ nọ n'ụlọ akwụkwọ nwere ikike iwu.
Ụlọikpe Kasị Elu nke United States ekpebiela n'ikpe nke Roper v. Simmons na a gaghị egbu ndị mmadụ maka mpụ mere mgbe ha na-erubeghị afọ iri na asatọ. O kpebiri na ogbugbu ndị dị otú ahụ bụ ntaramahụhụ obi ọjọọ na nke a na-adịghị ahụkebe, n'ihi ya, ha mebiri Ndezigharị nke Asatọ nke Iwu United States.
Enwere nchegbu ndị ọzọ na United States gbasara ikike ụmụaka. Ụlọ akwụkwọ American Academy of Doption Attorneys na-eche banyere ikike ụmụaka nwere n'usoro ezinaụlọ dị mma, nkwado na kwụsiri ike. Ọnọdụ ha na ikike ụmụaka na nkuchi ikpe na-ekwu na, "ụmụaka nwere mmasị nnwere onwe dabere n'usoro iwu na nchekwa nke ezinụlọ ha guzosiri ike, ikike nke dịkarịa ala hà nhata, na anyị kwenyere karịa, ikike nke ndị ọzọ ga-azọrọ 'nwere. ' mmasị na ụmụaka ndị a." Okwu ndị ọzọ ewelitere na nkwado ikike ụmụaka ndị America gụnyere ikike ụmụaka nwere ihe nketa n'alụmdi na nwunye nwoke na nwanyị na oke ikike maka ntorobịa.
Iwu Germany
Otu akụkọ nke Onye isi oche nke INGO Conference of Council of Europe, Anelise Oeschger gbara akwụkwọ, chọpụtara na ụmụaka na ndị mụrụ ha nọ n'okpuru United Nations, European Union na UNICEF mmebi ikike mmadụ. Nke kachasị mkpa bụ ụlọ ọrụ German (na Austrian), Jugendamt (German: Ụlọ ọrụ ntorobịa) nke na-enyekarị ohere n'ụzọ na-ezighị ezi maka njikwa gọọmentị na-achịkwaghị mmekọrịta nke nne na nna na ụmụaka, nke butere mmerụ ahụ gụnyere mmekpa ahụ, mmeso ọjọọ, mmeso ọjọọ na butere ya. ụmụaka ọnwụ. Nsogbu a gbagwojuru anya site na ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ "ike na-akparaghị ókè" nke ndị ọrụ Jugendamt, na-enweghị usoro iji nyochaa ma ọ bụ dozie ọgwụgwọ na-ekwesịghị ekwesị ma ọ bụ na-emerụ ahụ. Site n'iwu German, a na-echebe ndị ọrụ Jugendamt (JA) pụọ na ikpe. A na-ahụ ogologo oge nchịkwa nke ndị ọrụ JA n'okwu ndị na-aga n'ụlọ ikpe ezinụlọ ebe ndị ọrụ JA gụrụ akwụkwọ ma ọ bụ ndị nwere ahụmahụ nwere ike ịkagbu akaebe ndị ọkachamara; N'ihe karịrị 90% nke ikpe ndị ụlọ ikpe ezinụlọ na-anabata ndụmọdụ onye ọrụ JA. Ndị ọrụ uwe ojii elegharawokwa mkpebi ụlọikpe ezinụlọ anya, dị ka mgbe ha ga-eweghachi ụmụaka na ndị mụrụ ha, n'enweghị ihe kpatara ya. Germany amatabeghị mkpebi gbasara ọdịmma ụmụaka metụtara nke Ụlọikpe Omeiwu Europe mere nke chọrọ ichekwa ma ọ bụ dozie ụmụaka na mmebi ikike nne na nna.
Danny!
Daniel Keith Swain (amụrụ n'August 18, 1983), nke a maara dị ka Danny!, bụ onye America na-agụ egwu, ónyé na-eti egwu, onye mmepụta na ónyé na-ede egwu.
Swain ghọrọ onye a ma ama mgbe ọ rụchara ọrụ mbụ ya na Late Night na Jimmy Fallon, ebe ọ malitere egwu ya "Evil". Mgbè ọ sonyeere Okayplayer Records, Danny! wepụtara abọm ya Payback, nke AllMusic kwùrù dị ka otu n'ime mbipụta hip-hop kachasị mma n'afọ. N'afọ 2013, magazin <i id="mwJQ">Ebony</i> depụtara Swain n'etiti ndị ọzọ na-eto eto na-ese ihe na "Ndị ndu nke ụlọ akwụkwọ ọhụrụ", na-akpọ Swain otu n'ime mmadụ ole na ole "ndị na-emepụta ihe".
Swain edeela egwu ndabere nke etinyela n'ọtụtụ ihe nkírí na mmemme telivishọn, ọkachasị usoro ihe nkiri FOX bụ Bob's Burgers nke e nyèrè Swain ihe nrite Emmy maka onyinye ya na ihe omume nke meriri na ngalaba mmemme animated pụtara ìhè na 69th Primetime Emmy Awards na 2017.
Edensibia
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Ministri ahụike (Russia)
thumb|[[Ministri ahụike (Russia)]]
Ministri ahụike nke okwa étíti mba Russia (Russian: Министерство salud Российской Федерации, na mkpirikpi Russian: Минздрав России, : ) bụ ozi nke Gọọmentị Russia na-ahụ maka nlekọta ahụike na ahụike ọha.
Ministri ahụike na-ahụ maka iwu na iwu nke ahụike na Russia, gụnyere ọgwụ, usoro nlekọta ahụike ọha na eze, mkpuchi ahụike, mmezigharị ahụike, ịdị ọcha, mgbochi ọrịa, na mgbasa nke ọgwụ. Isi ụlọ ọrụ ya dị na Tverskoy District, Moscow.
E guzobere Ministrị ahụike na 2012 site na Ministrị Ahụike na Mmepe Ọha nke e kewara ụzọ abụọ n'okpuru Praịm Minista Dmitry Medvedev, na ngalaba nchekwa ọha na eze na-emepụta Ministrị Ọrụ na Mmekọrịta Ọha.
Ọrụ
Ọrụ amaara na ndị isi ga eme bu ndia :
ọrịa shuga, ụkwara nta, nkwalite ahụike, agụmakwụkwọ ahụike, mgbochi ọrịa wdg.
Njiko ndị ọzọ
Òtù:All articles with unsourced statements
Obara Mgbali elu
Obara Mgbali  elu  (BP) bụ nrụgide nke ọbara na-agagharị na mgbidi nke akwara ọbara. Ọtụtụ n'ime nrụgide a na-esite n'obi na-agba ọbara site na usoro nrugharị ọbara. Mgbe ejiri ya mee ihe na-enweghị iru eru, okwu ahụ bụ "mmegide ọbara" na-ezo aka na nrụgide dị na akwara brachial,4 ebe a na-atụkarị ya. A na-egosipụtakarị nrụgide ọbara n'ihe gbasara nrụgide systolic (mmetụta kachasị elu n'oge otu obi na-akụ) karịa nrụgide diastolic (mmmetụta dị ala n'etiti obi abụọ na-akụ). A na-atụle ya na milimita nke mercury (mmHg) n'elu nrụgide ikuku gbara ya gburugburu, ma ọ bụ na kilopascals (kPa).
Dị ka omenala si dị, onye ọrụ ahụike na-atụle ọbara mgbali elu na-abụghị nke na-emetụta site na auscultation (ige ntị) site na stethoscope maka ụda dị n'otu akwara ka a na-agbanye akwara ahụ, nso n'obi, site na aneroid gauge ma ọ bụ mercury-tube sphygmomanometer. A ka na-ewere auscultation dị ka ọkọlọtọ ọla edo nke izi ezi maka ọgụgụ ọbara mgbali elu na-abụghị nke na-emetụta na ụlọ ọgwụ. Otú ọ dị, usoro ndị na-arụ ọrụ n'onwe ha aghọwo ihe a na-ahụkarị, n'ụzọ dị ukwuu n'ihi nchegbu banyere nsị mercury, ọ bụ ezie na ọnụahịa, ịdị mfe nke iji ya na itinye ya n'ọrụ na ọbara mgbali elu ma ọ bụ nyocha ọbara mgbali isi n'ụlọ emetụtala omume a. Nhọrọ ndị ọzọ na-arụ ọrụ n'onwe ha na mercury-tube sphygmomanometers na-abụkarị ihe na-ezighị ezi, mana ngwaọrụ nke oge a kwadoro na ụkpụrụ mba ụwa na-enweta nkezi ọdịiche dị n'etiti ụzọ abụọ a na-agụ akwụkwọ nke 5 mm Hg ma ọ bụ obere, yana ntụgharị dị ala nke na-erughị 8 mm Hg. Ọtụtụ n'ime usoro ndị a na-arụpụta onwe ha na-atụle ọbara mgbali site na oscillometry (nlele site na transducer nrụgide na cuff nke ngwaọrụ nke obere oscillations nke obere osciltions nke ngwaọrụ nke ngwaọrụ nke
Blood pressure is influenced by cardiac output systematic vascular resistance
Blood volume and arterial stiffness and varies  depending on patient's situation emotional state activity and relative health or diseses  state.
In the term blood pressure is regulated by baroreceptors which act via the brain to influence the nervous and the endocrine systems.
A na-akpọ ọbara mgbali elu nke dị ala nke ukwuu hypotension, a na-akpọ nrụgide nke dị elu nke ukwuu hypertension, a na'akpọkwa nrụgide dị mma normotension. Ma ọbara mgbali elu na ọbara mgbali ala nwere ọtụtụ ihe kpatara ya ma nwee ike ịmalite na mberede ma ọ bụ ogologo oge. Ọrịa ọbara mgbali elu ogologo oge bụ ihe ize ndụ maka ọtụtụ ọrịa, gụnyere ọrịa strok, ọrịa obi, na ọrịa akụrụ. Ọrịa ọbara mgbali elu ogologo oge bụ ihe a na-ahụkarị karịa hypotension ogologo oge.
Mmetụta ọbara na afọ ndụ
thumb|Diastolic vs systolic ọbara mgbali elu chaatị iji tụnyere European Society of Cardiology na European Society of Hypertension nkewa na ọnụọgụ ntụaka n'ime ụmụaka Ihe ize ndụ nke ọrịa obi na akwara na-abawanye n'elu 115/75 mmHg, n'okpuru ọkwa a enwere obere ihe akaebe.
Nnyocha nyocha na-egosi na ndị na-enwe nrụgide ọbara na njedebe dị ala nke nrụgide ndị a nwere ahụike obi na-adịte aka. Enwere arụmụka ahụike na-aga n'ihu banyere ihe bụ ọkwa kachasị mma nke ọbara mgbali elu iji lekwasị anya mgbe ị na-eji ọgwụ iji belata ọbara mgbali ala na ọbara mgbali, ọkachasị n'etiti ndị agadi.
Tebụl ahụ na-egosi nhazi nke 2018 nke ọbara mgbali elu nke ụlọ ọrụ (ma ọ bụ ụlọ ọgwụ) site na Task Force maka njikwa ọbara mgbali nke European Society of Cardiology (ESC) na European Society of Hypertension (ESH). Ndị American Heart Association anabatala ọnụ ụzọ yiri nke ahụ maka ndị okenye dị afọ 18 ma ọ bụ karịa, mana na Nọvemba 2017 American Heart Association kwupụtara nkọwa e degharịrị maka ụdị ọbara mgbali elu nke mere ka ọnụ ọgụgụ ndị a na-ewere na ha nwere ọbara mgbali.
Mmetụta ọbara na-agbanwe site na nkeji ruo nkeji ma na-egosipụtakarị ụda circadian n'ime awa 24, na ọgụgụ kachasị elu n'isi ụtụtụ na mgbede na ọgụgụ kachasị ala n'abalị. Mfu nke ọdịda ọbara mgbali elu n'abalị na-ejikọta ya na ihe ize ndụ dị ukwuu nke ọrịa obi n'ọdịnihu ma enwere ihe akaebe na ọbara mgbali n'abalị bụ ihe na-egosi ihe omume obi karịa ọbara mgbali ehihie. Mmetụta ọbara na-adịgasị iche n'ime ogologo oge (ọnwa ruo afọ) na mgbanwe a na-ebu amụma ihe ọjọọ ga-esi na ya pụta. Mmetụta ọbara na-agbanwekwa na nzaghachi maka okpomọkụ, mkpọtụ, nrụgide mmetụta uche, iri nri ma ọ bụ mmiri, ihe oriri, mmega ahụ, mgbanwe n'ọnọdụ (dị ka igI don't uzo ọtọ), ọgwụ, na ọrịa. Mgbanwe dị na ọbara mgbali elu na uru amụma ka mma nke nyocha ọbara mgbali ala emeela ka ụfọdụ ndị isi, dị ka National Institute for Health and Care Excellence (NICE) na UK, kwado iji ọbara mgbali anya dị ka usoro kachasị mma maka nchọpụta nke ọbara mgbali. thumb|Digital sphygmomanometer eji atụ ọbara mgbali elu Ihe ndị ọzọ dị iche iche, dị ka afọ na okike, na-emetụtakwa ọbara mgbali elu mmadụ. Ọdịiche dị n'etiti aka ekpe na aka nri ọbara mgbali elu na-adịkarị obere. Otú ọ dị, mgbe ụfọdụ, enwere ọdịiche na-adịgide adịgide karịa 10 mmHg nke nwere ike ịchọ nyocha ọzọ, dịka maka ọrịa ọbara, ọrịa ọbara mgbochi ma ọ bụ dissection aortic.
Enweghị ụkpụrụ nchọpụta a nabatara maka hypotension, ọ bụ ezie na a na-ewere nrụgide na-erughị 90/60 dị ka hypotension. N'omume, a na-ewere ọbara mgbali elu dị ala naanị ma ọ bụrụ na mgbaàmà dị.
Egbu egbu òbara Mgbali elu
In pregnancy ìt is the fetal heart and not the mother's heart that builds up the fetal blood pressure to driveblood through  the fetal circulation.
The blood pressure in the fetal aorta is approximately 45mmHg at 40 weeks of gestation.
Oge ọ bụ nwata
In children the normal pressure are lower than for adults and depend on height.
Reference blood pressure values have been developed for children of different countries based on the distribution òf blood pressure children of these counties.
Ndi agadi
N'ime ndị okenye n'ọtụtụ obodo, ọbara mgbali elu na-arị elu site na nwata ruo mgbe ọ dịkarịa ala afọ 70; ọbara mgbali isi na-amalite ịrị elu n'otu oge ma malite ịda n'oge ọ dị n'etiti afọ, ihe dị ka afọ 55. Ọbara ọbara mgbali elu site na nwata, na-arị elu n'etiti afọ ndụ, ebe nrụgide obi na-arịwanye elu mgbe afọ 40 gasịrị. N'ihi ya, n'ọtụtụ ndị agadi, ọbara mgbali elu systolic na-akarị oke ndị okenye, ọ bụrụ na nrụgide diastolic dị n'ebe dị mma, a na-akpọ ya hypertension systolic. A na-ekwu na ịrị elu nke nrụgide obi na-aga n'ihu na-esite na nkwụsi ike nke akwara. A naghị ele ịrị elu ọbara mgbali elu metụtara afọ ndụ anya dị ka nke dị mma, a naghịkwa ahụ ya na ụfọdụ obodo ndị dịpụrụ adịpụ na-enweghị ọdịbendị.
Mmetụta nke akwara
Mmetụta ọbara n'ozuzu ya na-ezo aka na nrụgide ọbara na nrugharị ọbara. Otú ọ dị, ịtụle nrụgide na usoro akwara na arịa akpa ume na-arụ ọrụ dị mkpa na ọgwụgwọ nlekọta siri ike mana ọ chọrọ ịtụle nrụrụ aka site na iji catheter.
Mmetụta ọbara bụ nrụgide ọbara n'ime akwara ma ọ bụ na atria nke obi. Ọ dị ala karịa ọbara mgbali elu, yana ọnụọgụ 5 mmHg na atrium aka nri na 8 mmHg n'atrium aka ekpe.
Mmetụta akpa ume
Dị ka o kwesịrị, nrụgide dị na akwara akpa ume bụ ihe dịka 15 mmHg mgbe ọ na-ezu ike.
Mmụba ọbara mgbali elu na capillaries nke akpa ume na-akpata ọbara mgbali nke akpa ume, na-eduga na interstitial edema ma ọ bụrụ na nrụgide ahụ arịgo elu karịa 20 mmHg, na ọzịza nke akpa ume n'elu nrụgide karịrị 25 mmHg.
Nkezi nrụgide usoro
Ọ bụrụ na akwụsị obi, ọbara mgbali elu na-ada, mana ọ naghị adaba na efu. Mmetụta fọdụrụnụ a na-atụle mgbe nkwụsị nke obi na nkesa ọbara n'ime nrugharị ahụ ka a na-akpọ nrụgide usoro ma ọ bụ nrụgide nrugharị; nke a na-abụkarị ~ 7mm Hg.
Ihe na-egbochi eriri
Ihe na egbochi ihe eriri bụ ụdị ọgwụ ndị na-egbochi fibrinolysis. Ihe atụ gụnyere aminocaproic acid (ε-aminocaproic acid) na tranexamic acid. Ọgwụ ndị a yiri lysine na-egbochi mmepụta nke fibroid site na plasminogen ya site na plasmenogen activators (nke bụ isi t-PA na u-PA) nke na-ewere ọnọdụ karịsịa na mpaghara ndị nwere lysine n'elu fibrin.
Obara Mgbali elu
Nsogbu ọbara mgbali elu
Nsogbu nke nchịkwa ọbara mgbali elu gụnyere ọbara mgbali, ọbara mgbali ala, na ọbara mgbali nke na-egosi oke ma ọ bụ mgbanwe na-adịghị mma.
Mmetụta ọbara dị elu
áká_ịkẹngạ|thumb|300x300px|Nchịkọta nke nsogbu ndị bụ isi nke ọbara mgbali elu na-adịgide adịgide. Ọrịa ọbara mgbali elu nwere ike ịbụ ihe na-egosi nsogbu ndị ọzọ ma nwee mmetụta ọjọọ ogologo oge. Mgbe ụfọdụ ọ nwere ike ịbụ nsogbu siri ike, dịka na mberede ọbara mgbali elu mgbe ọbara mgbali karịrị 180/120 mmHg.
Ihe na-egbochi eriri
Lekwaa
<references group="" responsive="1">
Obara Mgbali elu
Mmetụta ọbara dị elu
Ọnọdụ ọbara mgbali elu na-etinye nrụgide na mgbidi ọbara. Mmetụta dị elu na-eme ka ọrụ obi dịkwuo ukwuu na ọganihu nke uto anụ ahụ na-adịghị mma (atheroma) nke na-eto n'ime mgbidi nke akwara. Ka nrụgide dị elu, nrụgide na-arịwanye elu na atheroma na-aga n'ihu na uru ahụ obi na-esiwanye ike, na-ebuwanye ibu ma na-adịwanye ike ka oge na-aga.
Ịrị elu ọbara mgbali elu na-adịgide adịgide bụ otu n'ime ihe ize ndụ maka ọrịa strok, nkụchi obi, nkụda mmụọ, na aneurysms ọbara, ọ bụkwa ihe na-akpata nkụchi akụrụ na-adịghị ala ala. Ọbụna ịdị elu nke ọbara mgbali elu na-eduga n'ịdị mkpirikpi nke ndụ. Na nrụgide dị elu nke ukwuu, nrụgide ọbara 50% ma ọ bụ karịa karịa nkezi, mmadụ nwere ike ịtụ anya ịdị ndụ karịa afọ ole na ole ọ gwụla ma a gwọrọ ya nke ọma.
For those with heart valve regurgitation a change in its severity may be associated with a  change in diastolic pressure.
In a study of people with heart valve regurgitation that compared measurements two weeks apart  for each person  there was an increased severity of aortic and mitral regurgitation when diastolic blood increased whereas when diastolic blood pressure decreased  severity
Obara igbatu ala
A na-akpọ ọbara mgbali elu nke dị ala dị ka hypotension. Nke a bụ nchegbu ahụike ma ọ bụrụ na ọ na-akpata ihe ịrịba ama ma ọ bụ mgbaàmà, dị ka isi ọwụwa, ịda mbà, ma ọ bụ n'ọnọdụ ndị siri ike, nkụchi ọbara.
Ihe na-akpata ọbara mgbali elu dị ala gụnyere:
Ọrịa ọbara mgbali elu
CA na-akpọ nnukwu ọdịda ọbara mgbali elu mgbe ọ na-eguzo ọtọ (mmiri ọbara mgbali ala systolic / diastolic na-adịgide adịgide nke >20/10 mm Hg) orthostatic hypotension (postural hypotension) ma na-anọchite anya ọdịda nke ahụ iji kwụọ ụgwọ maka mmetụta nke ike ndọda na nrugharị. Ịkwụ ọtọ na-ebute mmụba nke nrụgide hydrostatic na akwara ọbara nke aka ala. Mgbasawanye nke akwara ndị dị n'okpuru diaphragm (ịchịkọta akwara) na-eme ka ~ 500 ml nke ọbara si n'obi na elu ahụ. Nke a na-ebute mbelata ngwa ngwa n'ọnụ ọgụgụ ọbara dị n'etiti na mbelata nke ventricular preload nke na-ebelata ọnụ ọgụgụ ọrịa strok, na ọbara mgbali elu. Dị ka o kwesịrị, a na-akwụ ụgwọ nke a site na ọtụtụ usoro, gụnyere ịrụ ọrụ nke usoro akwara na-eme ka obi na-akụ, myocardial contractility na systemic arterial vasoconstriction iji chekwaa ọbara mgbali elu ma mee ka venous vasoconstrriction belata nrubeisi nke ọbara. Mbelata nkwenye nke akwara na-esikwa na mmụba nke myogenic intrinsic na ụda akwara na nzaghachi maka nrụgide dị elu na akwara nke ala ahụ.
Usoro nkwụghachi ụgwọ ndị ọzọ gụnyere veno-arteriolar axon reflex, 'mkpịsị ọkpụkpụ' na 'mkpokọta iku ume'. N'ozuzu, usoro ndị a na-emekarị ka ọbara mgbali elu kwụsie ike n'ime nkeji ma ọ bụ obere. Ọ bụrụ na usoro nkwụghachi ụgwọ ndị a adaa na ọbara mgbali elu na ọbara na-ebelata karịa otu ebe, perfusion nke ụbụrụ na-emebi nke ukwuu (ya bụ, ọbara ezughị ezu), na-akpata isi ọwụwa, isi ọwụụ, adịghị ike ma ọ bụ ịda mbà. Dị ka ọ na-adịkarị, ọdịda nkwụghachi ụgwọ a bụ n'ihi ọrịa, ma ọ bụ ọgwụ ndị na-emetụta usoro akwara ọmịiko. A na-ahụ mmetụta yiri nke ahụ na-esote ahụmịhe nke ike ndọda gabigara ókè (G-loading), dị ka ndị na-anya ụgbọelu ma ọ bụ ndị na-alụ ọgụ 'na-adọkpụ Gs' mgbe nrụgide hydrostatic dị oke egwu karịrị ikike nke usoro nkwụghachi ụgwọ ahụ.
Mgbanwe ọbara mgbali elu ma ọ bụ na-agbanwe agbanwe
Mgbanwe ụfọdụ ma ọ bụ mgbanwe na ọbara mgbali elu dị mma. Mgbanwe dị iche iche na nrụgide nke dị ukwuu karịa ka ọ dị na ya na-ejikọta ya na ohere dị ukwuu nke ọrịa obi na ụbụrụ obere ọrịa, na dementia na-adabere na ọkwa ọbara mgbali elu. Ihe akaebe sitere na nnwale ahụike na-adịbeghị anya ejikọtala ọdịiche dị na ọbara mgbali elu na ọnwụ, ọrịa strok, nkụchi obi, na mgbanwe obi nke nwere ike ibute nkụchiobi. Ihe ọmụma ndị a akpaliwo mkparịta ụka banyere ma a ga-agwọ oke mgbanwe ọbara mgbali elu, ọbụlagodi n'etiti ndị okenye toro eto.
Ndị okenye na ndị natara ọgwụ mgbochi ọbara nwere ike igosi mgbanwe dị ukwuu na nrụgide, enwere ihe akaebe ụfọdụ na ihe mgbochi mgbochi ọbara dị iche iche nwere mmetụta dị iche iche na mgbanwe ọbara mgbali elu; ma ọdịiche ndị a na-apụta na uru na nsonaazụ ejighị n'aka.
Ọdịdị ahụike
thumb|Ọrịa obi na diastole alt=|thumb|Ụdị ọsọ ọsọ ọbara na-agba n'etiti akwara retinal (red) na vein (blue), nke a na-atụ site na laser Doppler imaging na anya nke onye ọrụ afọ ofufo nwere ahụike. N'oge obi ọ bụla, ọbara mgbali elu na-adịgasị iche n'etiti nrụgide kachasị elu (systolic) na nke kachasị nta (diastolic). [isi iyi ahụike a na-apụghị ịdabere na ya] ọbara mgbali n'usoro ọbara bụ n'ihi ọrụ mgbapụta nke obi. Otú ọ dị, a na-achịkwa ọbara mgbali elu site na nchịkwa akwara site na ụbụrụ (lee Hypertension na ụbụ), yana nchịkwa osmotic site na akụrụ. Ọdịiche dị na ọbara mgbali elu na-eme ka ọbara na-aga gburugburu nrugharị. Ọnụ ọgụgụ nke ọbara na-aga na-adabere na ọbara mgbali elu na nguzogide nke akwara ọbara gosipụtara. Na enweghị mmetụta hydrostatic (dịka iguzo), ọbara mgbali elu na-ebelata ka ọbara na-agagharị na-apụ n'obi site na akwara na capillaries n'ihi ọnwụ ike. Ọbara ọbara na-agbadata na nrugharị ọbara niile, ọ bụ ezie na ihe ka ukwuu n'ịda na-ewere ọnọdụ n'akụkụ obere akwara na arterioles. Pulsatility na-ebelata na obere ihe ndị dị na nrugharị ọbara, ọ bụ ezie na a na-ahụ ụfọdụ pulsatility na capillaries. thumb|Ihe osise nke nrụgide na mgbasa ozi Ike ndọda na-emetụta ọbara mgbali elu site na ike hydrostatic (dịka, mgbe ị na-eguzo), na valves na akwara, iku ume, na mgbapụta site na mkpakọ nke uru ahụ ọkpụkpụ na-emetụtakwa ọbara mgbali, ọkachasị na akwara.
Hemodynamics
Nlele dị mfe nke hemodynamics nke nrụgide ọbara na-adabere na nrụgide ọbara (MAP) na nrụgide pulse. Enwere ike ịghọta ọtụtụ mmetụta na ọbara mgbali elu n'ihe gbasara mmetụta ha na mmepụta obi, usoro mgbochi vascular, ma ọ bụ nkwụsi ike ọbara (nke megidere nkwenye ọbara). Mpụta obi bụ ngwaahịa nke oke ọrịa strok na obi. Ọnụ ọgụgụ stroke na-emetụta site na 1) ọnụ ọgụgụ diastolic nke njedebe ma ọ bụ nrụgide jupụtara na ventricle na-arụ ọrụ site na usoro Frank Starling - nke a na-emetụ n'ahụ site na ọnụ ọgụgụ ọbara; 2) nkwụsị obi; na 3) afterload, ihe mgbochi ọbara na-agafe site na nrugharị. N'oge na-adịghị anya, ka ọbara na-ebuwanye ibu, otú ahụ ka obi na-ebute. A tụwo aro nke a dị ka nkọwa nke mmekọrịta dị n'etiti nri nnu dị elu na ọbara mgbali elu; Otú ọ dị, nzaghachi maka mmụba sodium nri dịgasị iche n'etiti ndị mmadụ ma dabere na nzaghachi nke usoro akwara na usoro renin-angiotensin, mgbanwe na osmolarity plasma nwekwara ike ịdị mkpa.   N'ime ogologo oge, mmekọrịta dị n'etiti olu na ọbara mgbali elu dị mgbagwoju anya. N'okwu dị mfe, usoro mgbochi vascular na-ekpebi site na caliber nke obere akwara na arterioles. Mgbochi nke akwara ọbara na-adabere na radius ya dịka usoro Hagen-Poiseuille si kọwaa ya (eguzogide / radius4). Ya mere, ka radius dị obere, otú ahụ ka nguzogide dị elu. Ihe ndị ọzọ na-emetụta nguzogide gụnyere: ogologo arịa (ka arịa ahụ dị ogologo, ka nguzogide ahụ dị elu), ọbara na-arapara n'ahụ (ka nguzogide dị elu, ka nguzo dị elu) na ọnụ ọgụgụ arịa, ọkachasị obere, arterioles na capillaries. Ọnụnọ nke ọrịa akwara siri ike na-eme ka mmụba nke iguzogide na-agafe, agbanyeghị, mmụba a na-eguzogide anaghị eme ka ọbara mgbali elu n'ihi na enyemaka ya na mgbochi zuru ezu dị obere, ọ bụ ezie na ọ nwere ike belata na-aga n'ihu. Ihe ndị a na-akpọ vasoconstrictors na-ebelata ogo nke akwara ọbara, si otú a na-eme ka ọbara mgbali elu dị elu. Vasodilators (dị ka nitroglycerin) na-eme ka caliber nke akwara ọbara dịkwuo elu, si otú a na-ebelata ọbara mgbali elu. N'ime ogologo oge, usoro a na-akpọ remodeling na-enyekwa aka ịgbanwe caliber nke obere akwara ọbara ma na-emetụta nguzogide na mmeghachi omume na ihe na-arụ ọrụ. Mbelata nke capillary density, nke a na-akpọ capillary rarefaction, nwekwara ike inye aka n'ịbawanye nguzogide n'ọnọdụ ụfọdụ.
N'omume, usoro akwara nke onye ọ bụla na usoro ndị ọzọ na-achịkwa ọbara mgbali elu, ọkachasị akụrụ, na-emeghachi omume ma na-achịkọta ihe ndị a niile ka, ọ bụ ezie na nsogbu ndị dị n'elu dị mkpa, ha anaghị arụ ọrụ iche iche na mmeghachi omume ọbara mgbali nke onye a nyere nwere ike ịdịgasị iche iche n'oge dị mkpirikpi na ogologo.
Ọrịa ọbara mgbali elu
Mean Arterial Pressure (MAP) bụ nkezi nke ọbara mgbali elu n'elu okirikiri obi ma na-ekpebi ya site na mmepụta obi (CO), usoro vascular resistance (SVR), na nrụgide nke etiti (CVP):
N'omume, a na-eleghara onyinye CVP (nke dị obere) anya n'ozuzu ya ma yabụ
thumb|Ihe ngosi nke ọbara mgbali elu n'elu otu okirikiri obi. A na-ejikọta oghere dị na curve na mmechi nke valvụ aortic.
Mmetụta nke obi bụ nsonaazụ nke ọdịdị nke obi, ya bụ, obi na-akụ. A na-ekwukarị na oke nrụgide nke obi na-emetụta mmekọrịta nke oke ọrịa strok nke obi, nkwenye (ikike ịgbasa) nke usoro akwara - nke a na-ejikarị aorta na nnukwu akwara na-agbatị agbatị - na nguzogide ịgafe n'osisi akwara.
A ghọtachaghị usoro nchịkwa nke ọbara mgbali elu, nke na-emetụta n'ụzọ zuru oke, mana usoro ndị a na-achịkwa ọbara mgbali emeela nke ọma:
thumb|Iji sphygmomanometer na-ewere ọbara mgbali elu A na-atụkarị nrụgide ọbara site na sphygmomanometer, nke na-eji ịdị elu nke kọlụm mercury, ma ọ bụ aneroid gauge, iji gosipụta nrụgide ọbara ọbara site na auscultation. Usoro a na-ahụkarị iji aka ya tụọ ọbara mgbali elu dabere na usoro oscillometric. A na-enweta ọnụọgụ oscillometric zuru oke kemgbe 1981. E jirila ụkpụrụ a mee ihe n'oge na-adịbeghị anya iji tụọ ọbara mgbali elu na smartphone. Ịtụle nrụgide n'ụzọ na-awakpo, site na ịbanye na mgbidi ọbara iji tụọ ya, bụ ihe a na-ahụkarị ma na-ejikarị ya eme ihe n'ụlọ ọgwụ. A na-enyocha ụzọ ọhụrụ iji tụọ ọbara mgbali elu n'enweghị ịbanye na mgbidi ọbara, na-enweghị nrụgide ọ bụla n'ahụ onye ọrịa ugbu a. Ihe a na-akpọ ọnụọgụ na-enweghị eriri, usoro ndị a na-emeghe ọnụ ụzọ maka ndị na-enyocha ọbara mgbali elu na ndị a na'anabata. Otu ihe atụ bụ ihe nyocha ọbara mgbali elu na aka nke na-eji naanị ihe mmetụta anya.
Otu nsogbu a na-ahụkarị na nyocha ọbara mgbali elu n'ọfịs na United States bụ mmasị ọnụọgụ ọnụọgụ. Dị ka otu nnyocha si kwuo, ihe dị ka 40% nke ọnụọgụ ndị e dekọrọ na-ejedebe na ọnụọgụ efu, ebe "na-enweghị ajọ mbunobi, a na-atụ anya na 10%-20% nke ọnụọụọgụ ga-ejedebe n'efu" Ya mere, ịza ajụjụ maka mmasị ọnụọgụ bụ isi okwu maka imeziwanye nha ọbara mgbali elu.
Na anụmanu
Ọnọdụ ọbara mgbali elu n'ime anụ ndị na-abụghị mmadụ nwere ike ịdịgasị iche dabere na ụdị. Obi na-akụ na-adị iche iche, n'ụzọ dị ukwuu dabere na ogo nke anụmanụ ahụ (ụmụ anụmanụ buru ibu nwere obi na-akụ nwayọ). Anụ giraffe nwere ọbara mgbali elu nke ihe dị ka 190 mm Hg, na-eme ka ọbara na-agafe mita 2 (6 in) -ogologo olu ruo. N'ụdị ndị ọzọ na-enwe ọbara mgbali elu, dị ka agwọ osisi, ọbara mgbali ala dị elu karịa agwọ na-abụghị osisi. Obi dị nso n'isi (ebe dị mkpirikpi site n'obi ruo n'isi) na ọdụ ogologo nke nwere akpụkpọ ahụ siri ike na-akwado ịba ọbara n'isi.
Dị ka ọ dị n'ime ụmụ mmadụ, ọbara mgbali elu n'ime anụmanụ dị iche site na afọ, okike, oge ụbọchị, na ọnọdụ gburugburu ebe obibi: ihe ndị a na-atụle na ụlọ nyocha ma ọ bụ n'okpuru anesthesia nwere ike ọ gaghị anọchite anya ụkpụrụ n'okpuru ọnọdụ ndụ onwe ya. A na-eji òké, òké, nkịta na ewi eme ihe nke ukwuu iji mụọ usoro ọbara mgbali elu. A na-achọpụta ọbara mgbali elu na nwamba na nkịta ma ọ bụrụ na ọbara mgbali karịrị 150 mm Hg (systolic), ọ bụ ezie na nkịta anya nwere ọbara mgbali karịa ọtụtụ ụdị nkịta ndị ọzọ; a na-ewere ọbara mgbali nke karịrị 180 mmHg dị ka ihe na-adịghị mma na nkịta ndị a.
Ngalaba Na-ahu maka ihe gbasara ụmụ nwanyị nakwa Mmepe Ọha
Ngalaba Na-ahu maka ihe gbasara ụmụ nwanyị nakwa Mmepe Ọha bụ akụkụ ngalaba ministri Naijiria nke na-akwalite mmepe nke ụmụ nwanyị na ụmụaka na Naijiria. Onye isi nke ozi ahụ bụ Pauline Tallen, onye bụbu osote gọvanọ nke Plateau State.
Otu
Onye nọ na isi ozi ahụ bụ Minista, nke odeakwụkwọ na-adịgide adịgide, onye bụ onye ọrụ gọọmentị na-arụ ọrụ na-enyere aka.
Ebumnuche gụnyere ịkpali ime ihe iji kwalite itinye aka na obodo, ndọrọ ndọrọ ọchịchị, mmekọrịta mmadụ na ibe ya na akụ na ụba nke ụmụ nwanyị; ịhazi na nlekota mmemme ụmụ nwanyị; inye nkwado teknụzụ na ego nye ụmụ nwanyị na-abụghị nke gọọmentị, ọkachasị National Council of Women Societies.
Ọrụ
A na-achọ ka Ministri nke na ahụ maka ihe gbasara ụmụ nwanyị nyochaa iwu ndị na-emetụta ụmụ nwanyị. Ụfọdụ ọrụ ndị Ministrị ahụ na-arụ gụnyere ọrụ ụlọ ọrụ ụlọ ọrụ dị ka ịkpa aṅụ, ite na mmepụta mmanụ akwụkwọ nri iji bulie ike akụ na ụba nke ụmụ nwanyị, ebe Ministrị na-enye ngwá ọrụ na ọzụzụ maka ndị otu ụmụ nwanyị.
Ministrị ahụ na-akwalite agụmakwụkwọ na mmemme ahụike maka ụmụ nwanyị. N'ọnwa Disemba afọ 2007, ụlọ ọrụ ahụ wepụtara iwu maka ịgwọ ọrịa HIV / AIDS n'ebe ọrụ, na-enyere aka hụ na mgbochi, nlekọta na nkwado maka ndị na-arịa ọrịa ahụ.
Ihe nkiri Africa
Africa Films bụ ụlọ ọrụ mmepụta ihe nke Egypt nke Sherif El Bendary guzobere na 2019.
Simbo Olorunfemi
Simbo Olorunfemi bụ onye Naijiria na-ede uri, ónyé nta akụkọ, na ónyé ọchụnta ego nwere nzụlite na mmepụta TV na njikwa akara. Ónyé sochiri ya, Eko Ree, nwetara ihe nrite mbụ na asọmpi afọ 2004. Dị ka ónyé nta akụkọ, o dere kọlụm màkà ọtụtụ akwụkwọ akụkọ Naijiria.