cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mmetọ plastik mmiri
Ebe ndị a na-achịkọta
Midway Atoll, jikọtara ya na Agwaetiti Hawaii niile, na-enweta nnukwu irighiri ihe sitere na ihe mkpofu. Pasent 90 nke plastik, irighiri ihe a na-akwakọba n'akụkụ osimiri Midway ebe ọ na-aghọ ihe ize ndụ nye ndị nnụnụ nke agwaetiti ahụ.
Mmetụta gburugburu ebe obibi
thumb|Nsonaazụ ihe nlereanya maka ọnụ ọgụgụ nke planktonic plastic particles (red bụ nke siri ike, akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ bụ nke na-erughị oke) Awụba mmiri nke a na-ebuga n'ime oke osimiri bụ ihe na-egbu egbu na ndụ mmiri, na ụmụ mmadụ. Nsi nke bụ akụkụ nke rọba gụnyere diethylhexyl phthalate, nke bụ carcinogen na-egbu egbu, yana lead, cadmium, na mercury.
Plankton, azụ, na n'ikpeazụ agbụrụ mmadụ, site n'usoro nri, na-etinye carcinogens ndị a na-egbu egbu na kemịkalụ. Iri azụ̀ ndị nwere nsí ndị a nwere ike ime ka ọrịa cancer na-abawanye, ọrịa ahụ ji alụso ọrịa ọgụ, na nkwarụ ịmụ nwa. Otú ọ dị, ọ bụghị nanị na a na-achọta nsí ndị a n'ime azụ kamakwa n'ihe oriri ndị bụ́ isi, mmiri ọṅụṅụ, nnu tebụl, ntacha eze, na ụdị nri ndị ọzọ dị n'oké osimiri. Enwere ike ịchọta okwu ndị a na Indonesia, bụ nke abụọ kacha enye aka na mkpofu rọba, ebe a na-anakọta stool mmadụ site n'aka ndị ọkụ azụ na-achọpụta na 50% nwere mkpokọta microplastics. Stool mmadụ ọ bụla nwere microplastics nwere ntinye n'etiti 3.33 ruo 13.99 µg nke microplastic kwa gram nke nsị.
Ihe ka n'ọnụ ọgụgụ n'awụba n'oké osimiri dị nso na nke dị n'oké osimiri bụ plastik mebere ma bụrụ ebe na-adịgide adịgide nke mmetọ mmiri. N'ọtụtụ mba, njikwa na-adịghị mma nke mkpofu siri ike pụtara na ọ nweghị njikwa plastik na-abanye na usoro mmiri. Dị ka nke 2016, e nwere 5.25 trillion nke mmetọ rọba na-atụ ihe ruru tọn 270,000. Kemgbe ahụ, nchọpụta achọpụtala na ọnụọgụ plastik amụbaala ebe site na 15 ruo 51 trillion particles na 2021. A na-ewere rọba a site na mmiri mmiri na-agbakọba na nnukwu vortexes a maara dị ka oké osimiri gyres. Ọtụtụ n'ime gyres na-aghọ ihe mkpofu mmetọ jupụtara na rọba.
Nnyocha banyere ihe mkpofu rọba na-ese n'elu mmiri n'oké osimiri bụ isiokwu na-eto ngwa ngwa n'etiti isiokwu nkwado 56 nke a na-enyocha na nyocha nke mbipụta sayensị nke mba 193 na-ebipụta n'elu 2011 ruo 2019. N'ime afọ itoolu, nchọpụta zuru ụwa ọnụ na-edepụta ihe a na-esi na 46 (2011) gaa na 853 (2019) akwụkwọ.
Usoro okike nke mmiri
Nchegbu n'etiti ndị ọkachamara etoola kemgbe afọ 2000 na ụfọdụ ihe ndị dị ndụ na-emezigharị ka ha dịrị ndụ na irighiri ihe ndị na-ese n'elu mmiri, na-enye ha ohere ịgbasa site na mmiri mmiri ma si otú ahụ nwee ike ịghọ ụdị ndị na-akpa ike na gburugburu ebe obibi dị anya. Nnyocha e mere na 2014 na mmiri dị gburugburu Australia kwadoro ọtụtụ ndị na-achị obodo, ọbụna na obere flakes, ma hụkwa na nje bacteria na-eto eto na-eri nri n'ime rọba iji mepụta olulu na oghere. Ndị nchọpụta a gosiri na "plastic biodegradation na-eme n'elu oké osimiri" site n'omume nje bacteria, ma kwuo na nke a kwekọrọ na nyocha ọhụrụ nke nje bacteria ndị dị otú ahụ. Nchoputa ha kwekọrọ na nyocha ndị ọzọ bụ isi emere na 2014, bụ ndị chọrọ ịza ilu nke enweghị njupụta nke plastik na-ese n'elu mmiri n'ime oke osimiri, n'agbanyeghị oke mkpofu na-aga n'ihu. Achọtara rọba dị ka microfibres n'ime ihe atụ ndị a gbapụrụ site na sedimenti dị na ala nke oke osimiri miri emi. A chọpụtabeghị ihe kpatara oke ogbu mmiri dị otú ahụ zuru ebe niile.
Ọdịdị hydrophobic dị n'elu plastik na-akpali nhazi ngwa ngwa nke biofilms, nke na-akwado ọrụ dịgasị iche iche nke metabolic, na-eme ka usoro nke micro- na macro-organisms ndị ọzọ.
Photodegradation nke plastik
thumb|Ihe mkpofu plastik a na-asacha n'ụsọ osimiri na Singapore Ngwunye ihe mkpofu bụ otu n'ime mpaghara oke osimiri ebe ndị nyocha enyochala mmetụta na mmetụta nke photodegradation plastik na oyi akwa neustonic. N'adịghị ka irighiri ihe ndị dị ndụ, nke na-emebi emebi, rọba na-agbasa n'ime obere iberibe ka ọ na-anọgide na-polima (na-agbanweghị kemịkalụ). Usoro a na-aga n'ihu ruo n'ọkwa molekụla. Ụfọdụ plastik na-emebi n'ime otu afọ nke ịbanye na mmiri, na-ahapụ kemịkalụ nwere ike na-egbu egbu dị ka bisphenol A, PCBs na ihe mmepụta nke polystyrene.
Ka plastic flotsam photodegrades n'ime obere na obere iberibe, ọ na-elekwasị anya na elu mmiri kọlụm. Ka ọ na-agbakasị, iberibe ahụ na-adị ntakịrị nke ihe ndị dị n'ime mmiri na-ebi n'akụkụ elu oké osimiri ga-erinye ha. Plastic nwere ike itinye uche na neuston, wee banye n'agbụ nri. Mgbasa pụtara na ọtụtụ n'ime plastik dị ntakịrị nke a na-apụghị ịhụ. Ọzọkwa, plastik ekpughere na ìhè anyanwụ na gburugburu ebe a na-agba mmiri na-emepụta gas na-ekpo ọkụ, na-eduga na mmetụta gburugburu ebe obibi ọzọ.
Dị ka a na-ahụta ihe ndị ahụ rọba n'ime pelagic oyi akwa nke oké osimiri, ha na-enweta ọkwa dị elu nke photodegradation, nke na-eme ka plastik ahụ daa n'ime obere iberibe. Iberibe ndị a na-emecha dị ntakịrị nke na ọbụna microorganisms nwere ike ịbanye na metabolize ha, na-eme ka plastik ghọọ carbon dioxide. N'ọnọdụ ụfọdụ, microplastics ndị a na-abanye ozugbo n'ime biomolecules nke microorganism. Agbanyeghị, tupu erute steeti a, ọnụọgụ ọ bụla nke ntule nwere ike imekọrịta ihe na plastik ndị a.
Mgbanwe ihu igwe na akụkụ mmetọ ikuku
A na-ejikọta mmetọ plastik na mgbanwe ihu igwe na mmetụta nke abụọ ahụ bụ ihe mmeju. Nsí ndị na-emepụta ihe na-emetọ rọba na-agbaji ma na-ahapụ n'ikuku na-eme ka ọnụọgụ mgbanwe ihu igwe na-arị elu ma na-akawanye njọ dị ka ngwa ngwa. Ụzọ plastik si etinye aka na nsogbu mgbanwe ihu igwe bụ n'ihi otú e si emepụta plastik. Site na mmanụ ọkụ ka a na-eji na-arụ igwe na-emepụta plastik karịa, a na-ahapụ ya n'ikuku nke na-ebute ikuku ikuku griin haus. Oké osimiri ahụ nwere ọtụtụ nde paụnd nke ihe fọdụrụ plastik na nnukwu iberibe, mana nwekwara ọtụtụ n'ime ikuku griin na-emepụta. Plastics dị n'oké osimiri na-ebunye gas na-ekpo ọkụ ka ọ na-akụda n'ime mmiri.
Igwe ikuku na-ekpo ọkụ na-emepụta site na imepụta plastik na-eme ka o siere oké osimiri ike ịbanye na carbon ma nyere aka belata usoro mgbanwe ihu igwe. Ụzọ ọzọ oriri rọba na mmetọ na-esi ebute mmụba mgbanwe ihu igwe, bụ site n'ịkpọ ihe mkpofu rọba ọkụ. Nke a na-ahapụ ọtụtụ nsị n'ikuku wee rie ya niile site na mmiri oké osimiri. Oke osimiri na-ejedebe na-eburu kemịkalụ, kamakwa obere iberibe plastik na-emebibeghị nke ọma. Nke a na-ebute mmiri mmiri ruru unyi ma na-emetụta ihe ndị dị ndụ n'ime oke osimiri. Ọkụ nke ngwaahịa rọba na-eme ka carbon ojii banye n'ikuku. Carbon ojii na-abịa site na anwuru ọkụ ma bụrụkwa ihe na-enye aka na mgbanwe ihu igwe.
Mmetụta ọ na-enwe n'ahụ ụmụ anụmanụ
Ihe mkpofu rọba eruola oke osimiri ụwa niile. Mmetọ rọba a na-emerụ ihe dị ka nduru 100,000 na anụ mmiri na anụ 1,000,000 kwa afọ. Plastics buru ibu (nke a na-akpọ "macroplastics") dị ka akpa ịzụ ahịa rọba nwere ike mechie traktị nri nri nke anụmanụ buru ibu mgbe ha na-eri ya ma nwee ike ịkpata agụụ site na igbochi mmegharị nke nri, ma ọ bụ site n'imeju afọ na ịghọgbu anụmanụ na-eche na ọ juru. . Microplastics n'aka nke ọzọ na-emerụ obere ndụ mmiri. Dịka ọmụmaatụ, iberibe plastik pelagic dị n'etiti gyres nke oke osimiri anyị karịrị ọnụ ọgụgụ mmiri plankton dị ndụ, a na-agafekwa n' yinye nri iji ruo ndụ mmiri niile.
Ngwa ịkụ azụ dị ka ụgbụ, ụdọ, ahịrị, na ngịga na-apụkarị n'oké osimiri ma nwee ike ịga ebe dị anya nke emetụtala ọtụtụ anụmanụ mmiri dị ka coral n'ụzọ na-adịghị mma. Ngwa a na-akụ azụ bụ rọba na-anaghị emebi emebi n'ọtụtụ ụdị coral dị iche iche na-agbakọta na ya nke na-eme ka anụ ahụ daa ma nwee ike ịnwụ.
Mmetọ rọba nwere ike imebi anụmanụ, nke nwere ike imetụta oke nri mmadụ. A kọwawo mmetọ rọba dị ka ihe na-emebi nnukwu anụ mamma nke mmiri, nke akọwara n'akwụkwọ Introduction to Marine Biology dị ka ihe na-etinye "otu egwu kachasị ukwuu" nye ha. A chọpụtala na ụfọdụ ụdị mmiri, dị ka nduru mmiri, nwere nnukwu plastik n'ime afọ ha. Mgbe nke a mere, anụ ahụ na-agụkarị agụụ, n'ihi na plastik na-egbochi tract digestive anụmanụ. Mgbe ụfọdụ, anụ mamma na mmiri na-agbanye na ngwaahịa rọba dị ka ụgbụ, nke nwere ike imerụ ha ahụ ma ọ bụ gbuo ha.
Entanglement
thumb|Igurube mmiri a tụbara n'ime ụgbụ mmụọ Nchikota na irighiri ihe eji eme plastik bu ihe kpatara onwu nke otutu ihe di n'ime mmiri, dika azu, akàrà, nduru, na nnunu. Anụmanụ ndị a na-ejide n'ime irighiri ihe na-emesị kụgbuo ma ọ bụ rie mmiri. Ebe ọ bụ na ha enweghị ike ịtọpụ onwe ha, ha na-anwụkwa n’ihi agụụ ma ọ bụ n’ihi enweghị ike ịgbanahụ ndị na-eri anụ. Ịkekọta onwe ya na-ebutekarị ọnya na ọnya. A na-eme atụmatụ na ọ dịkarịa ala ụdị anụmanụ 267 dị iche iche atawo ahụhụ site na nchikota na iri ihe mkpofu rọba. A na-eme atụmatụ na ihe karịrị anụmanụ 400,000 na-anwụ anwụ kwa afọ n'ihi mmetọ rọba n'oké osimiri. A na-ejide ihe ndị dị n'ime mmiri n'ime ngwa ịkụ azụ atụfuru, dị ka ụgbụ mmụọ. A na-ejikarị ụdọ na ụgbụ a na-eji azụ azụ eme ihe dị ka naịlọn, na-eme ka akụrụngwa ịkụ azụ dịkwuo ogologo ma na-ekpo ọkụ. A pụkwara ijide ihe ndị a n'ime ihe ndị a na-akwakọba plastik okirikiri, ma ọ bụrụ na anụmanụ ahụ na-aga n'ihu na-eto eto, rọba ahụ nwere ike bee n'ime anụ ahụ ha. Akụrụngwa dị ka ụgbụ nwekwara ike ịdọrọ n'akụkụ oke osimiri, na-emebi coral reef.
Ụfọdụ anụmanụ mmiri na-ahụ onwe ha n'ime iberibe ihe mkpofu buru ibu nke na-akpata mmerụ ahụ dị ka microplastics a na-ahụkebe. Ahịhịa nke nwere ike ijikọ onwe ya gburugburu ihe dị ndụ nwere ike ịkpata nhụhụ ma ọ bụ imikpu. Ọ bụrụ na ihe mkpofu ahụ na-arapara n'akụkụ eriri nke na-adịghị mkpa maka ikuku, eriri ahụ nwere ike ịmalite site na adịghị arụ ọrụ. Ịdị adị plastik dị n'oké osimiri na-aghọ ihe na-agbanwe agbanwe n'ihi na ndụ mmiri nke ọ na-egbu na-emecha ree n'ime oké osimiri, na-ewepụtaghachi plastik n'ime gburugburu ebe obibi.
Ụmụ anụmanụ nwekwara ike ịbanye na ụgbụ rọba na mgbanaka, nke nwere ike ịkpata ọnwụ. Mmetọ rọba na-emetụta ma ọ dịkarịa ala ụdị mmiri 700, gụnyere nduru mmiri, akara, nnụnụ mmiri, azụ, whale na dolphins. A hụla Cetaceans n'ime patch ahụ, nke na-ebute ọnyà na ntinye ihe egwu nye ụmụ anụmanụ na-eji nnukwu ihe mkpofu Pacific dị ka okporo ụzọ mbata ma ọ bụ ebe obibi.
Iri nri
thumb|Ihe fọdụrụ n'ụgbọ mmiri albatross nke nwere mmiri a na-eri eri Ọtụtụ anụmanụ ndị bi n'elu ma ọ bụ n'oké osimiri na-eri flotsam n'amaghị ama, ebe ọ na-adịkarị ka anụ anụ ha. Mpekere rọba, mgbe nnukwu ma ọ bụ gbagọrọ agbagọ, na-esiri ike ịgafe, ma nwee ike ịbanye na traktị nri nke anụmanụ ndị a. Karịsịa mgbe mgbanwe mgbanwe evolushọn na-eme ka ọ ghara ikwe omume ndị na-amasị nduru ịjụ akpa rọba, nke yiri jeliifish mgbe a na-emikpu n'ime mmiri, ebe ha nwere usoro na akpịrị ha iji kwụsị nri ndị na-amị amị site n'ịgbanahụ ọzọ. Nke a na-egbochi ụzọ nri na-ebute ọnwụ site na agụụ ma ọ bụ ọrịa.
Ọtụtụ n'ime iberibe ndị a na-adịte aka na-ejedebe n'afọ nke nnụnụ na anụmanụ, gụnyere nduru oké osimiri, na albatross nwere ụkwụ ojii. Nke a na-ebute nkwụsị nke ụzọ mgbari nri, nke na-eduga n'ịbelata agụụ ma ọ bụ ọbụna agụụ. N'ime njem njem Gyre Pacific nke 2008, ndị nyocha Algalita Marine Research Foundation malitere ịchọpụta na azụ na-eri iberibe plastik na irighiri ihe. N'ime azụ 672 a nwụdere n'oge njem ahụ, 35% ejirila iberibe rọba.
Oriri rọba na-emetụtakwa anụmanụ ndị buru ibu n'ihi na ha na-eri azụ̀, ma na-erikwa microplastics ndị tọrọ n'ime anụ oriri ha n'ụzọ na-edoghị anya. N'otu aka ahụ, ụmụ mmadụ na-enwekwa ike ịnweta microplastic oriri. Ndị na-eri ihe oriri n'oké osimiri na-erikwa ụfọdụ n'ime microplastics nke ndụ mmiri riri. Oysters na clams bụ ụgbọ ala ewu ewu maka oriri microplastic mmadụ. Anụmanụ ndị nọ n'okirikiri mmiri na-emetụtakwa plastik dị n'oké osimiri. Nnyocha egosiwo na 36% ụdị nnụnụ mmiri na-eri plastik n'ihi na ha na-emehie nnukwu plastik maka nri. Plastic nwere ike ịkpata mgbochi eriri afọ yana dọkasịa afọ ime na eriri afọ nke ndụ mmiri, n'ikpeazụ bute agụụ na ọnwụ.
Ụfọdụ plastik na-adịte aka na-ejedebe n'ime afọ ụmụ anụmanụ mmiri. Plastic na-adọta nnụnụ mmiri na azụ. Mgbe ndụ mmiri na-eri rọba na-enye ya ohere ịbanye n'agbụ nri, nke a nwere ike ịkpata nsogbu ka ukwuu mgbe anụ ndị ọzọ na-eri anụ ndị riri plastik.
Iri ihe mkporisị rọba buru ibu, dị ka ụgbụ azụ na ụdọ, nwere ike bute ọnwụ anụmanụ mmiri site na mmetụta afọ.
Anụ na-enye nwa ara na azụ
Nyocha akwụkwọ 2021 nke e bipụtara na Sayensị chọpụtara ụdị mmiri 1,288 nke amara na-etinye plastik. Ọtụtụ n'ime ụdị ndị a bụ azụ.
Mmetọ rọba na-emetụta mbe oké osimiri. Ụdị ụfọdụ bụ ndị na-eri azụ̀ jelii, ma na-ehiekarị akpa rọba maka anụ oriri ha. Mpekere rọba a nwere ike igbu mbe mmiri site na igbochi esophagus. Nduru nke oke osimiri na-adighi ike nke ọma dịka nyocha 2018 nke ndị ọkà mmụta sayensị Australia mere.
Azụ obere azụ na-eri ụfọdụ n'ime obere rọba dị ntakịrị, n'akụkụ mpaghara pelagic dị n'oké osimiri a na-akpọ Mesopelagic zone, nke dị mita 200 ruo 1000 n'okpuru oke osimiri, na ọchịchịrị kpamkpam. A maghị ọtụtụ ihe gbasara azụ̀ ndị a ma e wezụga na e nwere ọtụtụ n’ime ha. Ha na-ezo n'ọchịchịrị nke oké osimiri, na-ezere ndị na-eri anụ ma na-egwu mmiri n'elu oké osimiri n'abalị iji rie nri. A na-anakọta plastik ndị a chọtara n'ime afọ azụ ndị a n'oge njem Malaspina, ọrụ nyocha nke na-enyocha mmetụta mgbanwe ụwa na-enwe na oke osimiri.
Nnyocha nke Scripps Institution of Oceanography mere gosiri na nkezi plastic dị n'ime afọ nke azụ azụ mesopelagic 141 karịa ụdị 27 dị iche iche bụ 9.2%. Atụmatụ ha maka nha azụ̀ ndị a dị na North Pacific na-etinye ihe mkpofu rọba n'agbata tọn 12,000 na 24,000 kwa afọ. Azụ mesopelagic kacha ewu ewu bụ azụ lantern. Ọ na-ebi n'etiti gyres nke oké osimiri, nnukwu usoro nke na-atụgharị n'oké osimiri. Ebe ọ bụ na azụ lantern bụ isi nri maka azụ ndị na-azụ ahịa na-azụta, gụnyere tuna na swordfish, rọbas ndị ha na-etinye na-aghọ akụkụ nke agbụ nri. Azụ lantern bụ otu n'ime azụ azụ ndị na-eri nri n'oké osimiri, ọ na-erikwa mpekere rọba buru ibu, nke n'aka nke ya agaghị eme ka ha na-edozi ahụ nke ọma maka azụ ndị ọzọ iri.
Nnyocha ọzọ chọpụtara ntakịrị rọba karịa azụ̀ ụmụaka asaa ruo otu n'ime mmiri ụmụaka dị na Hawaii. Mgbe ha gbasasịrị ọtụtụ narị azụ̀ larval, ndị nchọpụta ahụ chọpụtara na ọtụtụ ụdị azụ̀ na-etinye ihe dị n’ime rọba. A na-ahụkwa rọba n'ime azụ na-efe efe, nke ndị oke anụ dị ka tuna na ọtụtụ nnụnụ mmiri Hawaii na-eri.
A hụla anụmanụ ndị dị omimi n'oké osimiri nwere plastik n'ime afọ ha. N'afọ 2020, a chọtara ụdị oké osimiri dị omimi Eurythenes plasticus, nke nwere otu n'ime ihe atụ nke nwere plastik na eriri afọ ya; akpọrọ aha ya iji mee ka mmetụta mmetọ rọba pụta ìhè.
Achọpụtara ya na 2016-2017 na ihe karịrị 35% nke ndịda Pacific Lanternfish riri irighiri ihe rọba. Mgbe azụ̀ na-erinye ya, ngwakọta kemịkal dị na rọba ndị a enweghị ike igbari. Nke a nwere ike imetụta mmadụ, n'ihi na Lanternfish bụ ebe nri maka salmon na tuna. Azụ na whales nwekwara ike imehie plastik dị ka isi iyi nri.
Nnụnụ
thumb|Northern gannet na Helgoland, Germany, tọrọ n'akwụ́ ha nke e ji ụgbụ ochie na ihe mkpofu plastik ndị ọzọ wuo. Mmetọ rọba anaghị emetụta naanị anụmanụ ndị bi naanị n'oké osimiri. A na-emetụtakwa nnụnụ mmiri nke ukwuu. N'afọ 2004, e mere atụmatụ na gulls ndị dị n'Oké Osimiri North nwere nkezi nke iberibe iri atọ n'ime afọ ha. Nnụnụ oké osimiri na-emekarị ka ahịhịa na-ese n'elu oké osimiri dị ka anụ oriri. Ebe nri ha na-abanyekarị n'ihe mkpofu rọba, si otú a na-ebufe plastik ahụ site na anụ anụ gaa na anụ ọhịa. Ihe mkpofu e tinyere n’ime ya nwere ike igbochi ma mebie usoro mgbari nri nke nnụnụ, na-ebelata ikike mgbari nri ma nwee ike ibute erighị ihe na-edozi ahụ, agụụ na ọnwụ. Kemịkalụ na-egbu egbu a na-akpọ polychlorinated biphenyls (PCBs) na-etinyekwa uche n'elu plastik dị n'oké osimiri ma na-ahapụ ya mgbe nnụnụ mmiri riri ya. Kemịkalụ ndị a nwere ike ịgbakọba n'anụ ahụ ma nwee mmetụta na-egbu egbu na ikike ịmụ nwa, usoro ahụ ji alụso ọrịa ọgụ, na nguzozi nke homonụ. Mpekere rọba na-ese n'elu mmiri nwere ike ibute ọnya, ọrịa na-ebute ọnwụ. Mmetọ mmiri rọba n’ime mmiri pụrụ ọbụna iru nnụnụ ndị na-agatụbeghị n’oké osimiri. Ndị nne na nna nwere ike na-azụ ụmụ nwa ha na mberede rọba, na-eche na ọ bụ nri. Chicks Seabird bụ ndị kachasị mfe na ntinye plastik ebe ọ bụ na ha enweghị ike ịgbọpụta nri ha dị ka nnụnụ ndị toro eto.
Plasticosis bụ ụdị ọrịa fibrotic nke a hụrụ na mbụ n'otu ụdị nnụnụ na 2023. áká_èkpè|thumb|Nnukwu nnụnụ na-acha anụnụ anụnụ na-ejide azụ e jiderela n'ime akpa plastik na anụ ọhịa ndị ọzọ na-eri plastik mgbe niile mgbe ọ na-ejikọta ma ọ bụ na-agbagwoju ya anya na nri. Mgbe nlebanya mbụ na ọtụtụ n'ime osimiri ndị dị na New Zealand nwere nnukwu pellet rọba, nchọpụta ndị ọzọ chọpụtara na ụdị prion dị iche iche na-etinye ihe mkpofu plastik. Prions agụụ na-agụ na-aghọtaghị pellets ndị a maka nri, a hụkwara ụmụ irighiri ihe ndị a na-emebibeghị n'ime gizzards nnụnụ na proventriculi. A na-ahụ akara pecking yiri nke ndị fulmars nke ugwu na-eme n'ọkpụkpụ rọba, dị ka styrofoam, n'ụsọ osimiri dị n'ụsọ oké osimiri Dutch, na-egosi na ụdị nnụnụ a na-emehiekwa irighiri plastik maka nri.
N'otu aka ahụ na ụmụ mmadụ, anụmanụ ndị na-ekpuchi plastik nwere ike ịnweta ntụpọ mmepe. Kpọmkwem, a chọpụtala na atụrụ na-enwe obere ibu ọmụmụ mgbe ekpughere ya na bisphenol A. Ịhụta na BPA nwere ike ime ka anya dị n'etiti anya tadpole dị mkpụmkpụ. Ọ nwekwara ike ịkwụsị mmepe na frogs ma nwee ike ibute mbelata ogologo ahụ. N'ụdị azụ dị iche iche, ikpughe nwere ike ịkwụsị ịwa akwa akwa ma mee ka ibelata ibu ahụ, ogologo ọdụ na ogologo ahụ. thumb|Ihe dị n'ime afọ nke nwa ọkụkọ albatross nwụrụ anwụ na-agụnye ihe dịgasị iche iche na-eme n'ime mmiri Nnyocha e mere gosiri na n'afọ 1960, a chọpụtara na ihe na-erughị 5% nke nnụnụ mmiri riri ihe mkpofu, ebe n'August 2015 ọnụ ọgụgụ ahụ rịgoro ihe dị ka pasent 90. A na-ebu amụma na n'afọ 2050, 99% nke nnụnụ mmiri ga-eri ihe ndị dị otú ahụ. Ndị ọkà mmụta sayensị na-amụ ihe dị n'ime afọ nke ụmụ ọkụkọ Laysan Albatross na-akọ na ọnụ ọgụgụ ndị na-anwụ anwụ 40% tupu ha etoo. Mgbe a nyochachara ihe dị n'ime afọ na-eso necropsies, ahụrụ na ha nwere ihe mkpofu rọba. Ọ bụghị nanị na pellet rọba ndị e ji emepụta ihe n’ụwa nile na-enweta kemịkalụ na-egbu egbu dị ka DDT na PCB site na mmiri, ma ha pụrụ ọbụna ịcha kemịkalụ dị ka biphenyl. A na-eme atụmatụ na ihe ruru ụdị mmiri 267 na-emetụta mmetọ rọba.
Phytoplankton
N'afọ 2019 na 2020, enwere ọmụmụ ihe ogologo izu mere na Australia n'akụkụ Osimiri Georges iji tụọ ọnụọgụ microplastics. Ebumnuche nke ọmụmụ ihe ndị a bụ iji chọpụta ma microplastics dị na mmiri na-emetụta phytoplankton bi na osimiri ahụ. Ọmụmụ ihe ahụ gụnyere imecha nnwale microcosm ebe a na-anakọta ihe nlele mmiri n'ime karama sitere na osimiri wee kpochaa ya. Tụkwasị na nke ahụ, e mere ihe ngwọta microplastic tinyere nchịkọta phytoplankton site n'otu osimiri ahụ. Mgbe ọmụmụ ihe mechara, ndị ọkà mmụta sayensị chọpụtara na enwere nnukwu microplastics dị n'osimiri ahụ bụ nke emetụtala phytoplankton dị ka cyanobacteria.
Dị ka a na-ekpughere ọtụtụ ụdị phytoplankton dị iche iche na microplastics na Osimiri Georges, ọ bụghị nanị na nke a na-emetụta ndụ nke phytoplankton n'onwe ha, kamakwa ọ na-emetụta anụmanụ ndị ọzọ na nri ha. Phytoplankton bụ ndị na-emepụta ihe mbụ; ya mere, mgbe a na-etinye microplastics, ihe ndị ọzọ dị ndụ na gburugburu ebe obibi na-eri nri na phytoplankton na-etinyekwa microplastics.
Azụ whale
N'Oké Osimiri Mediterenian, e mewo nnyocha iji chọpụta otú ọnụ ọgụgụ microplastics dị n'elu ala nke oké osimiri siri metụta ọnụ ọgụgụ nke azụ whale. N'ime ọmụmụ ihe ahụ, ndị nchọpụta chịkọtara ihe nlele nke microplastics n'ụbọchị mgbe ọ na-enweghị obere ihe ọ bụla na-efegharị efegharị. A na-ahụzi iberibe plastik ndị a na-anakọta na ihe nlele ahụ n'okpuru microscope iji chọpụta nha ha na ma hà bụ microplastics ma ọ bụ mesoplastics. A na-ahụkwa ebe obibi fin whale ebe a tụrụ ọnụọgụ zooplankton yana ọkwa chlorophyll nke oke osimiri dị n'ime ebe obibi ha. A na-eji ihe atụ Tyrreno-ROMS tụọ oke osimiri ma ọ bụ gyres yana okpomọkụ dị n'elu ebe obibi azụ whale n'ime Oké Osimiri Mediterenian.
Nsonaazụ nke ọmụmụ ahụ gosiri na enwere nnukwu microplastics dị n'ogo elu nke Oké Osimiri Mediterenian nke bụ ebe obibi whale na azụ ma na-eje ozi dị ka ebe nri ha si enweta karịsịa n'oge ọnwa okpomọkụ. Nsonaazụ na-egosi na mgbe whale azụ na-achọ nri ha ga-eri n'elu oke osimiri, ha na-erikarị microplastics na mberede. Microplastics ndị a nwere ọtụtụ nsị na kemịkalụ nwere ike imerụ azụ whale ma ọ bụrụ na ha rie ya ka a na-echekwa nsị ndị a n'ime anụ ahụ nke whale azụ ruo ogologo oge.
Ndị ọzọ
Nnyocha sitere na 2019 na-egosi na nnukwu plastik dị na nnukwu ihe mkpofu Pacific nwere ike imetụta omume na nkesa nke ụfọdụ anụmanụ mmiri, n'ihi na ha nwere ike ime dị ka ngwaọrụ nchịkọta azụ (FAD). FADs nwere ike ịdọta cetaceans na-enye nri, si otú a na-abawanye ohere nke ikekọta ma ọ bụ itinye plastik ọzọ.
Mmetụta ọ na-enwe n'ahụ ụmụ mmadụ
Nanoplastics nwere ike banye n'ime anụ ahụ eriri afọ n'ime ihe ndị dị na mmiri ma nwee ike ịbanye n'agbụ nri mmadụ site na iku ume (ume) ma ọ bụ iri nri, karịsịa site na azụ azụ na crustaceans. Ejikọtala ntinye nke plastik na mmetụta dị iche iche nke ịmụ nwa, carcinogenic na mutagenic. Ngwakọta sịntetik organic a kacha mara amara nke ejiri mee ọtụtụ plastik bụ bisphenol A (BPA). Ejikọtala ya na ọrịa autoimmune na ọrịa endocrine na-akpaghasị mmadụ, na-eduga n'ịbelata ọmụmụ nwoke na ọrịa ara ara. A na-ejikọkwa phthalate esters na-akpata mmetụta ịmụ nwa n'ihi na a na-ahụ ya na nkwakọ ngwaahịa maka nri. Ihe nsị sitere na phthalate esters na-emetụta usoro ọmụmụ nwoke na-etolite. A na-enyo enyo na Diethylhexyl phthalate na-akpaghasị ọrụ nke thyroid; Otú ọ dị, ọmụmụ ihe na-adịghị ugbu a.
Plastics dị n'ahụ mmadụ nwere ike ịkwụsị ma ọ bụ mee ka usoro nkwụsịtụ kwụsịlata, na-ebute oke nsi na egbu egbu. Ha nwere ike imetụta usoro ụjọ ahụ nke etiti na usoro ọmụmụ, ọ bụ ezie na nke a agaghị ekwe omume ma ọ bụrụ na ọkwa ekpughere dị elu ma na-abawanye ọkwa nnabata. Ihe omumu nke vitro sitere na sel mmadu gosiputara ihe akaebe na a na-ewere polystyrene nanoparticles ma nwee ike ibute nrụgide oxidative na nzaghachi pro-inflammatory.
Mgbalị ndị e mere iji belata
A ga-ejikọta ihe ngwọta maka mmetọ rọba mmiri mmiri, yana mmetọ plastik n'ime gburugburu ebe obibi na mgbanwe mgbanwe na mmepụta ihe na nkwakọ ngwaahịa, na mbelata ojiji, karịsịa, ngwaahịa plastik otu ma ọ bụ obere oge. Ọtụtụ echiche dị maka ihicha rọba n'ime oke osimiri gụnyere ịdo irighiri rọba n'ọnụ osimiri tupu ịbanye n'oké osimiri, na ihicha gyres nke oke osimiri.
Nchịkọta n'oké osimiri
thumb|Ihichapụ ihe mkpofu mmiri nke NOAA na 2014 Mmetọ rọba n'ime oke osimiri nwere ike ọ gaghị agbanwe agbanwe. Ozugbo microplastics na-abanye na gburugburu mmiri, ha na-esi nnọọ ike ma dị oke ọnụ iji wepụ ya.
Òtù ahụ "The Ocean Cleanup" na-agbalị iji ụgbụ na-anakọta ihe mkpofu plastik n'oké osimiri. Enwere nchegbu site na mmerụ ahụ na ụdị ụfọdụ nke ihe ndị dị ndụ n'oké osimiri, karịsịa neuston.
Na TEDxDelft2012, Boyan Slat kpugheere echiche maka iwepụ nnukwu irighiri mmiri dị na gyres oké osimiri. N'ịkpọ ọrụ ya The Ocean Cleanup, ọ tụrụ aro ka a na-eji mmiri dị n'elu mee ka irighiri ihe kpafuo n'elu ikpo okwu. Ọnụ ego eji arụ ọrụ ga-adị ntakịrị ma ọrụ ahụ ga-arụ ọrụ nke ọma nke na ọ nwere ike ịba uru. Echiche a na-eji ọganihu na-ese n'elu mmiri na-atụgharị kama ijide irighiri ihe. Nke a na-ezere njide, ebe ọ na-anakọta ọbụna obere irighiri ihe. Dabere na ngụkọ Slat, enwere ike ihicha gyre n'ime afọ ise, nke ruru opekata mpe 7.25 nde tọn plastik n'ofe gyres niile. Ọ kwadokwara "ụzọ mgbochi mmetọ plastik radical" iji gbochie gyres ime mgbanwe. N'afọ 2015, oru ngo Cleanup Ocean bụ onye mmeri otu na onyinye ihe ngosi nka nke afọ 2015 nke Design. Otu ụgbọ mmiri nke ụgbọ mmiri 30, gụnyere nne nne dị mita 32 (105-ụkwụ), sonyere na njem otu ọnwa iji chọpụta ole plastik dị site na iji trawl na nyocha ikuku.
Òtù ahụ "everwave" na-eji ụgbọ mmiri na-anakọta ihe mkpofu pụrụ iche na osimiri na ọdụ ụgbọ mmiri iji gbochie ihe mkpofu ịbanye n'oké osimiri nke ụwa.
Usoro ntụgharị plastik gaa na mmanụ
N'afọ 2019, otu nyocha duuru ndị ọkà mmụta sayensị nke Mahadum Washington State chọtara ụzọ isi gbanwee ngwaahịa mkpofu plastik ka ọ bụrụ mmanụ ụgbọ elu.
Ọzọkwa, ụlọ ọrụ "Recycling Technologies", ewepụtala usoro dị mfe nke nwere ike ịmegharị ihe mkpofu plastik na mmanụ a na-akpọ Plaxx. Otu ndị injinia sitere na mahadum Warwick na-edu ụlọ ọrụ ahụ.
Ụlọ ọrụ ndị ọzọ na-arụ ọrụ na usoro maka ịtụgharị plastic mkpofu na mmanụ ụgbọala gụnyere GRT Group na OMV.
Iwu na iwu
Mkpebi dị n'usoro amụma mba ụwa dị ugbu a gụnyere: "nlekwasị anya na isi mmalite nke mmetọ rọba mmiri nke sitere n'oké osimiri; oke nke ngwa iwu dị nro; na nkewa nke usoro iwu mba ụwa dị ugbu a". Akụkụ anọ dị mkpa maka usoro agbakwunyere iji dozie nsogbu nke mmetọ plastik mmiri: nkwekọ nke iwu mba ụwa (ihe atụ omume: ịmepụta nkwekọrịta plastik ụwa ọhụrụ); njikọta n'ofe amụma mba; nhazi nke òtù mba ụwa (ihe atụ omume: chọpụta otu ndị isi nhazi nhazi (dịka, UN Environment Programme (UNEP)); na mmekọrịta sayensị na amụma. A na-edekarị mmejọ ndị a dị ka ndị ọkwọ ụgbọala maka ọganihu nke nkwekọrịta plastik zuru ụwa ọnụ. Mmepe nke dị otú ahụ. Nkwekọrịta na-aga n'ihu dịka nke Machị 2022 ma a na-atụ anya na ọ ga-agwụ na njedebe nke 2024.
Achọpụtara ahịa mkpofu rọba sitere na mba mepere emepe gaa na mba ndị ka na-emepe emepe dị ka isi ihe na-ebute mkpofu mmiri n'ihi na mba ndị na-ebubata plastik mkpofu na-enwekarị ikike ịhazi ihe niile. Ya mere, United Nations amachibidoro ịzụ ahịa rọba n'efu ma ọ bụrụ na ọ ruru ihe ụfọdụ. Azụmaahịa mkpofu plastik zuru ụwa ọnụ mgbe ọ malitere na Jenụwarị 2021.
Ihe ndị mere n'oge gara aga
Ebu ụzọ hụ mmetọ rọba na etiti gyres, ma ọ bụ oke osimiri na-agbanwe agbanwe nke etinyere nlebanya ndị a sitere na Osimiri Sargasso na 1972 Journal Science. N'afọ 1986, otu ụmụ akwụkwọ na-agụghị akwụkwọ mere nyocha site na ịdekọ ole plastic ha nwetara n'ụgbọ mmiri ha mgbe ha na-eme njem n'osimiri Atlantic. Nnyocha ha mere ka ha nwee ike ịnakọta data bara uru na ogologo oge gbasara rọba na Atlantic Ocean yana Charles Moore na-enwe ike ịchọpụta nnukwu ihe mkpofu Pacific. Na mgbakwunye, nyocha nke ụmụ akwụkwọ na-agụghị akwụkwọ nyere aka mee ka e mepụta okwu ahụ bụ "microplastics".
Okwu
Microplastics
Richard Thompson jiri okwu a bu "microplastics" mee ihe na 2004 ka ọ kọwara microplastics ka ọ bụrụ obere iberibe rọba, kpọmkwem ihe na-erughị 5 mm, nke a na-ahụ n'oké osimiri na akụkụ mmiri ndị ọzọ. Mgbe Thompson chepụtachara okwu ahụ bụ "microplastics", ọtụtụ ndị ọkà mmụta sayensị emeela nyocha iji gbalịa chọpụta mmetụta microplastics nwere n'oké osimiri.
Plastic soup
Charles J. Moore chepụtara okwu ahụ bụ "ofe plastik" na 1997, mgbe ọ chọtara patches nke mmetọ plastik na North Pacific Gyre n'etiti Hawaii na California. Ndị ọkà mmụta sayensị bụ ndị ji okwu ahụ bụ neuston plastic kọwara na mbụ na 1988 Great Pacific Garbage Patch kọwara "Nha irighiri irighiri ihe ndị a na-etinye na ụgbụ e mere iji jide n'elu plankton (nke a na-akpọ ya plastic neuston)", ma kweta na mbụ. Nnyocha e mere n'afọ ndị 1970 egosila na "plastic neuston juru ebe niile, dị ukwuu na etiti na n'ebe ọdịda anyanwụ North Pacific, na-ekesa site na mmiri iyi na ifufe".
Na 2006, Ken Weiss bipụtara otu akụkọ na Los Angeles Times nke bụ onye mbụ mere ka ọha na eze mara banyere mmetụta nke ahịhịa ahịhịa na Pacific Ocean. Mgbe e mesịrị na 2009, otu ndị nchọpụta kpebiri ịpụ na Pacific Ocean iji gosi ma ọ bụrụ na mkpofu ahịhịa ọ bụ eziokwu ma ọ bụ akụkọ ifo. Mgbe ụbọchị ole na ole gachara n'oké osimiri, ndị otu nyocha ahụ hụrụ ọtụtụ narị iberibe rọba n'oké osimiri nke a hụrụ dị ka ofe nke microplastics karịa nnukwu plastik dị ka a tụrụ anya ya.
A na-eji okwu ahụ mgbe ụfọdụ na-ezo aka naanị na mmetọ site na microplastics, mpempe plastik na-erughị 5mm n'ogo dị ka eriri ndị a na-esi na textiles sịntetik na-asa ákwà: British National Federation of Women's Institutes kwadoro mkpebi na 2017 nke isiokwu ya bụ "End Plastic Soup" mana. na-etinye uche n'akụkụ a nke mmetọ.
Plastic Soup Foundation nke dabeere na Amsterdam bụ otu nkwado nke na-achọ ime ka mmadụ mara nsogbu ahụ, kuziere ndị mmadụ, na ịkwado mmepe nke ngwọta.
Dị ka nke Jenụwarị 2019, Akwụkwọ ọkọwa okwu Oxford agụnyeghị okwu ofe rọba, plastik neuston ma ọ bụ plastik neustonic, mana ọ kọwara okwu ahụ microplastic (ma ọ bụ micro-plastic) dị ka “obere obere plastik, emepụtara dị ka nke a (n'ụdị). nke nurdles ma ọ bụ microbeads) ma ọ bụ sitere na mkpofu na nbibi nke ngwaahịa plastik na ihe mkpofu" na nkọwa nkọwa ya niile metụtara mmetọ mmiri, nke mbụ bụ ntụaka 1990 na akwụkwọ akụkọ Sayensị South Africa: "Otu oge micro-plastic pụtara. Ihe dị iche iche mụbara site na 491 m1 nke osimiri na 1984 ruo 678 m1 na 1989".
Ihe odide
Òtù:Pages with unreviewed translations
Shettima Mustapha
Shettima Mustafa' OFR (amụrụ n'ụbọchị iri abụọ n'isi nke ọnwa Nọvemba afọ 1939 - Novemba 2022) bụ Nwa-afọ Naịjirịa gụrụ akwụkwọ na onye ndọrọndọrọ ọchịchị rụrụ ọrụ dị ka Mịnịsta na-ahụ maka ọrụ ugbo (1990–1992), n'afo 2007 ka a họpụtara Mịnịsta na-ahụ maka nchekwa n'ime Kabịnetị nke Onye isi ala Umaru Yar'Adua. O mechara bụrụ Mịnịsta nke ime obodo. Ọ hapụrụ ụlọ ọrụ n'ọnwa Maachị nke afọ 2010 mgbe Onye isi ala Goodluck Jonathan gbasoro ụlọ ọrụ ya.
Ndabere
A mụrụ Shettima Mustafa n'ụbọchị iri abụọ n'isii nke ọnwa Nọvemba afọ 1939 na Nguru, nke dị na Yobe Steeti ugbua. Ọ gara ụlọ akwụkwọ sekọndrị nke Borno na Maiduguri (1946–1952). Ọ zụrụ onwe ya dịka onye enyemaka ngalaba ahụike na Kano (1955–1956). Ọ rụrụ ọrụ na Nwa-afọ nchịkwa Borno (1954–1964) ma mesịa soro igwe redio na igwe onyonyo telivishọn nke Kaduna (1965–1967). N’afọ 1967, mgbe ọ gbara afọ iri abụọ na asatọ, a nabatara ya na Mahadum Ahmadu Bello, gụchaa akwụkwọ n’afọ 1972 ma mesịa rụọ ọrụ dịka onye nyocha na ụlọ mmụta  nke nyocha ọrụ ugbo na mahadum ahụ. Site n'afọ 1973 rue 1974, ọ gara Mahadum Cambridge, ebe o nwetara nzere diplọma nke ngụcha akwụkwọ na Bayọlọji etinyere. Ọ gara n'ihu ịgba mbọ nweta nzere PhD, na-ịgaMahadum Purdue, Indiana na United States n'afọ 1978, wee nweta nzere PhD n'afọ 1979. O mechakwara ihe omumu na oru nlekọta na nyocha oru ugbo na Mahadum East Anglia n'afọ 1990.
Ọrụ ọha
A họpụtara Shettima Mustafa dịka kọmishọna na ọchịchị gọọmenti Borno Steeti n’okpuru gọvanọ Mohammed Goni. O biliri nwayọ n'ọkwa ndọrọndọrọ ọchịchị ma bụrụ onye na-azọ osote onyeisiala nke pati ndị Naịjirịa na ntuli aka nke afọ 1983. Agbanyeghị, onye ọchịchị bụ Shehu Shagari nke National Party of Nigeria (NPN) meriri ntuli aka ahụ. Mgbe nkwatu ọchịchị nke ndị agha nke ọnwa Desemba afo 1983 mgbe Major General Muhammadu Buhari banyere n'ọchịchị, a tụrụ ya mkpọrọ ruo 1985. Mgbe a hapụrụ ya ọ laghachiri nkuzi oge nwa oge na Mahadum Maiduguri. Ọ mechara bụrụ onye isi mpaghara na Jos nke Ụlọ ozi ọrụ ugbo Gọọmenti etiti. Ka ọnwa nke asatọ dị n’afọ 1990, a họpụtara Shettima Mustafa dịka Mịnịsta na-ahụ maka Ọrụ Ugbo na Akụrụngwa efu, ojidere ọkwa ahụ ruo mgbe ndị omebe iwu kewara na 1992
Site na nke a, ọ buru onye ndụmọdụ nye òtù dị iche iche nke obodo na mba dị iche iche, wee bụrụ onye nlekọta ego nke mba nke otu ndọrọndọrọ ọchịchị People's Democratic Party (PDP), ọkwá ọ nọrọ n'agbata afọ 1998 na 2001. Ọ bụrụ onye otu nke Otu Genetic nke Naịjirịa, onye otu Otu ịkọ ọrụ ugbo nke Amerịka na onye otu Ọrụ ugbo nke Naịjiria,  N'afọ 2002, a họpụtara Shettima Mustafa na kọmitii nke Ụlọ akụ Savannah, n'agbanyeghị na O soghi nwere ụlọ ọrụ ahụ.
Kabịnet Yar'Adua
Onye isi ala Umaru Yar'Adua họpụtara Shettima Mustafa dị ka Minista na-ahụ maka Nchekwa Naịjirịa. N'ụbọchị iri na anọ nke ọnwa Julaị afọ 2008, ya na Godwin Abbe gbanwere ọnọdụ, O wee bụrụ Mịnịsta nke ime obodo.
Ahmed El-Fishawy
Ahmed El-Fishawy (amụrụ na Nọvemba 11, 1980) bụ onye Egypt na-eme ihe nkiri na nwa nke onye Egypt a ma ama Farouk al-Fishaway.
Ọrụ
Oge izizi o mere ihe nkiri bụ ya na Faten Hamama na usoro ihe nkiri Wajh al-Qamar. Mgbe ọ dị afọ iri abụọ na atọ, ọ pụtara na Afaret El Sayala (Ghosts of Sayala). Ihe nkiri mbụ ya bụ El Hassa El Sab'aa.
Ndụ onwe onye
El-Fishawy alụọla nwanyị ugboro anọ, na-ejedebe na ịgba alụkwaghịm. Alụmdi na nwunye nzuzo ya na Hend El-Hennawi bụ ihe ihere mgbasa ozi na mmekọrịta mmadụ na ibe ya, n'ihi na ọ gọnahụrụ ịbụ nna nwa ha, Lina. E mechiri ikpe ahụ mgbe iwu ụlọ ikpe nyere maka nkwenye nna.
N'abalị iri abụọ na abụọ n'ọnwa Mee afọ 2018, ọ kwupụtara nkwa ịlụ Nada Kamel. Ha mere obere emume nzuzo n'ubọchị mbụ nke Mee.
N'ọnwa Nọvemba 2019, ụlọ ikpe mere mkpebi kwa afọ nke machibidoro Lina ime njem.
Na Jenụwarị 2020, a mara El-Fishawy ikpe ịga mkpọrọ otu afọ, n'ihi enweghị ike inye nkwado ụmụaka. Ikpe ahụ gụnyere otu afọ n'ụlọ mkpọrọ, mgbapụta nke £E 2,000, ịkwụ ụgwọ nke £E 500, na ịkwụ ụgwọ £E 20,000 na £E 50,000 maka ndị ọka iwu na mmefu ndị ọzọ.
Njikọ mpụga
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Alma mater
Alma mater bụ ahịrịokwu Latin nghota zoro ezo a na-eji amata ụlọ akwụkwọ, kọleji, ma ọ bụ mahadum nke onye gara aga. A sụgharịrị ahịrịokwu a dịka "nne na-enye ume", "nne na-enye nwa ara", ma ọ bụ "nne na-azụlite", na-atụ aro na ụlọ akwụkwọ na-enye ụmụ akwụkwọ ya nri ọgụgụ isi.
Mgbanwe ihu igwe na Madagascar
alt=Satellite image of Madagascar with a large cyclone to the right of it in the ocean.|thumb|Foto Satellite nke Cyclone Batsirai na-eru nso Madagascar. A na-eme ka oké ifufe na-ekpo ọkụ na-esiwanye ike na obodo ahụ n'ihi mgbanwe ihu igwe. Mgbanwe ihu igwe bụ nnukwu ihe egwu nye gburugburu ebe obibi na ndị obodo Madagascar. Mgbanwe ihu igwe emeela ka okpomọkụ dị elu, mee ka oge ọkọchị dị ogologo ma mekwaa ka oké ifufe na-ekpo ọkụ dị ike. A na-emetụta gburugburu ebe obibi pụrụ iche nke obodo ahụ, ndụ anụmanụ nakwa osisi.
A na-atụ anya na mgbanwe ihu igwe ga-eweta mbelata nke coral reefs na ebe obibi nke ọhịa, ma na-eyikwa egwu ụdị ala dị ka lemurs. Ọnụ ọgụgụ ndị mmadụ nọ n'ihe ize ndụ nke ukwuu n'ihi mmetụta siri ike nye mmiri na ọrụ ugbo, na-emetụtakwa nchekwa nri. A na-atụkwa anya na ọrịa na-efe efe ga-abawanye. Madagascar bịanyere aka na nkwekọrịta nke Paris ma nwee mkpebi iweta mgbanwe ihu igwe, ọ bụ ezie na ha na-enweta ịhe ịmaaka na mmejuputa ha n'ihi ịda ogbenye nke obodo ahụ.
Mmetụta na gburugburu ebe obibi
alt=Bar chart showing blue lines below the x-axis, which change to red lines above the x-axis, representing increasing average annual temperature in Madagascar.|thumb|Mgbanwe okpomọkụ na Madagascar, 1901 ruo 2020 alt=Map of South Madagascar showing areas of reduced rainfall.|thumb|A na-enwe ụkọ mmiri ozuzo na Madagascar n'ihi mgbanwe ihu igwe.
Namadi Sambo
Mohammed Namadi Sambo GCON (amụrụ na 2 Ọgọstụ 1954) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Naịjirịa bụ osote onye isi ala Naịjirịa site na 19 Mee 2010 ruo 29 Mee 2015. Ọ rụrụ ọrụ dịka Gọvanọ nke Kaduna Steeti site n'afọ 2007 ruo 2010.
Mmalite ndụ
A mụrụ Namadi n'abalị 2 August 1954 na Zaria, Kaduna State, Nigeria. Ọ gara Baptist Primary School dịna Kakuri, Kaduna, tupu ọ gaa Kobi Primary School na Bauchi na Towns School No. 1 na Zaria. Site n'afọ 1967 ruo 1971, ọ gara Government Secondary School (nke bụzi Alhuda-Huda College), na Zaria.
Mmalite ọrụ
Sambo jere ozi na Oyo State Ministry of Works and Housing maka National Youth Service Corps ruo August 1979. Mgbe ahụ, ọ banyere n'ọrụ onwe ya dịka onye na-atụpụta ụkpụrụ ụlọ. N'afọ 1988, a họpụtara ya ka ọ bụrụ Kọmishọna na-ahụ maka ọrụ, njem na ụlọ na Kaduna. N'afọ 1990, Sambo hapụrụ ọrụ nke Gọọmentị Kaduna Steeti wee laghachi na ọrụ onwe ya.
Osote onye isi ala Naịjirịa
áká_ịkẹngạ|thumb|171x171px|Akara nke osote onye isi ala. Mgbe onye isi ala Umaru Yar'Adua nwụsịrị, Goodluck Jonathan ṅụrụ iyi dịka onye isi ala, ma họpụta Sambo dị ka osote onye isi ala. Akwụkwọ ozi ya na-egosi nhọpụta nke Sambo maka ọkwa VP natara site na National Assembly na 15 Mee 2010. Na 18 Mee 2010, National Assembly kwadoro nhọpụta ahụ. Na 19 Mee 2010, Namadi Sambo ṅụrụ iyi dịka osote onye isi ala Naịjirịa, na-eje ozi n'ọfịs ruo 29 Mee 2015.
Njikọ mpụga
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ Òtù:Vice President of Nigeria
Shola Lynch
Mbido ndụ na agụmakwụkwọ
A mụrụ Lynch na Buffalo, New York, ma too na New York City. Ọ bụ nwa nwanyị nke Hollis na Sharon Lynch (née Fisher) ma nwee nwanne nwanyị nke obéré aha ya bụ Nnenna. Ọ bụ agbụrụ dị iche iche. Nna ya sitere na Trinidad & Tobago na nne ya bụ ónyé Canada.
Mgbè ọ dị afọ abụọ, ọ malitere ime ihe nkírí na usoro ụmụaka PBS Sesame Street ma mee ya ruo mgbè ọ dị afọ 6.
Ọrụ
Mgbe ọ nwetasịrị ákàrá ugo mmụta ya, Lynch si Texas laghachi New York iji gbalịa ịmalite ọrụ nka. Nke a emeghị nke ọma n'ihi enweghị ego màkà ndị na-ese ihe na New York n'oge a.
Kama nkè ahụ, ọ nwetara ọrụ na ụlọ ọrụ mmepụta Ken Burns ma soro ya rụọ ọrụ afọ ise na ihe ngosi gụnyere usoro ya Jazz (2000).
Nkà ya na ihe nkírí na akụkọ ihe mere eme nyere aka na nyocha ya na mmepụta màkà ihe ngosi ndị ọzọ, dị ka HBO Sports ' Do You Believe in Miracles? Akụkọ nke 1980 U.S. Olympic Hockey Team (2001). Ọ rụrụ ọrụ na Matters of Race: EveryOther (2003), nke lekwasịrị ányá na nsogbụ agbụrụ na United States.
Ndụ onwe onye
Lynch bi na Harlem na New York City na di ya na ụmụ ha abụọ.
Edensibia
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Tourism na Tunisia
thumb|Sidi Bou Saïd, isi njem nlegharị anya Njem nleta na Tunisia bụ ụlọ ọrụ na-emepụta ihe dị ka nde mmadụ 9.4 kwa afọ na 2016, 2017, 2018, 2019 & 2020, nke na-eme ka ọ bụrụ otu n'ime mba ndị a na-eleta n'Africa. Tunisia abụwo ebe mara mma maka ndị njem nleta kemgbe mmalite afọ 1960.
N'ime ebe ndị njem nlegharị anya Tunisia bụ isi obodo Tunis, mkpọmkpọ ebe ochie nke Carthage, ebe ndị Alakụba na ndị Juu nke Djerba, na ebe ntụrụndụ dị n'ụsọ oké osimiri na mpụga Monastir. Dị ka akwụkwọ akụkọ bụ́ The New York Times si kwuo, a maara Tunis maka osimiri ọla edo ya, ihu igwe anwụ na-acha na ihe okomoko dị ọnụ ala.”[1] thumb|Ọnụ ọgụgụ ndị bịarutere Dị ka Garrett Nagle si kwuo n'akwụkwọ ya Advanced Geography, ụlọ ọrụ njem nleta nke Tunisia "na-erite uru site na ọnọdụ Mediterenian ya na omenala ya nke ezumike ngwugwu dị ọnụ ala site na Western Europe". Mmepe nke njem nleta malitere na 1960 site na mgbalị jikọrọ aka nke gọọmentị na ndị otu onwe. N'afọ 1962, njem nleta, nke nwere ntinye 52,000 na àkwà 4,000, nwere ego nde dollar abụọ ma ghọọ isi iyi nke mgbanwe mba ọzọ na mba ahụ.
Ruo n'oge na-adịbeghị anya, isi ihe na-adọrọ mmasị na Tunisia dị n'ụsọ oké osimiri n'ebe ugwu ọwụwa anyanwụ gburugburu Tunis; Otú ọ dị, atụmatụ mmepe mba nke asaa nke 1989 mepụtara ọtụtụ ebe ndị njem nleta ọhụrụ gụnyere ebe ezumike na Port-el-Kantaoui. Ngalaba njem ugbu a na-anọchite anya 6.5% nke GDP Tunisia ma na-enye ọrụ 340,000 nke 85,000 bụ ọrụ kpọmkwem ma ọ bụ 11.5% nke ndị na-arụ ọrụ na oke ọrụ oge.
Ihe Ndị Na-adọrọ Adọrọ
Ihe na-adọrọ mmasị na Tunisia dị iche iche dabere na mpaghara
Ebe Ihe Nketa Ụwa nke UNESCO
Tunisia nwere saịtị UNESCO World Heritage Saịtị asatọ yana 13 ndị ọzọ na ndepụta tent nke gụnyere agwaetiti Djerba maka ọdịbendị na okpukpe dị iche iche. <references group="" responsive="1">
Rama Brew
Rama Brew bụ onye na - eme ihe nkiri Ghana ochie, omume onyonyo na onye egwu jazz.
Ndụ mbido
Mgbe ọ bụ nwata Rama chọrọ ịbụ onye ịgba egwu mana nna ya ekwetaghị. Nwanne nne ya nke na-arụ ọrụ na Ghana Broadcasting Corporation (GBC) webatara ya na telivishọn.
Nsidee
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Ndị Togo na France
Ndị Togo nọ na France bụ ndị si obodo Togo na ụmụ ha bi ma na-arụ ọrụ na France. Ha bụ otu n'ime ndị Afrịka bi na mpaghara Sahara na France.
Ndị Togolese mbụ kwagara na France rutere n'afọ ndị 1970s na afọ 1980s. Ha na-abịakarị ibi n'ógbè ndị dara ogbenye (banlieue).
Blessing Nwagba
Blessing Okwuchi Nwagba bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Naijiria. Ọ na-eje ozi ugbu a dị ka onye otu Abia Steeti House of Assembly dị ka onye isi oche kọmitii na-ahụ maka ihe gbasara ụmụ nwanyị, ọdịmma ọha na eze na ahụike na-anọchite anya Aba North Constituency. Ọ bụ onye na-ahụ maka mmekọrịta mmadụ na ibe ya site na ọrụ na onye bụbu onye nduzi nke Belzy Pharmaceuticals, Belzy Farms, Belzy Fashion na Fulfillment International Academy and College.
Ayisha Siddiqa
Ayisha Siddiqa (amụrụ na 8 Febụwarị 1999) bụ onye Pakistan na-ahụ maka gburugburu ebe obibi si Coney Island, New York City. Ọ bụ onye guzobere Fossil Free University na PollutersOut!.
Blessing Nwagba
Agụmakwụkwọ na ndụ onwe onye
Blessing Nwagba si Mbutu Umuojioma Ogbu, Abia Steeti Ọ gụrụ akwụkwọ na St Clements Skull Mbutu Umuojioma Ogbu, Federal Government College, Odogbolu na Mahadum Lagos, gụsịrị akwụkwọ na B.Sc. na sociology na 1983. O nwetara Ph.D. ya na sociology (mmekọrịta ụlọ ọrụ na njikwa ndị ọrụ) na Mahadum Port Harcourt, 2014. Ọ lụrụ Israel Nwagba, onye na-ahụ maka ọgwụ si Osusu-Aba, Abia Steeti, ha nwekwara ụmụ anọ.
Ọrụ
N'afọ 1991, Nwagba malitere ọrụ ya na ndọrọ ndọrọ ọchịchị dị ka onye ndụmọdụ nlekọta maka ahụike na ọdịmma ọha na eze na kansụl gọọmentị ime obodo Aba. Ọ bụ n'oge ọ nọ n'ọchịchị ka e kere Aba North site na kansụl gọọmentị ime obodo Aba nke oge ahụ. O mechara bụrụ onye otu Education Authority nke Aba North LGA ma bụrụ akụkụ dị mkpa nke ụlọ ọrụ gọọmentị na-ahụ maka ime iwu na ọkwa praịmarị ma na-ahụkwa maka agụmakwụkwọ praịmarịa na Aba North. Ọ gara n'ụlọ ọgwụ Mahadum, Ibadan n'afọ 2009 ebe ọ bụ akụkụ nke otu mmadụ asaa nke onye bụbu onye isi ala Naịjirịa, Umaru Musa YarAdua, meghere iji mee ka ntụziaka nke ụlọ ọgwụ ahụ.
Ayisha Siddiqa
Mmalite ndụ na agụmakwụkwọ
A mụrụ Siddiqa na 8 Febụwarị 1999. A mụrụ ya na Jhang nke dị nso na Osimiri Chenab ma biri na ugbo nne na nna ochie gburugburu ebe ahụ. Nna nna ya nwụrụ n'ihi ọrịa kansa ọbara n'afọ 2012 na nne nne ya nwụrụ n"ihi ọrịa polio n'afọ 2014. Ọ na-agwa na ọrịa nne na nna nna ya ochie sitere na mmiri ha na-aṅụ site n'osimiri. Ọ kwagara United States mgbe ọ dị afọ ole na ole. Ọ gụsịrị akwụkwọ na Hunter College wee nweta Bachelor of arts na Political Sciences na Bekee na 2021. Mgbe ọ ka na-agụ akwụkwọ, ọ natara mmemme Thomas Hunter Honors
Blessing Nwagba
Ọrụ
N'afọ 2011, a họpụtara ya dị ka onye otu Abia Steeti House of Assembly na-anọchite anya Aba North Constituency. N'oge mbụ ya dị ka onye omeiwu, ọ bụ Onye isi oche Kọmitii na-ahụ maka azụmahịa na ụlọ ọrụ mmepụta ihe nakwa Onye isi oche nke Women Affairs. N'oge a, ọ mepụtara usoro iwu nke dugara itinye ego n'èzí n'ime Abia, na-ahụ na akọwapụtara iwu nke ọma maka ọrụ ha. Ụlọ ọrụ nnwale ndị a na-ahụ maka gụnyere Nigerian Bottling Company, Nigerian Breweries, Starline Paper Mills na Guinness. O duziri ọtụtụ mmega ahụ iji nyochaa mmejuputa iwu ụlọ ọrụ gọọmentị na nnukwu ụlọ ọrụ na ahịa dịka ahịa Ubani Ibeku, na ahịa ụlọ ọrụ. Ọ kwadokwara iwu steeti Abia na nkwado ụlọ ọrụ maka nkwarụ nke e mere ka ọ bụrụ iwu ọ bụ ezie na Gọvanọ anabataghị ya.
Ayisha Siddiqa
Ọrụ
Siddiqa na-arụ ọrụ na New York State Assembly site na mmemme Edward T. Rogowsky Internship na 2019. Ugbu a ọ na-arụ ọrụ dị ka onye nyocha na Coro New York Leadership Center na onye ọka iwu na Munger, Tolles & Olson.
Blessing Nwagba
Ọrụ
Ọ kwadoro iwu steeti Abia banyere ikike di ya nwụrụ, nyere aka na arụmụka banyere iwu ọha na eze na nke onwe a tụpụtara ma mee ka ọ bụrụ iwu. Ọ nyekwara ntụziaka maka mmata steeti na nke gọọmentị etiti maka isi ihe ịma aka mmekọrịta mmadụ na ibe ya na ihe owuwu ndị bi na Aba na-eche ihu gbasara mbuze, mmebi okporo ụzọ na ahịa, na mmebi zuru oke na usoro mmekọrịta mmadụ na eze. Ọ kpọrọ oku ka e dozie ụzọ Ariaria International Market na Ukwu Mango (okporo ụzọ nnukwu azụmahịa). Ọ rịọkwara ka gọọmentị etiti tinye aka na mmebi nke Eziama, weghachite ohere ịbanye na ụzọ ụgbọ okporo ígwè. Ọ haziri ndị na-ege ntị n'ihu ọha na itinye aka na iwu na ihe omume ndina n'ike nke Mahadum Abia State n'ọnwa Ọktoba afọ 2011.
Ayisha Siddiqa
Ịgba mbọ
Siddiqa malitere ọrụ ya mgbe ọ chọtara alaka mahadum nnupụisi na Mee 2019. Nzukọ ahụ na-eme ngagharị iwe na 7 Ọktoba 2019 na Lower Manhattan, New York City. Ndị sonyere na ọgbaghara ahụ bụ mmadụ pụkụ narị atọ. Otu n'ime ihe omume ahụ bụ na ha wụsara ọbara adịgboroja na Charging Bull nke dị na Wall Street.
Dị ka nzaghachi na 2019 United Nations Climate Change Conference, ya na Isabella Fallahi na Helena Gualinga guzobere Polluters Out. E kere nzukọ ahụ n'ihi na ha ghọtara na ụlọ ọrụ mmanụ ala na-ekere òkè dị ukwuu na ihe omume ahụ. Ndepụta nke ụlọ ọrụ mmanụ ala nke kwadoro ihe omume ahụ bụ Endesa, Iberdrola, Banco Santander na Acciona. N'ihi mkpọsa a, COP 26 etinyeghị nnukwu ụlọ ọrụ mmanụ dị ka onye nkwado maka COP 26 na otu ihe omume ahụ n'ihu. Otu n'ime ụlọ ọrụ nke mkpebi a metụtara bụ British Petroleum. Ọ sonyekwara na ngagharị iwe nke na-eme na TED countdown Conference nke na-ewere ọnọdụ na Edinburgh mgbe onye isi oche Shell plc, Ben van Beurden na-akpọ onye ọkà okwu maka ihe omume ahụ. Ọ bụkwa onye nchoputa na onye isi nchịkwa nke Student Affairs na Free Fossil University.
Blessing Nwagba
Ọrụ
Ọ tụkwara aro iwu maka ime ka iwu mgbochi ịkpa ókè na ndị na-ebu ora nmawu na steeti Abia. N'ụzọ nnọchiteanya ya dị ike ma na-emeghachi omume, Hon Blessing Nwagba emeela ka ụlọ South-East / South-South nke Assembly mee ihe gbasara atụmatụ ebe a na-azụ anụ na ọrụ nke ndị na-azụ atụrụ na mpaghara abụọ ahụ.
Ayisha Siddiqa
Ịgba mbọ
Ọ gakwara 2021 United Nations Climate Change Conference na Nọvemba 2021 iji nye echiche ya banyere enweghị ohere nke ihe omume ahụ karịsịa maka ndị si mba Global South.
Blessing Nwagba
Ọrụ
Ọ kwagara otu ihe ahụ na Abia Steeti House of Assembly na-egbochi egwu ehi na mkpa ọ dị ịjụ iwu ahụ maka ịmepụta na ịchịkwa ụzọ ịta ahịhịa / ebe nchekwa na National Assembly. Ọ dọtakwara uche ASEPA n'ọtụtụ ihe mkpofu na ihe mkpofu n'okporo ụzọ Osusu, Aba na mgbalị ịmepụta ụzọ ọzọ n'ihi iwu ụzọ na-aga n'ihu n'okpero ụzọ Faulks.
Ọrụ mmepe mba ụwa na nke na-enweghị uru
Nwagba sonyere na ọzụzụ nke ndị omeiwu nke mba Afrịka iri na Côte d'Ivoire n'oge na-adịbeghị anya, o gosipụtara map ụzọ maka nnọchite anya Naịjirịa maka iwepụ ihe mgbochi iwu na nke ikike mmadụ iji nweta ndị isi mmadụ na ozi na nleta na ọrịa nmawu.
Ọ haziri ma bụrụkwa onye ọsụ ụzọ na mmemme ahụike maka ndị bi na Abia na ndị dọkịta mba ọzọ site na Rapha Hans Foundation na USA ebe a na-enye ọgwụgwọ na ịwa ahụ n'efu na mpaghara ọrịa shuga, ọbara mgbali elu, na ophthalmology.
Na June 23, 2017, o nyere ọrụ nlekọta anya n'efu ma nye ndị otu ya iko ọgụgụ, ọgwụ na ihe ndị ọzọ n'oge nzukọ ụlọ nzukọ obodo ya. Ọ bụ onye guzobere Total Blessing Foundation, otu ọrụ ebere maka agụmakwụkwọ na ahụike.