cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Beauty Ngxongo
Beauty Batimbele Ngxongo (amụrụ n'afọ 1953) bụ ónyé South Africa na-akpa nkata Zulu. Igbe nkàtà ya abụrụla ónyé ama ama n'ụwa niile. Ọ bi na Hlabisa, na mpaghara KwaZulu-Natal nkè South Africa.
Edensibia
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
André and Magda Trocmé
André Trocmé (Amụrụ n'ọnwa April 7, 1901 ruo n'ọnwa June 5, 1971) na nwunye ya, Magda (née Grilli di Cortona, November 2, 1901 October 10, 1996), bụ di na nwunye French a họpụtara dị ka ndị ezi omume n'etiti mba. Ruo afọ 15, André jere ozi dị ka onye ụkọchukwu n'obodo France nke Le Chambon-sur-Lignon, na Plateau Vivarais-Lignor, na ndịda etiti France. A nabatara ya na parish dịpụrụ adịpụ n'ihi ọnọdụ ya na-eme udo, nke Chọọchị Protestant nke France na-anabataghị nke ọma. N'ime nkwusa ya, o kwuru okwu megide ịkpa ókè ka ndị Nazi na-enweta ike na Germany agbata obi ma gbaa ọgbakọ Protestant Huguenot ume ka ha zoo ndị Juu gbara ọsọ ndụ site na Holocaust nke Agha Ụwa nke Abụọ.
Lagos State Judiciary
Ụlọikpe steeti Lagos bụ otu n'ime alaka atọ hà nhata nke Gọmentị steeti Lagos nke a haziri n'okpuru Iwu Naịjirịa na iwu nke steeti Lagos. Ọ bụ Gọvanọ Steeti na-ahọpụta ndị isi ikpe site na nkwenye nke Ụlọ Nzukọ.
Ụlọikpe
Ụlọ ikpe steeti Lagos nwere ọkwa atọ nke ụlọ ikpe. Ụlọ ikpe dị elu bụ ụlọ ikpe ikpeazụ n'ihu Ụlọikpe Kasị Elu nke Naịjirịa. Ọ bụ n'ozuzu ụlọ ikpe mkpegharị nke na-arụ ọrụ n'okpuru nyocha nke aka, nke pụtara na Ụlọikpe nwere ike ịhọrọ ikpe ọ ga-anụ, site n'inye akwụkwọ nke certiorari. Ọnọdụ ndị ọzọ nke ụlọ ikpe gụnyere ndị majie na Ụlọikpe Omenala.
Kọmitii Ọrụ Ikpe
Ụlọikpe nke steeti Lagos nwekwara Kọmitii Ọrụ Ikpe nke ọrụ iwu gụnyere nkwalite na nhọpụta nke ndị ọrụ ikpe yana ọrụ ịdọ aka ná ntị ndị ọzọ. Onye isi ikpe na-eje ozi dị ka onyeisi oche nke kọmitii ahụ. Ndị ọzọ a ma ama n'ime ndị ọka ikpe gụnyere Attorney-General nke Lagos State Attorney na Lagos Steeti Commissioner na ahụ maka íkpè ziri ezi. Digwa Commissioner na ahụ maka íkpè ziri ezi. Onye isi na-edeba aha na-eje ozi dị ka onye isi nchịkwa na onye na-ahụ maka ego na ndị ọka ikpe.
Akụkọ ihe mere eme
Ụlọikpe nke steeti Lagos bụ ụlọ ikpe mbụ e guzobere na Naịjirịa ma bụrụ nke a mara dị ka Ụlọikpe nke Colony Province. Ụlọ ikpe ndị majistare bụ nke mbụ e guzobere n'etiti ndị ọzọ. E guzobere ya n'ihu ụlọ ikpe dị elu, nke a na-akpọbu Ụlọikpe Kasị Elu mana ikike ya dịkwa n'ógbè. Ntọala nke ụlọ ikpe ndị majistọ mụrụ ụlọ ikpe dị elu, Ụlọikpe Kasị Elu nke Lagos Steeti n'oge ahụ. Mgbe e guzobere Ụlọikpe Kasị Elu nke Naịjirịa, Ụlọikpe Kasụ Elu nke Lagos gbanwere ka ọ bụrụ Ụlọikpe Kasọ Elu nke Federal Territory Lagos na nhọpụta nke John Taylor dị ka Onye isi ikpe.
Dabere na Nkebi 271 (1) na (4) nke Iwu Iwu afọ 1999 nke Federal Republic of Nigeria (dị ka e dezigharịrị), Onye Ukwu Maazị Babajide Olusola Sanwo-Olu, Gọvanọ nke Lagos Steeti họpụtara Onye Ikpe Ukwu Kazeem O. Alogba dị ka Onye Ikpe nke 17 nke Lagos Steeti site na Tuesday 11 Juun, na afọ 2019, na ikike ime ihe, na-echere aro nke National Judicial Council (NJC) na nkwenye nke Ụlọ Nzukọ nke Lagos.
N'afọ 2020, n'oge ọrịa coronavirus, ụlọ ikpe steeti Lagos mere ikpe ikpe ikpe mbụ ya nke onye isi ikpe Kazeen Alogba duziri.
Ikpe ziri ezi na-eweghachi
Ikpe ziri ezi na-eweghachi bụ ụzọ ikpe ziri ezi ebe otu n'ime nzaghachi maka mpụ bụ ịhazi nzukọ n'etiti onye ahụ na onye mebiri iwu, mgbe ụfọdụ na ndị nnọchiteanya nke obodo ka ukwuu. Ebumnuche bụ ka ha kesaa ahụmịhe ha banyere ihe merenụ, kwurịta onye mpụ ahụ mebiri na otu esi emebi, na ịmepụta nkwekọrịta maka ihe onye mebiri iwu nwere ike ime iji dozie mmerụ ahụ site na mmejọ ahụ. Nke a nwere ike ịgụnye ịkwụ ụgwọ ego e nyere site n'aka onye mebiri iwu nye onye ahụ, mgbaghara na mmezi ndị ọzọ, na omume ndị ọzọ iji kwụọ ndị metụtara ụgwọ na iji gbochie onye mebiri emebi ịkpata mmerụ ahụ n'ọdịnihu.
N'abalị iri atọ n'ọnwa Nọvemba n'afọ 2021, Gọmentị Steeti Lagos kwupụtara mkpebi ya maka usoro ikpe ziri ezi na nkwa ịmalite ụlọ ọrụ ikpe ziri ezi.
Ebenside
Òtù:Iwu Steeti Lagos
Lindsey Abudei
thumb|Lindsey Abudei
Lindsey Chukwufumnanya Abudei, onye a maara dịka Lindsey Abudei, bụ onye na-agụ egwu na onye n'ede egwu na Naijiria. Ọ malitere idekọ ma nwee jam sessions na M.I Abaga nakwa Jesse Jagz mgbe ọ ka bụ nwa akwụkwọ iwu n'afọ 2014. Abudei ewepụtala ọrụ abụọ n'onwe ya; Brown: The EP (2013) nakwa ...Bass bụkwa Eze Nwanyị [Ihe e dere n'ala ala peeji]
Mbido ndụ na agụmakwụkwọ
Onye nke mpaghara Delta Steeti, Naijiria ndị na-asụ Igbo, a mụrụ Abudei ma zụlite ya na Jos. O nwetara akara ugo mmụta n'iwu na Mahadum Jos mana o kpebiri ịchụso ọrụ n'egwu mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ. A mụrụ Abudei n'aka ndị nne na nna n'etinye aka n'egwu n'oge ha bụ nwata. Ọ họọrọ ime egwu neo-soul na R&B mgbe ọ nụsịrị ndị na-agụ egwu dịka Stevie Wonder, Roberta Flack, Sade, Prince, Nat King Cole, R.E.M. Skeeter Davis, Andy Williams, The Beach Boys nakwa Omar Lye-Fook.
2004 - 10: Mmalite nakwa Project Fame West Africa
N'afọ 2004, Abudei malitere idekọ egwu ya na MI, Jesse Jagz nakwa Ruby Gyang (ndị nọ n'okpuru Loopy Records n'oge ahụ) mgbe ọ ka bụ nwa akwụkwọ na Mahadum Jos. N'afọ 2010, ọ gara nyocha maka oge nke atọ nke Project Fame West Africa. Ọ bụ ezie na ọ hapụrụ ikpo okwu ahụ dị ka onye a chụpụrụ n'oge mbụ, o jisiri ike dọta ndị na-akwado ya. Abudei nwere oge dị mkpirikpi na The Jazzcats, otu egwu jazz. Ọ gbazinyere olu ya nye M.I's "Jehovah", egwu sitere na album studio mbụ ya Talk About It. Ọ gbazinyekwara olu ya nyekwa DJinee's "Thank You" nakwa Jesse Jagz's "This Jagged Life".
2011 - 13: Brown EP
N'abalị iri abụọ na anọ n'ọnwa Febụwarị n'afọ 2013, Abudei wepụtara egwu asatọ ya bụ EP Brown n'onwe ya. Stylized dị ka Brown: The EP, EP nwere egwu bonus atọ ma Atta Lenell, Jesse Jagz nakwa IBK mepụtara ya. Brown nwetara nkwado site n'egwu ndị a na-akpọ "Drift Away"",The 90s Song" nakwa "Out the Magazine". O nwekwara nsụgharị mkpuchi nke "Jailer" nke Aṣa nakwa "Trouble Sleep, Yanga Go Wake Am" nke Fela Kuti.
2014 ruo ugbu a: ...Bass bụ Queen.
Abudei malitere idekọ afere egwu studio mbụ ya...Bass bụkwa Eze Nwanyị n'afọ 2014. Ọ gbara vidiyo egwu maka "Out the Magazine" ya na Kemi Adetiba n'afọ 2015. N'abalị iri abụọ na ise n'ọnwa Juun afọ 2016, ọ kpughere afere egwu ahụ na Twitter ma kwupụta n'ọga agụnye egwu iri na abụọ. N'afọ 2017, Abudei banyere n'ụlọ egwu na New York wee ghọọ onye Art OMI Music Fellow.
Abudei dekọrọ "Abụ Ya", solo acoustic nke pụtara n'afere egwu studio nke asaa nke Brymo Yellow (2020). Tupu idekọ "Abụ Ya", ọ wepụtara egwu abụọ n'ime afọ anọ. N'Aprel 3, 2020, Abudei wepụtara "One on the Outside", egwu ọzọ sitere na egwuregwu ya n'abịanụ Kaleidoscope.
Ọgụgụ Egwu na mmetụta ya
Egwú Abudei bụ ngwakọta nke mkpụrụ obi ọhụrụ na egwu ọzọ. A kọwaala ụda ya [onye?] dị ka ihe niile site na "nnụnụ na-abụ abụ ruo onye na-abụ egwu, na-atọ ụtọ ruo ụda, mmetụta na-akpali ọbụna na-agagharị n'ụwa n'enweghị mgbalị". Ọ na-ekwu na Stevie Wonder, Norah Jones, Sade, Eva Cassidy, Roberta Flack dị ka ụfọdụ n'ime mmetụta egwu ya.
Njikọ mpụga
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ Òtù:Ndị n'emepụta ihe ndekọ na Naijiria Òtù:Ndị Ọkaiwu Ụmụ nwanyị Naijiria Òtù:Ndị Delta Steeti Òtù:Ndị Egwu si Plateau Steeti Òtù:Ụmụ nwanyị Naijiria na-abụ abụ nede abụ Òtù:NdịAmụrụ n'afọ 1987
Bola Ahmed Tinubu
His Excellency Chief Bola Tinubu GCFR bụ onye isi ala nke iri na isii ya Naijiria nwere. Oche ọchịchị ọ nọ na ya ugbua ka Ọ rigooro na abali iri abuo na itoolu nke ọnwa Mee afọ a 2023 Ọ sote ya bụ Kashim Shettima Onye nyere ya óche ọchịchị bụ Muhammadu Buhari Ọ bụ ya bụ Gọvanọ nke iri na abụọ Lagos Steeti nke chịrị site na 29 May 1999 ruo na 29 May 2007. Osota gọvanọ ya bụ Kofoworola Bucknor Onye nyere ya óche ọchịchị gọvanọ bụ Buba Marwa. Onye O nyefere oche ọchịchị gọvanọ Lagos bụ Babatunde Fashola. Ọ bụbukwa sinetọ nọchitere anya Lagos West n'ụlọ nzukọ omeiwu ala anyị site na 5 Decemba 1992 ruo na 17 Nọvemba 1993 nke Wahab Dosunmu (1999) nọchiri.
Ihe Gbasara Ya A mụrụ ya dika	Bola Ahmed Adekunle Tinubu na 29 March 1952 (afọ iri asaa na otu ka Ọnọ ugbua) na Lagos, British Nigeria. Òtù ndọrọndọrọ ọchịchị ya:	All Progressives Congress (site na 2013 ruo ugbua) Òtù ndọrọndọrọ ọchịchị ndị ọzọ Ọ nọrọla: Social Democratic Party (1992 ruo 1993) Alliance for Democracy (1998 ruo 2006) Action Congress of Nigeria (2006 ruo 2013) Nwunye ya: Sen.	Oluremi Tinubu ​(Ọ lụrụ n'afọ 1987)​ Ndị ụmụnne ya:	Wale Tinubu (nwa nwanne ya) Ụmụ ya dị isii, nke gụnyere Folashade Tinubu. Nne ya: Abibatu Mogaji Ebe obibi ya: Aso Villa Ebe ọ gụrụ akwụkwọ: Richard J. Daley College, Chicago State University (BS) Ọrụ ya: Onye ndọrọndọrọ ọchịchị/Ọgụ ego
Tinubu malitere ndụ ya na Legọs Naijiria, mechaa gaa Amerika ga gụọ mgbakọ na mwepụ na Chicago State University. Ọ laghachịtara Naijiria, ewee ya n'ọrụ n'ụlọ ọrụ Mobil Nigeria dika ọgụ ego, tupu ọ baa ndọrọndọrọ ọchịchị, zọọ ma merie ịnọchite anya Lagos West senatorial zone n'ụlọ nzukọ omeiwu ala anyị n'afọ 1992 n'okpuru òtù ndọrọndọrọ ọchịchị Social Democratic Party. Ka Sani Abacha gbasara ụlọ nzukọ Omeiwu n'afọ 1993, Tinubu so lụwa ọgụ nnwere onwe, iweghachị ọchịchị onye kwuo uche ya n'ala anyị, n'okpuru National Democratic Coalition movement.
Roc Marciano
Rahkeim Calief Meyer (amụrụ na Febụwarị 11, 1978), nkè a maara nke ọma site na aha egwu ya bụ Roc Marciano, bụ ónyé America na-eti egwu, onye na-ede egwu, na onye na-emepụta ihe.
Ọrụ
Roc Marciano sonyeere ndị ọrụ Busta Rhymes, Flipmode Squad, na-aghọ onye nke isii mgbè ọpụpụ nke Lord Have Mercy. Roc Marciano hapụrụ n'afọ 2001 iji guzobe UN, otu hip hop siri ike nke nwéré MC atọ ndị ọzọ (Dino Brave, Laku & Mic Raw) bụ ndị ya na ha wepụtara otu abọm na Carson Daly's 456 Entertainment n'afọ 2004. Roc Marciano pụtara na 2005 Wu-Tang Clan compilation album, Wu-Tag Meets the Indie Culture, na na 2008 Pete Rock's album, NY's Finest, na-enweta otuto màkà ụdị arụmọrụ dị otú ahụ. Kemgbe afọ 2008, Roc Marciano anọwo na-arụ ọrụ n'onwe ya, ma na-eto eto n'ịntanetị, wepụtara abọm izizi ya, Marcberg na 2010.
Edensibia
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Lekki Toll Gate massacre 2020
Ndị agha Naịjirịa na mbụ gọnahụrụ itinye aka na ịgba égbè ahụ, mana o mechara kwuo na ha etinyela ndị agha n'ọnụ ụzọ ámá na iwu nke gọvanọ Lagos Steeti. Otu ọnwa mgbe ịgba égbè ahụ gasịrị, na-esote ihe ngosi CNN banyere ịgba égbè, ndị agha Naijiria kwetara na kọmitii ikpe Lagos nke nyocha banyere ịgba émbụ ahụ na ha etinyela ndị ọrụ ya n'ọnụ ụzọ ámá na-akwụ ụgwọ na mgbọ ndụ na nke na-enweghị ihe ọ bụla.
Mgbukpọ ndị agha Naịjirịa gara aga
A maara ndị agha Naịjirịa ka ha na-agba égbè ma na-egbu ndị nkịtị na-enweghị ihe agha n'ihe omume ndị gara aga, ọkachasị ogbugbu Zaria nke afọ 2015 na mwakpo afọ 2018 megide ndị Alakụba Shiite bụ ndị na-eme ngagharị iwe megide ịtụ mkpọrọ nke onye ụkọchukwu nke e gburu ndị Naịjiria 45. E gburu ụmụ nwoke atọ nke Sheikh El-Zakzaky tinyere ihe dị ka ndị na-eso ụzọ 30 ndị ọzọ nke Sheikh na Julaị 25, na afọ 2014. Kemgbe mba ahụ laghachiri n'ọchịchị ndị nkịtị na afọ 1999, ndị agha egbuola ndị nkịtị na-enweghị ihe agha n'ọtụtụ ihe omume gụnyere: Odi, Zaki Biam, Baga, Zaria, na Abonema. Ihe mere na Lekki tollgate na Ọktoba 20, na afọ 2020 ma na-emegide ihe atụ ndị dị n'elu dịka akaebe edere na akụkọ a na-ahụ anya nke kọmitii nyocha ikpe na akwụkwọ ọcha nke kọmiti gọmentị Lagos Steeti wepụtara iji nyochaa akụkọ ahụ a kpọtụrụ aha n'elu anaghị akwado akụkọ ahụ na ogbugbu mere na Lekki tollgate. Ọ bụ ezie na ndị otu panel ahụ dabere ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ naanị na akaebe nke onye a na-ebo ebubo na ọ hụrụ anya nyere iji ruo na nkwubi okwu, akaebe ndị ọkachamara site n'aka onye na-ahụ maka ọrịa na ndị otu abụọ nke panel na gọmentị Lagos State kwadoghị nchịkọta nke akụkọ 309.
Benjamin Franklin Trueblood
thumb|Benjamin Franklin Trueblood Benjamin Franklin Trueblood (1847 ruo afọ 1916) bụ onye America na-eme udo nke jere ozi na American Peace Society ruo afọ 23. N'ọrụ a, ọ rụrụ ọrụ dị ka ọnụ na-ekwuchitere ọha na eze na onye nnọchi anya Society. Ọ rụrụ ọrụ dị ka onye nchịkọta akụkọ nke akwụkwọ akụkọ Society, The Advocate of Peace nke nwere ọtụtụ isiokwu Trueblood. A họpụtara ya ka ọ bụrụ onye isi oche nke American Society of International Law n'afọ 1905.
Lekki Toll Gate massacre 2020
Njedebe SARS
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/81/Protest_against_the_extrajudicial_killings_by_SARS_in_Nigeria.jpg/220px-Protest_against_the_extrajudicial_killings_by_SARS_in_Nigeria.jpg|thumb|Ndị na-eme ngagharị iwe na-eguzobe bọọdụ ha n'ihu Ụlọ Steeti Lagos End SARS bụ òtù ọha na eze na usoro ngagharị iwe megide obi ọjọọ ndị uwe ojii na Naịjirịa. Okwu mmeghe ahụ na-akpọ maka mgbasa nke Special Anti-Robbery Squad (SARS).
Benjamin Franklin Trueblood
Trueblood bụ prọfesọ na kọleji atọ na onye isi oche nke Wilmington na Penn Colleges. Ọ sụgharịrị Immanuel Kant's Perpetual Peace: A Philosophical Sketch ma dee ọtụtụ akwụkwọ mpịakọta na akwụkwọ, gụnyere Federation of the World. Klas Pontus Arnoldson họpụtara ya maka Nobel Peace Prize n'afọ 1913.
Lekki Toll Gate massacre 2020
Njedebe SARS
N'afọ 2016, onye na-ahụ maka ihe ndị ruuru mmadụ, Segun Awosanya nke a maara nke ọma dị ka Segalink malitere mkpọsa EndSARS na mgbasa ozi mmekọrịta na-akpali ndị uwe ojii ịkpọsa mgbanwe nke ndị uwe ojii mana ọ nweghị ihe e nwetara n'oge ahụ. N'afọ 2018, onye na-eti egwu na Naijiria bụ Michael Ugochukwu Stephens, nke a maara site na aha egwu ya bụ Ruggedman, sonyeere mkpọsa ahụ iji kwụsị obi ọjọọ ndị uwe ojii site na ịtọhapụ otu akpọrọ, "Is Police Your Friend?"
Ngagharị iwe ahụ ghọrọ ihe a ma ama na afọ 2017 na Twitter site na iji hashtag #EndSARS iji chọọ ka gọọmentị Naijiria gbasaa ma gbanwee ndị uwe ojii.
N'ime ụbọchị ole na ole nke ngagharị iwe, ụfọdụ kwuru na ha nwere mmeri mgbe, na Sọnde, 11 Ọktoba, na afọ 2020, ndị uwe ojii Naịjirịa kwupụtara na ha ga-agbasa SARS. Otú ọ dị, ọtụtụ ndị kwuru na e mere nkwa yiri nke ahụ n'afọ ndị na-adịbeghị anya, nakwa na gọọmentị mere atụmatụ ịmegharị ma nyochaa ndị ọrụ SARS n'ụlọ ọgwụ kama iwepụ ha kpamkpam. Mgbasa ụtụ na Lekki kwụsịrị mkpesa ahụ ngwa ngwa.
N'abalị nke 20 Ọktoba 2020, ndị agha Naịjirịa gbara ndị na-eme ngagharị iwe na-enweghị ihe agha égbè égbè na ọnụ ụzọ Lekki na Lagos, Naịjirị.
na afọ Dị ka Amnesty International si kwuo, obere oge tupu ịgba égbè ahụ, a na-ekwu na ewepụrụ kamera CCTV n'ọnụ ụzọ mbata. Gọọmentị steeti Lagos mechara kwuo na ndị a bụ kamera laser ọ bụghị kamera CCTV dị ka a kpọsara na mbụ na mgbasa ozi mmekọrịta. Ọzọkwa, e wepụrụ ọkụ eletrik na-enye ọkụ n'ọnụ ụzọ mbata na bọọdụ mgbasa ozi, nke Loatsad Media nwere ma na-elekọta, gbanyụọ. Loatsad Media kwuru, "Na Tuesday [20 October] mgbe a mara ọkwa iwu ahụ, anyị gere ntị na ịdọ aka ná ntị gọvanọ ma achọghị ka ndị ọrụ anyị nọrọ n'ihe ize ndụ ọ bụla, ya mere, ka ọ na-erule elekere atọ nke ehihie, a gwara ndị ọrụ anyị ka ha hapụ saịtị ahụ ma gbanyụọ bọọdụ ahụ dabere na arịrịọ gọvanọ maka iwu ahụ. " MTN na Airtel nwere nkwụsịtụ n'oge ngagharị iwe ahụ. MTN Nigeria rịọrọ mgbaghara ka e mesịrị n'abalị ahụ maka mfu nke mkpuchi n'oge ịgba égbè ahụ. N'abalị iri abụọ na otu n'ọnwa Ọktoba, Association of Licensed Telecommunications Operators of Nigeria (ALTON), wepụtara nkwupụta na-akọwa na oge nkwụsịtụ netwọk ahụ nwere n'oge ogbugbu ahụ bụ n'ihi mmebi nke eriri eriri gafee ụzọ ndị dị n'obodo ahụ na-akpata mkpọchi na ọrụ netwọk na-adịghị mma. N'ịgbaso ozi gbasara na mgbasa ozi mmekọrịta na ndị na-eme ngagharị iwe ga-adị nchebe ma ọ bụrụ na ha bụrụ abụ mba ma na-efegharị ọkọlọtọ Naijiria. Ndị na-eme ngagharị iwe nọdụrụ ala na-ekpochi aka na-abụ abụ abụ Naijiria ma na-efegharị ọkọlọtọ Naijiria na ezumike. Ndị agha iri abụọ ji égbè bịakwutere ma site na vidiyo nke ihe omume ahụ na-egosi ha na-ebuli olu ha n'abụ ka ndị agha ji égbè na-agba ha égbè.
Onye Naijiria DJ a ma ama, DJ Switch, gosipụtara ihe omume ahụ na Instagram n'oge na mgbe agbachara ya. Na vidiyo ahụ, ha nwara iwepụ mgbọ n'ụkwụ nwoke a gbagburu, na-eke ọkọlọtọ Naijiria n'ụkwụ ya. Onye na-agba diski na Naijiria bụ DJ Switch mere vidiyo nke ịgba égbè ahụ na akaụntụ Instagram ya. Ọ bụ ezie na ọtụtụ ndị ọzọ ji anya ha hụ ihe nkiri na ihe nkiri pụtara mgbe a gbagburu ya, ndụ ahụ ga-abụ ihe akaebe siri ike nke ịgba égbè ahụ. Na vidiyo e mere n'October 23, o mere ka o doo anya na ọ hụrụ ka a gbagburu mmadụ asaa n'oge ọ na-ekiri ihe nkiri na Instagram. O kwuru na ndị agha na ndị uwe ojii ji égbè gbagburu ya na ndị ọzọ na-eme ngagharị iwe #EndSARS n'ụzọ udo na ọnụ ụzọ Lekki n'abalị nke 20 Ọktoba nakwa na n'etiti ha bụ ndị ọrụ nke otu SARS a chụpụrụ. O kwukwara na ọnụ ọgụgụ ndị nwụrụ anwụ mụbara ruo iri na ise, mana na o nwetaghị ohere idekọ ihe ọzọ, ebe batrị ekwentị ya anwụọla. Ọ gara n'ihu kwuo na ọ dịkarịa ala mmadụ iri na ise nwụrụ na ịgba égbè ahụ nakwa na ya na ndị ọzọ lanarịrị wegara ozu ndị ahụ na ndị agha buuru ha. Kemgbe ahụ, ọ hapụrụ mba ahụ gaa Canada na-esote egwu ndụ ya.
Ndụmọdụ ihe ize ndụ nke dabeere na Lagos, SBM Intelligence mere atụmatụ, dabere na ndị akaebe na ọrụ mberede, na ọ dịkarịa ala mmadụ iri anọ na isii nwụrụ gburugburu Naịjirịa na Tuesday, 20 Oktoba dị ka ọ dị. N'ime awa ole na ole mgbe ịgba égbè ahụ gasịrị, People's Gazette, akwụkwọ akụkọ dị n'ógbè ahụ, kọrọ na ndị agha nwara inye ndị uwe ojii ozu itoolu iji nyere ha aka ili ha. Ndị uwe ojii jụrụ ozu ndị ahụ. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/82/NIGERIA-PROTEST.jpg/220px-NIGERIA-PROTEST.jpg|thumb|Ihe osise Reuters nke ọnwụ na Naijiria na Ọktoba 20, 2020. N'ime nyocha onwe onye nke mwakpo ahụ, Wall Street Journal nyochara vidiyo dị iche iche sitere na mgbasa ozi mmekọrịta wee kwubie na n'ezie ogbugbu ahụ mere na Lekki. Akụkọ zuru ezu nke akwụkwọ akụkọ Naijiria, Premium Times, gosipụtara ihe omume ndị dugara na ogbugbu ahụ, mgbalị ikpuchi, na ịgbahapụ ndị ahụ nwụrụ site na Gọmentị Lagos Steeti.
Ndị nwụrụnụ
N'otu akụkọ e mere n'ụbọchị iri abụọ na otu nke ọnwa Ọktoba, Amnesty International kwuru na ọ dịkarịa ala ndị na-eme ngagharị iwe iri na abụọ nwụrụ n'ihe nzukọ ahụ kọwara dị ka "mgbukpọ na-enweghị usoro ikpe". A kọrọ na onye bụbu onye na-ere ahịa na Etisalat Telecommunications Company (nke bụzi 9Mobile) bụ otu n'ime ndị ahụ nwụrụ. N'ịgọnahụ nke a, Gọvanọ Lagos Steeti, Babajide Sanwo-Olu, kwuru na ọ dịghị onye e gburu na Lekki ma mesịa tinye na Twitter na otu onye nwụrụ n'ụlọ ọgwụ n'ihi mmerụ ahụ siri ike n'isi, nakwa na njikọ ya na ngagharị iwe ahụ nọ na nyocha. Ndị agha Naijiria gọnahụrụ ibu ọrụ maka ịgba égbè ahụ, na-akpọ Twitter na akụkọ mgbasa ozi bụ "akụkọ ụgha".
Na akaebe n'oge Eprel na Mee, na afọ 2021 n'ihu Kọmitii Ikpe nke Lagos State, otu onye akaebe kwuru na site na ọnụ ọgụgụ ya dabere n'akụkụ ụfọdụ na ihe akaebe vidiyo ọ dịkarịa ala mmadụ 10 nwụrụ na ịgba égbè ahụ. Dị ka akụkọ Premium Times si kwuo, ha nwere ike ịgụta ozu ise site na vidiyo na ọtụtụ mmerụ ahụ ndị ọzọ.
Ihe si na ya pụta
N'ụbọchị a gbara égbè ahụ, n'ụbọchị iri abụọ n'ọnwa Ọktoba n'afọ 2020, gọọmentị nyere iwu ka a kwụsị ịgbapụ n'obodo niile n'ụbọchị Lagos nke ga-amalite n'elekere anọ nke ehihie nke a mara ọkwa na mbụ n'ụbọchị ahụ n'ihe dị ka elekere 1 nke ehihie site na mgbasa ozi mmekọrịta. Ndị na-eme ngagharị iwe megidere iwu ahụ ọ bụ ezie na Gọvanọ Lagos Steeti mechara gbatịkwuo ya ruo elekere itoolu nke ehihie, na-eme ọtụtụ ngagharị iwe, a na-anụkwa égbè n'obodo ahụ dum. Ọtụtụ ọkụ gbara na Lagos niile mgbe ịgba égbè ahụ gasịrị. Awa ole na ole mgbe ogbugbu ahụ gasịrị, Gọvanọ Lagos Steeti gara leta ndị merụrụ ahụ n'ụlọ ọgwụ dị na Lagos. N'otu nkwupụta na Twitter, o kwuru na ọ bụ "ike karịrị ike anyị na-achịkwa" kpatara ogbugbu ahụ.
Ụbọchị ndị sochirinụ mgbe ogbugbu Lekki gasịrị, ndị omempụ na-enweghị njikọ na ngagharị iwe #EndSars hụrụ ọtụtụ ime ihe ike. Izu ohi nke ụlọ ahịa, ịgba ọkụ na mbibi nke ihe onwunwe nke ndị mmadụ na gọọmentị n'akụkụ ụfọdụ nke Lagos malitere n'ime abalị nke ogbugbu ahụ wee gbasaa n'ụtụtụ na-esote ruo mgbe e zigara ndị ọrụ agha n'okporo ámá Lagos iji weghachite udo na usoro.
Mmeghachi omume
Na nkwupụta e mere na 22 Ọktoba na afọ 2020, Onye isi ala Naịjirịa Muhammadu Buhari kpọrọ oku ka udo dị ma kwuo na ọ ga-akwalite mgbanwe ndị uwe ojii; Otú ọ dị, o nyeghị nkwupụta ma ọ bụ kweta na ogbugbu ahụ na ọnụ ụzọ Lekki.
Onye na-azọ ọkwa onye isi ala US bụ Joe Biden kpọrọ gọmentị Naijiria ka ha kwụsị "mmegide ike megide ndị na-eme ngagharị iwe". Onye bụbu odeakwụkwọ nke steeti US Hillary Clinton tweeted na ndị ọchịchị Naịjirịa kwesịrị "kwụsị igbu ndị na-eme ngagharị iwe #EndSARS".
Onye Kọmishọna Ukwu nke United Nations maka Ihe Ndị Ruuru Mmadụ Michelle Bachelet kwuru na "O nweghị obi abụọ na nke a bụ ikpe nke iji ike eme ihe gabigara ókè, na-akpata igbu ọchụ iwu na-akwadoghị na mgbọ ndụ, site n'aka ndị agha Naijiria". Onye odeakwụkwọ ukwu nke UN Antonio Guterres kwuru na ikike ndị Naijiria "ịgba ngagharị iwe n'udo kwesịrị ka e jide n'aka" nakwa na "ọ dị mkpa ịkwụsị obi ọjọọ ndị uwe ojii, a na-emekwa ka ndị na-ahụ maka omume nke ime ihe ike dị egwu dị otú ahụ bụrụ ndị a na-aza ajụjụ".
N'ịdị n'otu na iji kwanyere "ndị dike dara ada ùgwù", onye egwu Naijiria bụ Burna Boy wepụtara abụ akpọrọ 20:10:20, na-egosi ụbọchị ogbugbu Lekki.
N'abalị iri abụọ na otu n'ọnwa Nọvemba na afọ 2020, ụbọchị iri atọ na anọ mgbe ihe ahụ mere, ndị agha Naịjirịa kwetara mgbe izu ole na ole nke ịgọnahụ na ndị agha ya na-etinye n'ụgbọala ndị agha. O kwukwara na e nyere ndị agha ahụ mgbọ na-adị ndụ na nke na-enweghị ihe ọ bụla, mana ha kwụsịrị ịkọwa onye nyere iwu ahụ. Nkwupụta a na-abịa mgbe izu ole na ole nke ndị agha Naijiria gọrọ na ndị agha ya etinyeghị na Lekki Toll Gate n'abalị nke ogbugbu ahụ.
Ọ dịkarịa ala, a kụrụ ndị na-eme ngagharị iwe isii ihe ma jide ndị ọzọ 13 n'ebe àkwà mmiri ahụ dị na 13 Febụwarị, na afọ 2021.
Ngalaba nyocha ikpe
NaN'abalị iri abụọ na isii n'ọnwa Ọktoba, gọọmentị Lagos Steeti guzobere Ngalaba Nnyocha Ikpe iji nyochaa ihe mere n'oge ngagharị iwe EndSARS na ịchọpụta onye gbara ndị na-eme ngagharị iwe, ndị metụtara, ego ole a ga-akwụ ụgwọ, na onye a ga-ekpe ikpe. Onye isi nke ndị otu asatọ ahụ bụ Doris Okuwobi, onye ọka ikpe lara ezumike nká. Ndị otu ahụ bụ Deputy Inspector General of Police Fredrick Taiwo Lakanu onye ọka iwu, Maazị Ebun-Olu Adegboruwa SAN na Ms. Patience Patrick Udoh bụ ndị ọka iwu na-arụ ọrụ na Lagos ka a họpụtara dịka ndị nnọchi anya Civil Society. A họpụtara Segun Awosanya (Segalink) otu n'ime ndị malitere mkpọsa EndSARS na kọmitii na-anọchite anya ndị na-ahụ maka ihe ndị ruuru mmadụ. A họpụtara Maazị Lucas Koyejo dị ka onye nnọchi anya National Human Rights Commission na Mrs. Toyin Odunsanya, onye bụzi onye ọka ikpe nke Ụlọikpe Kasị Elu nke Lagos, bụ onye Gọmentị Lagos Steeti họpụtara site na Directorate of Citizens Right, Ministri Ikpe nke Lagos Steeti Rinu Oduala na Majekodunmi Temitope bụ ndị nnọchi anya ndị ntorobịa.
N'ịgbaso oku maka itinye akwụkwọ mkpesa megide obi ọjọọ ndị uwe ojii site na kọmitii ahụ, ọtụtụ ndị e zigara na akụkọ mkparị nke ịta ahụhụ, igbu ọchụ, na mmegbu ndị ọzọ nke ndị uwe ojii.
N'abalị iri atọ n'ọnwa Nọvemba, na afọ 2020, ndị agha Naịjirịa kwetara na ndị agha ya ji égbè dị ndụ mgbe ha gbara ndị na-eme ngagharị iwe égbè na ngagharị iwe na Lagos.
Akụkọ nke nyocha nke ndị Sentinel Forensics mere nke kọmitii ahụ were n'ọrụ iji nyochaa ihe akaebe nke ndị agha Naịjirịa nyere, bọmbụ bọmbụ ndị kọmitii hụrụ n'ebe ahụ, na teepu nke CCTV na ọnụ ụzọ mbata gosiri na ndị uwe ojii na ndị ọrụ agha nọgidere na-agba ndị na-eme ngagharị iwe ọbụna ka ha na-agba ọsọ. Kọmitii ahụ mechara chọpụta na mmadụ itoolu nwụrụ.
Gọmentị Naịjirịa jụrụ akụkọ ahụ, ebe Lai Mohammed kwuru na mmeghachi omume mgbasa ozi na ịgba égbè ahụ dị ka "mmeri nke akụkọ ụgha na egwu nke ọtụtụ ndị na-adịghị ekwu okwu site n'aka ndị na-eme mkpọtụ".
Ihe ngosi CNN
N'abalị iri na asatọ n'ọnwa Nọvemba, otu ọnwa mgbe ihe ahụ mere, CNN gosipụtara ihe ngosi nkeji isii banyere ịgba égbè ahụ, nyocha onwe onye gosipụtara foto ndị e sere na ya na ndị ji anya ha hụ ya, yana ezinụlọ ndị ahụ e gburu, yana vidiyo ndị a kwadoro nke ịgba égbè site na iji akara oge na data sitere na faịlụ vidiyo. CNN kwuru na ndị ọchịchị Naijiria jụrụ ikwu okwu mgbe a kpọtụrụ ha maka nkọwa. Ihe ngosi ahụ kpughekwara na site na mmekorita ya na Balkan Investigative Reporting Network, CNN nwere ike igosi na ọtụtụ n'ime bọmbụ ndị sitere na Lekki Toll Gate, sitere na Serbia ebe Naịjirịa si bubata bọl kwa afọ n'etiti afọ 2005 na afọ 2016. Ihe nkiri ahụ emeela ka iwe ọzọ, n'oge a, ọ bụ n'ebe ndị ọchịchị Naijiria na-agbanwe akụkọ na-eche ihe akaebe ihu. Na nzaghachi ya, ndị agha Naịjirịa siri ọnwụ na ndị otu ya bụ 'ndị ọkachamara n'omume ha' ma ha emeghị iwu nke itinye aka. Minista na-ahụ maka ozi na Naịjirịa, Lai Mohammed, boro CNN ebubo na ọ bụ 'ọrụ mgbasa ozi na-enweghị isi' ma kọwaa ihe ngosi nke ngwaahịa akụkọ na-abụghị eziokwu.
DJ Switch
N'abalị itoolu n'ọnwa Nọvemba na afọ 2020, ụbọchị iri abụọ mgbe ogbugbu ahụ gasịrị, e nyere onye na-agba egwu diski DJ Switch onye nwetara aha na mba niile maka ndụ ya nke ịgba égbè ahụ, ikike ịgba ọsọ ndụ na Canada mgbe ọtụtụ egwu na ndụ ya gasịrị, ya na ezigbo enyi ya Salami Eric Adomokhar, nke a kọrọ na ọ na-efu. Ngagharị iwe gara n'ihu n'ụzọ kwesịrị ekwesị, ebe ọ bụ na steeti Naịjirịa nọgidere na-enwe usoro mmegide ime ihe ike, gụnyere igbu ndị na-eme ngagharị iwe. Akụkọ ndị a na-ejighị n'aka na-ekwu na ọ kọrọ akụkọ ya n'ihu Kọmitii Na-ahụ Maka Ihe Ndị Ruuru Mmadụ nke Mba Nile nke Kọmitii na-ahụ maka ihe gbasara mba ọzọ na mmepe mba ụwa nke Nzukọ Ndị Omeiwu Canada.
Ihe odide
Òtù:Njegharị iwe Òtù:Pages with unreviewed translations
Yellow Chilli Restaurant
Yellow Chili bụ ụlọ oriri na ọṅụṅụ na ụlọ mmanya na-ewu ewu dị na Victoria Island,  na obodo Lagos, nke na-ahụ maka nri ọdịnala Naijiria na nkè Continental. O nwere ebe ọzọ dị na Ikeja
Nkọwa na ihe ịchọ mma
Alaka ọ bụla na-anọdụ ala n'ala abụọ. E kewara ala ala nke alaka Victoria Island ụzọ abụọ bụ isi iri nri na-eduga n'obere ebe a na-anọdụ ala; ala elu nwere ọkwa abụọ nke oche. Ala ala nke alaka ụlọ ọrụ GRA nwere nnukwu ebe obibi nke nwere akụkụ abụọ pere mpe n'akụkụ nke ọ bụla. A na-edozi ala dị n'elu dị ka ebe ezumike na ụlọ mmanya mara mma. Enwekwara ụlọ iri nri nkeonwe n'ala ala, yana ebe obibi ubi.
Ikike inweta ụlọ
Ikike nke ụlọ (mgbe ụfọdụ ikike ndo) bụ ikike akụ na ụba, ọha na eze na omenala inwe ụlọ na ebe obibi zuru oke. A na-amata ya na ụfọdụ iwu mba yana na nkwupụta zuru ụwa ọnụ nke ikike mmadụ na ọgbụgba ndụ mba ụwa na ikike akụ na ụba, ọha na eze na omenala. A na-ewere ikike ịnweta ụlọ dị ka ikike nnwere onwe na iwu ikike mmadụ nke mba ụwa bụ nke doro anya na 1991 General Comment on Dequate Housing site na UN Committee on Economic, Social and Cultural Rights. Akụkụ nke ikike obibi n'okpuru ICESCR gụnyere: nnweta ọrụ, akụrụngwa, ihe na akụrụngwa; nchekwa iwu nke oge; ebe obibi; nnweta; ohere; ebe na omenaala ezuru oke.
Mmemme mmezi mmadụ nke UN nke na-akwalite ikike obibi na mmekorita ya na Office nke High Commissioner for Human Rights bụ nkwenye nke nkwekọrịta Istanbul 1996 na Agenda Habitat. A maara ya dị ka UN-HABITAT, bụ nke e nyere ọrụ ịkwalite ikike ụlọ site na usoro nlekota oru na mgbasa ozi mmata.
Nkọwa
thumb|262x262px|Ndị na-enweghị ebe obibi na-ehi ụra na Paulista Avenue, obodo São Paulo, Brazil. thumb|Ụlọ bụ ikike mmadụ.
thumb|262x262px|Ụmụaka na-ehi ụra, ndị na-enweghị ebe obibi na mmalite narị afọ nke 20 na New York City nke Jacob Riis sere. Nkeji edemede 11 (1) nke International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights (ICESCR) na-ekwekwa ka ikike obibi dị ka akụkụ nke ikike iji nweta oke obibi ndụ.
N'iwu oke ruuru mmadụ nke mba ụwa, a na-ahụta ikike ị nweta ụlọ dịka ikike nwere onwe. E mere ka nke a doo anya na 1991 General Comment No 4 na Ezigbo Ụlọ nke Òtù UN na-ahụ maka Economic, Social and Cultural Rights. Nkwupụta izugbe na-enye nkọwa ikike nke ikike ụlọ na usoro iwu n'okpuru iwu mba ụwa.
Ụkpụrụ Yogyakarta na ntinye iwu ikike mmadụ zuru ụwa ọnụ n'ihe gbasara usoro mmekọahụ na njirimara nwoke na-akwado na:"Onye ọ bụla nwere ikike ịnweta ụlọ zuru oke, gụnyere nchebe pụọ na nchụpụ, na-enweghị ịkpa ókè na steeti ahụ ga-a) mee usoro iwu, nhazi na usoro ndị ọzọ dị mkpa iji hụ na nchekwa nke oge na ohere ịnweta ụlọ dị ọnụ ala, ebe obibi, ịnweta, nke kwesịrị ekwesị na omenala na nchekwa; agụnyeghị ebe nchekwa na ebe obibi mberede ndị ọzọ, na-enweghị ịkpa oke na ndabere nke usoro mmekọahụ, njirimara nwoke ma ọ bụ ihe onwunwe ma ọ bụ ọnọdụ ezinụlọ; b) were usoro omebe iwu, nhazi na ihe ndị ọzọ dị mkpa iji machibido mpụ nke nchụpụ na-adabaghị n'iwu nke oke ruru mmadụ nke mba ụwa, ma hụ na ọgwụgwọ zuru oke ma dị irè n'iwu ma ọ bụ ọgwụgwọ ndị ọzọ kwesịrị ekwesị dị onye ọ bụla na-ekwu na ikike. emebiela nchebe megide nchụpụ mmanye ma ọ bụ nọ n'ihe egwu nke mmebi iwu, gụnyere ikike ịkwagharị, nke gụnyere ikike ị nweta ala ọzọ nke ka mma ma ọ bụ nhata na ịnweta ụlọ zuru oke, na-enweghị ịkpa ókè."Edekwakwara ikike ịnweta ụlọ na Nkeji edemede 28 nke Nkwekọrịta Maka ikike nke ndị nwere nkwarụ, Nkeji edemede 16 nke European Social Charter (Nkebi nke 31 nke European Social Charter Revised) na African Charter on Human and Peoples' Rights. Dị ka otu UN Kọmitii na Economic, Social na Cultural Rights si kwuo, akụkụ nke ikike ụlọ n'okpuru ICESCR gụnyere: nchekwa iwu nke oge; nnweta ọrụ, ihe, akụrụngwa na akụrụngwa; ohere; ebe obibi; nnweta; ebe na omenaala ezuru oke. Dịka ebumnobi ndọrọ ndọrọ ọchịchị, ekwupụtala ikike ị nweta ụlọ n'okwu F.D. Roosevelt nke 1944 na Iwu nke Abụọ nke ikike.
Ebe obibi UN
áká_ịkẹngạ|thumb|Ihe ngosi nke UN Habitat dị mfe Ikike ịnweta ụlọ zuru oke bụ isi okwu na nzukọ 1996 Habitat na Istanbul na isiokwu bụ isi na Agreement Istanbul na Agenda Habitat. Paragraf nke 61 nke usoro ihe omume na-akọwapụta usoro ndị gọọmentị chọrọ iji "kwalite, chekwaa na hụ na mmezu zuru oke na nke na-aga n'ihu nke ikike ịnweta ụlọ zuru oke". Nzukọ 2001 Habitat, nke a maara dị ka Istanbul +5, kwughachiri 1996 Istanbul Agreement na Habitat Agenda ma guzobe Mmemme Mmezi mmadụ nke UN iji kwalite ikike nke ụlọ na mmekorita ya na Office nke High Commissioner for Human Rights. Amara dị ka UN-HABITAT, mmemme bụ ọgbakọ mba ụwa kacha mkpa maka ikike obibi. A na-arụ ya n'ịkwalite ikike ụlọ, site na mgbasa ozi mmata, na ịmepụta akara na usoro nlekota oru.
Saụt Afrịka
Otu n'ime mpaghara asaa a na-elekwasị anya site n'ikike ikike mmadụ South Africa bụ ikike inwe ụlọ zuru oke na nke a karịrị inye naanị ihe eji ewu ụlọ.
Ikike ndị dị ka ikike isonye na ọha, ịha nhatanha, ugwu mmadụ, na ịnweta ozi so na ikike ịbelata oke jikọtara ya na ikike ị nweta ụlọ zuru oke dịka Ụlọikpe Iwu Iwu na Gọọmenti Republic of South Africa si kwuo na ndị ọzọ v Grootboom na Ndị ọzọ 2001 (1) SA 46 (CC)
Na South Africa, ngalaba 26 nke isi nke abụọ nke iwu kwadoro na "onye ọ bụla nwere ikike ịnweta ụlọ zuru oke". Ngalaba na-ahụ maka ebe mmadụ na-arụ ọrụ imezu iwu a. Dabere na data na-adịbeghị anya, ihe dị ka nde mmadụ 3.6 South Africa ka na-ebi n'ụlọ mkpọrọ ma ọ bụ ebe obibi nkịtị (data 2013), ebe a na-eme atụmatụ na gburugburu 200,000 enweghị ebe obibi ma ọ bụ bi n'okporo ụzọ (2015 data).
Dabere na nyocha nke ndị ọkachamara n'ihe gbasara ikike mmadụ nke Human Rights Measurement Initiative na-elekọta na 2019, South Africa na-eme naanị 69.6% nke ihe kwesịrị ekwe omume na ọkwa ego ya na ikike ịnweta ụlọ.
United States
thumb|2020 ngagharị iwe megide nchụpụ na Minneapolis, [[Minésótạ|Minnesota]] Ọtụtụ ikike na United States enweghị ikike ndo. Otu ihe dị iche bụ Massachusetts, ebe ezinụlọ (ma ọ bụghị ndị na-enweghị ebe obibi) nwere ikike ịdo. Na California, ụmụaka gbapụrụ agbapụ nwere ikike ịnabata n'ụlọ nchekwa mberede na-enweghị ikike nne na nna. Obodo New York na-amatakwa ikike ịnweta ebe nchekwa mberede.
Naịjirịa
Ikike ị nweta ụlọ bụ nke a kwadoro n'akwụkwọ iwu 1999, kpọmkwem na ngalaba 43 nke kwuru na "ụmụ amaala Nigeria ọ bụla ga-enwe ikike ịnweta na nwe ihe onwunwe na-enweghị ebe ọ bụla na Nigeria". Ọ gara n'ihu kwupụta na ngalaba 44 na 'ọ dịghị ihe onwunwe na-ebugharị ma ọ bụ ọmụrụ nwa ọ bụla nke a ga-ewere ya na mmanye na enweghị ikike ma ọ bụ mmasị n'ihe onwunwe ọ bụla a ga-enweta n'ike n'ike n'akụkụ ọ bụla nke Nigeria ma e wezụga n'ụzọ na maka ebumnuche enyere. site n'iwu nke, n'etiti ihe ndị ọzọ: na-achọ ka a kwụọ ụgwọ ngwa ngwa ma na-eme ka ndị ọzọ nwee ike ịbanye n'ụlọ ikpe maka mkpebi nke mmasị ya na ihe onwunwe na ego a ga-akwụ ụgwọ." Ndokwa nke ngalaba 16 (2) (d) nke Usoro iwu na ebumnuche bụ isi na ụkpụrụ nduzi nke amụma steeti, nke na-ekwu na "steeti ga-eduzi amụma ya n'ịhụ na a na-enye ebe obibi kwesịrị ekwesị na nke zuru oke maka ụmụ amaala niile" na-egosi na ọ dị mkpa ịnye ụmụ amaala ebe obibi mana ikike dị otú ahụ. na-ewepu ikike inwe ụlọ zuru oke.Na mgbakwunye, Nkebi nke 6(6) (c) nke akwụkwọ iwu kwuru na ebumnobi bụ isi na ụkpụrụ nduzi abụghị nke ziri ezi.
Dabere na nyocha nke ndị ọkachamara n'ihe gbasara ikike mmadụ nke Human Rights Measurement Initiative na-elekọta na 2019, Nigeria na-eme nanị 35.5% nke ihe kwesịrị ime n'ogo ego ya na ikike ịnweta ụlọ.
Ozoz Sokoh
thumb|Ozoz Sokoh Ozoz Sokoh (amụrụ na  ọnwa June 30, na afọr 1976) bụ onye edemede nri Naijiria. A maara ya dị ka kichin urukurubụba
Mbido ndụ na agụmakwụkwọ
A mụrụ ya na Warri, n'ụsọ oké osimiri ndịda Naịjirịa, njem Ozozī na nri malitere site na nri ụmụaka Wimpy na-enweghị ike iri hamburger, chips na Mirinda n'oge njem ezinụlọ na Edinburgh Summer Festival n'ọnwa Ọgọstụ nke afọ 85.
Ọ gara Mahadum Obafemi Awolowo, Ile-Ife, Naijiria ruo afọ atọ, wee hapụ ya na afọ 1997, n'ihi ogologo ọrụ ụlọ ọrụ mmepụta ihe nke kpara - ma na-aga n'ihu na-ata ahụhụ - mahadum Naijiria n'oge ahụ. Ọ kwagara United Kingdom ebe ọ nwetara akara ugo mmụta na Geology (B.Sc. Hons) na Mahadum Liverpool. N'oge ọ nọ na UK, ọ malitere isi nri Naijiria iji nwee mmetụta nke ịnọ nso n'ụlọ. Ọ bụ nna ya kpaliri ya, onye nwere mmasị isi nri ma na-eme ihe niile site na ihe ọhụrụ.
Ọrụ
Mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ na Mahadum Liverpool, ọ rụrụ ọrụ dị ka onye na-ahụ maka nchọpụta na onye ndụmọdụ azụmaahịa n'ime mmekọrịta azụmaahịa na gọọmentị. Na mgbakwunye na ọrụ ya n'ụbọchị, Ozoz malitere nyocha nke nri Naijiria, nke toro mgbe ọ bi ma rụọ ọrụ na Netherlands site na afọ 2007 ruo na afọ 2011.
O guzobere kichin urukurubụban'oge a. N'ebe ahụ, ọ na-edekọ akụkọ ihe mere eme nke nri, ntụziaka, usoro na ihe ndị ọzọ. Ọ na-akọwa ohere izute nri ọ maara n'oge ememme ụbọchị eze nwanyi na mba Netherlands dị ka oge dị mkpa, nke mere ka mkpebi ya ime nnyocha ma dee akụkọ ihe mere eme nke nri na ihe jikọrọ / njikọ n'ofe ọdịbendị. Ihe ọzọ bụ nchọpụta ya na mgbe a kpọgara ndị ohu na Brazil n'oge ahia ohu na-agafe Atlantic, otu n'ime ọtụtụ akụkụ nke ọdịbendị ha na ha were ma chekwaa bụ Acaraje, ihe na-ewu ewu na-esi nri na-acha oji nke a maara dị ka akara na Naịjirịa.
Kemgbe afọ 2007, o mepụtara ọtụtụ ngosipụta mgbasa ozi nke ọrụ ya, na-ekwu na nri karịrị iri nri. Onye na-eme nchọpụta nri nke na-enyocha njikọ nke nri na akụkọ ihe mere eme nke Naijiria, mbata, ọrụ ugbo, na ndọrọ ndọrọ ọchịchị, ụfọdụ n'ime ebe ọrụ ya bụ:
Nri Ọhụrụ Naijiria
N'ịbụ nke Sokoh mepụtara na afọ 2013, New Nigerian Kitchen bụ nkà ihe ọmụma na omume nri nke na-eme emume ụtọ ọhụrụ na nke na-egbuke egbuke nke nri Naijiria. Mgbe ọ laghachiri Naịjirịa n'afọ 2011, ọ malitere ime nchọpụta etu esi aghọta ihe ndị Naịjirị maara nke ọma site n'ịchọpụta na idepụta ojiji ha n'ụzọ dịgasị iche iche iji ghọta ohere ma mepụta efere site na ọdịnala gaa na nnwale na nke oge a. Ọ na-ewere usoro sayensị nke ịchọpụta profaịlụ ụtọ na textures iji hụ na New Nigerian Kitchen na-akọwa ma gbasaa echiche nke nri Naijiria na, mgbe niile, nri West Afrịka.
Anthropology nke Nri
Akụkụ ọzọ nke ọrụ ya bụ anthropology nri. Ọ bụ ezie na ọ na-enwekarị mgbọrọgwụ na nri Naijiria, ọrụ ya na-agafe mba ahụ na nri kọntinent iji nyochaa akụkọ ihe mere eme na njikọ. Nnyocha ya n'ógbè a abụwo isiokwu nke isiokwu, ihe ndekọ, pọdkastị, okwu na ihe ngosi gụnyere 2014 TEDx Port Harcourt okwu akpọrọ Journey by Plate: Reimagining Nigerian Cuisine. Ihe ọzọ bụ ihe ngosi banyere mmalite nke Agege Bread, ihe a na-eri na Naijiria, nke ọ nyochara ma gosipụta na ːFor Africansń.
Omume
Ntụziaka na Ntuziaka: Sokoh edeela ntụziaka ndị e bipụtara na blọọgụ, isiokwu, akwụkwọ akụkọ, na akwụkwọ. N'afọ 2017, o mepụtara kalenda mmepụta oge mbụ nke Naijiria na-akọwapụta mkpụrụ osisi na akwụkwọ nri Naijiria yana nnweta oge ha. O mepụtara akwụkwọ nduzi maka ụtọ na ụtọ nke nri Naijiria.
Echiche: Ọ na-emepụta echiche nke ahụmahụ, gụnyere World Jollof Rice Day Festival nke mbụ e guzobere na afọ 2017. A na-eme emume a iji mee emume nri nke bụ nri kachasị amasị Naịjirịa na nke kachasị ewu ewu n'ụwa niile. Ihe ọzọ bụ bụ Akwụkwọ ahụ, echiche nke na-eme emume nri ndị Afrịka site na ederede ndị Afrịka ma hụ Sokoh na-eweta nri dị ndụ site na akwụkwọ akụkọ ka ndị na-abịa na mmemme akwụkwọ na nka wee nwee ike ịnwale ha. A na-egosi akwụkwọ ahụ na ememme ndị gụnyere afọ 2018 Ake Festival; afọ 2018 Eat Drink Food Festival; na afọ 2019 Afrolution Festival, Berlin. Ọ bụ onye na-ahazi Abori Food System Design Summit. N'ịbụ nke e mere na Alliance Française, Lagos na afọ 2019, nnọkọ ahụ gosipụtara ihe ngosi nri, mkparịta ụka na ahịa onye ọrụ ugbo.
Onyinye na nhọpụta
2020 - amụma amụma 2018 - Ihe nrite Nhọrọ Readersī nke Saveur Magazine maka blọgụ nri na omenala kacha mma. [circular reference] 2018 ̊ Eloy Awards Chef of the Year Nominee 2017 ̊ Eloyan Awards Female Chef or Food Designer Nominee 2017 Leading Ladies Africa isi nke 100 Most Inspiring Women in Energy Recognition Award 2010 - July Onye mmeri nke Swordfish nke Food 52
Akụkụ mgbasa ozi
E gosipụtara ọrụ ya na usoro mgbasa ozi gụnyere CNN International's African Voices; Channels Television; na CGTN ebe ọ kọwara na ọrụ ya na nri Naijiria na-achọ ịgbanwe ihe ndị Naijiria riri n'ụlọ na ihe a na-enye na ụlọ oriri na ọṅụṅụ Naijiria n'ụwa niile.
Ihe Omume Ihu igwe Ụwa
E guzobere World Climate Programme (WCP) na-esote World Climate Conference nké mbụ n'afọ 1979. Ndị isi na-akwado ya bụ World Meteorological Organization, United Nations Environment Programme, Intergovernmental Oceanographic Commission nkè United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO), na International Council for Science (ICSU).
Veggie Victory
Veggie Victory bụ ụlọ oriri na ọṅụṅụ mbụ na-eri akwụkwọ nri na Naịjirịa.
Akụkọ ihe mere eme
Hakeem Jimo guzobere Veggie Victory na afọ 2013. Ọ dị na Freedom Park, na Lagos Island, ma ugbu a ọ dị na Dolphin Estate na Ikoyi, obodo Lagos. VeggieVictory na-enye nri Vegan Nigerian na Vegan International: gụnyere nri dị ọhụrụ, na-ekpo ọkụ, na-esi ísì ụtọ na West Afrịka. VeggieVictory na-eji ihe na-anọchi anya anụ dị ka VegChunks (seitan), tofu na mushrooms maka hamburger Veggie, nkịta soy, egusi na stews eforiro.
LagosVegFest
LagosVegFest bụ emume Vegan mbụ na Naịjirịa. Emume mmeghe ahụ mere na Freedom Park na Lagos Island n'ọnwa Ọktoba (10th ruo 12th) na afọ 2014 ma bụrụ akụkụ nke World Veg Fest afọ 2014 na Accra (Ghana) site na International Vegetarian Union. Echiche bụ ijikọ ndị mmadụ raara ndụ ha nye ndụ dị mma, dị ụtọ ma na-adịgide adịgide. Ihe dị ka ụlọ iri atọ dị maka ndị na-egosi ihe ngosi iji gosipụta ngwaahịa na ọrụ ha. Kemgbe ahụ LagosVegFest nwere mbipụta atọ ọzọ. A na-eme atụmatụ LagosVegFest ọzọ maka ọnwa Nọvemba na afọ 2019.
Brasilia
thumb Brasília ( AFI: [bɾaˈziljɐ] ma ọ bụ AFI: [bɾaˈziʎɐ] ) bụ isi obodo gọọmenti etiti Brazil na oche ọchịchị nke Federal District. Isi obodo ahụ dị na mpaghara Midwest nke mba ahụ, n'akụkụ mpaghara ala a maara dị ka Central Plateau. Dabere na atụmatụ sitere na Institutelọ Ọrụ Geography na Statistics Brazil (IBGE) maka 2021, ndị bi na ya bụ 3 094 325 ( 4 284 676 na mpaghara mepere emepe), na-eme ka ọ bụrụ obodo nke atọ kachasị na obodo ahụ. Brasília bụkwa obodo nke ise kacha nwee ọnụ ọgụgụ mmadụ na Brazil. Isi obodo Brazil bụ obodo kachasị ukwuu n'ụwa wuru na narị afọ nke 20. thumb Obodo a nwere nnukwu ngwaahịa ụlọ maka onye ọ bụla n'ihe gbasara isi obodo, nke anọ kachasị elu n'etiti obodo ndị isi na Latin America na ihe dị ka okpukpu atọ karịa nkezi ego ndị Brazil. Dị ka isi obodo mba, Brasilia bụ ụlọ ọrụ nke ikike atọ nke Republic ( Executive, Legislative and Judiciary ) na 127 ndị nnọchi anya mba ofesi. Amụma atụmatụ obodo, dị ka ebe ụlọ obibi dị na nnukwu obodo mepere emepe, iwu nke nnukwu ụzọ na-agafe obodo na nkewa ha na ngalaba, kpalitere arụmụka banyere ụzọ ndụ na nnukwu obodo na narị afọ nke iri abụọ. Nhazi obodo ahụ na-ekewa ya na ngọngọ ọnụọgụ, na mgbakwunye na ngalaba maka mmemme ekpebiela, dị ka ngalaba nkwari akụ, ụlọ akụ ma ọ bụ ndị nnọchi anya ụlọ ọrụ.
Atụmatụ obodo mbụ nke isi obodo, nke a maara dị ka " Atụmatụ Pilot " (aha a na-enye mpaghara nchịkwa ebe ọ dị ), bụ onye nhazi obodo na onye na-ese ụkpụrụ ụlọ bụ Lúcio Costa, bụ onye, na-eji ohere nke mpaghara ahụ eme ihe, mere ka ọ gbanwee ya. Nhazi ọdọ mmiri Paranoá, tụụrụ ime na 1893 site n'aka Cruls Mission. Obodo malitere ime atụmatụ na mmepe na 1956 site n'aka Lúcio Costa, onye na-ese ụkpụrụ ụlọ Oscar Niemeyer na onye nhazi nhazi Joaquim Cardozo. Emebere ya na Eprel 21, 1960, site n'aka Onye isi ala Juscelino Kubitschek mgbe ahụ, Brasília ghọrọ isi obodo nke atọ nke Brazil, mgbe Salvador na Rio de Janeiro gasịrị. N'ile anya site n'elu, a na-akọwakarị ebe bụ isi nke obodo ahụ dị ka nke nwere ọdịdị ụgbọ elu, ma amụma mbụ Lúcio Costa bụ na ọ yiri ihe ịrịba ama nke obe, na otu n'ime axes e mesịrị arched ka ọ kwekọọ na ụgbọ elu. enyemaka nke mpaghara.
Ebensidee
Òtù:Brazil
Helen Thomas
thumb|Helen Thomas Helen Amelia Thomas (Amụrụ n'ọnwa August 4, 1920 n'ọnwa July 20, 2013) bụ onye nta akụkọ America na onye edemede, na onye na-eje ozi ogologo oge na White House press corps. Ọ kpuchiri White House n'oge ọchịchị nke ndị isi ala US iri site na mmalite nke ọchịchị Kennedy ruo n'afọ nke abụọ nke ọchịchị Obama.
Thomas rụrụ ọrụ na United Press na onye nọchiri United Press International (UPI) ruo afọ 57, nke mbụ dị ka onye na-ede akwụkwọ, ma mesịa dị ka onye njikwa ụlọ ọrụ White House. Ọ rụrụ ọrụ dị ka onye na-ede akwụkwọ akụkọ maka Hearst Newspapers site n'afọ 2000 ruo afọ 2010, na-ede banyere ihe omume mba na White House. Thomas bụ nwanyị mbụ bụ onye isi nke National Press Club, nwanyị mbụ so na onye isi oche nke White House Correspondents' Association na nwanyị mbụ so n'òtù Gridiron Club. O dere akwụkwọ isii; nke ikpeazụ ya (ya na onye edemede Craig Crawford) bụ Listen Up, Mr. President: Everything You Always Wanted Your President to Know and Do (2009).
DJA mụrụ ya na Winchester, Kentucky, Thomas bụ nwa nke asaa n'ime ụmụ itoolu nke George na Mary (Rowady) Thomas, ndị si Tripoli, Lebanon (nke bụ akụkụ nke Alaeze Ukwu Ottoman n'oge ahụ). Thomas kwuru na aha nna ya, "Antonious", bụ "Thomas" mgbe ọ banyere na US na Ellis Island, nakwa na ndị mụrụ ya enweghị ike ịgụ ma ọ bụ dee. A zụlitere Thomas na Detroit, Michigan, ebe ezinụlọ ya kwagara mgbe ọ dị afọ anọ, na ebe nna ya na-elekọta ụlọ ahịa nri. Banyere ahụmịhe ya na-etolite, Thomas kwuru, sị:
N'oge onye isi ala George W. Bush nke mbụ, Thomas meghachiri omume na nkwupụta odeakwụkwọ mgbasa ozi Ari Fleischer banyere mbupu ngwá agha nye ndị na-eyi ọha egwu site n'ịjụ: "Ebee ka ndị Israel na-enweta ngwá agha ha?"
Kpekpele
thumb|Kpekpele I'm Photo kpekpele
Kpekple (nke a na-akpọkwa kpokpoi) bụ ụdị nri nke Gaasi nke Ghana riri n'oge emume Homowo, nke bụ iji gbuo agụụ. A na-akwadebe ya na isi ihe ndị mejupụtara nri ọka a na-esi ísì ụtọ na nke a na-eme ka ọ gbasaa, ofe nkwụ na azụ a na-ese anwụrụ ọkụ. Onye isi na-agbakarị Kpekple gburugburu na-ekwere na ndị nna nna ga-enwe obi ụtọ na onyinye ahụ.
Marley Marl
thumb|áká_ịkẹngạ Marlon Williams (amụrụ na Septemba 30, 1962), nke a maara nkè ọma site na aha egwu ya bụ Marley Marl, bụ ónyé American DJ, onye na-emepụta ihe ndekọ, ónyé na'egwú rap na ónyé guzobere akara ndekọ, na-arụ ọrụ na egwu hip hop. Marlon tolitere na ụlọ Queensbridge dị na Queens, New York. Ọ rụrụ ọrụ na ihe ngosi nka mpaghara n'oge mmalite nke egwu rap, na-akwalite mmasị ya.
E gosipụtakwara ya na Eric B. & Rakim's "Paid in Full" site na abọm izizi ha, nke edekwara na ụlọ ọrụ ya. Dị ka ónyé na-emepụta ihe, otu ọrụ ama ama bụ LL Cool J.
A na-ekwu na ọ na-emetụta ọtụtụ ihe oyiyi hip hop dịka RZA, DJ Premier, Madlib, na Pete Rock. Ónyé na-emepụta Madlib kwuru n'ajụjụ ọnụ na Marley bụ onye na-emepụta ihe mbụ kpaliri ya ime ihe. Magazin Vibe dere na ya, "gbanwere ụda hip-hop ruo Mgbe ebighi ebi site na mgbochi egwu ya pụrụ iche".
Ọrụ mmalite
Ọrụ Marley malitere na mmasị na electronica. Dị ka ónyé na-eto eto na Unique Recording Studios na mbido afọ 1980, o nwèrè ohere ịnwale ihe nnwale dị oke ọnụ dị ka Fairlight CMI. Otu ụbọchị n'oge nnọkọ studio ya na onye na-ese ihe aha ya bụ Captain Rock ọ chọpụtara nnwale na mberede.
Edensibia
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Bobby Martin (producer)
Bobby Martin (May 4, 1930 September 6, 2013) bụ ónyé America na-emepụta egwu, ónyé nhazi na ónyé na-ede egwu, nke nwere njikọ chiri anya na Philadelphia International Records na Philly soul. A maara ya nke ọma màkà nhazi ya nke Billy Paul's "Me and Mrs. Jones", ọrụ ya na isiokwu Soul Train, yana ndị na-ese ihe gụnyere Whitney Houston, L.T.D., MFSB, Patti LaBelle, Frank Zappa, Lou Rawls, Lesley Gore, The Manhattans, The O'Jays, The Jacksons, Dusty Springfield na Bee Gees, n'etiti ndị ọzọ.
Martin natara Grammy Award maka Album of the Year màkà enyemaka ya na Saturday Night Fever soundtrack.
Ọ nwụrụ n'afọ 2013.
Terra Kulture
Ebe ahụ bụ ụlọ oriri na ọṅụṅụ, na-enye nri Naijiria, ụlọ ahịa akwụkwọ na ebe ọdịnala, na-anabata ihe ngosi nke nka Naijiria. Terra Kulture bụ ebe nka na ọdịbendị dị na obodo Lagos nke nwere ụlọ oriri na ọṅụṅụ dị na ya.
Ntọala
Onye ọka iwu Naijiria bụ Bolanle Austen-Peters guzobere Terra Kulture na afọ 2003.
Ebe etiti ahụ bụ ụlọ oriri na ọṅụṅụ, na-enye nri Naijiria, ụlọ ahịa akwụkwọ na ebe omenala, ebe ngosi ihe ngosi nka, ihe nkiri, na ịgụ akwụkwọ yana ọmụmụ asụsụ n'asụsụ atọ bụ isi Naijiria, Hausa, Ibo na Yoruba.
Ihe omume kwa afọ na Terra Kulture na-agụnye ire ere nka na emume Taruwa nke nka.
Enterprise Bank Limited
Enterprise Bank Limited (EBL), nke a na-akpọkwa Enterprise Bank, bụ ụlọ akụ azụmahịa na Naịjirịa. Central Bank nke Naijiria nyere ya ikikere dị ka ụlọ akụ azụmahịa, onye na-ahụ maka ụlọ akụ nke mba ahụ.
Nchịkọta
Ụlọ akụ Enterprise bụ nnukwu onye na-enye ọrụ ego na Naịjirịa. n'ọnwa Disemba afọ 2012, e mere atụmatụ na ngụkọta akụ ụlọ akụ ahụ dị ijeri US $ 1.63 (NGN:261.1 ijeri). Dị ka ebe nrụọrụ weebụ ụlọ akụ ahụ si kwuo, ọnụ ahịa ndị nwere òkè ruru ihe dị ka US $ 186.5 nde (NGN:29.8 ijeri) n'ọnwa Ọgọstụ afọ 2011.
E guzobere ụlọ akụ Enterprise Bank n'ọnwa Ọgọstụ afọ 2011 site n'iweghara akụ na ụfọdụ ụgwọ nke ụlọ akụ Spring Bank, nke a kagbuola ikike ụlọ akụ azụmahịa ya. E nyere EBL ikike ụlọ akụ azụmahịa na 5 Ọgọst, na afọ 2011.
Onye nwe ya
, the assets of Enterprise Bank Limited are 100% owned by Asset Management Company of Nigeria (AMCON), an arm of the Federal Gomenti nke Naijiria. Na afọ 2015, azuru Enterprise Bank site na Heritage Banking Company Limited mgbe emere ihe ego ntinye nke nde ₦56.