cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Թռչնակրիփ
2004-ին Քանատայի Պրիթիշ Քոլոմպիա նահանգին մէջ 42 ագարակներու մէջ պատահած են թռչնակրիփի յայտնաբերումներ: Այս պատճառով պետութեան որոշումով ոչնչացուած են 17 միլիոն հաւեր: 2015-ին դարձեալ Քանատայի կարգ մը ագարակներու մէջ տեսնուած են թռչնակրիփի պարագաներ :
Մարօ Մակարեան
Կենսագրութիւն
Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան հիմնադրութեան թուականէն՝ ան շարքերը կ՚անցնի եւ կը սկսի կուսակցութեան ծաւալուն աշխատանքներուն մասնակցիլ։
Եղիշէ
Կենսագրութիւն
Այս պատմիչի մասին քիչ բան գիտենք, այն քիչն ալ մեզ հասցրած է աւանդութիւնը, որու համաձայն Եղիշէն եղած է վարդապետ Սահակի եւ Մաշտոցի կրտսեր աշակերտներէն։ Եղիշէն սկզբնական կրթութիւնը ստացած է հայրենիքին մէջ, նորաբաց դպրոցներու մէջ հայերէնի հետ սորված է նաեւ յունարէն, ասորերէն եւ պարսկերէն։ Ապա Մեսրոպ Մաշտոցի եւ Սահակ Պարթեւի կողմէ խումբ մը այլ աշակերտներու հետ 432-433 թթ ուղարկուած է Ալեքսանտրիայի հռչակաւոր համալսարան։ Մի քանի տարի այնտեղ սորվելէ յետոյ 441-442 թթ վերադարձած է Հայաստան՝ ստանալով վարդապետական աստիճան։ Եթէ ընդունենք, որ Եղիշէն Ալեքսանտրիա մեկնելիս եղած է 24-25 տարեկան հասակին, ապա ան պետք է ծնած ըլլար 410-415 թթ ժամանակամիջոցին։ Հայրենիք վերադառնալով՝ ըստ աւանդապատման, դարձած է Վարդան Զօրավարի գրագիրը, 451 թ հայոց ազատագրական պայքարի՝ Ավարայրի հերոսամարտի ժամանակակիցն ու մասնակիցն եղած է։ Յայտնի է, որ հայոց պատերազմէն յետոյ Եղիշէն դարձած է մենակեաց եւ ճգնաւոր՝ մեկուսանալով Մոկաց լեռներու մէջ՝ քարայրի մը մէջ, որ յետագային կոչուած է «Եղիշէի Այր»։ Հենց այդտեղ ալ գրած է «Վարդանի եւ Հայոց Պատերազմի Մասին» երկը եւ աստուածաբանական եւ կանոնական, խրատական բնոյթի աշխատութիւններ։ Մահացած է խոր ծերութեան հասակին, ենթադրաբար 470-475 թթ միջեւ ընկած ժամանակամիջոցին մէջ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմիչներ Ստորոգութիւն:Հայ մատենագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ գրականութեան ոսկեդար
Եղիշէ (անձնանուն)
Ελισσαίος }}
Սասնայ ծռեր
Բովանդակութիւն
Քանի աշխարք չար է, Հողն ալ ղալբցեր (ծուլացեր) է, Մէջ աշխարհքին ես չեմ մնար։ Որ աշխարհք աւերուի, մէկ ալ շինուի, Երբ որ ցորեն եղաւ քանց մասուր մի, Ու գարին էղաւ քանց ընկոյզ մի, Էն ժամանակ հրամանք կայ, որ ելլնենք այդտեղէն։
Մխիթարեան Միաբանութիւն
Եկեղեցւոյ եւ վանքի շինարարութիւն
1706-ին Մխիթար Վենետիկի կառավարութեան օգնութեամբ Մեթոնի մէջ կը սկսի եկեղեցւոյ շինարարութեան։
2000-ին տեղի կ'ունենայ Վենետիկի եւ Վիեննայի Մխիթարեան միաբանութիւններու միաւորումը։ Միաւորումէն ետք՝ 10-21 Յուլիս 2000 Ս. Ղազար Մայրավանքին մէջ կը գումարուի արտակարգ ժողով մը, որու ընթացքին Վենետիկի եւ Վիեննայի միաբանները կ'որոշեն ստեղծել Մխիթարեան միացեալ միաբանութիւն մը՝ մէկ կեդրոնական վարչութեամբ։ Այսպիսով, Մխիթարեան միացեալ միաբանութեան գլխաւոր կեդրոնատեղին կը դառնայ Վենետիկի Ս. Ղազար կղզիի Մայրավանքը, իսկ Վիեննայի վանքը՝ առաջին գլխաւոր մենաստանը։
Պատմական գործեր
Լոյս կը տեսնեն Ագաթանգեղոսի «Պատմութիւն», Եղիշէի «Մատենագրութիւնք» /1838/, Եզնիկ Կողբացիի «Եղծ աղանդոց», Փաւստոս Բիւզանդի «Պատմութիւն հայոց» /1832/, Մովսէս Խորենացիի «Գիրք պիտոյից», Ղազար Փարպեցիի «Պատմութիւն» գործերը, ինչպես նաեւ յունա-հռոմէական մատենագրութեան թարգմանութիւններ, որոնցմէ են Պլուտարքոսի «Զուգակշիռներ»-ը՝ վեց հատորով, Քսենոֆոնի «Կիւրոսի խրատու պատմութիւնքը», Մարկոս Աւրելիոսի ճառերը, Հոմերոսի «Իլիականն» ու «Ոդիսականը»:
Լեզուաբանական եւ բառարանագիտական գործեր
1836-1837 թուականներուն Գ. Աւգերեան, Մ. Աւգերեան եւ Խ. Սիւրմէլեան Վենետիկի մէջ կը հրատարակեն «Նոր Բառգիրք Հայկազեան լեզուի» երկհատոր բառարանը։ Անիկա ցայսօր կը համարուի հայ բառարանագրութեան արժէքաւոր գործերէն մէկը եւ չի կորսնցներ իր այժմէականութիւնը։ Բառարանին մէջ տեղ գտած են մինչեւ այդ թուականները հայ մատենագրութեան մեջ գործածուած գրաբարեան բառերու բացատրութիւնները, ստուգաբանութիւնը։ Բառարանին առանձնայատկութիւններէն մէկն այն է, որ հոն կան  նաեւ  շարք մը բառեր, որոնք կը համեմատուին յունարէն, լատիներէն, պարսկերէն, ասորերէն եւ այլ լեզուական համարժէքներու հետ։ 1846-ին Մկրտիչ Աւգերեան կը հրատարակէ «Առձեռն բառարան հայկազեան լեզուի»՝ վերոնշեալ բառարանի համառօտ խմբագրութիւնը։ 1865-ին այս բառարանը կը վերահրատակուի եւ իր մէջ կը պարփակէ նախորդ հրատարակութենէն դուրս մնացած 5000 լրացուցիչ բառային միաւորներ։
Շաբաթաթերթեր
1847-1863 թուականներուն Մխիթարեանները կը հրատարակեն նաեւ «Եւրոպա» շաբաթաթերթը։
Վարժարաններ
Մխիթարեան միաբանութեան վարժարաններուն մէջ ուսանած եւ աշխատած են Միքայէլ Չամչեան, Ղեւոնդ Ալիշան, Ծերենց, Մկրտիչ Պէշիկթաշլեան, Դանիէլ Վարուժան, Արփիար Արփիարեան, Պետրոս Ադամեան, Վահրամ Փափազեան, ինչպէս նաեւ Ճորճ Պայրըն, Վալտեր Սքոթ, Ալֆրետ տը Միւսէ, Սթենտալ, Հայնրիխ Փեթերմեն եւ ուրիշներ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայագիտական կեդրոններ
Գրական Ստեղծագործութեան Սիւժէն
Սիւժէի մասերը
Սիւժէի մասերէն որեւէ մէկը կրնայ բացակայիլ կամ անոնց կանոնաւոր ընթացքը խախտուիլ։ Երբեմն լուծումէն ետք կու գայ վերջաբան, ուր կը խօսուի հերոսներու ճակատագրի մասին կամ կ՛ընդհանրացուի երկի գաղափարական բովանդակութիւնը։
Նշան Թիւսիւզեան
Կենսագրութիւն
Նշան Թիւսիւզեան թրքական հալածանքի օրերուն փախուստ տալով, հօրմէ մօրմէ որբ, փոքր տարիքին կը փոխադրուի Հալէպ, ուր կը յաճախէ Ազգային Հայկազեան Վարժարան՝ ստանալով ազգային դաստիարակութիւն:
Էրզրում
Տնտեսութիւն
Կարին ԺԹ. դարուն եւ Ի. դարու սկիզբը սովորական ասիական քաղաք մըն էր, սակայն ունէր համեմատաբար լայն սալայատակ փողոցներ եւ հրապարակներ։ Մեկ-երկու յարկանի քարաշէն ու կաւաշէն տուները զուրկ էին ամենատարրական յարմարութիւններէն, որու պատճառով ալ յաճախ  համաճարակով կը վարակուէին։ Քաղաքին մէջ մեծ աւերներ եղած են 728, 1659, 1791, 1843, 1850 -1852, 1861 եւ 1901-1902 թուականներուն երկրաշարժերու պատճառով։ 1861-ի երկրաշարժէն զոհուած է 3000 հոգի։
Ռեթէոս Պէրպէրեան
Կենսագրութիւն
Սիամանթոյի, Վահան Թէքէեանի եւ Լեւոն Բաշալեանի տարողութեամբ բանաստեղծ ու մտաւորական մեծութիւններ հասցուցած Պէրպէրեան վարժարանը ի սկզբանէ եղաւ դաստիարակչական մեծ կոչումի տէր հաստատութիւն։ Մինչեւ 1907-ի իր մահը, ան վարեց իր պաշտօնը իբրեւ վարժարանին տնօրէնը եւ ուսուցչապետ։
Նշան Հազարապետեան
Նշան Հազարպետեան՝ հօրեղբորդին Մկրտիչ Հազարապետեանի (Ծնած Տարանտա 1875-ին): Պէյրութ հաստատուած է 1900-ին։ Եղած է կտաւեղէնի ծանօթ վաճառական։ Իր հօրեղբորորդիին հետ կը գործէր Օսմանեան կայսրութեան բոլոր գաւառներուն, ինչպէս նաեւ Անգլիոյ, Իտալիոյ եւ Ռուսիոյ հետ։ Մկրտիչ Հազարապետեանի նման ինք ալ երկար տարիներ զոհաբերութեամբ մասնակցած է պէյրութահայ ազգային գործերուն։ Եղած է Ս. Նշան վարժարանի հոգաբարձու։ Մահացած է Պէյրութ, 1934-ին։ Ունի 4 աղջիկ եւ մանչ մը, Մեթր Մելքոն Հազարապետեան՝ շրջանաւարտ է ֆրանսական Համալսարանի իրաւաբանական ճիւղէն։ Աղջիկ զաւակներն են՝ Թագուհի, Ովսաննա, Արաքսի եւ Սիրարփի:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայեր
Թռչնոց Բոյն
Թռչնոց բոյն (անգլերէն՝ Bird's nest), 1922 թուականին Լիբանանի Ժըպէյլ (այժմ՝ Պիպլոս), քաղաքին մէջ դանիացի միսիոնարուհի Մարիա Ճէյքըպսընի կողմէ հիմնուած որբանոց-վարժարան, ուր տեղաւորուած են Հայոց ցեղասպանութենէն մազապուրծ հայ որբերը :
«Թռչնոց բոյն»ի մէջ Հայոց Ցեղասպանութեան թանգարան
18 Յուլիս 2015-ին Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցին նուիրուած միջոցառումներուն շարքին մէջ «Թռչնոց բոյն» որբանոցի ամենահին շէնքերէն մեկուն մէջ բացուած է Հայոց ցեղասպանութեան որբերու թանգարանը, որ նոյնպէս կը կրէ «Թռչնոց բոյն» անուանումը։ Թանգարանին երեք բաժիններուն մէջ ներկայացուած են Հայոց ցեղասպանութեան, որբերու կեանքին եւ հայ ժողովուրդի վերածննդեան վերաբերող նկարներ, տեղեկութիւններ եւ իրեր :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայկական որբանոցներ Ստորոգութիւն:Հայկական վարժարաններ
Կասպիական Արշաւանք
Արշաւանքի սկիզբը
Հիւսիսային պատերազմի աւարտէն ետք Պետրոս Ա.-ը ձեռնամուխ եղաւ Կասպից ծովու արեւմտեան երկրամասերու գրաւմանը։ Պարսից շահին ապստամբութենէն պաշտպանելու պատրուարքով Պետրոս Ա.-ը 1772-ին արշաւանք կը կազմակերպէ Անդրկովկաս։ Դերբենտը գրաւելէ ետք Պետրոս Ա.-ը, սակայն, անակնկալօրէն կը վերադառնայ Աստրախան` զօրքերու առաջխաղացումը դէպի Կասպից ծովու հարաւային ափերը յետաձգելով յաջորդ տարուան։
Նիքոլօ Մաքիավելլի
Նիքոլօ Մաքիավէլլի, իտալացի պատմաբան , քաղաքական գործիչ, դիւանագէտ, փիլիսոփայ, մարդասէր, գրող, ով ճանչցուած է որպես հիմնադիր ժամանակակից քաղաքագիտութեան ։
Սուրէն Սաֆարեան
Կենսագրութիւն
Սաֆարեան ծնած Պաքու: Ուսումնառութեան տարիները անցած են Երեւանի մէջ: Յաճախած է Գեղարուեստի ուսումնարան, 1942 թուականին աւարտելով զայն, անմիջապէս մեկնած է ռազմաճակատ: Յետագային կրթութիւնը շարունակած է Երեւանի պետական գեղարուեստի կաճառէն ներս, 1947-1952 թուականներուն:
Ստեղծագործական գործունէութիւն
Սուրէն Սաֆարեան ստեղծագործած է բազմաթիւ դիմանկարներ, բնանկարներ ու զանազան նիւթերով պաստառներ: Անոր գործերը աչքի կը զարնեն իրապաշտութեամբ ու աւարտուածութեամբ։ Ակներեւ է հեղինակի մանրամասն մշակումն ու մանրակրկիտ աշխատանքը:
Սիրելի Կողովագնդակ (Dear Basketball)
Համառօտ բովանդակութիւն
Քոպի Պրայընթ, Կողովագնդակի Ազգային Միութենէն (NBA) հրաժարելու նախօրեակին, կը նկարագրէ փոքր տարիքէն մինչեւ իր ասպարէզին վերջաւորութեան ունեցած սէրը կողովագնդակին հանդէպ, տեղեկագրելով, թէ մէկը միւսին ինչ տուած է՝ կողովագնդակը եւ նոյն ինքը։
Գրիգոր Օտեան
Գրիգոր Օտեան, (1834, Սկիւտար, Կ. Պոլիս - 1887, Փարիզ) Օսմանահայ հասարակական քաղաքական գործիչ, հրապարակախօս։
Կենսագրութիւն
Կը հաւատար որ գրաբարը հասարակաց լեզու չի կրնար ըլլալ եւ անհրաժեշտ է ստեղծել ժողովրդական լեզուն՝ պոլսահայ աշխարհաբարի զարգացումով։
Գործունէութիւն
1860-ի ազգային սահմանադրութեան վերջնական մշակումին մէջ, կարեւոր դեր ունեցած է նաեւ ինք՝ Նիկողայոս պէյ Պալեանի, Տոքթ. Սերվիչէնի, Ռուսինեան]]Ռուսինեանի, Զօրայեանի, Կարապետ Իւթիւճեանի, Գրիգոր Աղաթոնի եւ ուրիշներու հետ։
Վրաստանի Վարչական Բաժանում
Վրաստանի վարչական բաժանում: Վարչականօրէն Վրաստանի տարածքը դէ իւրէ կը բաժանուի պետական նշանակութեան 1 քաղաքի (մայրաքաղաք Թբիլիսի), 9 երկրամասի (վրաց.՝ მხარე ― մխարէ) եւ 2 ինքնաւար հանարապետութիւն (վրաց.՝ ავტონომიური რესპუბლიკა)՝ Աբխազիայ եւ Աջարիայ։
Աբխազիայի Ինքնաւար Հանրապետութեան, ինչպէս նաեւ նախկին Հարաւային Օսիայի ինքնաւար մարզի տարածքը (ետքը պաշտօնապէս դառնալով Շիդայ Քարթլի, Մցխէթ-Մթիանեթ, Ռաճայ-Լեչխում եւ Քուէմոյ Սուանեթ եւ Իմերեթի մարզերու տարածքային մասէրը), համապատասխանաբար կը վերահսկուի մասամբ ճանաչուած պետութիւններու կողմէ՝ Աբխազիայի եւ Հարաւային Օսիայի:
Մարզեր
Վրաստանի Հանրապետութեան մարզերու (1-ին մակարդակի վարչական միաւորներ) կը պատկանին թիւ 1 պետական նշանակութեան քաղաք (մայրաքաղաք), 9 երկրամաս եւ 2 ինքնաւար հանրապետութեան։
Ամուսնութիւնը միջնադարեան Հայաստանի մէջ
Պսակադրութեան Կարգը 5-րդ Դարուն
5-րդ դարուն պսակի օրհնութիւնը սահմանափակուած էր ամուսնացողներուն տան մէջ կատարելու։ Թեպետեւ, Շահապիվանի ժողովը՝ պսակադրութիւնը եկեղեցւոյ մէջ կատարելը պարտադիր ճանչնալու վերաբերեալ կանոն չէր ընդունած, սակայն Գ․ եւ ԺԳ․ կանոններու վկայութեամբ՝ պսակադրութիւնը կը կատարուէր եկեղեցւոյ մէջ մեծ հանդիսութեամբ՝ եկեղեցւոյ գլխաւորներու եւ քահանաներու մասնակցութեամբ։ Եկեղեցւոյ մէջ պսակադրելու փաստը կը հաստատէ Բարսեղ Կեսարացիին վերագրուած «Վասն պէս պէս եւ բիւրապատիկ ախտէն» կանոնախումբը ։
Մովսէս Մարգարէ
Մովսէս (նաեւ՝ Մովսէս մարգարէ (եբր.՝ משֶׁה‎, Մոշէ, «ջուրէն վերցուած (փրկուած)»; (Ք.Ա. 13-րդ դար), ըստ Հին Կտակարանին Հնգամատեանի գիրքերուն՝ հրէական մարգարէ եւ օրէնսդիր, յուդայականութեան հիմնադիր, հրէական ցեղերը մէկ ազգի մէջ համախմբած առաջնորդ։ Իսրայէլի ցեղերը Եգիպտոսէն դուրս բերողը (ուր անոնք ստրկութեան մէջ կ'ապրէին)։
Մովսէս եւ Աստուծոյ Օրէնքները
Աստուած Սինա լերան վրայ Մովսէսի կը հաղորդէ է իր օրէնքները՝ Իր եւ Իսրայէլի միջեւ ուխտ-դաշինք մը հաստատելով (այդ Ուխտին մէկ մասը Տասնաբանեայ պատուիրաններն են)։ Քրիստոնէութեան մէջ ան կը համարուի Հին Ուխտի մեծագոյն մարգարէն։ Հրէական եւ քրիստոնեայ աւանդութիւնները իրեն կը վերագրեն Աստուածաշունչի առաջին հինգ գիրքերու՝ Հնգամատեանի կազմումը (այդ պատճառով անոնք կը կոչուին նաեւ Մովսէսի գիրքեր)։ Հին Կտակարանի Երկրորդ Օրէնքի գիրքին մէջ Մովսէս կը բնութագրուի հետեւեալ ձեւով. «Իսրայէլի մէջ այլեւս Մովսէսի նման մարգարէ չելաւ։ Ան մարդ մըն էր, որուն Տէրը երես առ երես ճանչցաւ։ Եգիպտացիներու երկիրին մէջ փարաւոնին, անոր պաշտօնեաներուն հանդէպ կատարուող Տիրոջ առաքած բոլոր նշաններն ու զարմանահրաշ գործերը, անոր ամբողջ երկիրին հանդէպ եղած մեծամեծ նշանները Մովսէս իսրայէլացիներուն առջեւ կը կատարէր ամուր ձեռքով եւ հզօր բազուկով»։
Գազազեան
Գազազյան, հայկական մականուն ։
Կողբ
Տնտեսութիւն
Բնակչութիւնը կը զբաղի անասնապահութեամբ եւ պտղաբուծութեամբ։
Rainbow Magicland
Rainbow Magicland տեսայերիզի այգի մըն է։ Տեղակայուած է Վալմոնտոնէ քաղաքին մօտ, Հռոմի մէջ։ Այգին բացուած է 25 Մայիս 2011-ին ։ Անիկա կը գրաւէ շուրջ 600,000 քառ. մ տարածութիւն, մնացեալ տարածութիւնը (1,200,000 քառ. մ.) չ'օգտագործուիր։ Այգին հրապուրիչ է։ Անոր տարածքին կան՝ 36 տեսարժան վայրեր, 2 թատրոն, 28 ճաշարան եւ սրճարան, նաեւ բազմազան խանութներ։ Ամենատպաւորիչ տեսարժան վայրը «Շոք» անունով վայրն է (Ամերիկեան բլուրներ, բարձրութիւնը 35 մ.), «Միսթիքա» (ազատ անկման աշտարակ 70 մ), «Կալիոստրօ» (արագութիւնը 58 քմ/ժամ), «Թռչող կղզի» (դիտարկման հրապարակ, կը հասնի 50 մ. բարձրութեան)։
Ափրիկէի Երաժշտութիւն
Պատմութիւն
«Ափրիկեան երաժշտութիւն» արտայայտութիւնը սովորաբար կը վերաբերի ցամաքամասին կեդրոնական, արեւմտեան եւ հարաւային մասերու ժողովուրդներու երաժշտական արուեստին։
Ափրիկեան երաժշտութիւնը կը սահմանափակուի կրօնական կամ ծիսական առիթներով, միւսները կ'օգտագործուին աւելի աշխարհիկ ձեւով՝ զուարճանքի համար: Գործիքները կը տարբերին չափերով եւ բարդութեամբ՝ ձեռքի առարկաներէն մինչեւ բազմաթիւ մասերէ կառուցուած մեծ, մշակուած սարքեր, նոյնիսկ այսօր անոնք պատրաստուած են բնական նիւթերէ՝ հնագոյն ձեւերով:
Կշռոյթ եւ Մեղեդի
Ուշագրաւ է իսլամական եւ արաբական երաժշտական ​​աւանդոյթներուն ազդեցութիւնը հիւսիսային եւ արեւմտեան ափրիկեան երկիրներուն մէջ:
Ճոն Լոք
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:29 Օգոստոսի ծնածներ Ստորոգութիւն:28 Հոկտեմբերի մահացածներ
Զաքար Քեշիշեան
Զաքար Քեշիշեանի հիմնադրած եւ ղեկավարած երգչախումբերը
Զաքար Քեշիշեան-ը, 1988-1991-ին, կը վերականգնէ եւ կը ղեկավարէ Այնճար Կաքաւիկ մանկապատանեկան երգչախումբը, 1992-ին կը հիմնէ Լիբանանահայ ազգային վարժարաններու Ծիածան երգչախումբը եւ նուագախումբը:
2005-2009 թթ. Ղեկավարած է Մեծի Տան Կիլիկիոյ Կաթողիկոսարանի ՇՆՈՐՀԱԼԻ երգչախումբը:
Պարգեւներ, Շքանշաններ եւ Պատւոյ գիրեր
2002-ին, Պարգեւատրուած է Վաչագան Բարեպաշտ նախագահական շքանշանով:
Ճոհանեսպուրկ
Ճոհանեսպուրկ, (Johannesburg) Հարաւ-Ափրիկեան Հանրապետութեան բնակչութեան թուով մեծագոյն քաղաքն է։ Տեղացիները կը կոչուին այն «Յոբուրգ», «Յոզի» եւ «Եգոլի»։ Ճոհանեսպուրկը ՀԱՀ-ի ամենահարուստ Գաութենք նահանքի կեդրոնն է։
Զաքար Քեշիշեան
Պարգեւներ, Շքանշաններ եւ Պատւոյ գիրեր
2007-ին ԼՂՀ Ի. Հ. Աթայան յուշամետալով:
ՄԱԿ-Ի զարգացման ծրագիրի երգչախումբը
2016-ին Լիբանանի մէջ հիմնադրած է ՄԱԿ-Ի զարգացման ծրագիրի երգչախումբը:
Տալաս
Պատմութիւն
Քաղաքը 1841 թուականին հիմնադրսծ է առեւտրական Ճոն Պրայընը։
Մակի Սմիթ
Իր դերասանութեան մասնագիտութիւնը սկսած է 1952 թուականին, իսկ հիմա ան ճանչցուած է բոլոր աշխարհին շուրջ եւ շահած է բազմաթիւ մրցանակներ:
Թատրերգութիւն
Սեռին բնորոշ գիծերը
Թատրոնը այն համադրական, «խառն» արուեստի վայրն է, ուր կը միանան գրականութիւնը եւ բեմական ներկայացումը։
Կատակերգութիւն
Կատակերգութեան առաջադրանքը կեանքը եւ կերպարները տալ թերիներու, ծաղրելի երեսներու մէջէն, ունի պատկերումի քանի մը ձեւեր, որոնք կը նոյնանան երգիծանքի ստեղծման ընդհանուր սկզբունքներուն հետ։
Ալեքսանտր Սոլժենիցին
Ալեքսանտր Իսաեւիչ Սոլժենիցին, ռուս արձակագիր, հրապարակախօս, հանրային գործիչ, Նոպէլեան Մրցանակ ստացած է (1970)։
Ռէալ Մատրիտ
Աշխարհի ակումբային առաջնութեան լաւագոյն ռմբարկուներ
Հետեւեալ ֆութպոլիստները, հանդէս գալով Ռեալ Մատրիտի կազմին մէջ, դարձած են Աշխարհի ակումբային առաջնութեան լաւագոյն ռմբարկուներ:
Արշակ Ֆեթվաճեան
Վերջին տարիները Ա․Մ․Ն․-ուն մէջ
Նիու Եորքի մէջ Ֆեթվաճեան կ՛ապրի թշուառ պայմաններուն մէջ։ Զինք այս վիճակին կը հանդիպի գործարար Մանուէլ Տէր Մանուէլեան եւ Հայաստանի Ա․ Հանրապետութեան նախկին հիւպատոսներէն մէկը։   Ֆեթվաճեան ապաստան կը գտնէ անոր տունը (Պոսթըն) եւ կը դառնայ Մանուէլեան ընտանիքին նոր անդամը։
Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան Դրոշմաթուղթեր եւ Դրամանիշներ
30 Յուլիս 1919-ին Հայաստանի Հանրապետութեան կառավարութիւնը, վարչապետութեամբ Ալեքսանդր Խատիսեանի, որոշած է հայկական դրամանիշներ տպագրելու համար արտասահման-Ֆրանսա ուղարկել երկրաչափ Գրիգոր Աղաբաբեանը եւ նկարիչ Արշակ Ֆեթվաճեանը՝ իւրաքանչիւրին յատկացնելով 50 ֆրանք օրապահիկ, ճանապարհածախս՝ ըստ օրինաւոր պայմաններու եւ ամսական 3000 ռուբլի թոշակ:  Արշակ Ֆեթվաճեանը հայկական թղթադրամներու, ինչպէս նաեւ նամակատարային նամականիշներու-նամակադրոշմներու տպագրութիւնը կազմակերպելու նպատակով Հայաստանէն մեկնած է Եւրոպա:
Տուրմ
Տուրմը եւ Տուրիզմը
Տուրմի բուժիչ յատկութիւններուն շնորհիւ վերջին ժամանակներուն աւելի մեծ հեղինակութիւն ձեռք բերած են տուրմէ հանգստավայրերը, ուր տուրմով հիմնականին մէջ կը բուժեն դեպրեսիաներէն։ Ամենայայտնի հանգստավայրերէն է Հերշէսը՝ Քալիֆորնիոյ մէջ։ Այսօր տուրիստական շատ գործակալութիւններ չեն վարաներ իրենց ծրագրերուն մէջ՝ ներառել այցելություններ «տւրմի սրճարաններ», ուր 6 տուրմը կարելի է ճաշակել ոչ միայն իբրեւ դեսերտ, այլեւ որպէս սնունդ՝ ըսենք տուրմէ սուսով բադ։ Այցելութիւններու մեծ ցուցանիշ ունին նաեւ Պարսելոնի տուրմի թանգարանը եւ Տուրմեան Գերմանիոյ մէջ։
Տուրմը եւ Հայաստանը
«Գրանդ քենդի» ընկերութեան արտադրած 4 տոննա 410 ՔԿ. քաշ, 5600 մմ. երկարութիւն, 2750 մմ .լայնութիւն, 250 մմ. հաստութիւն ցուցանիշով հայկական տուրմէ հսկան 2010-ի՝ Սաեպտեմբեր ամսուան սահմանեց համաշխարհային արձանագրութիւն եւ Գինեսի արձանագրութիւններու գիրքին մէջ գրանցուեցաւ իբրեւ աշխարհի ամենամեծ տուրմէ սալիկը ։
Կարօ Աբրահամեան
Կենսագրութիւն
Աշխատակցած է Իսթանպուլահայ եւ Պէյրութահայ մամուլին, գրականագիտական, մատենագիտական, բանասիրական եւ թարգմանական յօդուածներով։
Կարսի Պայմանագիր
Նախապատմութիւն
1917-ի Փետրուարեան Յեղափոխութենէն ետք ռուսական զօրքերը դադրեցուցին իրենց աշխուժ գործողութիւնները, իսկ Հոկտեմբերեան Յեղափոխութենէն ետք սկսան լքել իրենց դիրքերը։ Նոյն տարուան 5 Դեկտեմբեր-ին ստորագրուեցաւ Երզնկայի Զինադադարը, պատերազմական գործողութիւնները Ռուսաստանի եւ Օսմանեան Թուրքիոյ միջեւ աւարտեցան, որմէ ետք ռուսական զօրքերը վերջնականապէս հեռացան Կովկասեան ճակատէն՝ թողնելով դիրքերը հայկական ջոկատներուն։ Հոկտեմբերեան յեղափոխութենէն ետք Թիֆլիսի մէջ ստեղծուեցաւ Անդրկովկասեան սէյմը, որ 24 Փետրուար 1918-ին հռչակեց անկախ Անդրկովկասեան Դեմոկրատական Միացեալ Հանրապետութեան ստեղծումը։
Կնքող Կողմերու Լիազօրութիւնները
Կարսի պայմանագիրը անօրինական է ու անվաւեր կնքման պահէն, քանի որ պայմանագիրը կնքող կողմերէն ոչ մէկը հանդիսացած է միջազգային իրաւունքի նիւթ։ Հայկական ՍՍՀ-ի իրաւական կարգավիճակի եւ Կարսի պայմանագիրի օրինականութեան եւ իրաւականութեան (legitimacy and legality) հարցերը սերտօրէն շաղկապուած են։ Ըստ ՄԱԿ-ի պաշտօնական ուղեցոյց-ձեռնարկի, «միջազգային պայմանագիրները համաձայնութիւններ են միջազգային իրաւունքի նիւթերու միջեւ, որոնց միջոցով անոնք կը ստեղծեն, փոփոխութեան կ'ենթարկեն կամ կը դադրեցնեն փոխադարձ իրաւունքներն ու պարտաւորութիւնները» ։ Այսինքն, պայմանագիրի օրինականութեան եւ իրաւականութեան համար անհրաժեշտ է, որ պայմանագիրը կնքող կողմերէն իւրաքանչիւրը ըլլայ միջազգային իրաւունքի նիւթը՝ ըլլայ միջազգայնօրէն ճանչցուած պետութեան օրինական կառավարութեան լիազօր ներկայացուցիչ։
Գաթըրճեան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական մականուններ Ստորոգութիւն:Եան վերջածանցով մականուններ Ստորոգութիւն:Մականուններ ըստ վերջածանցի Ստորոգութիւն:Մականուններ այբբենական կարգով
Քաթմանտու
Կատմանդուն (Նեպալերեն՝ काठमाडौं) Նեպալի մայրաքաղաքն է։ Երկրի տնտեսական եւ կուլտուրական կեդրոնն է։ կը Գտնուի Հիմալայների լեռներուն մէջ, 1360 մ բարձրութեան վրայ։ 180 հզ. բն. (1977)։ Կատմանդուի հիմնադրումը (մինչե XVI դ.՝ Կանտիպուր) վերագրուած է Նեպալի կառավարիչ Գունակամադեային (VIII դ.), որ մայրաքաղաքը Լալիտպուրէն տեղափոխուել է այստեղ։ 1482—1769 թուականներուն Կատմանդուն համանուն իշխանութեան կենտրոնն էր, 1769 թուականիին՝ Նեպալի կեդրոնացուած պետութեան ստեղծումին ետքը, անոր մայրաքաղաքը։ մեծ դրանսբորթային հանգույց է, օդանավակայան։ Ունի համալսարան, քոլեջներ։ Կատմանդույում են գտնվում Նեպալի թագաւորական ակադեմեան, ազգային, կենտրոնական եւ այլ գրադարաններ, Նեպալի ազգային թանգարանը։
Մկրտիչ Անանեան
Մկրտիչ Անանեան, հայ բանասէր, բառարանագիր։
Վարդան Քէշիշեան
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1883 թուականին Օսմանեան կայսրութեան Հալէպի նահանգի, Մարաշի գաւառի կեդրոն՝ Մարաշ քաղաքին մէջ։ Դեղագործ-բժիշկ Խաչեր Քէշիշեանի աւագ որդին է։ Ուսանած է ամերիկացի մի­սի­ո­ներնե­րու Մարաշի «Ակա­դե­մի» բարձրագոյն վարժարանին մէջ, այնուհետեւ՝ ամերիկացի միսիոներներու Տարսոնի Սէյնթ Փօլ գոլէճին մէջ, որ թերաւարտ հեռացած է։ 1906 թուականին աւարտած է Կ. Պոլսոյ Օսմանեան կայսերական բժշկական համալսարան]]ի դեղագործական բաժինը եւ դեղագործի վկայական ստացած։
Թրենց Գուրգէն
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայեր
Ray-Ban
Պատմութիւն
Պատերազմէն հետո` վէրջին տասը տարիներուն, էկոնոմիկական վերելքի, աւելի ուրախ, ազատ ապրելու ձգտուման պատճառով Ray-Ban-ը թողարկեց իր հայտնի «Ուեյֆերա» մոդելը։
Կարօ Թիւթիւնճեան
Աղբյուրներ
Ազդակ օրաթերթ 2003
Նշան Յ. Մուրատեան
Կեսագրութիւն
1965 «Յովհաննէս Յովհաննիսեանի Արուեստը» խորագրով իր թեզի պաշտպանութենէն ետք կը ստանայ բանասիրական գիտութիւններու թեկնածուի աստիճանը։
Զարեհ Արք. Ազնաւորեան
Գործունէութիւն, Թարգմանութիւններ, Նոթագրութիւններ Եւ Շարականներ
Կը տանի գրական եւ ուսումնասիրական աշխատանքներ, կը մասնակցի միջ-եկեղեցական ժողովներու, կը վարէ Կաթողիկոսարանի Կրօնական ժողովին Ատենապետութիւնը:
Մաքլըմոր
Սկավառակագրութիւն
աշխտակական ալպոմներ
Թրիփոլի
Թրիփոլի (طرابلس الغرب, Τρίπολις Trípolis), Լիպիոյ մայրաքաղաքը։ Հիմնուած է Փիւնիկեցիներու կողմէ՝ մ.թ.ա. VII դարուն, զայն կոչելով «Oea»։
Ծանօթ է իբրեւ "Արեւմուտքի Թրիփոլի" (արաբերէն՝ طرابلس الغرب‎, Ṭarābulus al-Gharb) զանազանելու համար քաղաքը Լիբանանեան Փիւնիկեան Թրիփոլի քաղաքէն՝ ծանօթ իբր "Արեւելքի Թրիփոլի" (արաբերէն՝ طرابلس الشرق, Ṭarābulus al-Sharq‎)։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Լիպիոյ քաղաքներ
16 Սեպտեմբեր
Մահեր
16 Սեպտեմբերի մահացածներ
Արի Կիրակոս Մինասեան Վարժարան
Պատմութիւն
2005-էն ի վեր, Արի Կիրակոս Մինասեան վարժարանը ընդունուած է Դպրոցներու եւ Քոլէճներու Արեւմտեան Միութեան (WASC) կողմէ։
Իշխանուհի Ռիմ ալ-Ալի
Կենսագրական
Նախքան Ալի Իշխանին հետ ամուսնանալը, Իշխանուհի Ռիմ աշխատած է շատ մը միջազգային լրատուական կեդրոններու հետ, ինչպէս CNN, ուր ան սկսաւ արտադրիչի գործ վարել 1998 թուականին եւ յետոյ դարձաւ կայանին լրագրողը Պաղտատի մէջ 2001 թուականէն 2004 թուական: Ան աշխատած է շատ մը լրատուական կայաններու համար, ինչպէս՝ BBC, Dubai TV, Bloomberg TV, Radio Monte-Carlo Moyen-Orient եւ United Press International (UPI): Ան նախկին Տնօրէն Յանձնակատարն էր Յորդանանի Թագաւորական Ֆիլի Ձանյնաժողովին 2005 թուականի Յուլիսէն ի վեր: Ան հիմնադիրն է Յորդանանի Մետիայի Հիմնարկին, որուն նպատակն է հիմնել Արաբական կեդրոն մը լաւագոյն լրագրողական ուսման համար, եւ նոյնիսկ կը վարէ Մագիստրոսի եւ ոլորտին մէջ այլ մարզումներու ծրագիրներ:
Ֆրիտա Քալօ
Կենսագրական գիծեր
22 տարեկանին ամուսնացած է յայտնի մեքսիքացի նկարիչ Տիէկօ Ռիվերային հետ եւ իր կեանքը դարձած է անհաւասար պայմաննեու մէջ մղուող իսկական պատերազմի մը։ Հաւակնոտ ու հանրայայտ ամուսինին կողքին ան ստիպուած է ուժերու գերլարումով պայքարիլ իր՝ ստեղծագործելու եւ ներկայանալու իրաւունքներուն համար։ Ֆրիտայի ամենամեծ վիշտը եղած է զաւակ չունենալը։
Ֆրիտա մահացած է 13 Յուլիս 1954-ին։ Ան իր մահէն առաջ յայտնած է իր փափաքը՝ յետ մահու այրել իր դին։
Եղիշէ Թադեւոսեան
Ամուսնութիւն զուիցերիացի կնոջ հետ
Եղիշէ Թադէոսեանի կեանքին մէջ 1901 թուականին տեղի ունեցած է կարեւոր փոփոխութիւն. ան Մոսկուայի մէջ ծանօթացած եւ ամուսնացած է զուիցերիացի կնոջ մը՝ Ժիւստին Նէֆի հետ: Այդ կինը, ըստ ժամանակակիցներուն, հրեշտակի դեր կատարած է արուեստագէտին կեանքին մէջ, դարձած է անոր անբաժան ու անփոխարինելի ընկերը՝ ողջ կեանքին ընթացքին, ամէն ինչով նպաստած տաղանդաւոր ամուսինին յառաջընթացին: Ամուսնութենէն ետք Ժիւստին այլեւս հայրենիք չէ վերադարձած, ամուսինին հետ մեկնած է Թիֆլիզ եւ հոն ապրած՝ մինչեւ կեանքին վերջը :
Արուեստագէտի մահը
Թադեւոսեանի մահէն ետք կինը ամուսինին ողջ ժառանգութիւնը նուիրաբերած է Հայաստանի Ազգային պատկերասրահին, ատոնց մէջ նաեւ իրեն՝ Ժիւստինին դիմանկարները, զորս նկարած է Թադեւոսեան: Եղիշէ Թադեւոսեանի «Ընթերցող կինը» կտաւին մէջ պատկերուած է իր կինը, որ նկարիչը նկարած է Բիւրականի մէջ՝ 1903 թուականին: Եղիշէ Թադեւոսեանի դասական արուեստի նմոյշներ նկատուող գործերուն կողքին փառաւոր տեղ ունի այս նկարը՝ նկարիչին լաւագոյն կտաւներէն մէկը, որուն մէջ կ՚երեւի կնոջ հանդէպ տածած անոր ողջ սէրն ու ջերմութիւնը :
Պահք
Այլ շաբաթապահքեր
Ըստ հայ մատենագիրներու վկայութեան՝ Առաջաւորաց պահքը ժամանակին գոյութիւն ունեցած է նաեւ յոյներուն եւ լատիններուն մօտ:
'''Գ. Գրիգոր Լուսաւորիչի Պահք''', այդպէս կը կոչուի, որովհետեւ նուիրուած է Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչի նշխարներու գիւտին։ Կը տեւէ հինգ օր եւ իր մեջ կը պարունակէ սրբական այլ տօներ։
Աֆրոտիթ
Աֆրոտիթ (Ἀφροδίτη)՝ յունական դիցաբանութեան մէջ սիրոյ, գեղեցկութեան, պտղաբերութեան աստուածուհին: Աֆրոտիթի խորհրդանիշներն են մրտենին, վարդը, աղաւնին, ճնճղուկը եւ կարապը:
Կատուներ
Հետաքրքրական փաստեր՝ կատուներու մասին
• Ամենափոքր կատուն կը համարուի սինկափուրեան կատուն, տուեալ ցեղատեսակի արու կատուն կը կշռէ շուրջ երեք քկ., իսկ էգ կատուն ոչ աւելի, քան երկու քկ.:
• Որոշ երկիրներու մէջ կատուները թոշակ կը ստանան: Օրինակ Աւստրիոյ մէջ կատու խնամողը կը ստանայ միս, կաթ եւ այլն:
Քեռի (ֆետայի)
Կենսագրութիւն
1903-ին, Քեռի փոխադրուած է Սասուն եւ մասնակցած՝ Սասնոյ Բ. Ապստամբութեան (1904)։ Ապա անցած է Վասպուրական։ Հայ-թաթարական կռիւներու ժամանակ, եղած է Զանգեզուրի ինքնապաշտպանութեան կազմակերպիչներէն մէկը ։ Յաջորդող տարիներուն մասնակցած է Իրանական Յեղափոխութեան (1908-1912) եւ ընկերակցած՝ Եփրեմ Խանի։ Խանի մահէն ետք, Քեռի իր ընկերոջ վրէժը լուծած է։
Վրթանէս Ասկերեան
Վրթանէս Ասկերեան, հայ բանասէր։
Երուանդ Օտեան
Երուանդ Օտեան, նշանաւոր երգիծաբան, վիպասան, թատերագիր եւ հրապարագիր։
Գլխաւոր Գործերը
Գրիգոր Օտեան «Զարթօնք»ի շրջանի մեծագոյն դէմքերէն է։ Յառաջդիմական գաղափարներու տէր, ազգային եւ քաղաքական մեծ գործիչ։ Իր հօրեղբայրը հիմնադիրներէն է մեր ազգային սահմանադրութեան։
Օտեսա
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ուքրանիոյ քաղաքներ
Ալեքսանտրիայի Սենկորի Անուան Համալսարան
Նկարագրութիւն
Սենկոր համալսարանը բարձրագոյն ուսումնական հաստատութիւն է, որ կը կրթէ ուսանողներուն՝ հարաւային երկիրներու զարգացման առնչուող դասանիւթերու միջոցով եւ իր երիտասարդ շրջանաւարտներուն կը պատրաստէ տարբեր բնագաւառներու մէջ գործունէութիւն ծաւալելու համար (սնունդ, առողջապահութիւն, կառավարում, գիտութիւն, շրջակայ միջավայր)։
Մաքոպօ Մոճաճի
Կենսագրութիւն
Մոճաճի նաեւ ունէր սիրահար մը, Տէյվիտ Մոկալէ, ով կը կարծուէր հայրն էր իր երկրորդ զաւկին: Ան նախկին Մեծն Լեթապա քաղաքապետութեան կառավարողներէն մէկն էր։ Նաեւ կ'ըսուի, թէ ան փոխադրուած էր թագաւորական շրջանը, որպէսզի ապրի Մաքոպոյի հետ: Այս մէկը շատ մեծ հարց ստեղծեց Թագաւորական Նիստին մէջ, որովհետեւ նիստը զատած տղու մը պէտք է յղանայ, ով նաեւ ազնուական պէտք է ըլլար: Այս հարցերուն պատճառով՝ Մաքոպոն կը վտարուի գիւղէն:
Վանի Թագաւորութիւն
Գրականութեան ցանկ
Ստորոգութիւն:Նիւթեր Հայկական համառօտ հանրագիտարանէն Ստորոգութիւն:Վանի թագաւորութիւն
Միհրան Ղազէլեան
Միհրան Ղազէլեան, խմբավար, երաժտագէտ կը պաշտօնավարէ Գահիրէի հայ համայնքէն ներս ղեկավարելով՝ Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ՝ «Ս․ ՆԵՐՍԷՍ ՇՆՈՐՀԱԼԻ», Ազգային Առաջնորդարանի՝ «ԱՐԱՔՍ» եւ ՀԲԸՄ-ի՝ «ԾԻԱԾԱՆ» մանկական երգչախումբերը: Ան նաեւ կը դասաւանդէ երգի ուսուցումը Միացեալ`Գալուստեան-Նուպարեան վարժարանի բարձր դասարաններուն։
Պաշտօնավարութիւն Գահիրէ, Եգիպտոս
2003 թուականէն ի վեր Միհրան Ղազէլեան կը պաշտօնավարէ Գահիրէի հայ համայնքէն ներս` ստանձնելով՝
Ֆրիտիոֆ Նանսենի Թանգարան (Երեւան)
Պատմութիւն
Թանգարանի մուտքի մօտ տեղադրուած է Ֆրիտիոֆ Նանսենի արձանը։
Յովհաննէս Հելվաճեան
Յովհաննէս Հելվաճեանի Թատերական Գործունէութեան 40-Ամեակ
«Արեւելեան ատամնաբուժը»,
«Սիրոյ միջնորդները»:
Օթելլօի Բեմադրութիւնը՝ Լիբանանի «Կոմիտաս» Թատերախումբի 40ամեակին Առիթով
«Կոմիտաս» Թատերախումբը Ներկայացուց «Մոռնալ Հերոստրատը» Թատերախաղը
Մոնթէ Քարլօ
Մոնթէ Քարլօ խաղատան եւ ծովու լոգանքի յարմարութիւններու ստեղծում
1856-ին կը ստեղծուին ծովու լոգանքի յարմարութիւններ։ Նախ իբրեւ բուժումի միջոց զանազան հիւանդութիւններու դէմ, իսկ տարիներու ընթացքին կը դառնայ քաղաքացիներու հաւաքման եւ զբօսնելու վայր։
Սասնոյ Բ. Ապստամբութիւն
Հետեւանքները
Թէեւ թրքական զօրքը մտաւ Սասուն, բայց չյաջողեցաւ ընկճել հայ ֆետայիներուն կազմակերպ ուժը։ Ֆետայական խումբերէն մաս մը առժամաբար հեռացաւ Սասունէն իսկ մնացեալը ժողովուրդին հետ վերադարձաւ Սասուն, ընդյատակեայ իր շարժումը շարունակելու համար։ Վերադարձող գործիչները Գէորգ Չաւուշի եւ Գոմսայ Իսոյի (Կորիւն) ղեկավարութեամբ կ'որոշեն շարունակել Հրայրի ուղին։ Թէ հայ ժողովուրդի բոլոր հատուածներուն եւ թէ՛ Հայաստանի մէջ տեղի ունեցող հալածանքներուն դուրսէն հետեւող ժողովուրդներուն համար Սասունը կը դառնայ օրինակելի փորձառութիւն մը։ Եւրոպան, որ մինչ այդ տեսած էր Հայու տանջանքները միայն ու զայն ճանչցած իբրեւ խեղճ ու հպատակ ժողովուրդ մը, այժմ հիացմունքով կ'արտայայտուէր անոր ցուցաբերած քաջութեան ու պահանջատիրութեան մասին։ Եւրոպական պետութիւններու անդրադարձը նկատելի կը դառնայ։ Զանազան երկիրներու խորհրդարաններու մէջ բողոքի ու հայութեան իրաւունքները պաշտպանող ելոյթներ տեղի կ'ունենան։ Այդ բողոքները, իրենց կատարեալ ազդեցութիւնները չեն կրնար գործել եւ Եւրոպայի շահախնդիր պետութիւնները չեն կրնար ամբողջովին արգիլել թուրքիոյ սանձարձակութիւնները։ Այսուհանդերձ, թուրք պետութեան կը պարտադրեն ջնջել Սասունը ամբողջովին հայութենէ պարպելու եւ թուրքերով ու քիւրտերով բնակեցնելու ծրագիրը։ Սասունը ձգած ժողովուրդը իր հողն ու տունը վերադառնալով կը սկսի վերաշինել այդ փոքրիկ հայրենիքը, որ թէեւ ծանրօրէն վիրաւորուած (2 հազար հայ տուներ քանդուած, հազարաւոր անմեղ հայեր զոհուած եւ 8 հազար գիւղացիներ իրենց գիւղերէն հեռացած), դարձեալ իր բոցին մէջ պիտի աճեցնէր հայ ազատագրական պայքարի արմատները ։
Վանի Թագաւորութեան Քաղաքակրթութիւնը
Կրօնք եւ Պաշտամունք
Խալդիէն ետք կու գար փոթորիկի եւ պատերազմի աստուած Թէյշեբան, որ ժամանակին պաշտուած էր նաեւ խուռի-միտանիներէն եւ խեթերէն: Թէյշեբա աստուծոյ նուիրուած էին բազմաթիւ քաղաքներ եւ աւաններ. անոնց մէջ մեծագոյնն էր Ռուսա Բ.ի կառուցած Թէյշեբաինին (Կարմիր բլուր): Քանդակներու վրայ Թէյշեբան կը տեսնենք ցուլի վրայ կանգնած դիրքով:
Վանի թագաւորութեան մէջ կը պաշտուէին նաեւ կին աստուածուհիներ, որոնցմէ երեքին անունները կապուած են Ուրարտուի գլխաւոր երեք աստուածներուն: Արուբանի կամ Վարուբանի աստուածուհին կինն էր Խալդիի, Խուբան՝ Թէյշեբայի, իսկ Տուշպէան՝ Շիւինիի:
Հայկ Պոնափարթեան
Հայկ խաչատուր Պոնափարթեան, հայ հրամանատար բժիշկ։
Նշանթաշ
Նշանթաշ թաղամասը, Պոլսոյ Շիշի թաղի մէջն է: Պոլսոյ ամէնագեղեզիկ թաղամասերէն մին է եւ կարէլի է քտնէլ աշխարհահրչակ խանութները:
Կարագ
Պաշկիրական կարագ
Կը հանդիսանայ անալի, քաղցր, թթուային կարագ, որուն մէջ իւղը կը կազմէ 79,5%-էն ոչ պակաս, ջուրի քանակը՝ 18%-էն ոչ աւելի, իսկ չոր իւղազուրկ մնացորդը (ՍՈՄՈ)` 2,5-3%: Ունի բնորոշ քաղցր համ։
Աւետիս Զարիֆեան
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ դեղագործներ
Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութիւն
Պատմութիւն
Ժզ.-Ժէ. դարերուն մահմետական ցեղերու ճնշումներէն պաշտպանուելու նպատակով, Կիլիկիոյ կաթողիկոսներէն ոմանք, հռոմէական եկեղեցւոյ ծիսաարարողական որոշ զիջումներ ընելու խոստումով, փորձած են շահիլ Հռոմ ի պապերուն հովանաւորութիւնն ու աջակցութիւնը: Կիլիկիոյ կաթողիկոսութիւնը եւ աթոռանիստ Սիսը դարձուցած են սսականութեան կեդրոն (Կ. Պոլսոյ հայոց պատրիարքութեան հետ), որ կը պայքարէր էջմիածնականութեան դէմ: Սսականութեան ղեկավարներ՝ Սիսի կաթողիկոս Խաչատուր Գ. Գաղատացի եւ Եղիազար Այնթապցի որոշ դեր խաղացած են հասարակական բախումներու եւ խռովութիւններ հրահրելու, արեւմտահայ թեմերը Էջմիածինի Հայոց կաթողիկոսութեան հակադրելու գործին մէջ: Պայքարը մեղմացած է 1680-ական թուականներուն, երբ էջմիածնականները, պառակտման վերջ տալու նպատակով, Ամենայն հայոց կաթողիկոս ընտրած են սսականութեան առաջնորդ Եղիազար Ա. Այնթապցին: Այնուհանդերձ, Կիլիկիոյ կաթողիկոսութիւնը այդ շրջանին եւս շարունակած է իր հոգեւոր ազգային ծառայութիւնը մատուցել ժողովուրդին, կրցած է պահպանել հայոց աւանդութիւնները եւ նպաստել Հայ եկեղեցւոյ ինքնուրոյնութեան ու անկախութեան: Այդ գործին մէջ յատկապէս աչքի ինկած են Աջապահեանները: 1733-1865-ին շարունակաբար տիրելով Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան աթոռին՝ անոնք վերջ տուած են աթոռակալական կռիւներուն:
Կանոնադրութիւն
Իւրաքանչիւր թեմ ունի իր սահմանադրութիւնը: Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսը գլուխն է Ազգային ընդհանուր ժողովին, զոր կ'ընտրէ Ազգային կեդրոնական կրօնական եւ քաղաքական ժողովները: Կարեւոր հարցերու քննարկման համար Կիլիկիոյ կաթողիկոսը կը հրաւիրէ համատեղ ժողովի նիստի:
Օրագիր
Օրագիր, որեւէ անձի կողմէ հետեւողականօրէն կատարուած, խիստ անձնական կամ գեղարուեստական բնոյթ կրող գրառումներու ամբողջութիւն։
Յոյն-թրքական Պատերազմներ
Յոյն-թրքական պատերազմներ, յոյներու եւ թուրքերու միջեւ տեղի ունեցած շարք մը պատերազմներ են:
Երկրորդ պատերազմ
Յունական բանակի արշաւանքը Փոքր Ասիա: Մուտրոսի զինադադարի (1918) կնքումէն ետք, միջազգային համաձայնագիրներու (Սայքս-Փիքոյի համաձայնագիր 1916, Փարիզի հաշտութեան կոնֆերանս 1919-1920) հիման վրայ, Անտանտի երկիրները ձեռնամուխ եղան իրականացնելու Օսմանեան կայսրութեան բաժանման քաղաքականութիւնը, որ առարկայօրէն կը նպաստէր թրքական լուծին տակ հեծող ժողովուրդներու, որոնցմէ՝ հայերու ազատագրման, եւ գրաւեցին Օսմանյան կայսրութեան որոշ տարածքներ: Յունաստանին իրաւունք վերապահուած էր վերագրաւել վաղեմի յունական տարածքներ Արեւելյան Թրաքիան (բացի Կ.Պոլիսէն) եւ Փոքր Ասիոյ արեւմտեան շրջանները: 15 Մայիս 1919-ին յունական զօրքերը ազատագրեցին հին յունական Սմիւռնա (Զմիւռնիա, Իզմիր) քաղաքը:
Քարեղէն Համանուագ
Պատմութիւն
Հայաստանի ազգային մրցունակութեան հիմնադրամի եւ ՀՀ տնտեսութեան նախարարութեան կողմէ ներկայացուած Հայաստանի «Քարերու Համանուագ» պաստառը ճանչցուեցաւ լաւագոյնը «UNWTO»-ի Եւրոպայի յանձնաժողովի 44 անդամ-երկրներու շարքին
Կարօ Փօլատեան
Կենսագրութիւն
Կարօ Փօլատեան ծնած է Մարաշ, զէյթունցի հօրմէ ու մօրմէ ։ Մանուկ հասակին, վերապրած է Մեծ Եղեռնին, հասնելով մինչեւ Տէր Զօր: Հրաշքով փրկուած ու ապաստանած է Սուրիա։ 1921-1925 ին յաճախած է Հալէպի «Հայկազեան» վարժարանը: Երկրորդական ուսումը ստացած է նոյն քաղաքի Ֆրանսիսկեաններու գոլէճին մէջ եւ 1929 ին մեկնած է Ատիս-Ապապա (Եթովպիա) իբրեւ ուսուցիչ։
Քինկսլի Քոմէն
«ՊՍԺ»
2005-էն 2013 թուականներուն Քոմէնը իր ասպարէզը անցուցած է ՊՍԺ ֆութպոլային ակումբին մէջ։ Իր նորամուտը տեղի ունեցած է 2013 թուականի փետրուար 17-ին Սոշո-ի դէմ խաղին (ան 87-րդ րոպէին փոխարինեց Մարքօ Վերաթթիին հետ) : Ան դարձաւ ամենաերիտասարդ նորամուտը նշող ֆութպոլիստը ՊՍԺ-ի պատմութեան մէջ (16 տարի,8 ամիս եւ 4 օր) : Իր միւս մրցաշրջանին Քոմէնը անցուց միայն երկու խաղ առաջնութեան մէջ:
Ձեռքբերումներ
ՊՍԺ Իւուենտուս Բավարիայ
Մուշեղեան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Եան վերջածանցով մականուններ Ստորոգութիւն:Հայկական մականուններ Ստորոգութիւն:Մականուններ այբբենական կարգով
Արա Տինկճեան
Արա Տինկճեան, 18 Յունիս )․ Ա․Մ․Ն․ ծնած հայազգի երաժիշտ, հիմնադիր Night Ark խումբին։  Կը սեպուի ուտ հարուածային գործիքին գլխաւոր նուագողներէն։  Անոր յօրինումները հրապարակուած են 13 լեզուներու, ինչպէս օրինակ՝ «Տինաթա» (Δυνατά) յօրինումը որ փակեց 2004-ի Աթէնքի Ողիմպիական Խաղերու փակման հանդիսութիւնը։
Հակիրճ կենսագրական գիծեր
Իր երաժիշտի ասպարէզին մէջ, ան կը զարգացնէ իւրայատուկ ոճ՝ խառնուրդ մը իր արեւելեան եւ արեւմտեան արմատներուն։ 1985-ին կը կազմէ Night Ark քառեակը եւ կը գործակցի «RCA/BMG» եւ «Universal/PolyGram» ձայնագրութեան ընկերութիւններուն հետ։
Ոչ ֆորմալ կրթութիւն
Ոչ ֆորմալ կրթութեան կը նպաստէ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ն:
Խաչքար
Խաչքարերու հիմնական տեսակներ
ԺԱ.-ԺԳ. դարերուն կ'աւարտի խաչքարային յօրինուածքի եւ ոճական առանձնայատկութիւններու զարգացումը։ Եւ արդէն իսկ տիպականօրէն ձեւաւորուած խաչքարերը «Հայաստանի միջնադարեան կոթողային յուշարձանները։ Թ.-ԺԳ. դարերու խաչքարերը» գիրքի հեղինակները կը բաժնեն հետեւեալ խումբերուն․
Կարաչաեւսկ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի քաղաքներ
Մաքս Մաքսուտեան
Կենսագրութիւն
1912-1949 թուականներուն նկարահանուած է քանի մը տասնեակ շարժապատկերներու մէջ `
Թատրոնը զարթօնքի շրջանին
Բայց մինչեւ 1860-1870–ական թուականները, թատրոնը պիտի մնայ դպրոցական մակարդակի վրայ ու հետապնդէ զուտ ազգային-դաստիարակչական նպատակներ զուրկ գեղարուեստական արժէքէ։
Նանսենի Անուան Այգի (Երեւան)
Նաեւ Նանսենի այգիին մէջ կը գտնուի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին (թանգարանը եւ եկեղեցին կառուցուած են ՀՀ վաստակաւոր բժիշկներ Կառլէն եւ Սառա Եսայեաններու հովանաւորութեամբ).
Նորա Արիսեան
Գործունէութիւն
Զանազան լեզուներով մասնագիտական յօդուածներ եւ թարգմանութիւններ ունի բազմաթիւ երկիրներու մէջ լոյս տեսած մամուլին մէջ։ Քաղաքական եւ պատմական նիւթերով հանդէս եկած է պատկերասփիւռի եւ ձայնասփիւռի կայաններէն: Խմբագիրն է «Ազդակ» օրաթերթի արաբերէն կայքին: Անդամ է Արաբ գրողներու միութեան (2007-ին. միակ սփիւռքահայ կին գրողն է, որ այս միութեան անդամակցած է) :
2013-էն ի վեր վարիչ տնօրէնն է Դամասկոսի համալսարանին մէջ գործող Հայկական բաժինին:
Թոքիօ
Մինչեւ 1869 թուականը (Էտոյի ժամանակաշրջան)
Թոքիօն ի սկզբանէ Էտո անունով փոքր ձկնորսական գիւղ էր, որը հին Մուսաշի նահանգի մաս կը կազմէր ։ Սկիզբը՝ 12-րդ դարու վերջերուն, ան Էտօ տոհմի ամրութիւնն է։ 1457 թուականին Օթա Տոքան կառուցեց Էտօ ամրոցը։ 1590 թուականին, Իէյասու Թոքուկաուան Էտօն իր կայանը դարձուց։ Երբ 1603 թուականին ան սիւունկուն դարձաւ, քաղաքը դարձաւ իր համազգային ռազմական կառավարութեան կեդրոնը։ Էտոյի ժամանակաշրջանի յաջորդ տարիներուն Էտոն զարգացաւ, դառնալով 18-րդ դարուն մէկ միլիոնէն աւելի բնակչութիւն ունեցող աշխարհի խոշորագոյն քաղաքներէն մէկը ։ Էդոն փաստօրէն դարձաւ Ճափոնի մայրաքաղաք ը, թէեւ կայսրը կ'ապրէր կայսրութեան մայրաքաղաք Քիոթո յի մէջ։ Այս ժամանակ քաղաքը տեւական կը վայելէր խաղաղութիւն, որը յայտնի «Փաքս Թոքուկաուա» (Pax Tokugawa) անունով, եւ նման խաղաղութեան առկայութեան պարագային Էտոն կը վարէր խիստ մեկուսացուած քաղաքականութիւնը, որը օգնեց քաղաքին խուսափիլ լուրջ ռազմական սպառնալիքէն ։ Պատերազմներու կողմէ քանդուածներու բացակայութիւնը Էտոյին թոյլ տուաւ իր աղբիւրներու մեծ մասը նուիրաբերել քաղաքին վնաս հասցուցած հրդեհներու, երկրաշարժերու եւ այլ բնական աղէտներու կողմէ առաջացած վիճակի վերականգնմանը։ Այնուամենայնիւ, մեկուսացման այս երկարատեւ ժամանակաշրջանը եկաւ իր աւարտին 1853 թուականին՝ ամերիկացի Քոմոտոր Մեթիւ Փերիի Ճափոն ժամանմամբ։ Քոմոտոր Փերրին պայմաններ ստեղծեր էր Շիմոտա եւ Հաքոտաթէ նաւահանգիստներու բացման համար, ինչ որ պատճառ կը դառնայ նոր արտասահմանեան ապրանքներու պահանջարկի աւելացմանը եւ հետագային գնաճի խիստ աճին ։ Այս գնաճի բարձրացման հետեւանքով առաջացած հասարակական դժգոհութիւնը հանգեցուց լայնածաւալ ապստամբութիւններու եւ ցոյցերու՝ մասնաւորապէս բրինձի հաստատութիւններու «սնանկացման» ձեւով ։ Մինչդեռ Մեյձիի կայսեր կողմնակիցները օգտուեցան հանգամանքէն, ու այդ տարածուած ապստամբութիւններն ու ցոյցերը պատճառ դարձան իշխանութեան հետագայ ամրապնդմանը՝ 1867 թուականին տապալելով վերջին սիուկուն Իէյասու Թոքուկաուային ։ 265 տարի անց Pax Tokugawa-ն եկաւ իր աւարտին։
Ալեքսանտրիոյ Գրադարան
Տես նաեւ
Աղեքսանտրիա (տես Աղեքսանտրիոյ Նոր Գրադարանը բաժինը)
Յունաստան
Նազարէթ Պէրպէրեան
Կենսագրութիւն
Նազարէթ Պէրպէրեան ծնած է Նոր Գիւղ (Հալէպ, Սուրիա), 3 Օգոստոս 1951-ին: Մինչեւ նախակրթարանի Բ. դասարանը յաճախած է Նոր Գիւղի Ազգային «Զաւարեան» վարժարանը: 1959-ին ընտանեօք տեղափոխուած են Լիբանան, ուր հաստատուած են Պուրճ Համուտի Նոր Սիս թաղամասը: Նախնական Ուսումը ստացած է տեղի հայկական վարժարաններուն մէջ։ Նախակրթարանէն ետք մէկ տարի Տպայայի «Կենաց» վարժարանը յաճախելէ ետք, միջնակարգ եւ երկրորդական ուսումը շարունակած է Պուրճ Համուտի առաջին ազգային երկրորդական վարժարանին` նորաբաց «Լեւոն եւ Սոֆիա Յակոբեան» քոլեճի մէջ: Նախակրթարանի վերջին տարիներուն կ'անդամակցի թաղի ՀՅԴ «Քրիստափոր» պատանեկան միութեան:
Զարթօնքի շարժում
Մխիթարեաններ եւ Ս․ Ղազարի Վանքը
Վարդապետները իրենք եւս գրած են նոյն ոճի գործեր դիւցազներգութիւն, թատրոն...:
1798 թուականէն Փարիզի մէջ, համալսարանական մակարդակի վրայ, կը գործէր հայագիտական ամպիոն։
Դ. 1850–ի շուրջ, աւելի զգալի կը դառնան փոփոխութիւնները լեզուի մարզին մէջ։ Քիչ-քիչ զտուած՝ խօսակցական լեզուի երկու ճիւղերը իբր գրական լեզու կը փոխարինեն գրաբարին, որուն վերագենդանացումը անկարելի կ՛երեւի ա՛լ։ Արեւմտահայ եւ արեւելահայ աշխարհաբարներու յաղթանակը կ՛ապահովուի շնորհիւ ուսեալ երիտասարդ մտաւորականներու սերունդի մը՝ Նիկողոս Զօրայեան Ստեփան Ոսկան, Ստեփանոս Նազարեան, Միքայէլ Նալբանդեան եւ ուրիշներ։
Աշխարհաբարի ծննդոցը
Աշխարհաբար լեզուի գործածութիւնը նորութիւն չէ. 14րդ դարէն, թերեւս եւ աւելի առաջ, անով գրած էին թէ՝ աշուղներ, եւ թէ բազմաթիւ մատենագիրներ։
Օհան Կարօ
Օհան Կարօ (Յովհաննէս Կարապետեան, ), գրող եւ հանրային գործիչ:
Կենսագրութիւն
Գիւղին նախակրթարանը աւարտելէ ետք, կը դառնայ բրուտի աշկերտ: Ուսումնատենչ եւ ընդունակ պատանի, զինք կ'ընդունին «Աղթամար»ի միջնակարգ վարժարանը, որուն ընթացքը բոլորելէ ետք կը նուիրուի ուսուցչութեան: Պատանութենէ մինչեւ երիտասարդութիւն, Օհան Կարօ իր մասնակցութիւնը բերած է հանրային մեր բոլոր գործունէութիւններուն: Սակայն, ամէնէն աւելի ուսուցչութիւնը սիրած ու ապրած է, «խրճիթներէն մինչեւ խորհրդարան» երկարող իր բոլոր պաշտօններուն ու պարտականութեանց մէջ։ Մինչեւ 1915, ուսուցչական պաշտօն կը վարէ «Հայոց Ձոր»ի եւ «Կարկառ»ի մէջ։ Ընդհանուր պատերազմի սկիզբը, կ'անցնի «Կովկաս» ու մաս կը կազմէ «Քեռի»ի չորրորդ գունդին, իբրեւ կամաւոր, մինչեւ նահանջը: 1916-ին «Վան» կը վերադառնայ կրկին, եւ կը նուիրուի ուսուցչական, կուսակցական եւ հանրային գործունէութեան։ Իր սրտին ու հոգիին մօտիկ եղած են միշտ որբերը, թշուառները, ու իր ժողովուրդը մանաւանդ՝ որուն հանդէպ պաշտամունք ունեցած է միշտ, մանուկի անշահագործութեամբ։ 1920-ի դէպքերէն ետք, Երեւանէն կ'անցնի Պարսկաստան, ուրկէ Փարիզ: Այստեղ եւս, Օհան Կարօ մաս կը կազմէ, յաջորդաբար, գրական զանազան խմբակցութիւններու, մասնաւորաբար «Նահատակ Գրագէտներու Բարեկամներ» ընկերակցութեան։
Զարթօնքի շարժում
«Ընկերութիւն»ներ, դպրոցներ, դէմքեր
Նոյնպէս 1800–էն առաջ սկսած կրթական շարժումը 1820-30–էն ետք արագացուած է եւ բարեշրջուած։ Դպրոցներ բացուած են Վենետիկ, Զմիւռնիա եւ Պոլիս, ու միւս կողմէ՝ Կալկաթա, Մոսկուա, Թիֆլիս, Էջմիածին յետոյ՝ Երեւան եւ Շուշի:
Հայքօ (պոլսահայ երգիչ)
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ երգիչներ Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր
Ասորիներու Ցեղասպանութիւն
Ասորիներու Ցեղասպանութիւն, Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Օսմանեան կայսրութեան տարածքին մէջ բնակուող ասորի բնակչութեան ցեղասպանութիւն  ։
Գեղարուեստական Պատկերաւորումի Միջոցներ
Անձնաւորում
Զայն առատօրէն օգտագործած են յատկապէս ռոմանթիկ բանաստեղծները՝ Ալիշան, Դուրեան, Պէշիկթաշլեան, Րաֆֆի եւ ուրիշներ։
Լեֆքատա (կղզի)
Փոքր Ասիոյ գաղթականներու ժամանում եւ հաստատում
Փոքր Ասիոյ աղետէն ետք եւ Լոզանի Դաշինքի իբրեւ հետեւանք բնակչութեանց փոխանակումով, բազմաթիւ յոյն գաղթականներ Փոքր Ասիայէն Լեֆքատա կը հաստատուին։ Մայրաքաղաք Լեֆքատային մէջ կը կառուցուի նոր թաղամաս որ կը կոչուի Προσφυγικά (թարգ․՝ Գաղթականական)։
Մշակոյթ
Ուրոյն է Քարիա գիւղին քարսանիքօ հիւսքը καρσάνικο κέντημα։
Մարզական
Լեֆքատան ուղեւորութեան նախանձելի վայր մըն աշխարհասփիւռ ծովու մարզասէրներուն համար։  Կղզիին ափերուն մեծ մասը յարմար են ծովու մարզական տարբեր խաղերու համար՝ ծովադահոյկ, սուզում diving, ski, Parapente, kitesurfing, windsurfing, extreme sports։  Նաեւ ցամաքի վրայ՝ հեծելարշաւ եւ ձիարշաւ։
Առաքել Սիւնեցի
Առաքել Սիւնեցին զբաղած է նաեւ երաժշտութեան տեսութեան հարցերով։ Անոր «Ադամգիրք»–ը, հորինուածքով թատերական երկ է, որ, կ՛ենթադրուի, թէ երաժշտական ձեւաւորում ունեցած է, ներկայացուած է որպէս գաղտնի արհեստ։ Անոնցմէ մեզ հասած հոգեւոր տաղերը երաժշտական առումով վերջնականապէս ուսումնասիրուած չեն։
Մոնաքոյի Ինքնաշարժներու Մրցաշարք
Նորագոյն շրջան
1949-ին մրցաշարքը տեղի չ'ունենար Իշխան Լուի Բ․ի մահուան պատճառով, իսկ յաջորդ տարին մաս կը կազմէ նորաստեղծ «Ֆորմիւլա 1* Վարորդներու Համաշխարհային Ախոյեանութեան» Formula One World Drivers' Championship։ Այս մրցաշարքին կը յաղթէ Խուան Մանուէլ Ֆանճիօ Juan Manuel Fangio, որ յաջորդող տարիներուն հինգ անգամ համաշխարհային ախոյեան կը հանդիսանայ։ Իսկ Գ. դիրքը կ'ապահովէ 51 տարեկան Լուի Շիրոնը (Louis Chiron)։Ֆորմիւլա Մէկ․- Ինքնաշարժներու մրցաշարք, հաստատուած Ինքնաշարժի Միջազգային Դաշնակցութեան կողմէ (Fédération Internationale de l'Automobile (FIA․ անգլ․՝ International Automobile Federation) (ծանօթ նաեւ իբրեւ Formula 1 կամ  F1 -  անգլ․՝ FIA Formula One World Championship․ Formula 1 եւ  F1))։
Մոնաքոյի Շրջագիծը (մրցաշարքին ուղին)
Տե՛ս հիմնական յօդուածը՝ Մոնաքոյի Շրջագիծը
Յիշարժան Եղելութիւններ՝ Մոնաքոյի Մրցաշարքէն
1963-1969 տարիներուն հինգ մրցաշարքերուն ախոյեան՝ Կրահամ Հիլ (Graham Hill) կ'անուանուի «Պարոն Մոնաքօ» եւ «Մոնաքոյի Թագաւոր»։
2001-ին Մայքըլ Շումախըր իր հինգերորդ եւ վերջին յաղթանակը կ'արձանագրէ։
Լեւոն Սիւնի
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայ վիրաբուժներ
Airbus
Airbus S.A.S., էյրպըս ) եւրոպական օդանաւաշինական ընկերութիւն մըն է։ Ան մօտաւորապէս 74 000 աշխատող ունէ չորս եւրոպական երկիրներու՝ Ֆրանսայի, Գերմանիոյ, Սպանիոյ եւ Միացեալ Թագաւորութեան մէջ։ Տեղակայուած է Պլանեաք, Ֆրանսա, որ Թուլուզին արուարձանն է
Ամենէ Մէծ Պատուէրները
2011-ին Paris Air Show-ին, Airbus-ը ստացաւ մօտ $72.2 պիլիոնի պատուէր՝ 730 օդանաւերու համար, որը քաղաքացիական օդանաւաշինութեան համար րէքըրային գործարք մըն էր։ 2010-ի դեկտեմբերին A320neo տեսակը, ստացաւ 667 հատի պատուէր, որը, նախորդ պատուէրին հետ միասին կազմեցաւ 1029 պատուէր վեց ամիսներու համար, ինչը նոյնպէս րեքըրային կը համարւի։
Լեւոն Արիսեան
Լեւոն Եղիայի Արիսեան, հայ պետական եւ կուսակցական գործիչ, փիլիսոփայ, մանկավարժ։
Վարուժան Նալպանտեան
Կենսագրութիւն
Վարուժան Նալպանտեան ծնած Գահիրէ, Եգիպտոս։ Նալպանտեան ուսանած է ֆրանսական, ապա հայկական դպրոցներու մէջ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Տիգրան Սիւնի
Տիգրան Սիւնի (Հեքիմեան, ), հայ բժիշկ։
Աքիղեւսի թիւ
Այլ կերպ ըսելով, n բնական թիւը Աքիլեւսի թիւ կը հանդիսանայ, եթէ կրնան տեղի ունենալ հետեւեալ երկու պայմանները՝
Աքիլեւսի Թիւերու Յաջորդականութիւնը
Աքիլեւսի թիւերու յաջորդականութեան ամենափոքր իրար յաջորդող անդամներն են՝
Պաղլեղածին (էլիւմինիըմ)
Պաղլեղածին (Aluminium), քիմիական նշանը՝ Al, կարգահամարը՝ 13, հիւլէական զանգուածը՝ 26.98154։ պաղլեղածինը p–տարր է։
Կիրառութիւն
Թունաւոր յատկութեան բացակայութիւնը թոյլ կուտայ պաղլեղածինը լայնօրէն օգտագործելու խոհանոցային սպասքի, սնունդի եւ գարեջուրի արտադրական սարքաւորումների պատրաստման, ինչպէս նաեւ՝ սննդանիւթերու եւ դեղանիւթերու փաթեթաւորման համար։ Առանց աղոնինիոնի դժուար պիտի ըլլար պատկերացնել օդանաւաշինութիւնը։ Աղումինիոնի աղերէն մեծ կիրառութիւն ունի աղոմինական շիբը՝ KAl(SO4)2•12H2O, որը կրկնակի աղ է (նաեւ բիւրեղահիտրիթ է) եւ կ'օգտագործուէ արեան մակարդման համար, ինչպէս նաեւ անոյշներու պատրաստման եւ մանրաթելերու ներկման ժամանակ (կը մեծցնէ ներկանիւթի կապը մանրաթելի հետ)։ Պաղլեղածինը ամենալայն կիրառութեան ոչ երկաթային մետաղն է 2005-ին պաղլեղածինի աշխարհային արտադրութիւնը կազմած է 31.9 միլիոն թօն. Անոր պահանջարկը աւելին եղած էր քան որեւէ այլ մետաղինը, բացառութեամբ երկաթը (837.5 միլիոն թօն). Պաղլեղածինը առաւելապէս կը կիրառուէ՝
Թատրոն
Հին Թատրոն
Էսխիլիոս, Սոֆոքլիս, Էվրիփիտիս, կը նկատուին յունական ողբերգութեան հայրերը, իսկ Արիստոֆանիս՝ կատակերգութեան հայրը։ Հռոմի մէջ նշանաւոր էին Փլաւտոսը, որ կատակերգութիւններ կը գրէր եւ Սենեքան, որ կը մշակէր Եւրիպիտեսի ստեղծագործութիւնները։ Այդ ժամանակաշրջանին նշանաւոր կտորներէն էին՝ «Շղթայուած Փրոմիթէաս »ը, « Իլեքթրա »ն, « Օրեսթիս »ը եւ « Թրիլողիա »ն, որոնք դեռ կը շարունակուին բեմադրուիլ մանաւանդ Յունաստանի մէջ։ Ամրան, Յունաստանի տարածքին բացօթեայ հին թատրոններուն մէջ ամէն տարի բազմաթիւ ներկայացումներ կ'ըլլան, ինչպէս օրինակ՝ Հին Էփիտաւրոսի, Տիոնիսոսի եւ Իրոտու Աթիքուի (Աքրոփոլի ժայռին տակ), Ողիմպիոյ եւ Էլեւսինայի թատրոնները։
Ափրիկեան Թատրոն
Ափրիկեան թատրոնի սկզբնակէտը կը նկատուի կենդանիներու պաշտամունքը, որ կը տարածուէր որսորդութեամբ զբաղող ափրիկեան ցեղերու շրջանին մէջ։ Անիկա կ'ուղեկցուէր պարերով, երգերով եւ հարուածային գործիքներու (թմբուկներու եւ մարիմպաներու) երաժշտութեամբ։ Այս ծիսակատարութիւնը կը կատարուէր ցեղին համար նշանակալի իրադարձութեան՝ յաջող որսի, բերքահաւաքի կամ հաշտութեան ընթացքին։
1607 թուական
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1607 մահեր
Տնջրի (Ծառ)
Տնջրին, 2033 տարեկան հսկայ չինարի ծառ, Արցախի Վարանտա գաւառի Սխտորաշէն գիւղի տարածքին մէջ։
Նկարագրութիւն
Տնջրի ծառը կը գտնուի Արցախ ի Վարանտա գաւառի Սխտորաշէն գիւղի տարածքին մէջ։ Վիմագիր արձանագրութեան համաձայն, աղբիւրը կառուցած է սխտորաշէնցի Յովհաննէս Կիսիպեկեանը, Ներսէս Մուսայելեանը եւ Մանաս Գասպարեանը: Խորհրդային Միութեան շրջանին այս ծառին անձնագիր կը շնորհուի, իբրեւ ԽՍՀՄ տարածքին մէջ գտնուող ամենատարեց եւ ամենաբարձր ծառ։ Չինարին ունի 44 քառ․ մեթր մակերեսով փչակ, ուր կրնայ տեղաւորուիլ հարիւրէ աւելի մարդ։ Հսկայ ծառի տերեւներուն ստուերը կը կազմէ աւելի քան 1400 մ²։ Տնջրի ծառի բունին շրջագիծը կը կազմէ 27 մ․, իսկ բարձրութիւնը 54 մեթրէ աւելի, շուրջ 18 յարկանի շէնքի բարձրութեամբ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Բոյսեր
Ստեփան Սիւրմէլեան
Ստեփան Սիւրմէլեան (անյայտ – 1916, Տրապիզոն), հայ դեղագործ։
Կենսագրութիւն
Դեղագործ Կարապետ Սիւրմէլեանի եղբայրն է։ Ստացած է դեղագործական կրթութիւն։ Տրա­պի­զո­նի մէջ ունեցած է սեփական դեղատուն եւ որպէս դեղագործ աշխատած է։ Սպանուած է կամ մահացած 1916 թուականին, Տրապիզոն։
Գրականութիւն
Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։
Սասուն
Սասունը Թոռնիկեաններու օրօք
10-րդ դարու սկզբը Բիւզանդական կայսրութիւնը, իր զաւթումները Հայաստանոին մէջ դիւրացնելու նպատակով, կրցած է իրար հետ նաղացնել Սասունի Թոռնիկեաններուն եւ Տարօնի Բագրատունիներուն: Թոռնիկեաններոին յաջողուած է տիրել Տարօնի մէկ մասը: Սակայն Տարօնի բիւզանդացինեու զաւթումեն (966/967) ետք Թոռնիկեանները, զգուշանալով թշնամու խարդախ քաղաքականութենէն, ընդունած են Անիի Բագրատունիներու գերիշխանութիւնը եւ համագործակցած իրենց հետ:
Անուշ Թորանեան
Գործունէութիւն
Անուշ Թորանեանը Հայ բարեգործական ընդհանուր միութեան Ֆրանսայի գրասենեակի տնօրէնն է, տարիներ շարունակ պայքարած է հայ մշակութային ժառանգութեան պահպանման եւ Հայաստանի, Արցախի զարգացման համար:
Համբար Քէլիքեան
Գործունէութիւն
Ան 80 տարեկանին, կատարած է շաբաթական տասը ոսկրային մեծ վերականգնողական գործողութիւններ: Մասնագիտացած է նաեւ ոսկրային ընդոծին անբնական երեւոյթներու հիւանդութիւններու  եւ անոնց վերկանգնումային գործողութիւններու մէջ:
Գրիգոր Պըլտեան
Գրական վաստակ
«Հատուածներ Սենեակի Մասին»ը, Պըլըտեանի գրեթէ բոլոր գիրքերուն նման, կ'անցնի «գրեթէ աննշմար»:
Գալուստ Ա. Քհնյ. Էքմէքճեան
Նախնական կրթութիւնը ստացած է Ազգ. Զաւարեան վարժարանէն ներս, որուն հիմնադիրներէն մին ու երկար տարիներու տնօրէնը եղած է իր հայրը։
Կարապետ Ափինեան
Կլարապետ Ափինեան, հայ խմբագիր։