cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Տանիէլ Ռատքլիֆ
Գործընթացք
4-րդ ֆիլմէն ետք, Տանիէլ, Էմմա եւ Ռուփերթ կը տատամսէին իրենց Հէրի Փոթըրի գործընթացքը շարունակելու համար, սակայն վերջնական որոշեցին որ մինչեն վերջ ամբողջացնեն բոլոր ֆիլմերը: 2007 թուականին հրատարակուեցաւ Harry Potter and The Order of The Phoenix ֆիլմը որ Հէրիին համար ամէնէն հաճելին էր. : Տանիէլ շահեցաւ մի քանի մրցանակներ իր կատարողութեան համար :
6-րդ ֆիլմը՝ Harry Potter and The Half Blood Prince նոյնպէս ստեղծեց մեծ շահ, սակայն վերջին ֆիլմը՝ Harry Potter and The Deathly Hallows-ի երկրորդ բաժինը որ հրատարակուեցաւ Յուլիս, 2001 թուականին ամէնէն յաջող ֆիլմերէն մէկն էր եւ ժողովուրդը յուզումով հրաժեշտ տուաւ Հէրիին, Ռոնին եւ Հըրմայոնիին:
Գեղամ Աթմաճեան
Խմբագրական գործունէութիւն
1933-ին Փարիզի մէջ Միսաք Մանուշեանի հետ կը հրատարակէ «Ջանք» ամսաթերթը, իսկ 1935-1937 թուականներուն՝ մինակ, «Մշակոյթ» գրական պարբերականը, որ կը շարունակուի, ուր եւ կը տպագրէ իր բանաստեղծութիւնները, պատմուածքները, թարգմանութիւնները եւ հրապարակախօսական յօդուածները։
Փարոս (կղզի)
Բնապահպանում
Կղզիին կանանչապատ հովիտին՝ Փսիհոփիանա շրջան, ամրան ամիսներուն կը հանդիպինք թիթեռնիկի հազուագիւտ տեսակի մը․ ցերեկը ժայռերուն եւ ծառերուն բուներուն վրայ անշարժ կը մնայ, իսկ կէսօրէ ետքերը տերեւներուն վրայ կ՛ ելլէ։ Սեպտեմբերին իգական թիթեռները հովիտը կը լքեն եւ միայն իրիկունները ճամբորդելով կ՛ այցելեն ցած բուսականութեամբ վայրեր ուր իրենց հաւկիթները կ՛ ածեն ու ապա կը մեռնին։  Այս շրջանը՝ 1,02 քռ․քլ․, ծանօթ է իբրեւ «Փարոսին թիթեռնիկները» եւ պահպանուած է Նաթուրա 2000 GR4220016 անցաբառով։
Ամերիկայի Հնդիկներու Երաժշտութիւնը
Ամերիկայի Հնդիկներու Երաժշտութիւնը, հիւսիսային հնդիկներու երաժշտական մշակոյթը:
Երգեր
Հնդիկներու երգերուն հիմքը կը կազմեն պարզ մեղեդիները, որոնք կը կատարուին բարձր ձայնով եւ լարուածութեամբ: Յաճախ երգեցողութեան կը միանայ սուլոց, շրթունքներու թրթռացում եւ ուժգին ֆշշոց: Կատարողական այս հնարները կը կոչուին «շրթունքներու երաժշտութիւն», որ երգեցողութեան կու տան լրացուցիչ ռիթմիք գունաւորում եւ հակադրութիւն:
Աղբիւրներ
«Երաժշտութիւն, Պատմութիւն եւ Տեսութիւն», Նարդուհի Էքիզեան-Մարկոսեան, Պէյրութ 2017, էջ 37:
Կիոնա
Տեղեկութիւններ
Կիոնա կը գտնուի Ողիմպոսին հարաւը, Փարնասոս եւ Վարդուսա լեռներուն միջեւ։Կիոնային բարձրագոյն գագաթն է Փիրամիդա (2510մ․)։ Ուրիշ գագաթներն են՝ Փերդիքա (2484), Թրաղոնորոս (2456), Փլաթիվունա (2317), եւայլն։ Հիւսիսէն դէպի հարաւ ուղղութեամբ կը հոսի Լազու հեղեղատը։
Հալէպի Ազգային Առաջնորդարանի գործունէութիւնը (1915-1918)
=== Հալէպի Ազգային Առաջնորդարանի գործունէութիւնը (1915-1918) Հայոց Ցեղասպանութեան տարիներուն (տես թիւ 1)ՄԻՀՐԱՆ ՄԻՆԱՍԵԱՆ ===
Հայոց Ցեղասպանութեան տարիներուն Հալէպի եւ հալէպահայութեան, ինչպէս նաեւ տեղւոյն Ազգային Առաջնորդարանի գործունէութեան մասին առկայ են պատմագիտական քանի մը աշխատութիւններ, ուր առաւել կամ նուազ չափով արծարծուած է այս թեման, ինչպէս՝ դոկտորներ Խաչիկ Մուրատեանի(տես թիւ 2), Վահրամ Շէմմէսեանի(տես թիւ 3), Հիլմար Կայսերի (տես թիւ 4) եւ Ռայմոն-Յարութիւն Գէորգեանի(տես թիւ 5) գործերը, որոնք երբեմն ուղղակի եւ երբեմն անուղղակի անդրադարձած են Պատերազմի տարիներուն Հալէպ հասած հայ աքսորականներու վիճակին եւ տեղւոյն հայութեան՝ զանոնք մահուան ճիրաններէն փրկելու ուղղութեամբ առած քայլերուն:
Հնդկաստան
Մեքենաշինութիւն
Մեքենաշինութիւնը Հնդկաստանի արդիւնաբերութեան գլխաւոր ենթաճիւղն է։ Այստեղ զարգացած են մեքենաշինութեան բոլոր ճիւղերը։ Բացառութիւններ չկան։ Հիմնական արտադրատեսակներն են նաւերը, մեքենաները եւ համակարգիչները։ Գլխաւոր քաղաքներն են Մումպայն ու Կալկաթան։
Երեւան
Երեւանը հիմնադիրն է Վանի թագաւորութեան արքայ Արգիշտի Ա. ( Ք.Ա. 8-րդ դար) է։ Քաղաքին տեղանուան ծագման հետ կապուած կան բազմաթիւ վարկածներ, մասնաւորապէս, ըստ ժողովրդական աւանդութեան, Երեւան անունը կը կապուի Նոյեան անուան հետ․ ըստ աւանդութեան, Նոյը այդպէս կոչած է ջրհեղեղէն ետք երեւցող առաջին ցամաքը ։ Միջնադարուն քաղաքը մտած էր Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի Կոտայք գաւառի սահմաններուն մէջ։ 2018-ին, երբ կը լրանայ Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան 100-ամեակը, Երեւանը կը դառնայ 2800 տարեկան։
Թրքական Ցեղերու Շրջան
ԺԱ․ դարուն Մերձաւոր Արեւելք կը թափանցեն թրքական զանազան ցեղեր՝ սելճուքներ ը, մոնկոլներ ը, թաթարներ ը, աւելի ուշ՝ թուրքմենները եւ օղուզները։ Զաքարեան իշխանները Վրաց թագաւորութեան օգնութեամբ ժամանակաւորապէս կ'ազատագրեն Արեւելեան Հայաստան ը, բայց թրքական ցեղերը անջնջելի հետք կը ձգեն իրենց ետին. Հայաստանի խոշոր քաղաքները կ' ամայանան կամ կը կործանուին։
Գոշավանք
Պատմութիւն
Գոշավանքը Ժգ. դարուն եղած է Հայաստանի կրօնական, կրթական եւ մշակութային մեծ կեդրոն մը: Հոն գործած է բարձր մակարդակի ուսումնական հաստատութիւն մը, որ պատմական աղբիւրներուն մէջ անուանուած է վարժապետարան, համալսարան եւ ճեմարան: Գոշավանքի վարդապետարանին մէջ դասաւանդած են հայոց եւ օտար լեզուներ (յունարէն, լատիներէն), քերականութիւն, փիլիսոփայութիւն, ճարտասանութիւն, երաժշտութիւն, գրչութեան արուեստ եւ նկարչութիւն: Հոս կրթուած եւ գործած են Կիրակոս Գանձակեցին եւ Վանական Վարդապետը, որոնք հետագային իրենց հիմնած դպրոցներուն մէջ շարունակած են Գոշավանքի վարժապետարանի աւանդները: Գոշավանքի մէջ ընդօրինակուած եւ ստեղծուած են բազմաթիւ ձեռագիրներ, որոնք պահուած են վանքին գրատան մէջ:
Զլաթան Իպրահիմովիչ
Աժաքս
«Աժաքս»ին մէջ անցուցած 3 տարիները անոր բերին 2 ախոյեանական տիտղոս, 1 գաւաթ, 38 կօլ եւ մշտական տեղ Շուէտ առաջին հաւաքականի կազմին մէջ։
Գոշավանք
Պատմութիւն
Ժգ. դարուն Գոշավանքը ստացած է բազմաթիւ նուիրատուութիւններ՝ գիւղեր, այգիներ, վարելահողեր, անտառներ, ջրաղացներ, դրամ, գիրքեր եւ այլն: 1242–1250 թուականներուն Զաքարեան իշխանները իրենց սեփականութիւն հանդիսացող Գոշավանքը, կալուածներով հանդերձ, 40 հազար դուկատով վաճառած են Կարին էն Արեւելեան Հայաստան տեղափոխուած այդ օրերու նշանաւոր հարուստներէն մէկուն՝ պարոն Ումեկին, որու ժառանգները մինչեւ Ժդ. դարու կէսը տիրած են վանքին: 1260-ին Գոշավանքը ազատած է եկեղեցական տուրքէն: 1291-ին վարդապետ Դասապետը եւ անոր եղբայրը՝ Կարապետը, ձեռամբ ճարտարապետներ Զաքիոսի ու Գրիգորի, գրատան փայտէ ծածկոյթը փոխարինած են երկու զոյգ խաչուող կամարներ ունեցող համակարգով մը: Անոնք իբրեւ երկրորդ յարկ կառուցած են Ս. Հրեշտակապետաց խաչաձեւ յատակագիծով եկեղեցին եւ անոր վրայ՝ սիւնազարդ զանգաշտարակ (չէ պահպանուած): Վանքին գրատուն-եկեղեցի-զանգակատունը օրինակ ծառայած է Ժդ. դարու հայկական երկյարկ եկեղեցիներուն համար:
1890-ական թուականներուն Սմբատ Փարսադանեան նորոգած է Մխիթար Գոշի կառուցած Ս. Յովհաննէս Կարապետ եկեղեցին:1937-ին նորոգուած է Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ գմբէթը, 1939-ին՝ Ս. Գրիգոր եկեղեցին, 1957–1966 թուականներուն՝ Ս. Գէորգ եւ Ս. Աստուածածին եկեղեցիներն ու գաւիթը: 1958-ին Մխիթար Գոշի դամբարանին քով անոր նուիրուած յուշակոթող մը կանգնած է, 1972-ին բացուած է Գոշավանքի թանգարանը, 1978-ին՝ բարեկարգուած վանքին տարածքը:
Պատկերասրահ
Պատկերասրահը նեղ ու երկարաւուն է, կ'երկարի արեւելքէն արեւմուտք գաւիթին եւ գրատան միջեւ, այդ երկու կառոյցները իրարու հետ միացնելով: Անոր կառուցման մասին պատմական աղբիւրներուն մէջ ոչ ալ վիմագրութիւններուն մէջ յիշատակութիւն կայ, ուստի անոր կառուցման ճիշդ ժամանակը անորոշ է: Անկասկած, որ անիկա կառուցուած է գրատունէն ետք՝ Ժգ. դարու երկրորդ կէսին:
Զլաթան Իպրահիմովիչ
Պարսելոնա
2010 թուականի առաջին կօլը Զլաթանը հարուածեց 14 Փետրուար ին «Աթլեթիքօ Մատրիտ» ի դէմ խաղին։ 6 Մարտ ին «Ալմերիա» յի դէմ խաղին (2:2) Իպրահիմովիչը կարմիր քարտ ստացաւ, որմէ ետք բաց ձգեց 1 հանդիպում : Բրեմիերի շրջանակներուն «Աթլեթիք Պիլպաօ» ի դէմ կայանալիք խաղէն առաջ՝ մարզման ժամանակ, Զլաթանը վնասեց սրունքի եռագլուխ մկանը, որուն պատճառով բաց ձգեց Չեմպիոններու Լիկայի 2009-2010 մրցաշրջանի քառորդ եզրափակչին մէջ «Արսենալի» դէմ կայացած պատասխանի խաղը (4:1), Էլ Գլասիքօն (2:0) եւ առաջնութեան յաջորդ՝ «Տիբորթիւօ» ի դէմ կայացած խաղը։ Ան խաղադաշտ վերադարձաւ «Էսպանիոլ» ի դէմ խաղին՝ փոխարինման դուրս գալով հանդիպման 82-րդ վայրկեանին։
Գոշավանք
Խաչքարեր
Վանական համալիրին կից կը գործէ փոքրիկ ցուցադրութիւն մը, ուր ներկայացուած են ազգագրական բնոյթի շուրջ 100 նիւթեր:
Աւետիք Իսահակեանի Տուն-Թանգարան (Երեւան)
Միջոցառումներ
Աւանդոյթ դարձած է Վարպետի յարկի տակ Աւետիք Իսահակեանի անուան դպրոցի առաջին դասարանցիներու «իսահակեանցի» օծուելու խորհրդանշական արարողութիւնը, իսկ ուսումնական տարուան վերջին աւարտական դասարաններու աշակերտները այստեղ կը ստանան իրենց հասունութեան վկայականները։
Եոհաննէս Վըրմիր
Եոհաննէս Վըրմիր (Հոկտեմբեր 1632, Հոլանտա -15 Դեկտեմբեր 1675, Հոլանտա), պարոքքօ դարաշրջանի հոլանտացի հռչակաւոր գեղանկարիչ, հոլանտական գեղանկարչութեան ոսկեայ դարաշրջանի ներկայացուցիչ։
Սեւ Ծով
Ծովը կ'ողողէ Ռուսաստանի, Ուքրանիայի, Ռումինիոյ, Թուրքիոյ մասամբ ճանաչուած Ապխազիոյ եւ Վրաստանի ափերը։
Անուանում
Ք.ա. 6-5-րդ դարերու, առաջին յոյն ծովագնացները ծովը անուանած են Աքսենյոս (Աքսինեան Պոնտոս «Անհիւրընկալ Ծով») կամ Պոնտոս Մելաս («Սեւ ծով»)՝ նկատի ունենալով անոր փոթորկոտ ալիքներու պատճառած վնասները եւ դժուարութիւնները։ Մեր թուարկութեան սկիզբներուն յոյները, արդէն ծովը իւրացնելով, անոր ափերուն գաղութներ հիմնելէն յետոյ, զայն վերանուանեցին Եւքսենյոս (Եւքսինեան Պոնտոս «Հիւրընկալ ծով»)։
Աշխարհագրութիւն
Սեւ ծովու ափերը քիչ կտրտուած են. մասնաւորապէս կտրտուած են՝ հիւսիսային հատուածին մէջ։ Միակ մեծ թերակղզին Ղրիմն է։ Մեծ ծոցերն են՝ Յագորլիկի, Թենդրայի, Ջարիլգաչիի ծոցերը Ուքրաինայի, Կարկինիտայի (Ուքրանիա, Ռուսաստան), Կալամիտայի եւ Թեոտոսիոյ ծոցերը Ռուսաստանի մէջ, Վառնայի եւ Պուրկասի ծոցերը Պուլկարիոյ մէջ, Սինոպի եւ Սամսունի ծոցերը՝ ծովու հարաւային ափերուն՝ Թուրքիոյ մէջ։ Հիւսիսային եւ հիւսիս-արեւմտեան մասէրու մէջ, գետերու թափման վայրին մէջ կ'առաջանայ գետաբերան կան ջրատարածքներ եւ աղահամ տարածքներ։ Ափի գիծի ընդհանուր երկարութիւնը՝ 3400 քմ. է։
Ականջապնդագարութիւն
Պնդագարութիւն ըսելով կը հասկնանք նոր եւ անբնական ոսկորի կազմաւորում: Պնդագարութիւնը տեղի կ'ունենայ ականջի միջին եւ ներքին բաժիններուն մէջ, բայց առաւելաբար միջին ականջի երեք ոսկրիկներուն մէջ: Այս երեք ոսկրիկներէն ասպանդակն է, որ մասնաւորապէս կ'ախտահարուի պնդագարութեամբ եւ անիկա անշարժ նստած կը մնայ ձուաձեւ պատուհանին վրայ: Ասպանդակի պնդագարութեամբ եւ անշարժութեամբ ձայնային ալիքները լրիւ չեն հաղորդուիր դէպի ներքին ականջ եւ այս պատճառով կը յառաջանայ տարբեր աստիճանի լսողութեան փոխանցման տկարութիւն (conductive hearing loss): Ներքին ականջի պնդագարութեան պարագային կը յառաջանայ լսողութեան ընկալական տկարութիւն (sensorineural hearing loss): Ընդհանրապէս, երբ ականջապնդագարութիւն ըսենք, կը հասկնանք միջին ականջի ասպանդակ ոսկրիկի պնդագարութիւն: Ականջապնդագարութիւնը առաւելաբար կովկասեան երկիրներու մէջ տեսնուած հիւանդութիւն մըն է: Կը կարծուի, որ երաժիշտ Պեթհովեն կը տառապէր ականջապնդագարութենէ:
Ֆրանսեսք Քամպօ
Ֆրանսեսք Քամպօ, Քաթալոնիոյ սպանացի քաղաքական գործիչ, Ինքնավար Կուսակցութեան հիմնադիր: Սպանիոյ խորհրդարանի երեսփոխան: Աջակից շարք մը գեղարուեստական եւ մշակութային նպատակներու, մասնաւորապէս, յունարէն եւ լատիներէն դասական նիւթերու թարգմանութիւն՝ քաթալաներէնի:
Հայկական Լեռնաշխարհ
Սահմաններ
Հայկական լեռնաշխարհին մէջ ապրած ու իր բազմադարեան պատմութիւնը կերտած է հայ ժողովուրդը։ Այն բնական պայմաններու իւրօրինակ համալիր է, բնագիտաաշխարհագրական առանձին միաւոր։ Բարձրաւանդակը ուշագրաւ է իր մակերեւոյթի ինքնատիպ երիտասարդ հրաբխային դաշտային բնավայրերով եւ  միջլեռնային գոգաւորութիւններով, բարձր լեռնային լիճերով եւ արագահոս գետերով, ցայտուն արտայայտուած յառաջընթաց գօտիականութեամբ։ Այստեղ կը հանդիպին երկրագունդի գրեթէ բոլոր բնական գօտիները նաեւ մերձարեւադարձային գօտին (tropical zone)  մինչեւ ձիւնամերձ գօտի։ Ամենաբարձր կէտը Մասիս (Արարատ) լեռն է, որ ունի 5 165 մեթր բարձրութիւն։
Փոքր Կովկասի լեռնահամակարգը ունի ծալքաւոր կառուցուածք։ Այն կը սկսի Վրաստանի ծովափը գտնուող Պաթում քաղաքէն եւ աղեղնաձեւ կը շարունակուի մինչեւ Հայաստանի հարաւային սահմանը՝ Մեղրի։ Լեռնահամակարգը ունի քանի մը լեռնաբազուկներ. հիւսիսը Մեսխեթի ու Թրիալէթի լեռնաշղթաներն են ու Ջաւախքի բարձրավանդակը (Վրաստան), կեդրոնին՝ Բազումի, Փամբակի, Գուգարաց եւ Սեւանի լեռները (Հայաստան)։ Հարաւը, Փոքր Կովկասը կը ճիւղաւորուի 2 լեռնաբազուկներու՝՝ Արցախի լեռներ (ԼՂՀ) եւ Զանգեզուրի լեռնաշղթայ (Հայաստան)։ Փոքր Կովկասի լեռները խոնաւ են ու անտառապատ։ Ամենաբարձր լեռնագագաթը Կապուտջուղն է (3906 մ)։ Փոքր Կովկասին կից են Գեղամայ հրաբխային լեռնաշղթան եւ Հայաստանի Հանրապետութեան ամենաբարձր կէտը՝ Արագած լեռնագագաթը՝ 4096 մ բարձրութեամբ։
Մորթ
Կազմուածք
Մորթը կազմուած է երեք խաւերէ՝
Վերնամորթ (epidermis)
Վերնամորթը կազմուած է հինգ ենթախաւերէ. Առաջին խաւը կազմուած է մահացած բջիջներէ որոնք կը թափին երկու շաբաթը մէյ մը: Հինգերորդ խաւին մէջ զետեղուած են վերնամորթի նորաստեղծ բջիջները :
Յատկութիւններ
Մեր մարմինի մորթը որոշ տեղեր ծածկուած է մազով եւ որոշ տեղեր անմազ է:
Պարտականութիւններ
Քրտինքը կ'արտադրուի մորթին մէջ շարունակ, բայց պզտիկ քանակութեամբ: Արտադրուած քրտինքը կ'արտաթորուի վերնամորթէն դուրս: Մթնոլորտային ջերմութեան բարձրացումով եւ մարմնական ֆիզիքական աշխատանքով քրտինքի արտադրութիւնը եւ արտաթորումը կը բազմապատկուի: Քրտինքը կազմուած է ջուրէ, որ կը պարունակէ որոշ քանակութեամբ աղ: Տաք օրերուն եւ մարզանքի ընթացքին որոշ քանակութեամբ աղ կը կորսնցնենք առատ քրտինքի արտաթորումով: Բոլորս անընդհատ մեր մարմինի մակերեսէն կը կորսնցնենք ջուր: Այս մէկը կը կոչուի «անզգալական անգիտակցական ջուրի կորուստ» (insensible loss): Քիրտինքով ջուրի կորուստը կը կոչուի «զգալական-գիտակցական կորուստ» (sensible loss): Մարմնի որոշ վայրերուն մէջ մորթի քրտնաբեր գեղձերը կ'արտադրեն բուրող քրտինք : Այս գեղձերը մասնաւորապէս կը գտնուին, սեռական արտաքին օրկաններու շուրջը, ականջացնցուղներու (external ear canal) մէջ, անութներու (axilla) եւ կրծքագեղձերու վրայ.
Տանկի Տենդ
Տանկի Զարգացում
Տանկէ վարակուողներուն 80 տոկոսը ընդհանրապէս ախտանշաններ չեն ունենար եւ կամ միայն մեղմ ջերմ կ'ունենան: Իսկ մնացեալ 20 տոկոսին 5 տոկոսը կը ներկայանան վտանգաւոր վիճակով:
Մորթ
Պարտականութիւններ
Պաղ եղանակներուն ջերմառաջացումը կ'աշխուժանայ եւ ջերմատուութիւնը կը նուազի հետեւեալ միջոցառումներով՝
Արջ
Բանահիւսութեան Մէջ
Արջը ժողովրդական հեքիաթներու եւ այլ պատումներու ճանչցուած հերոսներէն մէկն է: Յայտնի արտայայտութիւն մըն է «Արջի ծառայութիւնը», որ կը նշանակէ անհարկի փութկոտութեամբ մէկուն լաւութիւն ընելու ցանկութիւնը, երբ ատով աւելի շատ վնաս կը հասցուի: Կայ տարածուած ասացուածք՝ «Արջը գիտէ եօթը երգ եւ բոլորը՝ տանձի մասին»:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Տիզնի Ուըրլտ
Պատմութիւն Եւ Զարգացում
1912-ին Munger Land կազմակերպութեան կողմէ հողերու մեծ մասը կը վաճառուի ներդրողներուն: Սեփականատէրերը ուրախ էին, որովհետեւ ազատած էին ճահճուտային հողերէ: Սակայն այլ հարց մը կը ստեղծուի՝ այդ հողերուն մէջ գտնուող օգտակար հանածոներու մշակումը, որ կը պատկանէր Թաֆթսի համալսարանին: Առանց իրաւունքի փոխանցման Թաֆթս իրաւունք ունէր որեւէ մէկ ատեն քանդել տալու շէնքը՝ օգտակար հանածոներու շահագործման համար :
Մովսէս Գ. Տաթեւացի
Կենսագրական գիծեր
Ան տիրապետած է մոմի սպիտակեցման արհեստին՝ Երուսաղէմ գտնուելու տարիներէն։ Մովսէս Վարդապետ ամէն տարի եկեղեցական բոլոր ժամերգութիւններուն վառած է սպիտակամոմ եւ մեծ հանդիսաւորութեամբ կատարած է տէրունական եւ նշանաւոր սուրբերու տօները:
Իրանի Շահ-Աբաս Արքային հրաւէրով արքունիքի արհեստաւորներուն սորվեցուցած է սպիտակ մոմի պատրաստութեան արհեստը, արժանացած է Շահի գնահատանքին։
Արտակ Վարդանեան (քաղաքական գործիչ)
Կենսագրութիւն
1998-1999 եղած է Հայաստանի փոստի եւ հեռահաղորդակցութեան նախարար, 1999-էն եղած է ԱՊՀ տնտեսական խորհուրդին առընթեր տնտեսական հարցերու յանձնաժողովի Հայաստանի լիազօր ներկայացուցիչը ։
Տուֆակերտ Նստարան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Աւետիք Իսահակեանի տուն-թանգարանի իրերէն Ստորոգութիւն:Աւետիք Իսահակեանի տուն-թանգարան
Մեքքա
Վաղ շրջանի պատմութիւն
Հռոմէական, պարսկական եւ հնդկական աղբիւրներուն մէջ պատմական յիշատակութեան չգոիւթեան, ինչպէս նաեւ անհիւրընկալ մթնոլորտին պատճառով, պատմաբանները, անոնց մէջ ներառեալ Փաթրիսիա Քրաուն եւ Թոմ Հոլլանտ, կասկածի տակ կը դնեն Մեքքայի՝ պատմական մեծ առեւտուրի կեդրոն ըլլալու փաստը ։
Իսլամական տեսակէտը
Հարաւային Արաբիոյ ցեղերը օգնութեան խնդրանքով դիմած են պարսից արքայ Խոսրով Ա.-ին, որուն ի պատասխան պարսից արքան հետեւակով գացած է Արաբիոյ հարաւը, իսկ նաւատորմով՝ Մեքքա։ Պարսկական միջամտութիւնը թոյլ չէ տուած քրիստոնեաներուն տարածուելու դէպի Արաբիոյի արեւելեան շրջանները, խոչընդոտելով այդ օրերուն Քուրէյշ ցեղին մէջ գտնուող 6 տարեկան Մուհամմէտին դաստիարակութիւնը «խաչի նշանին տակ»։
Մեքքայի նկարագրութիւնը Իպն Պաթութայի կողմէ
Մեքքայի մէջ գտնուած տարիներուն ան աղօթած է Իրաքի թագաւորին համար, ինչպէս նաեւ Էլ Մելիք Էլ-Նասրին համար։ Այս աղօթքները կատարուած են Մեքքայի տաճարին մօտ։ Ըստ Պաթութայի ան բաւականին մեծ եղած է, սակայն ոչնչացած է, իսկ նորակառոյց շինութիւնը նախնականէն աւելի փոքր էր։ Տաճարին մէջ եղած են հրեշտակներու, մարգարէներու, Յիսուսի, վերջինիս մայր Ս. Կոյս Աստուածամօր Մարիամի եւ շատ ուրիշներու պատկերներ։ Այս տաճարը Մեքքայի ամէնէն կարեւոր մասերէն մէկը կը համարուի, որովհետեւ հոն հազարաւոր մարդիկ կու գային ուխտագնացութեան։
Թիֆլիսի Վանօ Սարաճիշվիլիի Անուան Պետական Երաժշտանոց
Թիֆլիսի Վանօ Սարաճիշվիլիի Անուան Պետական Երաժշտանոց (վրաց.՝ ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია), երաժշտական բարձրագոյն ուսումնական հաստատութիւն Վրաստանի մայրաքաղաքի Թբիլիսի մէջ։
Պատմութիւն
Շենքը, որտեղ կը գտնուի կոնսէրուատորիան, Վրաստանի ճարտարապետական յուշարձանն է։ Շինարութիւնն աւարտած է 1917 թուականին։ Կոնսէրուատորիայի մէջ կայ 3 համերգասրահ՝ 500, 200 եւ 80 տեղ ունեցող։
Բարբարոսա (ռազմական գործողութիւն)
«Բարբարոսա» գործողութիւն (գերմ.՝ Weisung Nr. 21. Fall Barbarossa, Գերմանիոյ թագաւոր եւ Հռոմէական Սրբազան կայսրութեան կայսր Ֆրիդրիխ Բարբարոսա I-ի պատուին), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ արեւելաեւրոպական ռազմական թատերաբեմին վրայ ԽՍՀՄ ներխուժելու Երրորդ Ռայխի ծրագիր եւ Հայրենական մեծ պատերազմի նախնական փուլին մէջ այդ ծրագրին համապատասխան իրականացուող ռազմական գործողութիւն։ Ծրագիրը իրականացնելու Հիտլերի որոշումը շրջադարձային էր Երրորդ Ռայխի պատմութեան մէջ, որ 4 տարի ետք բերաւ անոր լիակատար փլուզման։
Մածուն
Հայաստանի մէջ իմացած են նաեւ մածունի երկարատեւ պահպանման միջոցները։ Ամրան մածունը տոպրակով քամած են, լեցուցած կճուճներու մէջ եւ անօդաթափանց դարձնելու նպատակով վրան ճարպ լեցուցած։ Պահպանման եղանակներէն մէկն ալ չորթանն է, որմէ թանապուր եփած են։
Արաբական Արշաւանքները Դէպի Պարսկաստան
Պատմագրութիւն եւ նորագոյն ուսումնասիրութիւններ
Երբ արեւմտեան պատմաբանները առաջին անգամ կը սկսին ուսումնասիրել դէպի Պարսկաստան արաբական արշաւանքներուն մասին, անոնք միայն կը հիմնուին հայազգի Սեբեոսի եւ հետագային գրուած արաբական աղբիւրներու վրայ։ Կարեւորագոյն աշխատանքներէն էր Արթիւր Քրիստենսենի 1944-ին Քոփընհեկընի եւ Փարիզի մէջ լոյս տեսած «L’Iran sous les Sassanides» գործը։
Այս գործին միւս կարեւոր կողմը այդ աւանդական ժամանակագրութեան հերքումն է եւ նորին առաջարկումը։ Ըստ Փուրշարիաթիի, Միջագետքի արաբական նուաճումը տեղի կ'ունենայ «ոչ թէ 632-634 թուականներուն՝ վերջին Սասանեան արքայ Յազկերտ Գ.-ի գահ բարձրանալէն ետք (632-651), այլ 628-632 թուականներուն»» : Այս կը նշանակէ, որ արաբական նուաճումները կը սկսին այն ատեն, երբ քաղաքացիական պատերազմ տեղի կ'ունենայ Սասանեաններու եւ պարթեւներու մէջ։
Արաբական ենթակայ իշխանութիւններու ապստամբութիւնը (602)
Թէեւ Ղասանիտները քրիստոնեայ էին, սակայն անոնք ընդունած էին միաբնակութիւնը եւ կը մերժէին կայսերական քաղկեդոնականութիւնը։ Իր հերթին Բիւզանդական կայսրութիւնը զիրենք աղանդաւորներ կը համարէր։ Երբ բիւզանդացիները կը փորձեն ճնշել միաբնակութիւնը, Ղասանիտները ալ աւելի կը հեռանան կայսրութենէն։ Լախմիտները իրենց հերթին կ'ապստամբին պարսից արքայ Խոսրով Բ..-ի դէմ։ Լախմիտներու առաջին քրիստոնեայ արքան կը փորձէ ազատիլ պարսկական գերիշխանութենէն, սակայն ան կը սպաննուի, իսկ Լախմիտներու տիրոյթները կ'ընդդիմանան Պարսկաստանի դէմ։ Խոսրովի սպանութեան հետեւանքով Լախմիտները դարձեալ կիսանկախ կը դառնան։ Ներկայիս ընդունուած է այն փաստը, որ Լախմիտներու թագաւորութեան գրաւումը պարսիկներու կողմէ Սասանեաններու անկման հիմնական պատճառներէն էր։ Ասիկա կը բացատրուի անով, որ Լախմիտները, Հիրայի ճակատամարտին պարտութիւն կրելով արաբներէն, համաձայն էին իսլամներու լրտեսները ըլլալու :
Խալիֆայութեան վերելքը
Մուհամմէտ կը մահանայ Յուլիս 632-ին եւ Խալիֆայի պաշտօնը կը ստանձնէ Ապու Պաքրը: Այս ընթացքին շարք մը արաբական ցեղեր կ'ապստամբին եւ Խալիֆան մինչեւ Մարտ 633 կը զբաղի խռովութիւններու ճնշմամբ։ 633-ին ամբողջ Արաբական թերակղզին կը գտնուի անոր տիրապետութեան տակ։
Նահաուանտի ճակատամարտը (642)
Սակայն պարսիկները այլ ձեւով կը մտածէին։ Կայսերական պարսիկներու հպարտութեան հարուած հասած էր արաբներու կողմէն եւ անոնք չէին կրնար թոյլ տալ իրենց հողերու գրաւման :
Օմար կը տեղեկանայ զօրքերու կեդրոնացման մասին եւ ստիպուած զօրք կ'ուղարկէ անոնց դէմ : Խալիֆան կը հասկնայ, որ քանի դեռ պարսիկները պետականութիւն ունին, անոնք մշտապէս կը փորձեն ետ գրաւել կորսնցուցած տարածքները։ քանի մը արաբական զօրքերու կը հրամայեն հաւաքուելու Նահաուանտի մօտ։ Հակառակ անոր որ Օմար դարձեալ կը փափաքի անձամբ ղեկավարել զօրքը, անոր խորհուրդ կու տան մնալ Մետինա եւ զօրքերու հրամանատար նշանակել որեւէ փորձառու զօրավար մը։ Դեկտեմբեր 642-ին պարսիկները ջախջախիչ պարտութիւն կը կրեն Նահաուանտի ճակատամարտին։ Անոնցմէ ետք արաբները դիւրութեամբ կը գրաւեն Համատանը։
Բերկրուհի Շահրիկեան
Բերկրուհի Շահրիկեան, ծնած է (1902)-ին Շապին Գարահիսար ի Թամզարա գիւղաքաղաքը։ Ընտանեօք Պոլիս գաղթած են 1910-ին։ Աշակերտած է Պոլսոյ Սամաթիա թաղամասին Նունեան-Վարդուհեան վարժարան ին:
Սուրբ ՅովհաննԷս եկեղեցի (Տող)
Իր համաչափութեան եւ ընդհանուր յատկանիշներով նման է Արցախի Հանրապետութեան Ասկերանի շրջանի Աւետարանոց գիւղի 1651 թուականին կառուցուած Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին, սակայն յատակագծային եւ ծաւալատարածական յօրինուածքով աւելի շատ նման է վաղ շրջանի բասիլիկ եկեղեցիներուն։
Եկեղեցի
Կառուցուած է խիստ թեքադիր տեղանքի վրայ։ Հիւսիսային պատը իր բարձրութեան կէսի չափով խրուած է ժայռի մէջ, իսկ հարաւային պատը ամբողջութեամբ բաց է՝ կ'երեւին հիմքերը։ Որով պայմանաւորուած է, որ հիւսիսային պատի վրայ բացուածքը մէկն է, իսկ հարաւայինը՝ 3-ը։ Արեւմտեան պատի արտաքինը շարուած է սրբատաշ քարերով, իսկ միւս պատերը՝ կիսամշակ քարերէն։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հադրութի շրջանի շէնքեր եւ կառոյցներ Ստորոգութիւն:Արցախի թեմի վանքեր եւ եկեղեցիներ Ստորոգութիւն:18-րդ դարու հայկական վանքեր եւ եկեղեցիներ
Սեւ Յունուար
Սեւ յունուար (Qara Yanvar), կամ Արիւնոտ յունուար (Qanlı Yanvar), խորհրդային կարմիր բանակի կողմէն ազրպէյճանական քաղաքական ընդդիմութիւններու ճնշում, որուն իբրեւ արդիւնք զոհուեցաւ 131-170 մարդ, որոնց մեծամասնութիւնը ազրպէյճանցիներ էին :
Նախապատմութիւն
Ազրպէյճանի ԽՍՀ պաշտօնեայ Այազ Մութալիպովին 25 Դեկտեմբեր 1989-ին Ազրպէյճանի ԽՍՀ-ի առաջին քարտուղար Ապտուռահման Վէզիրովին կոչ ըրած է օգնութիւն խնդրել Խորհրդային Միութեան կենտկոմէն՝ Մոսկուայէն։
Պատմութիւն
Ռուս շատ զինուորներ, առանց հրամանի փրկած են սարսափելի վիճակին մէջ գտնուող Պաքուի հայութեանը եւ ռուսերուն։ Մէկ մասը սպասած է հրամանին, որ շատ ուշացաւ։
Փենսիլվանիոյ Պալէ
Թատրոնի պատմութիւնը
Որպէս 1960-ական թուականներու պալեթային շարժման ղեկավար՝ թատրոնը 1968 -ին հիւրախաղերով հանդէս եկաւ Նիւ Եորքի մէզ։ 1987-1989 թուականներուն Փենսիլվանիոյ պալեթը միաւորուեցաւ Միլվոկի պալեթին հետ։ Իր նոր թատրոնը 43 պարողներով եւ մեծապէս ընդլայնուած խաղացանկով միակ կազմակերպութիւնն էր երկրին մէջ, որ իր պարողներէն մէկ տարուան աշխատանք կ'առաջարկէր։
Զատիկ Մուրատեան
Գիտական ժառանգութիւն
Զատիկ Մուրատեանը թողած է կարեւորագոյն գիտական ժառանգութիւն։ Բազմաթիւ գիտական արդիւնքներու շարքին հարկ է նշել անոր բացայայտած տեսողական խիտ լուսապատկերային (spectral) գիծերու «Մուրատեանի էֆեքթը», որը թոյլ կու տայ շառաւիղային արագութիւններու միջոցով բացայայտել Արեգակի վերին շերտի ընթացող երեւոյթները, Արեգակի աշխուժ տիրոյթի մագնիսական դաշտի (evolution) եղափոխութեան եւ բնաշրջումի առաջին դիտումը արեգակնային բռնկումէն առաջ, բռնկման ընթացքին եւ բռնկումէն յետոյ, Արեգակի գոյնոլորտէն դեպի արեւապսակ (speculum) ցոլարկուներու միջոցով նիւթի տեղափոխման` արեգակնային քամիի հիմնական պատճառի յայտնաբերումը, Արեգակի ծայրահեղ եզրի (լիմպի) մթնեցման չափումը, տաքնալու ժամանակ արեգակնային հրուիժակներու ջերմային անհետացման յայտնաբերումը, Փիք տիու Միտի աստղադիտարանի (Փիրենեան լեռներ, Ֆրանսա) համար մինչեւ օրս աշխատող 8 մեթրնոց արեգակնային հեռադիտակ նախագիծը եւ ղեկավարած՝ անոր կառուցման աշխատանքները։ «Արեգակնային աշխուժութեան համատեսակ (synoptic) քարտէզներու» թուային արձանագրութեան, վերլուծութեան, գծագրման եւ հրատարակման համակարգչային ծրագիրի սկզբունքի մշակումը եւ ղեկավարումը (աշխարհի մէջ գոյութիւն ունեցող համակարգչային կառավարմամբ միակ համատեսակ (synoptic) քարտէզները), արեգակնային աշխուժութեան պտտման արագութեան չափի նոր մեթոտի առաջարկումը, որը կը բացայայտէ արեգակնային աշխուժութեան նոր փարամեթրեր:
Կրեմմի Մրցանակ
Մրցանակակիրներ
Թիւով 31 Կրեմմի մրցանակներով մրցանակակիրներու առաջատարն է Ճորճ Սոլթին ։ Էլիսոն Քրաուսը երկրորդն է իր 27 մրցանակներով ։ Իրլանտական հանրաճանաչ U2 ռոք խումբը իր 22 Կրեմմիի արձանիկներով առաջատարն է խումբերու դասակարգին մէջ ։
Երեւանի Դրօշակ
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Երեւան
Գէորգ Քիւթներեան
Կենսագրութիւն
Մահացած է 1915 թուականին Մեսքենէի աքսորավայրին մէջ, ծայրահեղ թշուառութեան մէջ՝ սովէն ու հիւանդութիւններէն՝ մօտ 33 տարեկան հասակին։
Քղոր
Կիրառութիւն
Քղորի զանգուածային բաժինը օրկանիզմին մէջ կը կազմէ 0,15%։ Քղորիտ իոններ կը պարունակէ արեան փլազմը՝ գերազանցապէս NaCl եւ KCl աղերու լուծոյթներու ձեւով։ Դրանք կը կարգաւորեն ովսմոթիկ ճնշումը, կ'ապահովեն իոններու հոսքը բջջային մեմպրաններու միջով, կ'աշխուժացնեն ֆերմենթները։ Օրկանիզմը քղոր կը ստանայ կերակրի աղի միջոցաւ, որուն օրական պահանջը 5-10 կրամ կը կազմէ։ Մարդու եւ անասուններու ստամոքսին մէջ կ'արտադրուէ աղաթթու, որը կը կազմէ ստամոքսահիւթի 0,3%-ը եւ անհրաժեշտ է սննդի պատշաճ մարսողութեան, ինչպէս նաեւ սննդի հետ օրկանիզմ ներթափանցող հիւանդագին մանրէները ոչնչացնելու համար։ Բժշկութեան մէջ լայնորէն կը կիրառուեն կերակրի աղի բնաբանական եւ բարձրճնշումային լուծոյթները։
Շարլ Ժերար
Շարլ Ժերար, բուն անունով՝ Ժիրայր Աճէմեան Ֆրանսական շարժարուեստի ծանօթ անուններէն:
Ստեփան Զօրեան (քաղաքական գործիչ)
Կենսագրութիւն
Ռոստոմ, Աւազանի անունով՝ Ստեփան Զօրեան, ծնած է Գողթն գաւառի Ցղնա գիւղը 18 Յունուար 1867-ին։ Նահապետական ու բարեկեցիկ ընտանիքի զաւակ եղած է։ Նախնական ուսումը ստացած է ծննդավայրի ծխական դպրոցին մէջ, ապա անցած է Թիֆլիսի Բէգլարեան մասնաւոր դպրոցն ու պետական ռէալական վարժարանը եւ, այնուհետեւ, Վարշաւայի մերձակայ Նովօ–Աղեքսանդրեան Գիւղատնտեսական ճեմարանն ու Մոսկուայի Պետրովսկայա Գիւղատնտեսական ճեմարանը։
Ռոստոմ՝ Դաշնակցականը
Դաշնակցութեան հիմնադիր երրորդութեան կրտսերագոյն անդամն է Ռոստոմ (աւազանի անունով Ստեփան Զօրեան)։ 1890-ի ամրան Թիֆլիսի մէջ կայացած ՀՅԴ-ի հիմնադիր ժողովին մասնակցած չըլլալով հանդերձ՝ (Մոսկուայի մէջ ուսանողական բողոքի ցոյցերուն իր գործուն մասնակցութեան համար Ցարական իշխանութեանց կողմէ իր ծննդավայրը աքսորուած ըլլալով) իր շեշտակի դրօշմին կը նկատուի ոչ միայն Դաշնակցութեան կազմութիւնը նախապատրաստող խմորումներուն, այլեւ՝ 1890-1919 երեսնամեակի հայոց պատմութեան եւ ՀՅԴ-ի գործունէութեան գլխաւոր բոլոր փուլերուն վրայ։
Ղպտի Ուղղափառ Եկեղեցի
Ղպտի Ուղղափար Եկեղեցի Ղպտի եկեղեցին հիմնուած է Մարկոս Աւետարանիչին կողմէ շուրջ 42 թուականին, որ այս օրերուն կը կոչուի արեւելեան ուղղափառ քրիստոնէական եկեղեցի: Ղպտիները կը նախնըտրեն կոչել իրենց հետեւորդները հին առաքելական եկեղեցւոյ հետ: Ղպտիները իրենք զիրենք կը նկատեն հին եգիպտացիներուն յաջորդները, որովհետեւ անոնց լեզուն շատ կը նմանի հին եգիպտացիներուն լեզուին:
Ղպտի Եկեղեցին
Երբ 451-ին Մարկիանոս կայսրը կը փորձէ միացնել բաժնուած եկեղեցին, Պապ Դիոսկորոսը (Աղեքսանդրիոյ Պապը), որ հետագային կը տարագրուի, կ'ըսէր, թէ կայսրը պէտք չէր միջամուխ ըլլար եկեղեցւոյ գործերուն, որուն իբրեւ հետեւանք կայսրը կայսերական հրովարտակով խիստ կարգապահական միջոցներ կը գործադրէ Դիոսկորոս Պապին նկատմամբ: 449-ին Դիոսկորոս Պապը կը գլխաւորէ Եփեսոսի Բ. ժողովը, որ քաղկեդոնական պատմաբաններու կողմէ կը կոչուէին «Աւազակային ժողով»:
Եփեսոսի ժողովը կը հաստաէ Ս. Աթանասի ուսմունքը եւ Մարիամի տիտղոսը իբրեւ «Աստուածամայր», նաեւ դաւանանքի ներածութիւնը կը ձեւակերպուի հետեւեալ կերպով."Մենք կը պատուենք քեզ, ով ճշմարիտ Լոյսի Մայր, եւ մենք կը փառաւորենք քեզ, ո՜վ Սուրբ եւ Աստուծոյ մայր, որովհետեւ դուն մեզի համար ծնունդ տուիր մեր աշխարհին փրկիչը: Փա՛ռք քեզ, մեր վարդապետ եւ մեր թագաւոր, Քրիստոս, առաքեալներու հպարտութիւնը, արդարներու ցնծութիւնը, եկեղեցիներու պատուարը եւ մեղքերը ներողները: Մենք կը հաւատանք Սուրբ երրորդութիւնը մէկ Աստուածութեան մէջ, կ'երկրպագենք քեզի, կը փառաւորենք քեզ, Տէ՜ր ողորմեա, Տէ՜ր ողորմեա, Տէ՜ր օրհնէ մեզ, Ամէն:"
Սուրճ
Սուրճի Յայտնաբերումը
Այսօր արդէն սուրճի վաճառականութիւնը կը համարուի երկրորդը իր շրջանառութեամբ՝ վառելանիւթի վաճառականութենէն ետք։
Պատրաստման եւ մատուցման կանոններ
Ամէն տեսակ սուրճ պատրաստելու ժամանակ պէտք է գիտնալ անոր պատրաստման որոշ գաղտնիքները եւ կարգուսարքը։ Սուրճէն իսկական բաւականութիւն ստանալու համար, զայն պէտք է պատրաստել թարմ բոված հատիկներէ։ Խորհուրդ կը տրուի նաեւ չկուտակել աղացած սուրճի պաշարները, այլ պահել սուրճը ամբողջական եւ աղալ միայն քանի մը օրուան համար։ Չի թելադրուիր մէկ գաւաթ ջուրին երկու դգալ սուրճ աւելցնելու շատերու սովորութիւնը։ Ջուրը իր հերթին պէտք է մաքուր ըլլայ։ Արտահանման (ջուրի եւ սուրճի շփման ժամանակ սուրճէն համային եւ բոյրային նիւթերու անջատումը) ժամանակ ջուրի ջերմաստիճանը պէտք է մօտ ըլլայ եռալու աստիճանին, բայց չեռայ։ Բացի ասկէ, եփելէ առաջ սրճեփը պէտք է ողողել տաք ջուրով։ Սուրճը պէտք է խմել անմիջապէս։ Սուրճի իսկական սիրահարները, երբեք իրենքիրենց թոյլ չեն տար տաքցնել եւ օգտագործել նախորդ օրէն մնացած սուրճը։ Չափազանց կարեւոր է սուրճի սերը, որուն հանդէպ վերաբերումը կը տարբերի երկրէ երկիր։ Արաբական երկրներու մէջ՝ eshshe–ն՝ սերը, մինչեւ օրս ալ կը համարեն «սուրճին դէմքը»։ Իտալիոյ մէջ զայն կը համարէին բոյրի աղբիւր, իսկ Յունաստանի մէջ առանց սերի սուրճ մատուցելը կը համարուէր վիրաւորանք։ Այսօր սուրճի սերը ընդգծելու համար ընդունուած է զայն մատուցել սպիտակ գաւաթներով։ Իսկ ընդհանրապէս տարբեր ձեւերով պատրաստուած սուրճերը ունին իրենց առանձնայատկութիւնները ու մատուցման կարգ ու կանոնը։
1858 թուական
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1858
Բաբադալ
Հայերը Բաբադալի մէջ
Հայերը Բաբադալի մէջ կը հիշվուին XVI դարին սկզբեն։ Այդտեղ կառուցուած է հայկական 2 եկեղեցի (Վարագա Սբ. Խաչ, XVII դարի սկիզբ եւ Սբ․ Աստվածածին, 1899)։ Հայկական դպրոցը գործած է մինչեւ 1902 թուականը։ Հայերը զբաղուած են երկրագործութեամբ, առեւտուրով, ծխախոտագործութեամբ, մեղվապահութեամբ, արհեստներով։ XX դարի սկզբը Բաբադալի մէջ կ՛ապրէին 100, 1932 թուականին՝ 80, 1948 թուականին՝ 31 հայ։
Մեսրոպ Եպս. Սարգիսեան
Կաթողիկոսարանէն ու Դպրեվանքէն ներս վարած պաշտօնները
11 Սեպտեմբեր 2017-ին Նորին Սրբութիւնը կատարեց միջ-եկեղեցական մարզէն ներս նշանակումը՝ Մեսրոպ Եպս. Սարգիսեան Արաբական Ծոցի շրջանի եկեղեցիներու խորհուրդի գործադիր վարչութեան անդամ։ Ան երկար տարիներ եղած է Նորին Սրբութեան գաւազանակիրը, դասատու՝ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Դպրեվանքէն ներս, Հայ Եկեղեցւոյ Համալասարանական Ուսանողներու Միութեան (Հ.Ե.Հ.Ո.Մ.) եւ Հայ Համալսարանաւարտներու Համախմբման (Հ.Հ.Հ.) հոգեւոր խորհրդատու, ինչպէս նաեւ Երիտասարդական Բաժանմունքի վարիչ։
«Մարդկային Եղբայրութիւն» Խորագրեալ Միջազգային Համագումար
Նշենք, որ Վեհափառ Հայրապետը յատուկ պատգամ մը ղրկած էր համագումարին՝ ընդառաջելով համագումարի կազմակերպիչներու փափաքին։
Արաբական Ծոցի Երկիրներու Եկեղեցիներու Խորհուրդի Տարեկան Համաժողով
Այս տարի հաւաքը տեղի ունեցաւ Յունուար 28-29, 2020, Քուէյթի մէջ, ուր Յոյն Ուղղափառ եկեղեցին հիւրընկալեց աւելի քան երեսուն եկեղեցական առաջնորդներ Ծոցի տարբեր երկիրներէն։ Յայտագիրը ընդգրկեց Խորհուրդը տարբեր աշխատանքներու տեղեկագիրը, եկեղեցական կեանքի մասին մանրամասնութիւններ, ինչպէս նաեւ՝ յատուկ աղօթք մատուցուեցաւ շրջանի եւ աշխարհի խաղաղութեան համար։
Մկրտիչ Սարգսեան
Կենսագրութիւն
Ծնած է Ջաւախքի Ախալքալաք քաղաքը։ 1931-1941ին սովորած է Ախալքալաքի միջնակարգ հայկական դպրոցին մէջ։
Կենսագրական նոյնպէս հետաքրքրական նշում է, որ 1966ին, Սուրիա եւ Լիբանան իր կատարած այցելութեան ընթացքին, Մկրտիչ Սարգսեան յատուկ ընդունելութեան արժանացած է Սիմոն Վրացեանի կողմէ Համազգայինի «Փալանճեան» Ճեմարանին մէջ։
1984-ին, իր «Ձօն Երեւանին» բանաստեղծութիւնը Հ.Գ.Մ. վարչութեան որոշումով արժանացած է «Երեւանը եւ երեւանցիները» մրցանակաբաշխութեան առաջին մրցանակին։
Մանուէլ Մենենկիչեան
Կենսագրութիւն
1965 թուականին մասնակցեր է երիտասարդ էսթրատային կատարողներու մրցոյթին եւ ստացեր առաջին մրցանակը։ 1967 թուականին, ԽՍՀՄ շրջագայութիւնէն յետոյ, կը թողարկուին իր երգերը ֆրանսերէնով: 1967-1968 թուականներին Մանուէլը ունեցեր է շուրջ 75 համերգ, եւ Խորհրդային Միութեան մէջ վաճառուեր են իր ֆրանսալեզու երգերու 2 միլիոն ձայնապնակ։ 1969 թուականին դարձեր է Աթէնքի միջազգային երաժշտական մրցոյթի դափնեկիր։ Ձայնապնակներ թողարկեր է նաեւ անգլերէնով եւ հայերէնով :
Ռոպերտ Ճեպեճեան Ակնաբուժարան
Հաստատուած է Հալէպ։
Բժ. Ճեպեճեան անդամ է Ֆրանսական Ակնաբուժական Ընկերութեան՝ 1948-էն ի վեր։ 1956-ին, ՄԱԿ-ի Համաշխարհային Առողջապահական Կազմակերպութիւնը կազմակերպութիւնը Բժ. Ճեպեճեանի անունը արձանագրած է Տրախոմայի Մասնգէտներու իր ցուցատախտակին վրայ։
Սեւ Պղպեղ
Կենսաբանական Նկարագիր
Բոյսը միատուն Է, վայրի վիճակի մէջ՝ երկտուն։ Սերմերով բազմանալիս կը ծաղկէ 3-4-րդ տարիներու ընթացքին, իսկ վեկէթատիւ եղանակով՝ 5-6-րդ ամսուայ ընթացքին։ Ծաղկումը ռեմոնտանտ Է, պտուղը կը հասուննայ 5-10 ամիս յետոյ։
Երեւանի երաժշտութիւն
Երեւանի երաժշտութիւն, Հին Երեւանի երաժշտական կեանքի մասին տեղեկութիւնները սակաւ են։ Անցեալին ռազմերթերը, հուղարկաւորութեան եւ զոհաբերութեան ծիսակատարութիւններն ուղեկցուած են հարուածային գործիքներու նուագակցութեամբ։ Յայտնաբերուած ամենահին գործիքները պրոնզէ զանգակներ ու բոժոժներ են (մեր թուարկութիւնէն առաջ II հազարամեակ)։
Խորհրդային տարիներուն Երեւանը դարձած է հայ երաժշտութեան մշակոյթի կեդրոն։ 1921 թուականին Ռոմանոս Մելիքեանի նախաձեռնութեամբ ստեղծուած է երաժշտական կեդրոն, որ 1923 թուականին վերակազմաւորուած է երաժշտանոցը (1948 թուականէն՝ Կոմիտասի անուան)։
Անտիփարոս
Անտիփարոսին բնակավայրերը
Անտիփարոսին Բերդը (Քասթրօ) Κάστρο της Αντιπάρου կղզիին պատմական կեդրոնն է։ Ծանօթ են նաեւ Այ Եորղի ծովեզերեայ բնակավայրը (հարաւ արեւմուտքը), Սորոս եւ Քամպոս, իսկ սիրուած ծովափներ են Փսարալիքիես եւ Սիֆնէիքոս։
Սինկափուր
Սինկափուր, պաշտօնապէս` Սինկափուրի Հանրապետութիւն (Republic of Singapore, 新加坡共和國, Republik Singapura, չինարեն՝ 新加坡共和國, փինյին՝ Xīnjiāpō Gònghéguó, சிங்கப்பூர் குடியரசு Ciŋakappūr Kudiyarasu), ինքնիշխան քաղաք-պետութիւն եւ կղզիներ Հարաւ-Արևելեան Ասիոյ մէջ։ Կը գտնուի Մալայեան թերակղզու ծայրամասը, անորմէ անջատուած է Ճոհորի նեղուցով: Հարաւէն սահմանակից է Ինտոնեզիայի Ռիաու կղզիներուն, իսկ հիւսիսէն` Արևմտեան Մալեզիային: Սինկափուրի տարածքը կը կազմեն մէկ գլխաւոր կղզին եւ 62 մանր կղզեակները: Անկախութիւն ձեռք բերելէն ի վեր հողի մելիորացման շնորհիւ կղզիի տարածքը մեծցուցած են 23 %-ով (130 քմ²):
Սինկափուրը ՄԱԿ-ի` մարդկային զարգացման ցուցանիշով կը զբաղեցնէ 5-րդ, իսկ մէկ շնչին բաժին ընկնող ՀՆԱ-ի ցուցանիշով` երրորդ տեղը: Երկիրը բարձր դիրք կը զբաղեցնէ կրթութեան, առողջապահութեան, կեանքի որակի սպասելի բարելաւման, անձնական անվտանգութեան ու բնակարանային ապահովուածութեան ոլորտներու մէջ։ Հակառակ անոր, որ եկամտային տարբերութիւններն անհաւասար բաշխուած են, բնակարաններու 90 %-ը անձնական սեփականութիւն կը համարուի: Սինկափուրի 5.6 միլիոն բնակչութիւնէն 38 %-ը կը համարուի օտարերկրեայ քաղաքացի: Երկրի մէջ ընդունուած է պաշտօնական 4 լեզու` անգլերէն (առաջինն է ընդհանուր տարածուածութեամբ), մալայերէն, նախնական չինարէն (մանտարին) եւ թամիլերէն: Գրեթէ բոլոր սինկափուրցիները երկու լեզու կրող են:
Անուան ծագումնաբանութիւն
Սինկափուրը յիշատակուած է նաեւ որպէս Քաղաք-այգի, քանի որ փողոցները շրջապատուած են տնկուած ծառերով, եւ անկախացումէն յետոյ կանաչապատումը մեծ թափ առած է, ինչպէս նաեւ Փոքրիկ կարմիր կէտ, քանի որ կղզի-պետութիւնն աշխարհի ու Ասիոյ շատ քարտէզներուն մէջ կարմիր կէտի տեսքով է ներկայացուած    :
Բրիտանական գաղութացում
Բրիտանացի գաղութարար Սթեմֆորտ Ռաֆլզը 1819 թուականի 28 Յունուար-ին ժամաներ է Սինկափուր եւ կղզին յարմար համարեր նոր նաւահանգստի համար: Կղզին կը կառավարէր Ճոհորի սուլթան, որուն կը վերահսկէին հոլանտացիներն ու պուկիսների էթնիք խումբը: Սակայն սուլթանութիւնը թուլացեր էր, իսկ Թենկհու Ապտուր Ռահմանը եւ անոր պաշտօնական այլ անձինք հաւատարիմ էին Թենկհու Ռահմանի աւագ եղբօրը` Թենկու Լոնկին, որ աքսորի մեջ էր Ռիաու կղզիին մէջ։ Թեմենկոնկը (մալայեական հին կոչում) Ռաֆլզի օգնութեամբ Թենկհու Լոնկին կը տեղափոխուի Սինկափուր: Ան կ'առաջարկէ Թենկհու Լոնկին Ճոհորի օրինական սուլթան համարել` տալով սուլթան Հուսէյն տիտղոսը եւ տրամադրելով տարեկան 5.000 տոլար աշխատավարձ, եւս 3.000 տոլար ալ` թեմենկոնկին : Իր կարգին, սուլթան Հուսէյնը պէտք է բրիտանացիներուն յանձներ Սինկափուրի մէջ առեւտրական նաւահանգիստ ստեղծելու իրաւունքը: 1819 թուականի 6 փետրուար-ին կը ստորագրուի պաշտօնական համաձայնագիր, որու շնորհիւ ալ հիմք կը դրուի ժամանակակից Սինկափուրին :
Սուլթանի հետ պայմանագիր կնքելէն յետոյ 1824 թուականին ամբողջ կղզին, ինչպէս նաեւ թեմենկոնկը կ'անցնին Բրիտանիոյ ազդեցութեան տակ : 1826 թուականին Սինկափուրը կը դառնայ բրիտանական Սթրեյթս Սեթլմենթս գաղութի մաս, որը կը գտնուէր Բրիտանական Հնդկաստանի իրաւասութեան տակ, իսկ 1836 թուականին կը դառնայ նահանգի մայրաքաղաքը : Մինչեւ Ռաֆլզի գալուստը, կղզում բնակվում էր մոտ 1.000 մարդ, որի կեսից ավելին չինացիներ էին : Այս վաղ ներգաղթեալներէն շատերը կ'աշխատէին տաքդեղի ու Կամպիրի տնկարկաստաններուն մէջ : Ավելի ուշ` 1890-ական թուականներին, երբ Մալայեան կղզիներու ու Սինկափուրի մէջ կը հիմնուի ռեզինի արտադրութիւնը, կղզին կը դառնայ ռեզինի տեսակաւորման ու արտահանման խոշոր կեդրոն :
Յետպատերազմեան շրջան
1959 թուականի մայիսին կայացած ընտրութիւններուն Ժողովրդական կուսակցութիւնը ցնցող յաղթանակ կը տանի: Սինկափուրը կը դառնայ ներքին ինքնակառավարում ունեցող պետութիւն, իսկ Լի Քուան Եուն կը դառնայ անոր առաջին վարչապետը : 1959 թուականին համազգային քուէարկութեան շնորհիւ Սինկափուրը անկախ կը դառնայ բրիտանական իշխանութիւններէն, սակայն այն դեռ ձեռք չէր բերած լիարժէք անկախութիւն. բրիտանացիները նախկինի պէս կը կառավարէին արտաքին քաղաքականութիւնը: Նահանգապետ սըր Ուիլեամ Ալմոնտ Քոտրինկթոն Կուտը կը դառնայ նահանգի առաջին ղեկավարը (մալայերէն` Եանկ տի փերթուան նեկարա), որ կը նշանակէ նախագահ Եուսոֆ պին Իսհաքի կողմէն :
Միաւորման արշաւ
Հակառակ Սինկափուրը ղեկավարողներու յաջողութիւններուն` PAP առաջնորդները կը հաւատային, որ Սինկափուրի ապագան Մալայներու հետ է, քանի որ երկու երկիրները սերտ առնչութիւններ ունէին: կը համարուի, որ միաձուլումը օգուտ կը բերէր տնտեսութեանը` ստեղծելով ընդհանուր շուկայ. ատոր շնորհիւ կը լուծուէին գործազրկութեան հարցերը Սինկափուրի մէջ։ Սակայն PAP-ի կոմունիստամետ թեւը սկզբունքայնօրէն դէմ էր միաւորմանը` վախնալով ազդեցութեան կորուստէն, քանի որ Մալայներու կառավարող Միաւորուած մալեզիական ազգային կազմակերպութիւն (United Malays National Organisation, UMNO) կուսակցութիւնը հակակոմունիստական էր եւ կ'աջակցէր PAP-ի ոչ կոմունիստական թեւին: UMNO-ն, որն ի սկզբանէ կասկածանքով կը վերաբերէր միաւորմանը, քանի որ չէր վստահեր PAP-ի ղեկավարութեանը եւ անհանգստացած էր այն հարցով, որ Սինկափուրի չինացի բնակչութիւնը փոխեր էր ցեղերու հաւասարակշռութիւնը, որմէ կախուած էր անոնց քաղաքական ուժը, փոխեր է իր կարծիքը միաւորման մասին: Մայիսի 27-ին Մալայներու վարչապետ Թունքու Ապտուլ Ռահմանը առաջ կը քաշէ Մալայական Դաշնութեան գաղափարը, որը իր մէջ կը ներառէր Սինկափուրը, Պրունեյը, Բրիտանական Պորնէոյի տարածք հանդիսացող հիւսիսային Հիւսիսային Պորնէոն եւ Սարավաքը : UMNO-ի առաջնոդները կ'ենթադրեն, որ Պորնէոյի մալայեական բնակչութիւնը փոխհատուցում է Սինկափուրի չինական բնակչութեանը: Բրիտանական կառավարութիւնը իր կարգին կը կարծէր, որ միաւորումը թոյլ կու տայ Սինկափուրին դառնալ կոմունիզմի թաքստոց :
Սինկափուրը Մալեզիայի հետ
1962 թուականի 16 Սեպտեմբերին տեղի ունեցած միաւորման հանրաքուէի շնորհիւ Սինկափուրը միաւորուեցաւ Մալեզիայի Դաշնութեանը եւ Սարավաքի ու Հիւսիսային Պորէոյի հետ ձեւաւորեց Մալեզեան` համաձայն Մալեզիայի համաձայնագրի դրոյթներու: Հաշուի առնելով բնական սահմանափակ աղբիւրները` նշուած էր, որ Մալայներու հետ միաւորումը կ'ապահովէ Սինկափուրի աւելի աշխոյժ տնտեսական զարգացումը: Միաւորումը նաեւ կ'ապահովէր PAP-ի օրինաւոր ըլլալը` ապահովելով Սինկափուրը կոմունիստական ազդեցութիւնէն : Սակայն միաւորումէն քիչ անց Սինկափուրի կառավարութիւնը իր համաձայնութիւնը չի արտահայտեր քաղաքական ու տնտեսական շատ հարցերու վերաբերեալ, իսկ հասարակական պայքարը կ'աւարտուի 1964 թուականին զանգուածային անկարգութիւններով:
Երկու կառավարութիւններու միջեւ գաղափարական բազմաթիւ կոնֆլիկտներ են եղել նոյնիսկ տնտեսական ճակատին վրայ։ Հակառակ ընդհանուր շուկայի մասին աւելի վաղ ձեռք բերուած պայմանաւորուածութեանը` Սինկափուրը նախկինի պէս կ'առնչուէր Մալեզիայի մնացած հատուածի հետ առեւտուրի սահմանափակումներուն: Ի պատասխան` Սինկափուրը չի տարածէր Սապահի ու Սարավաքի վրայ պարտքով ձեռք բերուած ողջ գումարը` արեւելեան այդ երկու նահանգներու հետ ձեռք բերուած տնտեսական համագործակցութեան համաձայն: Իրադրութիւնը կը սրուի այն աստիճան, որ բանակցութիւնները շուտով կը խզուին եւ երկու կողմերէն ալ կը տարածուին սպառնալիքներ: Ստեղծուած իրադրութրան պատճառով 1965 թուականի Օգոստոսի 7-ին Մալեզիայի այն ժամանակուայ վարչապետ Թունքու Ապտուլ Ռահմանը, հնարաւոր արիւնահեղութիւնը կանխելու այլընտրանք չտեսնելով, Մալեզիայի խորհրդարանին կ'առաջարկէ Սինկափուրին հեռացնել Մալեզիայի Դաշնութեան կազմէն : 1965 թուականի Օգոստոսի 9-ին Մալեզիայի խորհրդարանը 123 կողմ ձայնով (Սինկափուրի պատուիրակները չէին մասնակցեր նիստին) կ'ընդունին սահմանադրութեան մէջ փոփոխութիւն կատարելու օրինագիծը, որու համաձայն Սինկափուրը կարող էր առանձնացուեր Մալեզիայի Դաշնութիւնէն  :
Սինկափուրի Հանրապետութիւն
Սինկափուրը իր անկախութիւնը ստացեր է 1965 թուականի Օգոստոսի 9-ին որպէս Սինկափուրի Հանրապետութիւն (երբ կը շարունակէր մնալ Ազգերի համագործակցութեան կազմի մէջ): Երկրի նախագահը Եուսոֆ պին Իշաքն էր, իսկ վարչապետը` Լի Քուան Եուն: 1969 թուականին դարձեալ սկիզբ կ'առնէ ցեղական խժդժութիւններ : 1967 թուականին երկիրը կը դառնայ Հարաւարևելեան Ասիոյ պետութիւններու միութեան (Association of Southeast Asian Nations, ASEAN) համահիմնադիր երկիր: Լի Քուան Եուն կը դառնայ վարչապետ, եւ երկիրը կը դառնայ Առաջին աշխարհի երկրներէն մէկը: Լի Քուան Եունի առանձնայատուկ ուշադրութիունը տնտեսական արագ աճին, ձեռնարկատիրական գործունէութեան հովանաւորութեանը եւ ներքին դեմոկրատական սահմանափակմանը ձեւաւորուեցաւ Սինկափուրի հետագայ կէս դարու քաղաքականութիւնը : Հետագայ տնտեսական աճը շարունակուեցաւ 1980-ական թուականներուն, երբ գործազրկութեան մակարդակը նուազեցաւ մինչեւ 3 %, իսկ ՀՆԱ-ի աճը` միջինը 8 % մինչեւ 1999 թուականը: 1980-ական թուականներուն Սինկափուրը անցում կատարեց արդիւնաբերութեան` բարձր գիտարուեստականներու ճիւղին, որպէսզի մրցունակութիւն ապահովէ դրացի երկիրներու հետ, որոնք ունէին աւելի աժան աշխատուժ: 1981 թուականին բացուեր է Սինկափուրի Չանգի օդանաւակայանը, եւ ստեղծուեր է Singapore Airlines օդանաւային ընկերութիւնը : Սինկափուրի նաւահանգիստը դարձաւ ամենածանրաբեռնուած նաւահանգիստներէն մէկը աշխարհի վրայ, զգալի աճ են արձանագրեց նաեւ ծառայութիւններու ու զբօսաշրջութեան ոլորտները: Սինկափուրը կը դառնայ փոխադրական կարեւոր հանգոյց եւ զբօսաշրջային կարեւոր ուղղութիւն:
Կառավարում և քաղաքականութիւն
Սինկափուրի իրաւական համակարգը հիմնուած է անգլիական իրաւունքի վրայ որոշակի տարբերութիւններով` պայմանաւորուած տեղական բնոյթով: Երդվյալների դատարանի կառոյցը փոփոխուած է 1970 թուականին` դատական որոշումներն ամբողջովին թողնելով դատարաններու իրաւասութեանը : Սինկափուրի մէջ կան պատիժի տեսակներ, որոնք ֆիզիքական, մարմնական բնոյթ կը կրեն. ատոնք կը սահմանուին այնպիսի օրինախախտումներու համար, ինչպիսիք են բռնաբարութիւնը, անկարգութիւնը, բարբարոսութիւնը (վանտալութիւնը) եւ որոշ այլ յանցատեսակներ : Սինկափուրի մէջ կը գործէ մահապատիժ սպանութեան, նաեւ թմրանիւթերու ու զէնքի ապօրինի շրջանառութեան համար :
Արտաքին կապեր
Ընդհանուր առմամբ, ՀԱՊԱ-ի անդամ այլ երկիրների հետ երկկողմ յարաբերութիւններն ուժեղ են, սակայն տարաձայնութիւններ են առաջացեր դրացի Մալեզիայի եւ Ինտոնեզիայի մէջ, որոնք երբեմն բաւական լարուեր են : Մալեզիան եւ Սինկափուրը առճակատուեր են Սինկափուրին խմելու ջուր մատակարարելու եւ Սինկափուրեան զինուած ուժերու` Մալեզիայի տարածքով անցնելու հարցերուն : Սահմանային հարցեր են առկայ Մալեզիայի ու Ինտոնեզիայի մէջ, որոնք երկուքն ալ հրաժարուեր են Սինկափուրին ծովային աւազ վաճառելէն` կապուած հողային տարածներու վէճերու հետ : Նախկին որոշ վէճեր, ինչպիսին, օրինակ, Փետրա Պրանքա կղզիի շուրջ եղած բանավէճն է, լուծուեր են միջազգային դատարանով : Մալակայի ծոցի մէջ ծովահենութիւնը կը մտահոգէ երկու կողմերուն ալ: Պրունեյի հետ առկայ են տնտեսական ամուր կապեր, եւ անոնք բաժնեկից են դրամանիշի արժէքը երկու երկիրներու միջեւ կնքված արժոյթի մասին համաձայնութեամբ, որմով Պրունեյի տոլարն ու Սինկափուրի տոլարը կը գործարկուին երկու երկիրներուն ալ  :
Ռազմական ուժեր
Սինկափուրի զինուած ուժերը օգնութեան մեկներ են այլ երկիրներու գործողութիւններուն, օրինակ` Իրաքի եւ Աֆղանիստան մէջ։ Տարածաշրջանը Սինկափուրը օգներ է կայունացնելու իրավիճակը Արևելեան Թիմորում. օգներ է 2004 թուականին երկրաշարժէն ու ցունամիէն տուժած Ինտոնեզիայի Աչեհ նահանգին: 2014 թուականին Սինկափուրի զինուած ուժերը երկու նաւ մտցուցեր են Ատենի ծոց, որպէսզի օգնեն ծովահեններու դէմ պայքարին: Օգնութիւն ցուցաբերեր են նաեւ Քաթրինա եւ Հայյան թայֆուն փոթորիկներէն տուժածներուն: Սինկափուրը հինգ երկիրներու պաշտպանութեան համաձայնագրի անդամ է Աւստրալիայի, Մալեզիայի, Նոր Զելանտիայի, Միացեալ Թագաւորութեան հետ :
Աշխարհագրութիւն
Սինկափուրը բաղկացած է 63 կղզիներէն՝ ներառեալ գլխաւոր կղզին՝ Փուլաու Ուճոնկը : Կան երկու խոշոր միաւորումներ Ճոհորի ու Մալեզիայի հետ՝ Ճոհոր-Սինկափուրեան Քաուզվէյը հիւսիսը եւ Թուասա երկրորդ ջրանցքը արեւմուտքին: Ճուրոնգ կղզին, Փուլաու Թեքոնկը, Փուլաու Ուպինը եւ Սենթոսան Սինկափուրի փոքր կղզիներէն ամենամեծերն են: Բնական ամենէն մեծ բարձունքը Պուքիթ Թիմահ բլուրն է` 163.63 մ բարձրութեամբ :
Փոխադրամիջոց
Սինկափուրի մէջ ճանապարհների ընդհանուր ձգուածութիւնը կը կազմէ մօտ 3.356 քմ, որ կը ներառէէ նաեւ 161 քմ երկարութեամբ արագընթաց ինքնավար մայրուղիները : Սինկափուրի մէջ արտօնագրման մեքենականութիւնը ներդրուած է 1975 թուականին` դառնալով գնագոյացման կուտակման առաջին մեքենականացումը աշխարհի մէջ, որ կը ներառէ լրացուցիչ այլ չափանիշներ  : Այն վերամշակուեր է 1998 թուականին, երբ ներդրուեր է էլեկտրոնային համակարգը, տեսահսկման գիտարուեստը :
Երատոյ Գրիգորեան
Երատոյ Գրիգորեան (արաբերէն՝ ييرادو كريكوريان) Սուրիահայ լրագրող, Սուրիոյ պետական պատկերասփիւռի կայանի յայտագիրերու պատրաստող, հաղորդավարուհի։
Սինկափուր
Ժողովրդագրութիւն
Բնակիչներու 74.1 %-ը չինական ծագման է, 13.4 %-ը` մալայեական, 9.2 %-ը` հնդկական եւ 3.3 %-ը` այլ ծագման` ներառեալ եւրասիական : Մինչեւ 2010 թուականի մարդահամարը ամէն մարդ կարող էր արձանագրուեր որպէս մէկ ցեղի կամ հօրական ցեղի կրող: 2010 թուականէն ետք մարդիկ կարող են արձանագրուիլ բազմացեղ դասակարգմամբ, որու շնորհիւ կարող են ընտրել մէկ հիմնական եւ մէկ երկրորդական ցեղ, բայց ոչ երկու ցեղէն աւելիլ :
Լեզուներ
Սինկափուրի Սահմանադրութիւնը եւ մնացած բոլոր օրէնքները գրուած են անգլերէնով, իսկ թարգմանիչներն անհրաժեշտ են, եթէ Սինկափուրի դատարան կը դիմեն այլ լեզուով : Անգլերէնը մայրենի լեզու է բնակչութեան միայն մէկ երրորդի համար. ընդ որում, Սինկափուրեան մալայեացիներու մօտ մեկ քառորդը, սինկափուրեան չինացիներու մէկ երրորդը եւ սինկափուրեան հնդիկներու կէսը անգլերէնը կը համարեն մայրենի լեզու : Սինկափուրցիներու 20 %-ը չի կրնար գրել կամ կարդալ անգլերէնով :
Սինկափուրցիները հիմնականին երկու լեզու կրող են, ընդ որում անգլերէնը կը համարուի ընդհանուր լեզու եւ որպէս երկրորդ լեզու մայրենի լեզու կը համարուի, որմով կը դասաւանդուին դպրոցներու մէջ` ամէն մարդու էթնիք ինքնաբաւութիւնն ու արժեհամակարքը պահպանելու համար: Սինկափուրցիներու շրջանակի պաշտօնական լեզուներ են անգլերէնը (80 % գրագիտություն), չինական մանտարինը (65 % գրագիտութիւն), մալայերէնը (17 % գրագիտութիւն) եւ թամիլերէնը (4 % գրագիտութիւն) : Սինկափուրեան անգլերէնը հենուած է բրիտանական անգլերէնի վրայ, որ կը դրսեւորուի թէ՛ նախնական ձեւով եւ թէ՛ խօսակցական ձեւով, որ յայտնի է սինկլիշ (Singlish) անունով  :
ԱնգլերԷնԸ այն լեզուն է, որմով Սինկափուրցիներու մեծամասնութիւնը կը խօսի տան մէջ `36.9 %` այդ ցուցանիշով գերազանցելով նոյնիսկ չինարէնին : Մօտ կէս միլիոն մարդ կը խօսի չինարէնի տարբերակներով` չաոշ, քանթոն, հոքիեն, թէեւ ատոնց կիրառումը կը նուազի ի հաշիւ մանտարինի եւ անգլերէնի : Սինկափուրեան հիերոկլիֆները չինական հիերոկլիֆներու պարզեցուած տարբերակն են : Սինկափուրի ընտանիքներուն մէջ կիրառուող լեզուներու վիճակագրութիւնը հետեւեալն է.
Առողջապահութիւն
Կառավարութեան առողջապահական համակարգը հիմնուած է 3M ձեւաչափի վրայ.
Մշակոյթ
1819 թուականէն Սինկափուրը եղեր է բրիտանական նաւերու առեւտրական նաւահանգիստը Հնդկաստան երթալու ճանապարհին: Ըլլալով հիմնականին առեւտրական կեդրոն եւ անմիջապէս սահմանակից ըլլալով Մալեզիային` Սինկափուրը ենթարկուեր է օտար բազմաթիւ ազդեցութիւններու ինչպէս Մեծ Բրիտանիայի, այնպէս ալ ասիական երկիրներու կողմէն: Չինացի եւ հնդիկ աշխատաւորները Սինկափուր տեղափոխուեր են ծովածոցի մէջ աշխատելու նպատակով: Երկիրը Բրիտանիայի գաղութը եղեր է մինչեւ 1942 թուականը :
Ցեղային ու կրօնական ներդաշնակութիւնը Սինկափուրցիներու յաջողութեան գրաւականն է, Սինկափուրի յաջողութեան մասը, որ որոշակի դեր ունեցեր է Սինկափուրցիի ձեւաւորման վրայ:
Զանգուածային լրատուական միջոցներ
Կառավարութեան հետ կապ ունեցող ընկերութիւնները կը հսկեն հայրենական ԶԼՄ-ները Սինկափուրի մէջ : MediaCorp ընկերութիւնը կը ղեկավարէ անվճար հեռուստաընկերութիւններու և ռադիոկայաններու մեծամասնութիւնը երկրի մէջ։ Ընդհանուր առմամբ, այն կը տրամադրուի անվճար եօթ հեռուստաալիք : Starhub Cable Vision ընկերութիւնը կը տրամադրէ քապելային հեռուստաալիքներ ողջ աշխարհէն, իսկ Mio TV ընկերությունը մատուցում է թվային ծառայություններ and Singtel's Mio TV provides an IPTV service. : Singapore Press Holdings կազմակերպութիւնը, որ սերտօրէն կապուած է կառավարութեանը, կը վերահսկէ մամուլի մեծ մասը Սինկափուրի մէջ :
Մկրտիչ Աբգար
Կենսագրական գիծեր
1908 թուականին ուսումը կ'աւարտէ փիլիսոբայութեան եւ աստուածաբանութեան դոկտորի աստիճանով:
Երեւանի Զինանշան
Նկարագիր
Կապոյտ ֆօնին հայերէն պրոնզագույն մեծատառերով մակագրուած «Երեւան» պատուանդանին կանգնած, գլուխը ետ շրջած, իշխանութեան խորհրդանիշ գաւազանը բռնած առիւծն է։ Անոր գլխին կայ թագ՝ մէջտեղէն բարձրացող Կենաց ծառի խորհրդանիշ վարսանդով։ Առիւծի կրծքին՝ յաւէրժութեան նշանին վրայ, Արարատ լեռան պատկերն է։ Ողջ պատկերը երիզուած է ուղղանկիւնաձեւ վահանակով։ Գործածուած են պրոնզագույն եւ կապույտ գույները։