cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Խեւսուրեթի
1950-ական թուականներուն խեւսուրներուն հարկադրաբար կը տեղափոխուէին հարթավայրեր, որուն պատճառով շատ բարձր լեռնային գիւղեր դատարկուած են։ Խեւսուրներու հիմնական զբաղմունքը խոշոր եղջերաւոր անասուններու բուծումն է, ոչխարաբուծութիւնը եւ հողագործութիւնը, հացահատիկային կուլտուրաներու մշակումը։
Խեւսուրները վարպետօրէն կը մշակեն բուրդը. Կտորներ կը կարեն եւ գուլպաներ կը գործեն։ Բացի այդ՝ զարգացած է կարուձեւի արհեստը, ծառեր կտրելը, դարբնագործութիւնը ։
Նաթրիոն
Բնութեան Մէջ
Կը պարունակուէ կրանիթներուն մէջ մինչեւ 2.77 %, պազալթներուն մէջ՝ 1.94 %։ Հողին մէջ եւ նստուածքային ապարներուն մէջ՝ կկաւեր, թերթաքարեր, նաթրիոնի պարունակութիւնը փոքր է (0.63-0.66 %)։ Լուծուելով հոսող ջուրերուն մէջ՝ կը կուտակուէ ծովերուն եւ ովկիանոսներուն մէջ, ուրտեղ հիմնական մետաղական տարրն է (1.035 %)։ Ծովափնեայ, տափաստանային եւ անապատային լիճերուն մէջ շոգիացման հետեւանքով անջատուող նաթրիոնի աղերը կ'յառաջացնեն աղային նստուածքներ։ Նաթրիոնի տարեկան հանոյթը մօտ 108 թօն է։
Կենսաբանական Նշանակութիւն
Կարեւոր կենսատարր մըն է, կենդանի նիւթին մէջ անոր միջին պարունակութիւնը 0.02 % է։ Մարդու եւ անասուններու օրկանիզմին մէջ կը մասնակցէ հանքային փոխանակութեանը, օսմոթիկ ճնշման եւ թթուահիմնային հաւասարակշռութեան պահպանմանը, նեարդային ազդակներու հաղորդմանը։ Կը պարունակուէ հիմնականին արտաբջիջային հեղուկներուն մէջ (մարդու էրիթրոցիտներուն մէջ՝ մօտ 10 մմոլ/քկ, արեան շիճուկին մէջ՝ 143 մմոլ/քկ)։
Սիքինոս
Հորա ․ յունական կղզիներու մայր գիւղին կամ քաղաքին տրուած անուն, որ կ՛ ընկերակցի տուեալ գիւղին կամ քաղաքին բուն անունին (մայրաքաղաքի իմաստ ունի)։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Մարսողութիւն
Մարսողական Համակարգը
Մարսողութիւնը կը ղեկավարուի ուղեղով: Անիկա մարսողական համակարգը գործի կը լծէ, երբ որոշ տեղեկութիւններ հասնին իրեն: Այդ տեղեկութիւններն են՝ կերակուրի մը հոտը, տեսքը եւ համը՝ լեղի, կծու եւ թթու: Նոյնիսկ կերակուրի մասին մտածելը ահազանգի կը մատնէ ուղեղը: Ուղեղը այս տեղեկութիւնները ընկալելէ ետք կը հրահանգէ բերնի լորձնաբեր գեղձերուն, ստամոքսին, տասներկումատնեայ աղիքին (duodenum),  բարակ աղիքներուն, շարոյրին, լեարդին եւ լեղուցին (gallbladder), որպէսզի արտադրեն իրենց հիւթերը, խմորիչները (enzymes) եւ լեղին-մաղձը (bile) ու մասնակից դառնան սննդանիւթերու մարսողութեան:
Մարսողութեան Առաջին Հանգրուան
Լորձունքը մաքուր, թափանցիկ հեղուկ մըն է, որ շարունակ կ'արտադրուի բերնին մէջ գտնուող լորձնաբեր գեղձերու (salivary glands) կողմէ:
Էմերսըն Մնանկակուա
Մահափորձ
Զիմպապուէի երկրորդ քաղաք Պուլաուայեոյի մարզադաշտին մէջ 24 Յունիս 2018-ին Մնանկակուայի ամպիոնէն հեռանալէն ետք նռնիկ մը նետուեցաւ եւ պայթեցաւ: ZANU-PF կուսակցութեան քանի մը անդամներ, որոնց շարքին՝ առաջին եւ երկրորդ փոխնախագահները, ինչպէս նաեւ առաջին փոխնախագահի տիկինը վիրաւորուեցան: Մնակակուան չէ վնասած:
Կոստանեան
Կոստանեան, հայկական մականուն ։
Հայր Մեր
Հայր Մեր (լատիներէն՝ Pater Noster, յունարէն՝ Πάτερ ἡμῶν), քրիստոնէական տէրունական աղօթք։
Աղօթքը
Հայերէն (Գրաբար)
Արեւելահայերէն (աշխարհաբար)
Յունարէն
Մանկական Անդամալուծութիւն
Յաւելեալ
Փօլիօ ժահրը կը կեդրոնանայ եւ կ'ապրի կոկորդին, ըմբանին եւ աղիքներուն մէջ։ Անոր թխսաւորումը (incubation) կրնայ կայանալ 7-15 օրերու ընթացքին։ Թխսաւորումի ժամանակամիջոցին ժահրը կեդրոնացած կ'ըլլայ կոկորդին եւ կղկղանքին մէջ։ Ախտանշանները սկսելէն ետք անիկա կը մնայ կոկորդին մէջ 1-2 շաբաթ եւ կղկղանքին մէջ 3-6 շաբաթ։ Հետեւաբար ենթական այս 6 շաբաթուան ընթացքին իր մէջ կուտակուած ժահրերը կրնայ տարածել իր շրջապատին։
Անն Մարի
Երաժշտական ասպարեզ
12 Մայիս, 2015-ին Անն Մարի հրատարակած է «Karate» երաժշտութիւնը, որ յայտնուած է նոր պիտակով, Rudimental — «Major Tom’s» ելեկտրոնային խումբի կողմէն ստեղծուած: Ան դարձած է առաջին դերասանուհին, որ գրուած է իրենց պիտակին մէջ: 24 Յունիս, 2015-ին հրատարակուեցաւ նաեւ երկրորդ «Gemini» երաժշտութիւնը փոքր ալպոմով, իսկ փոքր ալպոմ «Karate»-ն հրատարակուած է 10 Յունիս, 2015 -ին:
2015 թուականի վերջերը Անն Մարի ձայնագրած է «Do It Right» երգը, այն 2016 թուականի սկիզբին հաստատուած է թեկնածու ալպոմի եզակի կատարումներէն մէկը, որ ներառուած է Մեծն Բրիտանիոյ 90 պաշտօնական երգերու աղիւսակին մէջ։ Աւելի ուշ յայտարարած է, որ երկարատեւ ալպոմը լոյս կը տեսնէ այդ նոյն տարին աւելի ուշ, ունէր «Breathing Fire» անուանումը: 20 Մայիս, 2016-ին հրատարակուած է երկրորդ «Alarm» երաժշտութիւնը ձայնագրութիւններուն միանալու համար, որ Մեծն Բրիտանիոյ երգերու պաշտօնական աղիւսակին մէջ զբաղեցուցած է տասնվեցերորդ հորիզոնականը: Ալպոմի երրորդ երգը պետք է դառնար «Breathing Fire»-ը, բայց անոր արձակումը անընդհատ տեղափոխած են եւ այն այդպէս ալ չեն հրատարակած: Այդ ժամանակ Հոկտեմբեր 2016-ին Անն Մարին հրատարակած է երգ աւստրալական հիփ-հոփ կատարող «Catch 22» — Illy--ի հետ միասին, նաեւ Հոկտեմբերին հրատարակուած է լաւագոյն յաջողութիւն գտած «Rockabye» երգը Քլին Պենտըթի հետ, որու ձայնագրութեան մասնակցած է Շոն Փոլը եւ նոյն ինքը` Անն Մարին: «Rockabye» ինն շաբաթ գլխաւորած է անգլիական երգերու աղիւսակը, ինչպէս նաեւ գլխաւորած է պաշտօնական երգերու աղիւսակը աւելի քան երեսուն ուրիշ երկիրներու մէջ։ 2016 թուականի վերջերուն յայտարարած է, որ ալպոմի հրատարակումը տեղափոխուած է 2017 թուական, եւ ոչ մէկ տեղեկութիւն չ'աւելցներ անուան եւ հրատարակման ամսաթիւի մասին: 10 Փետրուար, 2017 -ին հրատարակուած է երրորդ երգը «Ciao Adios» Անն Մարիի թեկնածու ալպոմին մէջ, որ կը սպասուի այդ նոյն տարին:
Մարսէյլ
Տեսարժան վայրեր
Առեւտուրը կը կեդրոնանայ Փարատիս փողոցին մէջ։
30 Ապրիլ
30 Ապրիլ, տարուան 120-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 121-րդ) օրն է 29 Ապրիլ 30 Ապրիլ  1 Մայիս
Երուանդ Երկանեան
Երուանդ Վահան Երկանեան, հայ երգահան, ջութակահար։ ՀՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (2011)։ Դաշնակահար, խմբավար Սեդրակ Երկանեանի եղբայրը։
Արամ Ասատուր Ալթունեան
Կենսագրութիւն
1887 թուականին անցած է Պոլիս, ստացած է Թուրքիոյ մէջ գործելու արտօնագիր եւ աշխատած Այնթապի բժշկական դպրոցին մէջ:
Ալթունեանի գործունէութիւնը Հալէպի մէջ
Այս հիւանդանոցին մէջ հետազօտութիւններ եղած են Հալէպէն այդ տարիներուն անցած յայտնի մարդիկ, ինչպէս՝ գրող Ակաթա Քրիսթին իր հնագէտ ամուսնիի հետ, իսկ  բրիտանացի հնեաբան, զինուորական եւ գրող   Թոմաս Էտուարտ Լոուրէնսը՝ Լոուրէնս Արաբացին, այստեղ բուժուած է պալարախտէ (թուպըրքուլոզ):
Շա­քէ ­Տէր Մել­քո­նեան-­Մի­նա­սեան
Կենսագրութիւն
1963ին, իր զաւ­կին՝ Ա­լեքս ­Սա­քը­զի հետ կը հաս­տա­տո­ւի ­Մոնթ­րէալ, ուր կ­՚ա­մուս­նա­նայ ­Վա­րու­ժան ­Մի­նա­սեա­նի հետ։ ­Մոնթ­րէա­լի մէջ եւս կը մտնէ ու­սուց­չա­կան աս­պա­րէզ, նախ՝ Ecole normale Jacques Cartier, ա­պա՝ L'Université du Québec à Montréal հա­մալ­սա­րա­նը, ուր կը հան­դի­սա­նայ հա­մալ­սա­րա­նի գրա­կա­նու­թեան բա­ժան­մուն­քի հիմ­նա­դիր­նե­րէն մին, եւ ուր 24 տա­րի­ներ կը դա­սա­ւան­դէ ա­նընդ­մէջ, իբ­րեւ մնա­յուն փրո­ֆե­սոր ։
Հովանոց
Պատմութիւն
Ֆրանսայի մէջ հովանոցը կը յայտնուի ԺԷ. դարուն. անիկա «փարասոլ» կը կոչուէր եւ դարձեալ արեւէն պաշտպանուելու կը ծառայէր: «Փարասոլը» կրողին կարգավիճակը ցոյց տուող իր չէր. անիկա հասանելի էր բոլորին, սակայն անոր արտաքին տեսքէն կարելի կ'ըլլար կռահել հասարակութեան մէջ զայն կրողին դիրքին մասին: Որքան շատ ժապաւէններ եւ զարդեղէններ՝ այնքան բարձր կարգավիճակ:
Ժպիտի Համաշխարհային Օր
Ժպիտի Համաշխարհային Օրը (անգլ.՝ World Smile Day) կը նշուի ամէն տարի, Հոկտեմբեր ամսուան առաջին Ուրբաթ օրը: Ժպիտի համաշխարհային օրը Հարվի Պէյլի մտայղացումն  է, որ արուեստագէտ էր Որքեսթրէն, Մասաչուսեց։ 1963-ին ՀարվիՊէյլի կողմէն յայտնուած է հանրայայտ ժպտացող դէմքը : 1999-ին նկարիչի նախաձեռնութեամբ աշխարհի մէջ առաջին անգամ նշուեցաւ ժպիտի համաշխարհային օրը, որմէ ետք այն  կը նշուի ամէն տարի: Պէյլլը երջանիկ էր, այնպէս ինչպէս ստեղծագործ մարդը կրնար երջանիկ ըլլալ, քանի որ ան կը հասկնար, որ իր ստեղծագործութիւնները  երկար կը պահպանուին: Իր հարցազրոյցներէն մէկուն ժամանակ նկարիչը ըսած է. «Մարդկային պատմութեան եւ արուեստի մէջ  դեռ չէր եղած այդպիսի աշխատանք, որ տարածուելով կը բերէր այդքան ուրախութիւն, երջանկութիւն ու հաճոյք: Ոչինչ եղած է այդքան հասարակ՝ բայց հասանելի բոլորին» :
Միքայէլ Մազմանեան
Վարած պաշտօններ
Եղած է «Երքաղխորհուրդի գործկոմ»ի եւ Երեւան նախագիծ հիմնարկի ճարտարապետական արուեստանոցի ղեկավար։
1957-1971 թուականներուն Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի ճարտարապետական-շինարարական յանձնախումբի նախագահ:
Արցախ (նահանգ)
Արցախ (նաեւ՝ Արձախ, Արցախամայր). Մեծ Հայքի տասներորդ նահանգը, տարածուած էր Փոքր Կովկասի արեւելեան եւ Հայկական Լեռնաշխարհի հիւսիս-արեւելեան մասին մէջ։ Կ՛ընդգրկէր այժմեան Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութիւնը՝ հարակից ազատագրուած տարածքներով, եւ կը տարածուի մինչեւ Իջեւանի շրջանը։ Հիւսիս-արեւելքէն եւ արեւելքէն կը սահմանակցէր Ուտիք նահանգին, արմուտքէն Աղաունոյ գետակով՝ Սիւնիքին: Հիւսիս-արեւմուտքին Արցախի սահմանները կը տարածուին մինչեւ Սեւանայ լիճի արեւելեան ափին, հարաւէն՝ Երասխի հովիտէն մինչեւ Մուխանք դաշտը՝ ընդգրկելով այդ դաշտի արեւմտեան բաժնին կէսը։
Պատմական տեղեկանք
5-րդ եւ 6-րդ դարերուն, Արցախ կը մտնէ պարսկահպատակ Աղուան մարզպանութեան մէջ։ Վարդանանց պատերազմի մասնակից Արցախի արուձին Աւարայրի ճակատամարտին կը գլխաւորէր Առանշահիկ Բակ իշխանը, որ պատերազմէն ետք վերադարձաւ Արցախ եւ զայն պարսիկներէն պաշտպանեց։
Ամատէօ Մոտիլեանի
Մոտիլիանի մեծցած է Իտալիա, ուր ուսումնասիրած է հին արուեստի եւ վերածննդեան վարպետներու գործերը, մինչեւ որ 1906-ին կը տեղափոխուի Փարիզ, ուր կը ծանօթանայ Փապլօ Փիքասոյին եւ Կոսնտանդին Փրնկուշին, որոնք մեծ ազդեցութիւն կը ձգեն Մոտիլիանիի ստեղծագործութեան վրայ։ Մոտիլիանի  35 տարեկանին կը մահանայ թոքախտէ։ Նկարիչին կեանքին մասին շատ քիչ հաւաստի տեղեկութիւններ հասած են։
Ներքին Քաղաք (Վիեննա)
Բնակչութեան զարգացում
Երբ Վիեննա Աւստրօ-Հունգարական կայսրութեան մայրաքաղաքն էր, առաջին թաղամասին մէջ բնակչութիւնը հետզհետէ կը շատանար, սակայն երբ Վիեննա մէծցաւ եւ միայն Ներքին Քաղաքը Վիեննան չեղաւ, բնակչութեան թիւը սկսաւ հետզհետէ պակսիլ: 1880-ին թիւը հասեր էր 73.000, իսկ 2020-ին՝ 16.047 : Այսօրուայ պատճառներէն մէկը բնակչութեան այս ցած թիւին տուներու սղութիւնն է:
Երաժշտութիւն
Վիեննա մինջեւ այսօր կը համարուի երաժշտական կեդրոն: Հրչակաւոր երաժիշտներ, ինչպես Մոցարդ, Պէթհովըն եւ Հայտըն աշխատած կամ ապրած են Վիեննայի մէջ: Ներքին քաղաքը կը գտնուին երաժշտութեան համար կարեւոր վայրեր, ինչպէս՝ Մոցարդի տունը, Մուզիքֆըրայնը (Վիեննայի Երաժշտական Միութեան սրահ), Քոնցերդհաուսը (Նուագասրահ), Ազգային Օփերան եւ «Երաժշտութեան տուն» թանգարանը:
Աշոտ Մելքոնեան
Կենսագրութիւն
Մելքոնեան գրած է բազմաթիւ պատմական հետազոտութիւներ (գրեթէ 350 յօդուածներ): Իր գործերը մեծաւ մասամբ կը կեդրոնանան Արեւմտահայաստանի վրայ, ինչպէս նաեւ Հայոց ցեղասպանութեան, Ջաւախքի, Հայ-Վրացական յարաբերութիւններու, եւ Հայաստանի պատմական ժողովրդագրութեան շուրջ:
Տիրան Երկանեան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարապետներ Ստորոգութիւն:1891 ծնունդներ Ստորոգութիւն:17 Նոյեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:1963 մահեր Ստորոգութիւն:25 Մարտի մահացածներ
Ս․ Վարդանանց Եկեղեցի (Քուէյթ)
Նոր Կալուած
Իսկոյն, ի յայտ կու գայ, որ ազգային սնտուկի գումարն ու անձեռնմխելի հաշիւը երբեք բաւարար չէին, ընդհանուր պահանջուածը ամբողջացնելու: Հետեւաբար, մարմինը եկամտաբեր միջոցառումներ կʼիրականացնէ: Անոնց առաջին արձագանգը կʼըլլայ, եկեղեցաշինութեան աւանդական սովորութեան համաձայն` խորանի, մկրտարանի, մոմակալներու, սիւներու եւ կամ այլ յատկանշական մասնաբաժիններու կնքահայրութեան դրութիւնը: Ինչպէս նաեւ, Յունուար 2016-ին, գաղութի հաւատաւոր հայորդիներուն բարձր գիտակցութեան ապաւինելով, հինգ օրերու տեւողութեամբ, հանքանակութեան արշաւ մը կը կազմակերպուի եւ կը գոյանայ կոկիկ ու խորհրդանշական գումար մը, որու մանրամասնութիւնները արդէն ժողովուրդին սեփականութիւնը կը դառնան, հրապարակային յայտարարութիւններով:
Դրամահաւաքի աշխատանքին առընթեր, մարմինը ամէն ճիգ ի գործ կը դնէ եւ պաշտօնական կապեր կը մշակէ պետական զանազան հաստատութիւններու հետ, որոնց արդիւնքով կը ստանայ Քաղաքապետարանին, Աուքաֆին եւ նոր կառոյցի դրացիներուն գրաւոր արտօնութիւնները, ու լրացնելով պաշտօնական ծրարը, կը կարողանայ ձեռք ձգել նոր եկեղեցւոյ արտօնագիրը:
Սրբոց Վարդանանց Նորակառոյց Եկեղեցւոյ Կառոյցը
Եկեղեցւոյ տարածութիւնը բաւական ընդարձակ է։ Իր ամբողջ ենթաբաժանումներով կրնայ ընդգրկել մօտաւոր 240 նստարան: Խորանին ձախ կողմը կը գտնուի աւանդական մկրտարանը: Վերջապէս անցնելով եկեղեցւոյ խորանին, նշենք որ ան ամբողջովին նոր կառուցուած է: Պահուած է Հայ Առաքելական եկեղեցւոյ Սուրբ խորանին խորհուրդն ու կերպարանքը, որ կը համապատասխանէ 21րդ դարու նորարարութիւններուն:
Տանիքի բաժնին մէջ կառուցուած է 2 ընդարձակ պահեստանոցներ եւ պահակին գիշերելու սենեակը:
Կարօ Քեպապճեան
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:2021 մահեր
Յակոբ Պարոնեան
Յակոբ Պարոնեան (19 Նոյեմբեր 1843, Ատրիանուպոլիս (Էտիրնէ) - 27 Մայիս 1891, Կ. Պոլիս), հայ երգիծաբան, խմբագիր եւ գրող։
Կենսագրութիւն
1884-ին «Խիկար» ամսագիրը կը սկսի, եւ հակառակ նիւթական խոչընդոտներուն ու կարճ ընդհատումներուն, զայն կը հրատարակէ մինչեւ 1888-ը։ Այս ամսագրին մէջ լոյս կը տեսնեն իր երգիծաբանական բազմաթիւ կարեւոր գործերը։ 1888-էն 1890՝ ապրուստ ապահովելու համար Ղալաթիոյ Կեդրոնական վարժարանին մէջ տոմարակալութիւն կ'ուսուցանէ։ Հոն իրեն կ'աշակերտէ յայտնի լեզուաբան Հրաչեայ Աճառեանը։ Կը տառապի հիւծախտէ եւ կը մահանայ 1891-ին, թշուառութեան մէջ ձգելով այրին ու անչափահաս զաւակները։
Անն Ֆրանք
Կենսագրութիւն
Անն Ֆրանք ծնած է Գերմանիոյ մէջ, սակայն ան գրեթէ բոլոր կեանքը ապրած է Ամսթըրտամի մէջ, որովհետեւ իր ընտանիքը հոն տեղափոխուած է իր փոքր տարիքէն, պատերազմի պատճառով: Բազմաթիւ ժամանակներու ընթացքին, ինքը եւ իր ընտանիքը կը պահուըտէին գրադարաններու մէջ որպէսզի փրկուին Նացիական ուժերէն:
Մահը
Պատերազմի աւարտէն ետք, 107,000 հոգիէ միայն 5,000 ողջ կը մնայ ու 30,000 կը գաղթէ :
Հայտելպըրկի Համալսարան
Պատմութիւն
Հիմնադրման պահուն Հայտելպըրկի համալսարանը չորրորդն էր Սրբազան Հռոմէական կայսրութեան մէջ Պոլոնիոյ, Փարիզի եւ Վիեննայի համալսարաններէն ետք եւ առաջինը ժամանակակից Գերմանիոյ տարածքին։
19-րդ դար
Հայտելպըրկի` Բադենի իշխանութեան տակ անցնելէ ետք (1802) համալսարանը կը վերստեղծուի։ Համալսարանը կը դառնայ պետութեան կողմէ ֆինանսաւորուող հաստատութիւն։ Համալսարանի հիմնադիրի կողքին կ'աւելնայ մեծ հերցոգ Քառլ Ֆրիտրիխ Բադենսկիի անունը։ Այդ ժամանակներէն ալ համալսարանը կը կոչուի Քառլի եւ Ռուպերտի անուան համալսարան։ Համալսարանին մէջ կը սկսի իշխել նոր մարդկութիւնը, չնայած ուսանողներու եւ պրոֆեսորներու շրջանին մէջ քիչ չէին նաեւ վիպականութեան գաղափարակիրները։ Համալսարանին մէջ երկու տարի կը դասաւանդէ Հեկելը: Ֆրիտրիխ Շլոսսերը այստեղ կը հիմնէ քաղաքական պատմական գիտութիւններու սեփական դպրոց, իսկ բժիշկ Մաքսիմիլիան Եոզեֆ ֆոն Կելիուսը այցելուներ կը գրաւէ ողջ Եւրոպայէն։ Այն ժամանակ, երբ բնական գիտութիւնները իրենց աստեղային ժամը կ'ապրէին ի դէմս Ռոպերթ Պունզենի, Կուստաւ Կիրխհոֆի, Հերման Հելմհոլցի, 19-րդ դարուն Հայտելպըրկը առաւել մեծ հռչակ ձեռք կը բերէ որպէս իրաւաբանական համալսարան։
20-րդ Դար
1893 թուականին համալսարանի պատիւին կոչուած է (353) աստերոիդը, որ յայտնաբերած է գերմանացի աստղագէտ Մաքս Վոլֆը Հայտելպըրկի համալսարանի աստղադիտարանին մէջ։
Լեւոն Շանթ
Լեւոն Շանթ (Լեւոն Նահաշպետեան-Սեղբոսեան, ), հայ թատերագիր, վիպագիր, բանաստեղծ, ուսուցիչ, տնօրէն եւ հասարակական գործիչ։ Հայաստանի Ա. հանրապետութեան խորհդարանի անդամ, ապա խորհրդարանի փոխ նախագահ։ Հիմնադիր՝ «Համազգային Կրթական եւ Մշակութային Միութեան» եւ Պէյրութի Հայ (ապագային Նշան Փալանճեան) Ճեմարանին։ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան գլխաւոր մարմիններու անդամ։
1869-1899 Պոլիս, Էջմիածին, Լայփցիկ, Ենա, Միւնիխ
1892–ին մեկնած է Գերմանիա ուսանելու։ Եօթը տարի հետեւած է մանկավարժութեան, հոգեբանութեան եւ յարակից ճիւղերու Լայփցիկի, Ենայի եւ Միւնիխի համալսարանները։ Գրած եւ հրատարակած է բանաստեղծութիւններ ու փոքր վէպեր («Դրսեցիները», «Վերժին»․․․)։ Ասոնք, ընդհանրապէս իրապաշտ ներշնչումով, խառնուած են վիպապաշտական եւ այլ տարրերու հետ։
1899 - 1913 Թիֆլիս, Երեւան, Եւրոպա, Պոլիս
1911-ին, տարի մը Եւրոպա մնալէ ետք, Պոլիս վերադարձած է, ուր մինչեւ 1913 դասաւանդած է Կեդրոնական եւ Եսայեան վարժարաններուն մէջ։ Գրած է իր առաջին մեծ թատրերգութիւնը՝ «Հին աստուածներ»ը։
Գիտական Գործեր
1988-ին Լոս Անճելըսի «Նոր Կեանք» հրատարակչատունը իր գեղարուեստական երկերը կը հրատարակէ 1600 էջէ աւելի երկու հատորով։
Թատերախաղեր
Շանթ արեւմտահայ թատրոնի տիտաններէն մէկն է։ Իր ութը թատերական գործերը բեմ կը հանեն պայքարող մարդիկ, ուր կը տեսնենք «ես»ի եւ կամքի ընդհարումներ։ Շանթի հերոսները ձգտումներ ունին եւ կը պայքարին առհասարակ ընդունուած ընկերային սեղմումներու դէմ՝՝ օրինակ Վանահայրը կամ Օշին Պայլ։ Իր թատրերգութեան տեսակը խորհրդապաշտ է ուր կայ իտէալ եւ գաղափարական Թռիչք։ Այսպէս՝
Դիլիջան
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Դիլիջան
Յարութիւն Հալուաճեան
Կենսագրութիւն
Թուրք պաշտօնակից բժիշկներու զրպարտանքներու հետեւանքով, բժիշկը ետ ուղարկուած իր ծննդավայրը՝ ծառայելու տեղի զինուորական հիւանդանոցէն ներս որպէս բժշկապետ։ Յարութիւն Հալուաճեան՝ իրեն ուղեկցող թուրք զինուորականներու հետ, կառքով ճամբայ կ՛ելլէ դէպի Տիգրանակերտ, որուն մօտակայ ճամբուն վրայ կը կողոպտուի թուրք չէթէճիներու կողմէ եւ վայրագօրէն կը սպաննուի ու իր մարմինը կը նետուի Տեւէ Պոյնիէն վար։
Թալիշ
Արցախի հնագոյն գիւղերէն է, եղած է Գիւլիստանի (Թալիշի) մելիքութեան իշխանանիստը։ Տարածքը՝ 6400 հեկտար։ Կը զբաղին այգեգործութեամբ, անասնապահութեամբ եւ երկրագործութեամբ։ Ունի միջնակարգ դպրոց եւ բուժմանկաբարձական կեդրոն։
Աղաւնի (անձնանուն)
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ
Աշոտ Գրիգորեան (ճարտարապետ)
Պաշտօններ
1999 թուականէն՝ Երեւանի Գեղարուեստներու ազգային ակադեմիայի դասախօս,։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարապետներ
Լեւոն Չորմիսեան
Լեւոն Չորմիսեան (1896 - 7 Նոյեմբեր 1980), հայ պատմագէտ
Կենսագրութիւն
Լեւոն Չորմիսեան կը մահանայ 7 Նոյեմբեր 1980-ին:
Պօղոս Նուպար Փաշա
Մեծանուն դիւանագէտին զաւակը ծնած է 1851 թուականին եւ ժառանգած իր հօր գեղեցիկ ձիրքերը։ Իր երիտասարդութեան Եւրոպայի մէջ հետեւած է բարձրագոյն կրթութեան եւ վերադարձին եգիպտական կառավարութեան բազմաթիւ օգտակար ծառայութիւններ մատուցանելէն զատ 1900-թուականին հեղինակած է երկրագործական շոգեշարժ արօր մը՝ այնպիսի կատարելագործեալ վիճակով մը, որուն համար Ֆրանսական կառավարութիւնը «Պատւոյ Լէգէոն»ի պատուանշանով պատուած է զինքը։ Եւրոպական մամուլը մեծ գովեստով խօսած է Պօղոս Փաշայի մասին, այդ գիւտին առթիւ, եւ 1900 թուականին Փարիզի արուեստահանդէսին ստացած է ոսկի մետալ։ Եթէ Նուպարեանց բարոյական եւ նիւթական աջակցութիւնը չըլլար՝ ո՛չ Եգիպտոս ո՛չ ալ Ֆրանսա, այնքան լայն պիտի չբանային իրենց դռները այն ահագին գաղթականութեան առջեւ, որ կազմուեցաւ 1895-1895 եւ 1896-1896 թուականի ջարդերէն փախչողներէն։ Անոնք էին, որ հայթայթեցին հազարաւոր ոսկիներ ու որոնց մատակարարութիւնը յանձնուած էր մասնաւոր յանձնաժողովի մը։
Վերսայի Պալատը
1830-ին թանգարան կը հռչակուի Վերսայի պալատական ամբողջ համալիրը։
Խինկալի
Ուտեստի բաղադրութիւնը
Խինկալին (ինչպէս եւ թաթար պորաքին) կը պատրաստուի խմորէն (ալիւր, աղ, ջուր)՝ հաւկիթով կամ առանց հաւկիթի օգտագործման։ Խինկալիին խճողակը (լցօնը) ծեծած կամ աղացած եւ համեմուած միսն է (տաւարի, խոզի, հազուադէպ ոչխարի միս)։ Երբեմն կ՛օգտագործուի սունկ կամ պանիր, գետնախնձոր, կանաչեղէն եւ համեմներ (գինձ, սոխ, սխտոր, ազատքեղ, չաման, անանուխ)։ Համեմունքներու որոշ տեսակներ կը պատրաստուին այնպիսի խոտաբոյսերէ, որ կ՛աճին միայն Վրաստանի մէջ։
Փոլ Սեզան
Կենսագրութիւն եւ ստեղծագործական կեանք
1858-1862 յաճախած է Էքսի նկարչական դպրոցը, իսկ 1861-1865՝ Փարիզի Սուիս կաճառը։ Մանկութեան ընկերը եղած է Էմիլ Զոլան  եւ դասընկերոջ՝ Քամիյյ Պիսսառոյի միջոցով, մտերմացած է Էտուարտ Մանէի, Քլոտ Մոնէի, Օկիւսթ Ռենուարի եւ ապագայ միւս տպաւորապաշտներուն հետ։ 1874-էն մասնակցած է անոնց կարգ մը ցուցահանդէսներուն, բացի 1882-էն երբ ցուցասրահին դատակազմը մերժած է զինք:
Խելք
Սահմանումներ
Աւելի յաճախ խելքը կ'օգտագործուի որպէս մատծողութեան հոմանիշ :
Խելք, փորձ եւ զգայարաններ
Բայց զգայարաններու լիովին անվնաս ըլլալու պարագային ալ անոնց վրայ ազդող ոչ բոլոր տպաւորութիւններն են, որ մարդկային գիտակցութեան մէջ կը մտնեն ինչպէս նիւթ, որ պիտանի է հետագայ մտային վերամշակման համար: Այդ նպատակի համար ամէն օր ստացուող տպաւորութիւններու մեծ մասը շատ անհասկնալի եւ լղոզուած են։ Այն բանի համար, որ անոնք ընկալումներ դառնան, բնախօսական բնոյթի պայմաններէն բացի անհրաժեշտ են մտաւոր անհատին բնորոշ մտային ունակութիւններու պայմաններ: Տպաւորութիւնները կը դառնան յստակ ընկալումներ միայն այն պարագային, երբ անոնք մարդու գիտակցութեան մէջ կը հանդիպին ձայնադարձիկներու, որոնք իրենց մէջ կը պարունակեն յիշողութիւններու տեսքով պատկերներ, որոնց համատեղ խթանումը կը մեծցնէ զգայական գրգռումը։ Բուսական աշխարհին անծանօթ մարդը ծաղիկը դիտելու ժամանակ զարմանալիօրէն սակաւ ընկալումներ պիտի ստանայ՝ բուսաբանի հետ համեմատած։ Նոյն զգացողութիւնը կ'ունենան ոչ մասնագէտները, օրինակ, մեքենաներու ցուցահանդէս այցելելու ժամանակ։ Այդ պարագային կարելի է, որ գիտակցութիւն ներթափանցեն եզակի ուժեղ տպաւորութիւններ, սակայն անոնք անոր մէջ չեն մնար եւ չեն իւրացուիր, քանի որ կապի մէջ չեն մտներ անտեղեակ մարդու պատկերացումներու եւ հասկացողութիւններու հետ եւ կը մնան անհետեւանք` հետագայ մտային վերամշակման իմաստով:
Խելք եւ ուշադրութիւն
Մտային գործունէութեան ընթացքին վրայ ազդող այլ կարեւոր գործօն մըն է ուշադրութիւնը։ Անիկա արդէն իր ազդեցութիւնը կը ձգէ ընկալման գործընթացքներու վրայ` բարձրացնելով մեր ընկալունակութիւնը այն տպաւորութիւններու նկատմամբ, զորոնք անիկա կ'ուղղուի։ Անոր դերը աւելի զգալի է ընկալումներու վերամշակման գործընթացքներուն մէջ։ Եթէ կ'ընկալուին միայն տպաւորութիւնները, որոնք իրենց արձագանգը կը գտնեն մեր գիտակցութեան ազգայ զանգուածի մէջ, ապա այդ կապը, յամենայն դէպս, փոխադարձ է, եւ ընկալումը մեր գիտակցութեան մէջ կ'աշխուժացնեն նախկին հոգեկան փորձին համահունչ հետքերը միայն։ Զարգացած գիտակցութեան մէջ իւրաքանչիւր նոր ընկալում այնքան շատ նմանատիպ համահունչ հետքեր կը գտնէ, որ անկէ բխող պատկերացումներու ակամայ հոսքը կրնայ ընդունիլ խիստ բազմազան եւ երբեմն բոլորովին ցաքուցրիւ բնոյթ։
Մտաբուժութիւն
Մտաբուժութիւն (հին հուն. ψυχή — «հոգի», «ոգի» + θεραπεία — «բուժում», «առողջացում», «դեղ»), բուժիչ ազդեցութիւն է մարդու հոգեկանի եւ ողջ կազմութեան վրայ՝ հոգեկանի միջոցով։ Մտաբուժութեան նպատակն է ազատել մարդուն տարաբնոյթ անձնային, հուզական, վարքային, սոցիալական եւ այլ տեսակի խնդիրներէն եւ վտանգներէն։ Մտաբուժութիւնը կ'իրականացնէ հատուկ եւ տարատեսակ մեթոտներու եւ ձեւերու միջոցով՝ կախուած վերջաւորութեան ուղղուածութիւնէն։
Հոգեվերլուծութիւն
Հոգեվերլուծութիւն (Psychoanalyse), աւստրիացի ջղաբան Սիկմունդ Ֆրոյտի կողմէն 19-րդ դարու վերջը – 20-րդ դարու սկիզբը մշակուած հոգեբանական տեսութիւն, ինչպէս նաեւ այդ տեսութեան վրայ հիմնուած հոգեկան խանգարումներու բուժման ուժեղ մեթոտ ։ Հետագային հոգեվերլուծութիւնը լայնացած է, քննադատուած եւ զարգացած տարբեր ուղղութիւններով հիմնականին Ֆրոյտի նախկին անդամակիցներու կողմէն, որոնց կը թուի Ալֆրետ Ադլերը, Գարլ Գուստավ Յունգը, իսկ հետագային նեոֆրոյտիստներու կողմէն՝ Էրիխ Ֆրոմմի, Կարեն Հորնիի, Հարի Սթեք Սալիվանի եւ Ժագ Լագանի։
Ճանաչողական-վարքաբանական բուժում
Ճանաչողական-վարքաբանական բուժումը ընդհանուր, հաւաքական եզրոյթ է շարք մը հոգեբուժական ուղղութիւններու համար, որոնց հիմքին մէջ ընկած է այն գաղափարը, որ հոգեբանական խաթարումները կ'առաջանան անբանաւոր պատկերացումներու եւ դիրքորոշումներու արդիւնքին մէջ. այս հակիրճ կը սահմանէ, սակայն իրականութեան մէջ ճանաչողական եւ վարքային դասակարգող բուժական ուղղութիւններու միջեւ կարող են ըլլալ բաւական մեծ տարբերութիւններ։
Հետազոտական փաստեր
Շարք մը հետազոտութիւններու արդիւքնին մէջ պարզուած է, որ մտաբուժութիւնը կարող է առաջացնել նաեւ կենսաբանական փոփոխութիւններ գլխուղեղին մէջ ։
Մարքոս Վամվաքարիս
Նախնական տարիները
Իր առաջին ամուսնութիւնը կնքեց 18 տարեկանին։ Ամուսնացաւ Էլէնի Մաւրուտի անունով կնոջ մը հետ, որ զայն կը կոչէր «Զիկոալա»։ Այդ ատեն, իր կենսագրութեան համաձայն, պատահմամբ լսեց նուագող Նիքօ Այվալիոթիի պուզուքիի նուագը, եւ այս պատահարը իր լման կեանքը փոխեց։ Այսպէս սկսաւ պուզուքի նուագել սորվիլ ու իր առաջին երգերը գրել։
Հայկական Շաղախ
Առանձին պատրաստուած այս երեք լուծոյթները իրար խառնելէ ետք, անոր մէկ մասը շոգիացնելու համար զանոնք կը լեցնեն շիշի մը մէջ ու կը դնեն եռացող ջուրի մէջ ու մէկ կամ երկու ժամ կը տաքցնեն, պէտք եղած թանձրութիւնը տալու համար։
Սաթենիկ Թօփալեան Չագըր
Կենսագրութիւն
Գահիրէի մէջ եղած է ՀԲԸՄ Տիկնանց Որբախնամ յանձնախումբի անդամ, նախագահ՝ Այծեմնիկ Բարեսիրական Միութեան, փոխ ատենապետ՝ Եգիպտոսի Կանանց Միութեան վարչութեան։
Ծանօթ է իր դիմանկարներով եւ բնանկարներով։
Տե՛ս նաեւ
https://egypt.mfa.am/en/structure/
Մտածողութիւն
Մտածողութիւնը անհնար է դրսեւորելը առանց խօսք ի եւ ունի իր տրամաբանական ձեւերը: Մտածողութեան միջոցով մարդը դուրս կու գայ զգացողական ճանաչողութեան սահմաններէն եւ ձեռք կը բերէ իր գործունէութիւն ը ծրագրելու եւ կանխատեսելու ունակութիւն:
Քուն
Կատուները քնանալու համար իրենց թաթերը ռունգերուն առջեւ դնելով միթէ չե՞ն օգներ այս յարաբերական շնչահեղձութեան:
Քուսքօ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Փերուի քաղաքներ
Տաւուշ (գիւղ)
Կլիմայ
Գիւղը կը գտնուի կլիմայական բարեխառն գօտիէն ներս, ամրան միջին ջերմաստիճանը +30 °C է, ձմրան՝ -2 °C։ Գիւղը կը գտնուի ծովու մակարդակէն 1000 մ բարձրութեան վրայ։
Տնտեսութիւն
Բնակչութիւնը կը զբաղի այգեգործութեամբ, անասնապահութեամբ, ժամանակին՝ ծխախոտագործութեամբ եւ դաշտավարութեամբ։
Արմէն Հախնազարեան
Կենսագրութիւն
Ագուլիսցի լեզուաբան, դոկտոր Յովհաննէս Հախնազարեանի որդին է։
Աւելի ուշ, զրկուելով գիտարշաւներուն անձամբ մասնակցելու հնարաւորութենէն, մինչեւ կեանքին աւարտը շարունակած է կազմակերպել գիտարշաւներ դէպի Արեւմտեան Հայաստան, Փոքր Հայք եւ Կիլիկիա։
Ֆոլեղանտրոս
Բնապահպանում
Ֆոլեղանտրոսին մեծ մասը Նաթուրա 2000 Natura 2000 («Φύση 2000») բնավայր յայտարարուած է՝ համաեւրոպական պահպանման ցանցի բնասահմանուած վայր։ Կղզիին բազմաթիւ խորշերուն մէջ ապաստան կը գտնեն միջերկրականեան փոկերը (Monachus monachus)։
Բուսական կենսաբազմազանութիւնը կ՛ ընդգրկէ՝ Հոլծմանի «սիլինի», «Քիքլատեսի ընդոծին», «Էգէականի անթիլիս», բնիկ քամպանուլես, ասրաղտ, վայրի մեխակ, «Ամորղինա արցունքներ», «Էրհարդի ֆիթիլարա», Ամորղոսի «ղալիօ», «արեւելեան կենսաջուր», Փրեթենտերի «փնջակայծ»,  ձիախալուր, Քիթնոսի «սիլինի», «երկագոյն սենեքի», եւայլն։
Ճէյմս Ալճեան
Ծանօթագրութիւններ
<references group="" responsive="1"> Ստորոգութիւն:Հայ բարերարներ Ստորոգութիւն:Հայ գործարարներ
Արա Պապեան
Դիւանագիտական ասպարէզ
Երկար տարիներ աշխատած է ՀՀ ԱԳՆ-ի մէջ՝ զբաղեցնելով տարբեր պաշտօններ, ի թիւս այդ՝ եղած է ԱԳՆ բազմաթիւ վարչութիւններու քարտուղար եւ պետ։ Աշխատած է իբրեւ քարտուղար Թեհրանի եւ Պուխարեսթի մէջ։ Հետագային նշանակուած է իբրեւ Հասարակութեան հետ կապերու վարչութեան պետ։ 2000-2006-թուականներուն եղած է Գանատայի մօտ Հայաստանի արտակարգ եւ լիազօր դեսպան :
Արաբերէնի Այբուբեն
Արաբական Լեզուաբանութիւն
Արաբերէնի ուսուցումը կը կատարուի երկու հիմնական ուղիներով՝ արեւմտեան եւ արեւելեան։ Արեւմտեան (եւրոպական եւ ամերիկեան) լեզուաբանական դպրոցները, որոնք կարողացած են մշակել լեզուներու դասաւանդման ընդհանուր համակարգ։ Մերձաւոր Արեւելքի երկիրներու դպրոցներուն մէջ կը գործածուի աւանդական լեզուաբանութիւնը, որուն հիմքերը դրուած էին վաղ միջնադարուն։ Արաբական լեզուաբանական մշակոյթը ձեւաւաորուած է 7-րդ դարու վերջին եւ 8-րդ դարուն՝ կապուած Արաբական խալիֆայութեան յառաջացման ու զօրեղացման հետ։ Այդ ժամանակաշրջանին յատուկ ուշադրութիւն կը տրուէր մշակոյթի ու գիտութեան զարգացման։ Արաբական բառագիտութիւնը, որ հիմք կը հանդիսանար արաբական քերականութեան զարգացման համար, նոյնպէս կը սկզբնաւորէ այս դարաշրջանին։
Հարֆեր
Արաբական լեզուաբանութեան առաջին քերականները ոչ միայն արաբներ էին, այլեւ Արաբական խալիֆայութեան տեղաբնիկ ժողովուրդներու ներկայացուցիչներ։ Հնչիւնաբանական միջոցներու աստիճակակարգը կը կազմավորէ ինքնուրոյն հնչիւնաբական միաւորներ։ Հնչոյթը այդ միաւորներէն միայն մէկն է ։ Մէկ այլ կարեւոր միաւոր է վանկը։ Հնչոյթի ձեւակերպման ժամանակ կարեւորութիւն կը տրուի վանկի ու տառի տարբերութիւնը ցոյց տալուն։ «Հարֆ» եզրոյթը կազմուած է արաբերէնի ḥarafa (حرف) բայէն, որ կը նշանակէ փոխել, պտտցնըլ ինչ-որ բան։ Հարֆը կը թարգմանուի որպէս տառ, նշան կամ ամանակ։ Սեմական լեզուներուն մէջ չկան առանձին բաղաձայններ ու ձայնաւորներ։ Հետեւաբար, ձեւաբանական նուազագոյն միաւորը ոչ թէ վանկն է, այլ ամանակը ։ Հարֆը կ'օգտագործուի ինչպէս հնչոյթ, այնպէս ալ գրոյթ իմաստներով։ Հարֆը կարող է իր կազմին մէջ ունենալ 28 բաղաձայններէն ու երեք ձայնանիշերէն մէկը (ա, ու, ի)։ Բաղաձայն հնչիւնը անոր մէջ հաստատուն է, իսկ ձայնաւորը կրնայ փոխուիլ։ Գոյութիւն ունի նաեւ զրոյական ձայնաւոր հասկացութիւնը, որը ամանակը կը վերածէ տառի։ Այսինքն, հարֆը միշտ ունի ձայնաւոր՝ թեկուզ զրոյական։ Բաղաձայնը նոյնպէս կրնայ ըլլալ զրոյական. այդ պարագային ձայնաւորները աւելի ազատ են, սակայն հարֆի կառոյցը ատկէ փոփոխութեան չ'ենթարկուիր։
Ապժատ
Այս մէկը հիմնականօրէն կը յիշուի հետեւեալ տողով՝ Մէկ այլ տարբերակ է այս մէկը՝
Ձայնաւորներ
Գրական արաբերէնին մէջ այս ձայնաւորները չկան։
Պատմութիւն
Արաբերէնի այբուբենը ստեղծուած է նապաթէական գիրէն, որ կը կիրառուէր արամէերէնի նապաթէական բարբառը գրելու համար։ Արաբերէնի առաջին գրաւոր յուշարձանը կը վերագրուի 4-րդ դարուն։ Անիկա գտնուած է Յորդանանի Ակապա նաւահանգիստէն 50 քմ արեւելք գտնուող Ժաբալ Ռամ վայրին մէջ։ Առաջին արձանագրութիւնը, ուր թուագրումը յստակ յայտնաբերուած է, գտնուած է Սուրիոյ մէջ (Զեպետ, 512 թուական)։
Ձեռագիր Եւ Գեղագրութիւն
Արաբական ձեռագիրի հիմնական տարատեսակներէն են`
Թոմն ու Ճերին
«Թոմն ու Ճերին» մանկական շարժանկարի բազմաշարք, (անգլ.՝ animation multiserial) ստեղծուած ծաղրանկարիչներ Ուիլիըմ Հաննայի եւ Ճօզէֆ Պարպըրայի (William Hanna and Joseph Barbera) կողմէն։ Այն կը պատմէ Ճերի անունով մուկին եւ Թոմ անունով կատուի թշնամական յարաբերութիւններուն ու արկածներուն մասին։
Հայոց Ցեղասպանութիւն
Հայոց Զանգուածային Ջարդերը 1894-1896 Թուականներուն
1894-1896 թուականներուն, ջարդերու զոհերուն թիւը անհնար կ'ըլլայ հաշուելը։ Մինչեւ բռնարարքներու աւարտը, Թուրքիոյ մէջ գտնուող լիւթերական քարոզիչ Յովհաննէս Լեփսիուս, օգտագործելով գերմանական աղբիւրները, կը հաւաքէ հետեւեալ վիճակագրութիւնը՝
Առաջին Սպանութիւններ
Թուրք-գերմանական գաղտնի համաձայնագիրին կնքումէն քանի մը ժամ ետք, Իթթիհատ համընդհանուր զօրակոչ կը յայտարարէ, որուն իբրեւ արդիւնք, գրեթէ բոլոր առողջ հայ տղամարդիկ կը զօրակոչուին։ Առաջին զօրակոչը կը վերաբերէր 20-45 տարեկաններուն, յաջորդ երկուքը՝ 18-20 եւ 45-60 տարեկաններուն։ Ա. համաշխարհային պատերազմի մէջ մտելէն ետք, Օսմանեան կայսրութիւնը քանի մը ճակատներով կը ներգրաւէ ռազմական գործողութիւններուն մէջ։ Օսմանեան զօրքերու ներխուժումը Ռուսական կայսրութեան եւ Պարսկաստանի տարածք կը մեծցնէ հայոց հանդէպ բռնութիւններու շրջանները. Նոյեմբեր 1914-էն Ապրիլ 1915, ինկած ժամանակահատուածին մէջ կը կողոպտուին 4,000-5,000 հայկական գիւղեր եւ ընդհանուր առմամբ կը սպաննուի 27,000 հայ եւ մեծ թիւով ասորիներ ։
Հայոց Տեղահանման Կազմակերպում
Տեղահանման առաջին հանգրուանը կը սկսի Ապրիլ 1915-ին Զէյթունի եւ Տորթյոլի հայոց տեղահանմամբ։ 24 Ապրիլին կը ձերբակալուի եւ կ'աքսորուի Իսթամպուլի հայկական վերնախաւը (Այդ օրը երբեմն կ'անուանեն Կարմիր կիրակի), իսկ հետագային՝ նաեւ կայսրութեան այլ համայնքներու յայտնի ներկայացուցիչները կը ձերբակալուին եւ կը տեղափոխուին երկու համակեդրոնացման վայրեր Անգարայի մօտ՝ ղեկավարուելով 24 Ապրիլ 1915-ին, ներքին գործերու նախարար՝ Թալէաթ փաշային արձակած հրամանով։
Առաջին Տեղահանումներ
Երիտթրքական կառավարիչները պատերազմի սկիզբէն ձեռնամուխ կ'ըլլան հայոց բնաջնջման գործին։ Առաջին ծանր հարուածը կը տրուի թրքական «Սեֆերպերլիք»ով (զօրահաւաք), որ իսկական պատուհաս կը դառնայ հայոց գլխուն։ Մինչ այդ բանակին մէջ, գտնուող հայ զինուորականներուն (1908-ի յեղաշրջումէն ետք, քրիստոնեաները եւս ենթակայ էին զինուորական ծառայութեան) կը միանան բազմահազար զօրակոչիկներ (18-45 տարեկան բոլոր «ռազմունակ» տղամարդիկ), որոնք մուտք կը գործեն աշխատանքային գումարտակներու (ամելէ թապուրի) մէջ (կը փոխադրէին բեռներ, ճամբաներ կը շինէին եւ այլն) եւ մաս-մաս կ'ոչնչացնեն։ Թրքական կառավարութիւնը կարգադրած էր սպաննել օսմանեան բանակի բոլոր հայ զինուորականները։ Ահա ռազմական նախարար էնվեր փաշայի հրամանը, ուր ըսուած էր․
Թուրքերն ու Գերմանացիները Ընդդէմ հայոց Բնաջնջման
Թուրքերու դաշնակից գերմանացիներու ներկայացուցիչներէն շատերը չէզոք կեցուածք կ'որդեգրէին հայոց հանդէպ բռնաճնշումներուն։ Գերմանական դեսպան պարոն ֆոն Վանհենհայմ, հակառակ հիւպատոսներու ներկայացուցած մանրամասն նկարագրութիւններուն, կը բողոքէ ընդամէնը քանի մը մանր խախտումներու դէմ։ Միայն ֆոն Վանհենհայմէն ետք, երրորդ դեսպանը՝ կոմս ֆոն Վոլֆ-Մետերնիխ, Իթթիհատի գործողութիւնները կ'որակէ իբրեւ ազգայնամոլութիւն՝ ուղղուած հայոց բնաջնջման։ Գերմանացի քարոզիչ Յովհաննէս Լեփսիուս 1915-ին կը յաջողի Իսթամպուլ այցելել, բայց անոր խնդրանքը Էնվերին՝ հայոց պաշտպանութեան վերաբերեալ, կը մնան անպատասխան։ Գերմանիա վերադառնալէն ետք, առանց ակնյայտ յաջողութիւններու կը փորձէ հասարակութեան ուշադրութիւնը հրաւիրել Թուրքիոյ մէջ հայոց վիճակին վրայ։ Թուրքիոյ մէջ, ֆելդմարշալ ֆոն Հոլցի հրամանատարութեան տակ ծառայող բժիշկ Արմին Վեկներ կը հաւաքէ լուսանկարներու մեծ պահոց մը։ Թրքական պահնորդներու հսկողութեան տակ գտնուող՝ հայ կնոջ անոր առած լուսանկարը դարձած է հայոց ցեղասպանութեան խորհրդանիշներէն մէկը։ 1919-ի Վեկներ նամակ մը կը գրէ ԱՄՆ նախագահ Ուիլսընին, որուն մէջ կը յայտնէր հայոց բնաջնջման՝ իրեն ծանօթ մանրամասնութիւնները։ Հալէպի մէջ, արհեստից դպրոցի ուսուցիչ Մարթին Նիփաժ (Martin Niepage) 1916-ին գրուած գիրքին մէջ, նկարագրութիւններ ձգած է հայոց բարբարոսական սպանութիւններուն վերաբերեալ ։
Օսմանեան Կայսրութիւնը եւ Հայաստանի Հանրապետութիւնը 1918-1923 թուականներուն
Թուրքիոյ հայոց վտարման եւ ոչնչացման գործընթացը կ'աւարտի 1920-ին: Կիլիկիա վերադարձած փախստականներուն եւ Զմիւռնիոյ ջարդերուն ռազմական գործողութիւններու իբրեւ արդիւնք, երբ Մուսթաֆա Քեմալի հրամանատարութեամբ զօրքերը կը կոտորեն Զմիւռնիոյ հայկական թաղամասի հայերը, ապա՝ արեւմտեան տէրութիւններու ճնշման ներքոյ թոյլ կու տան ողջ մնացածները տեղահանել։ Վերջին կազմակերպուած համայնքին՝ Զմիւռնիոյ հայոց ոչնչացումով, Թուրքիոյ հայ բնակչութիւնը իր պատմական հայրենիքին մէջ, կը դադրի գոյութիւն ունենալէ։ Ողջ մնացած փախստականները կը ցրուին աշխարհով մէկ՝ տարբեր երկիրներու մէջ ձեւաւորելով Հայկական սփիւռքը ։
Զոհերուն Թիւը
Զոհերուն թիւին հանգամանօրէն գնահատումը կրնայ կախեալ ըլլալ իբրեւ հիմք ընդունուած հայ բնակչութեան ընդհանուր թիւին գնահատականէն ։ Զոհերուն թիւին գնահատման վրայ ազդող եւս մէկ գործօն կը համարուի ժամանակաշրջանը, որ կը դիտարկուի իբրեւ ցեղասպանութեան ընթացք. գնահատականները կը տատանին 1915 -ի եւ 1923 -ի ինկած ժամանակահատուածին միջեւ ։
Զոհերու թիւին մասին այդ օրերու գնահատականները կը տատանին 200,000-էն (կարգ մը թրքական աղբիւրներ եւ «History of the Ottoman Empire and modern Turkey» առաջին հրատարակութեան մէջ Սթենֆորտ Շոուն)) աւելի քան 2,000,000 (կարգ մը հայ պատմաբաններ եւ Ռուտոլֆ Ռումմել )։ Ռոնալտ Սունի գնահատականներու ընդգրկման սահման կը համարէ քանի մը հարիւր հազարէն մինչեւ 1,5 միլիոնը ։ Ըստ «Օսմանեան կայսրութեան հանրագիտարանի»՝ ամէնէն սեղմ հաշուարկները ցոյց կու տան զոհերու 500,000 թիւը, իսկ ամէնէն բարձր թիւ կը համարուի հայ գիտնականներու 1,5 միլիոն գնահատականը ։ Ըստ Առնոլտ Թոյնբիի (հրապարակուած 1916-ին) մէջբերող «Պրիթանիքա»յին՝ զոհուած է շուրջ 600,000 հայ, Գիւնթեր Լեւի կը յայտնէ 642,000 , Էրիք եան-Ցիւրխեր կ'ենթադրէ 600, 000-800,000 զոհ, Ռոճըր Սմիթ՝ «միլիոնէն աւելի» , «Ցեղասպանութեան հանրագիտարանը» կ'ենթադրէ, որ ոչնչացած է 1,5 միլիոն հայ , ըստ Ռումմելի՝ 2,102,000 հայ (որոնցմէ 258,000-ը Օսմանեան կայսրութենէն դուրս ապրողները)։ Ըստ Տուկլաս Հաուըրտի՝ մեծ թիւով պատմաբաններ զոհերու թիւը կը գնահատեն 800,000-1,000,000-ի սահմաններուն մէջ ։ Ռիչըրտ Յովհաննիսեանի կարծիքով՝ մինչ վերջերս ամէնէն տարածուածը 1,5 միլիոն գնահատականն էր, բայց վերջին ժամանակներուն մէջ, Թուրքիոյ քաղաքական ճնշումներու հետեւանքով այդ գնահատականը նուազելու ենթակայ են ։ Ըստ փիլիսոփայական գիտութիւններու, բժիշկ՝ պրոֆեսոր Արմէն Մարսուպեանի՝ պատմաբաններու մեծ մասը զոհերու թիւը կը գնահատէ 1-1,5 միլիոն ։ Կարգ մը հանրագիտարաններ կու տան հետեւեալ գնահատականները՝ «Encyclopedia of Genocide»՝ 1918 -ի դրութեամբ մօտաւորապէս 1 միլիոն , «Encyclopedia of Genocide and Crimes Against Humanity»՝ մօտաւորապէս 1,2 միլիոն, «Dictionary of Genocide»՝ 1 միլիոնէն ոչ պակաս, բայց շուրջ 1,5 միլիոն զոհ ։
«Նեմեսիս» Գործողութիւն
Գործողութեան ամէնէն նշանաւոր զոհը կը դառնայ՝ Օսմանեան կայսրութեան ներքին գործերու նախարար եւ օսմանեան եռապետութեան անդամներէն Թալէաթ փաշան։ Թալէաթ երիտթուրքերու միւս առաջնորդներուն հետ 1918-ին կը փախչի Գերմանիա, բայց հոն կը բացայայտուի եւ 15 Մարտ 1921-ին Պերլինի մէջ, կը սպաննուի Սողոմոն Թեհլիրեանին կողմէն։ Թեհլիրեանի ձերբակալութենէն ետք, հասարակական կարծիքը անոր դէմ կ'ըլլայ, բայց դատական գործընթացին ընթացքին, հայոց զանգուածային սպանութիւններուն մասին տեղեկութիւնները կը փոխեն հասարակութեան կարծիքը։ Դատարանին վճիռին վրայ էականօրէն կ'ազդէ Յովհաննէս Լեփսիուսի ելոյթը՝ Օսմանեան կայսրութեան մէջ, հայոց սպանութիւններուն վերաբերեալ։
Հայոց Ցեղասպանութեան Արտացոլումը Մշակոյթին Մէջ
1915-ի իրադարձութիւններու վերաբերեալ առաջին ֆիլմը՝ «Բռնաբարուած Հայաստան» ֆիլմն է (1919), որմէ պահպանուած է միայն 15 վայրկեաննոց հատուած մը։ Առաջին վաւերագրական ֆիլմը՝ «Ո՞ւր է իմ ժողովուրդս» (Where Are My People?, պատրաստողը Մայքըլ Յակոբեան), կ'արտօնուի 1965-ին՝ իրադարձութիւններու 50-ամեակին առթիւ։ Ի. եւ ԻԱ.-րդ դարերու, սահմանագիծին կը ստեղծուին քանի մը վաւերագրական ֆիլմեր, որոնցմէ ամէնէն հետաքրքրականը կ'ըլլայ «Թաքնուած Հոլոքոստ» ֆիլմը (The Hidden Holocaust)։ Խորհրդային տարիներուն Հայաստանի մէջ, կը նկարահանուին «Նահապետ» եւ «Ձորի Միրոն» ֆիլմերը։ Արտասահմանի նկարահանուած ֆիլմերէն արժէքաւոր են Հանրի Վերնէօյ ի «Մայրիկ» (1991), «Պարատի փողոց, 588»-ը (1992), Ռոպերթ Քէշիշեան ի «Արամ» (2002), Ատոմ Էկոյեանի «Արարատ» (2002), Տաւիանի եղբայրներու «Արտոյտներու ագարակը» (2007) եւ Ֆաթիհ Աքինի «Սպին» (2014) ֆիլմերը։
Յայտնի լուսանկարներ առնուած են գերմանական Կարմիր խաչէն Արմէն Թ. Վեկնըրի եւ ԱՄՆ հիւպատոս Լեսլի Տեւիսի կողմէն ։ Թուրքիոյ, Հանրապետութիւնը կը խոչընդոտէ հայոց բնաջնջման մասին ֆիլմերու նկարահանումը ։ Սպանութիւններու մասին բանաւոր պատմելու աւանդութիւնը կը դրսեւորուի երգերուն մէջ, որոնք կը համարուին ցեղասպանութեան վկայութիւններէն մէկը ։ Հայ երաժիշտներէն կազմուած ամերիկեան System of a Down ռոք-խումբը յաճախ կը շօշափէ հայոց ցեղասպանութեան հարցեր։ ԺԹ. դարու վերջերուն հայ գեղանկարիչ Վարդգէս Սուրէնեանց իր նկարներէն շատերը կը ձօնէ Արեւմտեան Հայաստանի մէջ, հայոց ջարդերուն ։ Արշիլ Կորքիի բազմաթիւ նկարներ ոգեշնչուած են վերապրած իրադարձութիւններու յիշողութիւններէն ։
Հայոց Ցեղասպանութիւնը եւ Միջազգային Հանրութիւնը
Նոյնիսկ Ժորժ Քլեմանսօ ըսած է, որ «եւրոպական դիւանագիտութեան վրայ կը ծանրանայ հայկական արիւնը» ։ Ա. համաշխարհային պատերազմը կը սկսի ու կը վերջանայ իբրեւ անարդար, գրաւող պատերազմ, ուստի եւ չեն պատժուիր անոր յանցաւորները, անոնց մէջ՝ թուրք ջարդարարները։ Թէեւ դեռ 24 Մայիս 1915-ին Ռուսական կայսրութեան, Անգլիոյ ու Ֆրանսայի կառավարութիւնները Թուրքիոյ հռչակագիր մը կը ներկայացնեն՝ նախազգուշացնելով, որ զինք կառավարողները պատասխանատուութիւն կը կրեն կատարած յանցագործութիւններուն համար, բայց անիկա կը մնայ թուղթի վրայ։
Պետութիւններ
Ռուսաստան
Ծիծեռնակաբերդ
1965-ին՝ Ցեղասպանութեան 50-րդ տարելիցին, Հայաստանի մէջ կը յառաջանայ յուշահամալիր մը կառուցելու գաղափարը։ Երկու տարի ետք, Երեւանի մէջ՝ Հրազդան կիրճի մօտ գտնուող Ծիծեռնակաբերդ բլուրին վրայ, կ'աւարտի ճարտարապետ Արթիւր Թարխանեանի նախագծած (Սաշուր Քալաշեանի համահեղինակութեամբ) յուշահամալիրին կառուցումը։ 44-մեթրնոց քարակոթողը կը խորհրդանշէ հայ ազգին վերածնունդը։ Ցաւի տապանը ճեղքած 12 մոյթներուն միջեւ կը վառի անմար կրակը՝ իբրեւ մշտաբորբ ցաւի խորհրդանիշ։ Քիչ մը անդին,«Վերածնող Հայաստան» յուշակոթողն է, որ կը խորհրդանշէ խոտի նման ծլարձակող հայ ժողովուրդի երկու հատուածները։ Համալիրին մօտ, կը գտնուի 100-մեթրնոց Սգոյ պատը, որուն վրայ փորագրուած են այն քաղաքներու եւ գիւղերու անուանումները, ուր տեղի ունեցած են կոտորածները։
Միւնիխ
Միւնիխ (München, աւանդական հայերէն ուղղագրութեամբ՝ Մյունխէն), Գերմանիոյ երրորդ քաղաքը Պերլին էն եւ Համպուրկէն ետք, Պաւարիոյ մայրաքաղաքը։ Ըստ Մայիս 2015-ին կայացած մարդահամարի տուեալներուն՝ Մյունիխ ունի շուրջ 1,5 միլիոն բնակիչ։ Պաշտօնապէս քաղաք հռչակուած է 1158-ին ։ 1255-ին քաղաքը դարձած է բաւարական Հերցոգի նստավայր, 1328-ին՝ կայսերական աթոռանիստ, իսկ 1508-էն անկախ բաւարական մարզի կեդրոնն է։ Մյունիխի մէջ կը գտնուին պետական եւ միջազգային ներկայացուցչարաններ, կարեւորագոյն կրթական հաստատութիւններ, նշանակալից թանգարաններ եւ թատրոններ եւ հանրածանօթ շինութիւններ։ Հոս յաճախ կը կազմակերպուին միջազգային մարզական մրցոյթներ, ցուցահանդէսներ, համագումարներ, ինչպէս նաեւ բաւարական ազգային տօներէն մէկը՝ Օքթոբերֆեսթը։
Հայոց Ցեղասպանութիւն
Գիրքեր
Յուշագրութիւններ
Քաղցրածին
Լեարդ
Երբ կերակուր մը, որ կը պարունակէ ածխաջրատներ (carbohydrates) կամ բնասպիտներ (protein), սպառուած է եւ մարսուած է, արեան քացրուցի մակարդակը կը բարձրանայ եւ ստամոքսի գեղձը (pancreas) կ'արտադրէ էնսիւլին (insulin): Արեան քացրուցը  portal-ի երակէն կը մտնէ լեարդի բջիջներու (hepatocytes) մէջ: էնսիւլինը կը գործէ լեարդի բջիջներու վրայ, որ գրգռէ գործողութիւնը բազմաթիւ խմորիչներու (enzymes), մէջը առնելով քաղցրածին սինթազը (glycogen synthase): Քաղցրուցի մասնիկները աւելցուած են շղթայէ քաղցրուցին, որչափ ատեն որ էնսիւլինը եւ քաղցրուցը կը մնան լիառատ: Այս հետծննդաբերական (postprandial) կամ "կշտացած" վիճակին, լեարդը կ'առնէ աւելի քաղցրուց արիւնէն, քան այդ արձակէ:
Դարմանական վերաբերութիւն
Խմորիչները, որ անհրաժեշտ են քաղցրածինի համադրոյթին կամ խորտակման, անոնց թերութիւնը կը պատճառէ զանազան ներածին սխալներ նիւթափոխանակութիւնը մասին (inborn errors of metabolism): Ասոնք հաւաքաբար կը վերաբերուին իբր քաղցրածինի մթերման հիւանդութիւններ (glycogen storage diseases):
Գրիգոր Աղափիրեան
Ստորոգութիւն:Եպիսկոպոսներ
Մանկական վարակիչ հիւանդութիւններ
Գ.Մանկական կարմրախտ (roseola infantum)
Ասիկա ժահրային փոխանցիկ մեղմ վարակ մըն է, որ կը հարուածէ ընդհանրապէս 6-24 ամսու մանուկները. հազուադէպօրէն կը տեսնուի 4 տարեկանէն ետք։ Անոր թխսաւորման ժամանակամիջոցը 10-15 օր է. իսկ փոխանցումը կը պատահի ուղղակի դպչելով եւ լորձունքի միջոցով։ Ախտանշաններն են՝ անակնկալ բարձր ջերմ, կարմիր-վարդագոյն ՝ վիզի եւ թեւերու վրայ եւ ապա՝ ամբողջ մարմնին վրայ. ան կը մնայ միայն 3-5 օր, եւ այս պատճառով ան կը կոչուի նաեւ երեք օրուան վարակ։ Անոր դարմանումը կ՛ըլլայ հակաջերմ դեղեր գործածելով եւ առատ հեղուկ խմելով։
1. Լուալ ձեռքերը ջուրով եւ օճառով՝
ա. Հազալէ, փռնգտալէ եւ խնջելէ ետք բ. Հիւանդի մը հետ ձեռնուելէ ետք եւ կամ անոր քով գտնուելէ ետք գ. Մանուկին քիթը մաքրելէ ետք դ. Մանուկին շորը փոխելէ ետք ե. Բաղնիքի եւ պէտքարանի գործածութենէ ետք զ. Անասունի մը դպչելէ ետք
3. Պատուաստել մանուկը բոլոր այն հիւանդութիւններուն դէմ, որոնք յատուկ պատուաստներ ունին
Վերոյիշեալ վարակներուն պարագային, ծնողներ պէտք է դիմեն բժշկական խնամքի, երբ հիւանդ մանուկը՝ 1. 1-6 ամսու է եւ բարձր ջերմ ունի 2. Որեւէ մէկ տարիքի, երբ ան 72 ժամէ աւելի ջերմ ունի 3. Բնականէն շատ երկար կը քնանայ 4. Արագ եւ դժուար շնչառութիւն ունի 5. 7 օրէ աւելի հազ ունի 6. Հազ ունի՝ փսխուքով եւ շնչահեղձութեամբ 7. Արիւնոտ եւ կամ սեւ կղկղանք ունի 8. Չորս ժամէ աւելի շարունակական փսխուք ունի 9. Միզազսպուածութիւն (urinary retention), բերնի չորութիւն եւ ջրազրկում ունի 10. Սուր եւ անակնկալ ականջի ցաւ ունի
Սթէֆն Քըրի
Կենսագրութիւն
2001-2002 թուականներուն Քըրին ապրած է Թորոնթոյի մէջ, քանի որ հայրն այդ ընթացքին ելոյթներ ունէր «Թորոնթո Ռեբթըրզի մէջ»։ 7-րդ եւ 8-րդ դասարաններուն հանդիսացած է տեղի դպրոցներէն մէկի պասքթէթպոլային հաւաքականի ընթացքին՝ ունենալով անպարտելի մրցաշրջան։
Արա Մանաշ
Պարգեւներ
Մեծարեալները ստացան գնահատանքի յուշատախտակներ։ Բարեխնամ Առաջնորդ Բարձր. Տ. Մուշեղ Ս. Արք. ՄարտիրոսեանՀայրը անձամբ յանձնեց Փրոֆ. Արա Մանաշի գնահատանքի յուշատախտակը, առ ի գնահատանք անոր երկար տարիներու անխոնջ ծառայութեան :
Պարպարա Սթրէյսընտ
Պարպարա Սթրէյսընտ (Barbra Joan Streisand) ծնած է 24 Ապրիլ 1942 Պրուքլին, Նիւ Եորք, ԱՄՆ, ամերիկացի երգչուհի եւ դերասանուհի, ինչպէս նաեւ մէծ յաջողութիւններու հասած է որպէս արտադրող, քաղաքական աքդիւիստ: «Օսքար» մրցանակի կրկնակի դափնեկիր «Լաւագոյն դերասանուհի» եւ «Լաւագոյն օրիգինալ երգ» անուանակարգերու, ինչպէս նաեւ «Էմմի», «Կրեմմի» եւ «Ոսկէ Գլոբուս» մրցանակներու տիրացած է:
Ժիրայր Յովնանեան
Կենսագրութիւն
Ծնած է Քէրքիւք, Իրաք ։ 1915 թուականի Հայոց ցեղասպանութեան հետեւանքով անոր ընտանիքը հաստատուած է Իրաք ։ Ժիրայրին հայրը եղած է Մալաթիա-Սեբաստիայէն, մայրը՝ Մալաթիայէն
Հայ Յեղափոխական Բանակ
Հակաթուրքական զինուած գործողութիւններով հանդէս եկած է 1983-1985-ականներուն։
Տաւուշի Բերդ
Պատմութիւն
Տաւուշ բերդը առաջին անգամ կը հիշատակուի 10-րդ դարի սկիզբէն որպէս Աշոտ Երկաթի փոխարքաներու նստավայր (հիմնականին Ցլիկ Ամրամի)։ 10-11-դարերուն ամրոցը անցած է լոռեցի Կիւրիկեաններուն։ Ամրոցի տարածքին մէջ այսօր ալ կը գտնեն կավից սպասք եւ ուրիշ իրեղէն։ Ամրոցը եղած է այն իւրահատուկներէն, որ ունեցած է իր ներդաշնակ ջրամատակարարումը։ Քանի որ 14-րդ դարէն բերդը եղած է լքուած, այժմ ան կը գտնուի վատ վիճակի մէջ։ Մարդիկ չեն կրնար ներս մտնել, որովհետեւ անոր մուտքի եւ ելքի տեղերը անհայտ են։
Աննա Աստուածատուրեան–Թըրքոթ
Աննա Աստուածատուրեան–Թըրքոթ (Աստուածատուրովա, անգլերէն՝ Anna Astvatsaturian Turcotte, ), ամերիկահայ գրող, դասախօս եւ Իրաւաբան, վերապող մը Պաքուի ջարդերէն։
Ազնուութեան Միջազգային Օր
Պատմութիւն
Այդ տօնը կը նշուի 9000-է աւելի դպրոցներու մէջ։ Այժմ դպրոցները ողջ աշխարհի մէջ կը տօնեն համաշխարհային ազնուութեան օրը եւ աշխատանքը տեղական Հասարակական կազմակերպութիւններու մէջ, ինչպէս՝ «Be Kind People» եւ «Life Vest Inside In the USA» ծրագիրները:
Միջոցառումները կը ներառեն ամուր գրկախառնումներ, ազնուութեան քարտեր եւ համաշխարհային «Flashmob», որ կը համակարգուի «Orly Wahba» ԱՄՆ-էն, տեղի ունեցած է 15 երկիրներու եւ 33 քաղաքներու մէջ, պատկերներու միջոցառման հետ Նիւ Եորքի մեծ պաստառներուն:
Զաւէն Քհնյ. Հովիւեան
Կենսագրութիւն
Աւաղանի անունով՝ Տիգրան, որդի Սիմոնի եւ Մարթայի, ծնած է Էվէրկէկ, 1884-ին։
Մահացած
Ան իր յաւիտենական հանգիստը կը գտնէ 22 Օգոստոս 1957-ին։ Թաղման կարգն ու վերջին օծումը կը կատարուին Պէյրութի մէջ եւ մարմինը կ'ամփոփուի տեղւոյն Ազգ. Գերեզմանատան մէջ ։
Արցախեան Ազատամարտի Նահատակներ
Պատմութիւն
1980-ին աւարտած է երեւանի պետական համալսարանի պատմութեան բաժանմունքը:
Վիգէն Գրիգորեան
Ծնած է Հադրութի Տող գիւղը,1950-ին:Եղած է Արցախեան Ազատամարտի Նահատակ Ընկեր:
Քլէյ Թոմսըն
Ուսանողական Ասպարէզ
2008-09 մրցաշրջանին Թոմսըն անցուցած է 33 հանդիպում՝ մանրայատակի վրայ միջինի մէջ անցուցած է 33 վայրկեան եւ արձանագրելով 12 կէտ, 4 արգելափակում, 1 խլում, 2 արդիւնաւէտ փոխանցում եւ 1 կորուստ։
2009-10 մրցաշրջանին Թոմսըն անցուցած է ընդամէնը 3 հանդիպում՝ միջինի մէջ խաղալով 35 վայրկեան եւ գրանցելով 20 կէտ, 5 արգելափակում, 1 խլում, 2 արդիւնաւէտ փոխանցում եւ ունենալով ընդամէնը 3 կորուստ։
Ցրօնքցի Մուրատ
Կենսագրութիւն
Սասունի 1894-ի դէպքերէն ետք մինչեւ 1896, երբ քիւրտերը սկսած են կողոպտել հայկական գիւղերը, Ցրօնք ունեցած է իր կազմակերպական խումբը: Հայ յեղափոխական դաշնակցութիւնը այդ շրջանին մեծ աշխատանքի լծուած էր, Ցրօնք ուղարկած է զինական խումբեր:
Մասնակցած է Մայիսեան կռիւներուն` զօրավար Սեպուհի կողքին: 1920-ին` Հայաստանի Ա. Հանրապետութեան անկախութեան 2-րդ տարեդարձին առիթով կայացած հանդիսութեան ան իր զօրամասով տողանցած է:
Լեւոն Հախվերդեան
Լեւոն Յովհաննէսի Հախվերդեան, հայ գրականագէտ, թատերագէտ, թարգմանիչ, հրապարակախօս։ Բանասիրական գիտութիւններու դոկտոր (1967 ), փրոֆէսոր (1987 )։ ԽՍՀՄ գրողներու միութեան անդամ 1952-էն: ԽՄԿԿ անդամ 1955-էն: ՀԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1972)։ ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս (1996) ։
Րաֆֆի Արմէնեան
Ստեղծագործական տարիներ
1981 թուականին Տիթրոյթի մէջ՝ Միշիկընի օփերային թատրոնի արուեստական կազմով պատրաստեր եւ հինգ անգամ ներկայացուցեր է «Անուշ»-ը՝ Ժիրայր Փափազեանի թարգմանութեամբ եւ բեմադրութեամբ։ Ան կը կարծէ, որ բոլոր երեխաներուն 5-6 տարեկանէն պէտք է մղել դէպի երաժշտութիւնը։
Աղբիւր
Աղբիւր, ստորերկրեայ ջուրի բնական ելքը Երկրի մակերեւոյթ՝ պայմանաւորուած տեղանքի երկրաբանական կառուցուածքով, կտրտուածութեամբ, ջրատար շերտերու դասաւորութեամբ։
Բնութագիր
Աղբիւրները կը ստորաբաժանուին ըստ՝
Հաւերժական սառցոյթի շրջաններուն մէջ կը հանդիպինք սեզոնային, տեղաշարժուող սառը Աղբիւրներ, երիտասարդ հրաբխականութեան շրջաններու մէջ՝ տաք Աղբիւրները եւ կեյզերներ։
Պօղոս Պէյ Եուսուֆեան
1700-ի սկիզբները Յովսէփ Պօղոսեան անուն կեսարացի երիտասարդ մը Զմիւռնիա կու գայ, ուր իր ազնիւ եւ խելացի ձիրքերով «Ապրոյեան» գերդաստանին սիրելի կ'ըլլայ, ինք կ'ամուսնանայ Ապրոյեանց աղջկան հետ, եւ երեք զաւակներ կ'ունենայ՝ Պօղոս (1775), Պետրոս եւ Մարիամ։ Տակաւին անչափահաս որբեր թողեով կը մեռնի եւ ոչ իսկ խորհելով, թէ՝ իր Յովսէփ կամ Եուսուֆ անունը որչափ պիտի բարձրանայ։
Ռըվիւ տէ զ'Էթիւտ զ'Արմենիէն
Ծանօթագրութիններ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Հենարան (թերթ)
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կիպրոսի պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Մուրատ Մէնէշեան
Մուրատ Մէնէշեան, ամերիկահայ տարրբան, լրագրող , թարգմանիչ։
Գերմանիոյ Ազգային Գրադարան
Երկրորդ գրադարանի ստեղծում
1946 թուականին Գէորգ Քուրթ Շաուերը, Հենրիխ Քոպերթը, Վիթորիօ Քլոսթերմանը եւ փրոֆեսոր Հանս Վիլհելմ Էփելշեյմերը՝ Ֆրանքֆուրթի համալսարանական գրադարանի տնօրէնը, նախաձեռնեցին Ֆրանքֆուրթի մէջ վերստեղծել Գերմանիայի արխիւային գրադարանը։ Ամերիկեան գօտու գրքի առեւտուրի ներկայացուցիչները համաձայնեցան առաջարկին, իր համաձայնութիւնը տուաւ նաեւ ԱՄՆ ռազմական իշխանութիւնը։ Գրադարանը իր գործունէութիւնը սկսաւ Ռոթշիլտ գրադարանի ծխասենեակէն, որը ռմբակոծուած համալսարանի համար կը ծառայէր որպէս յարմարաւէտ սենեակ։
Յովհաննէս Յակոբեան
Պարգեւներ
1951-ին դարձած է Երիտասարդ ճարտարապետներու, 1962-1967-ններուն՝ Խորհրդային ճարտարապետութեան նուաճումներու համամիութենական ստուգատեսներու դափնեկիր ։
Խաչատուր Ոսկանեան
Կենսագրութիւն
Նիւ Եորքի Քաղաքային քոլէճը աւարտելէ ետք ան պաշտօնավարած է որպէս «New York Herald»-ի գլխաւոր գրողներէն մէկը: Ծառայած է նաեւ որպէս Նիւ Եորքի Մամլոյ Ակումբի նախագահ:
Ս. Ամենափրկիչ Ղազանչեցոց մայր տաճար
Պատմութիւն
Կառուցման թուականը արձանագրուած է հարաւային պատին վերին հատուածին վրայ ։
Էյմի Ուայնհաուս
Ազդած է բազմաթիւ սոուլ երաժշտութեան երգչուհիներու ասպարէզին զարգացման, ինչպէս նաեւ Բրիտանական երաժշտութեան։
Back to Black
Back to Black ձայնապնակը կը հրապարակուի 2006 Հոկտեմբերին եւ շաբաթներով անգլիական ձայնապնակներուն երգացանկին՝ UK Albums Chart, առաջին դիրքը կը գրաւէ։  Իսկ Ա․Մ․Ն․ Billboard 200 երգացանկին մէջ մուտք կը գործէ անմիջապէս գրաւելով 7-րդ դիրքը։  Ձայնապնակին երգերէն, բացի համանուն Back to Black երգէն, բացառիկ արձագանգ կը գտնեն «You Know I'm No Good»  եւ «Rehab» երգերը, որոնք Ա․Մ․Ն․ երգացանիկին առաջին դիրքերը կը գրաւեն․ Time պարբերաթերթը «Rehab»ը 2007-ի լաւագոյն երգը կը համարէ։