cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Փաւստոս Բիւզանդ
Բուզանդի երկի ընդգրկման ժամանակաշրջանը
Երբ Պարսկաստանի մէջ Արշակունեաց հարստութիւնը տեղը զիջեց Սասանեաններուն, հայոց Արշակունիները մինակ մնացին իրենց դինաստիական թշնամիներու դէմ, որոնք չէին հանդուրժէր ինչ կապուած էր Արշակունիներու հետ, իսկ երբ քրիստոնէութիւնը մուտք գործեց Հայաստան, եւ ապա դարձաւ պետական կրօն, դրութիւնը շատ աւելի բարդացաւ։ Երիտասարդ քրիստոնեայ երկիրը սկսաւ ապրիլ զրադաշտական մեծ աշխարհի հետ վտանգաւոր հարեւանութեամբ։ Բայց ոչ միայն այդ։ Եկեղեցին ներխուժեց երկրի քաղաքական կեանք, եւ դրանով ալ պայմանաւորուեցին հետագայ շատ իրադարձութիւններ։ Սկսաւ անզիջի մէջ պայքար պետութեան եւ եկեղեցիի միջեւ, որ կ'ուղեկցուէր նախարարական իշխանութիւններու եւ պետութեան միջեւ եղած հակամարտութեամբ։ Միատարր ու միակամ չէր եւ ինքը՝ եկեղեցին, ուրտեղ կը բախէին հունական եւ ասորական եկեղեցիներու կողմէ հովանաւորուող ուժեր եւ Աղբիանոսի կրօնական բարձրագոյն իշխանութեան հաւակնորդ տունը, որ բնիկ էր եւ ունէր հին քրմական ծագում։ Այդ պայքարը եւ արտաքին քաղաքական ծանր հանգամանքները թուլացրին երկրի դիմադրողականութիւնը, եւ վերջապէս բիւգանդական եւ պարսից իշխանութիւնները 387 թուականին համաձայնութեան եկան հայոց երկիրը բաժանելու, որ անբուժելի հարուած էր հայոց պետականութեանը։
6 Նոյեմբեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Նոյեմբեր
Տիգրան Կամսարական
Կենսագրութիւն
1890-ականներուն սկիզբը, երբ «Արեւելք», «Հայրենիք» ու «Մասիս» թերթերուն մէջ ան հանդէս կու գայ յատկապէս թատերական գրախօսութիւններով, բազմաթիւ քրոնիկներով ու յօդուածներով, շարք մը գրական ուսումնասիրութիւններով։ այդ ժամանակաշրջանին կ՛ստեղծագործէ իր երեք լաւագոյն պատմուածքները՝ «Յարօ», «Ընկուզին Կողովը» եւ «Հովկուլ» :
Առաքել Առաքելեան
Կենսագրութիւն
Մանկավարժական իր երկարատեւ ծառայութեան առընթեր, Փրոֆ. Ա. Առաքելեան կ'ունենայ գիտական ստեղծագործութեան բեղուն կեանք մը: Անոր երկասիրութիւններէն առանձին հատորներով լոյս տեսած են. ԳՐԱԲԱՐԻ ԻՆՔՆՈՒՍՈՒՑՄԱՆ ՁԵՌՆԱՐԿ (Երեւան, 1937), ԳՐԱԲԱՐԻ ԴԱՍԱԳԻՐՔ, Ա. եւ Բ. Հատորներ (Երեւան, 1944 եւ 1945), ՅՈՒՆԱ-ՀՌՈՄԷԱԿԱՆ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ, Ա. մաս (Երեւան, 1939), ՆԻՒԹԵՐ ՀԵԼԼԵՆԻՍՏԱԿԱՆ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹԵԱՆ (Երեւան, 1945), ՀՌՈՄԷԱԿԱՆ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹԵԱՆ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ (Երեւան, 1956), ՅՈՒՆԱԿԱՆ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹԵԱՆ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ (Երեւան, 1968): Սակայն Փրոֆ. Ա. Առաքելեանի կոթողային աշխատանքը կը մնայ ՀԱՅ ԺՈՂՈՎՈՒՐԴԻ ՄՏԱՒՈՐ ՄՇԱԿՈՅԹԻ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ եռահատոր մեծածաւալ աշխատասիրութիւնը՝ հետեւեալ մասնաբաժանումներով.- Ք.Ա. Առաջին Դարէն - 14. Դար (Ա. Հատոր, Երեւան,1959), 14-էն մինչեւ 19 դար. առաջին կէսը (Բ. Հատոր., Երեւան, 1964), 15-րդ դարէն մինչեւ 19-րդ դար. առաջին կէսը (Գ. Հատոր, Երեւան, 1975):
Փաուլօ Տիպալա
Միջազգային Գործի Ասպարէզ
Արժանթինի հաւաքականի կազմին մէջ Տիպալայի նորամուտը 2015 թուական Հոկտեմբեր 14-ին էր, երբ 2018 թուականի ֆութպոլի աշխարհի առաջնութեան որակաւորման խաղերու շրջանակներուն տեղի կ՛ունենար Պարագուայի ֆութպոլի ազգային հաւաքականի դէմ խաղը։ Մարզիկը երկրորդ խաղակէսին գնդակը լաւագոյն վիճակով եւ մասնագիտապէս կը փոխարինէ Գառլոս Դեւէզին ։ Fourfourtwo-ի` Տիպալային Դեւէզին հետ համեմատելուն ի պատասխան` Փաուլոն պատասխանած էր, որ Դեւէզը մեծագոյն ֆութպոլիստ է, որ շատ բարձունքներու հասած է իբրեւ մասնագիտացած ֆութպոլիստ, բայց համեմատելուն պէտք չէ շտապել, պէտք է սպասել մրցաշրջանի աւարտին ։
Զամայի Ճակատամարտ
Սկիզբ եւ ընթացք
Առաջինը յարձակումը սկսան հռոմէացիները։ Հռոմէական փաղանգը միաժամանակ ջախջախեց առաջին գիծին կանգնած անփորձ կարթագէնացի վարձկան հեծալազօրին եւ շարժեցաւ դէպի առաջ։ Երկրորդ գիծի վրայ կանգնած էին կարթագէնական մարտական փիղերը։ Հաննիբալը միաւորեց ետին կանգնած մնացած երեք գիծերը եւ շարժեցաւ փիղերու ետեւէն։ Փիղերուն առջեւը կանգնած էին խառը վարձկաններ եւ գալլեր, որոնք կ՛ուղղեւորէին փիղերը։
Հռոմէացիները կարողութիւնը ունեցան ջախջախել կարթագէնական զօրքերուն : Ընդհանուր առմամբ զոհուեցաւ 20,000 կարթագէնացի, եւ մօտաւորապէս նոյնքան քանակութամբ գերի ինկաւ։
Հռոմէացիները 2,500 զոհ տուին եւ 4,000 վիրաւոր։
Իվանքա Թրամփ
Առեւտուր
2007-ին, ան կը համագործակցի ադամանդի վաճառական Մոշի Լէքս ի «Տայնամիք Տայմընտ» հաստատութեան հետ: Շուկայ կ'իջնէ Իւանքա Թրամփ գոհարեղէններու հաւաքածոն, որ կը ծախուի իր առաջին վաճառատան մէջ, Մանհաթըն: Նոյեմբեր 2011-ին, Իւանքայի վաճառատունը Մետիսըն փողոցէն կը տեղափոխուի Սոհոյի շրջանի 109 Մերսըր փողոց:
Գիրքեր
Մայիս 2017-ին, Թրամփ կը հրատարակէ իր երկրորդ ինքնաօժանդակման գիրքը՝ «Women Who Work: Rewriting the Rules of Success»ը, որուն հրատարակման համար ան օգտուած է հեղինակէ, պրպտողէ եւ սրբագրիչէ մը:  Սկիզբը գիրքը «Նիւ Եորք Թայմզ»ի ամէնէն շատ վաճառուած գիրքերու «Խրատներ, ինչպէս կ'ընեն եւ անհասկացողութիւններ» բաժնի չորրորդ տեղին վրայ կ'ըլլայ եւ երկու շաբաթ ետք արդէն կը կորսուի ցուցակէն:
2016-ի նախագահական ընտրապայքար եւ ընտրութիւններ
Յունուար 2016-ին, Այոուա եւ Նիւ Հեմփշայր նահանգներու ռատիոկայաններու ծանուցումներու մէջ Թրամփ կը գովաբանէ իր հայրը: 2016-ին, Թրամփ իր հօր կ'ընկերակցի կանուխ քուէարկող նահանգներու մէջ, ինչպէս նաեւ Սաութ Քարոլայնա նահանգին մէջ կարճ խօսք կ'առնէ:  Ան 2016-ի Նիւ Եորքի նախնական ընտրութիւններուն չի կրնար քուէարկել, որովհետեւ մինչեւ Հոկտեմբեր 2015 ան հանրապետական չէր դարձած:
Նիհիլիզմ
Սահմանումին յառաջացման պատմութիւնը
Միջին դարերուն մէջ գոյութիւն ունէր նիհիլիզմի ուսմունքը, որ բանադրանքի կ'ենթարկուի Ալեքսանտր Գ. կողմէ 1179-ին։ Նիհիլիզմի ուսմունքը, որ սխալմամբ կը վերագրաւէր Պետրոս Լոմպարտացին, կը ժխտէր Քրիստոսի մարդկային բնոյթը։
Նիհիլիզմը հոգեբաններու ուսումնասիրութիւններուն մէջ
Էրիք Ֆրոմը (Erich fromm) կ'առաջարկէր նիհիլիզմը հոգեբանական պաշտպանութեան տեսակ մը համարել։ Ան կը կարծէր, որ մարդու կեդրոնական խնդիրը սեփական գոյութեան մասին ունեցած մարդու ներքին կարծիքն է, հակասութիւնն է «աշխարհի մէջ իր դերին» նկատմամբ եւ այն, որ մարդ ինքզինք վեր կը համարէ բնութենէն, քանի որ կրնայ ճանչնալ ինքզինք։ Ֆրոմ կը պնդէ, որ մարդու զարգացումը տեղի կ'ունենայ երկու հիմնական ձգտումներու ձեւաւորման իբրեւ արդիւնք. դէպի ազատութիւն, եւ դէպի օտարացման ձգտում։ Մարդու զարգացումը աւելի յաճախ կ'ընթանայ «ազատութեան» ձգտման ուղղութեամբ, բայց իւրաքանչիւր մարդ չի կրնար օգտուիլ անկէ, սեփական օրկանիզմին մէջ յառաջացած հոգեկան ապրումները կը ստիպեն անոր երթալ «օտարացման» ուղղութեամբ։ Իբրեւ արդիւնք մարդը կը կորսնցնէ իր ինքնութիւնը (կամ Եսը)։ Կը յառաջանայ պաշտպանական մեքենականութիւն մը՝ «փախուստ ազատութենէն», որու բնորոշ են սադիզմի (sadism) ու մազոխիզմի (masochism) տարրերը, քայքայում (destructivism), մարդու աշխարհը աւերելու հակում, անմիջականօրէն՝ քոնֆորմիզմ (Conformisme)։
Մոսկուայի Թանգարան
Թանգարանին մէջ առկայ են զգեստներ, աքսեսուարներ, կահոյք եւ այլ ամէնօրեայ իրեր, որոնք պատրաստուած են տաղանդաւոր ռուս եւ եւրոպական վարպետներու կողմէ։
Լեւոն Թադէոսեան
Կենսագրութիւն
Թադէոսեան ծնած է Գողթն գաւառի Վերին Ագուլիս գիւղը, 1865 թուականի Փետրուար 2-ին։ Քրիստափոր Միքայէլեանի քրոջ որդին: Հայրը եղած է վաճառական։ Գործի բերումով, երեք տարին մէկ կրցած է երթալ Ագուլիս՝ տեսնելու ընտանիքը եւ այդ պատճառով ալ, Պապաշայի կենսագրութեան մէջ Սիմոն Վրացեան նշած է.
Թադէոս Աւետումեանց
Թադէոս Աւետումեանց (ծն.՝ 1810), հնդկահայ գրագէտ։
Գասպար Իփէկեան
Կենսագրութիւն
Գասպար Իփէկեան բարձրագոյն կրթութիւնը ստանալէ ետք, կը հաստատուի Գահիրէ, ուր կը զբաղի առեւտուրով: Համազգայինի հիմնադիր ղեկավարներէն մէկը, որպէս տաղանդաւոր դերուսոյց, բեմադրիչ եւ դերասան, Գ. Իփէկեան թատերական մարզին մէջ անվիճելի հեղինակութիւն մըն էր։ Ամբողջ քառորդ դար Թիֆլիսի, Պոլսոյ, Թեհրանի, Պաղտատի եւ Եգիպտոսի մէջ եղած է թատերական որոշ «խլրտում»ներու դրդիչը, առաջնորդը: Ուր որ զարկած է «վրան»ը, հոն վառած է թատրոնի կախարդիչ բոցը ու իր շուրջը հաւաքած ու ոգեւորած թատերասէրներ: Թատերական բարձր արուեստի տեսակ մը «քարոզիչ»ը եղած է ան առաքեալի մը յատուկ խոր հաւատքովն ու նուիրումովը:
Յաջորդական քանի մը տարիներու ընթացքին պատրաստած է Համազգայինի «Օրացոյց-տարեգիրք»ը, որուն մասին Պոլսոյ Պատրիարք՝ Թորգոմ արքեպիսկոպոս կը գրէ հետեւեալը.-
Քոթ տ'Օր
Քոթ տ'Օր (ֆրանսերէն` Côte-d'Or), նահանգ Ֆրանսայի արեւելքը։ Բնակչութեան թիւը 2006-ի տուեալներով 532.948 է, որ 49-րդ ցուցանիշն է:
Աշխարհագրական տուեալներ
Անունը թարգմանաբար կը նշանակէ` «Ոսկեայ լանջ»։ Շրջապատուած է Ֆրանսայի նահանգներէն վեց նահանգներով՝ Եոնն (Yonne), Նիեվր (Nièvre), Սոն է Լուար Saône-et-Loire, Եուրա (Jura), Օպ (Aube) եւ Վերին Մարն (Haute-Marn)։
Վահան Թոթովենց
Կենսագրութիւն
1920 Մայիսին Թոթովենց Կովկասէն կը մեկնի Կ. Պոլիս։ Քանի մը ետք, կ՚անցնի Միացեալ Նահանգներ։ 1922-ին կը վերադառնայ Պոլիս է, իսկ տարուան վերջաւորութեան կը հաստատուի Հայաստան։ Հոն կը զբաղի առաւելաբար գրականութեամբ։ Կը գրէ պատմուածքներ, վիպակներ, վէպեր՝ մեծ մասը կէս ինքնակենսագրական բնոյթի։ Գրած է նաեւ թատերգութիւններ, ըրած է թարգմանութիւններ։ 1922-ին վերադարձած է հայրենիք եւ նուիրուած խորհրդահայ մշակոյթին: Խմբագրած է «Շեշտ» երգիծական պարբերականը (1923):
Ստեղծագործական կեանք
Հայֆիլմի մէջ «Բաց կապոյտ ծաղիկներ» պատմուածքին հիման վրայ նկարահանուած է «Կտոր մը երկինք» ֆիլմը։
Արշակ Չորպաճեան
Կենսագրութիւն
Ատանայի կոտորածի ժամանակ, որպէս յեղափոխական-կազմակերպիչ, Մարաշի Պատերազմական ատեանը զինք մահուան դատապարտած է։ Կրցած է Թուրքիայէն Եգիպտոս փախչիլ։ 1918 թուականին փորձած է Թուրքիա վերադառնալ, սակայն, տեսնելով Ատանայի ու Կիլիկիոյ պայքարները, ջարդերը եւ հայաթափումը, ստիպուած եղած է մեկնիլ Եգիպ­տոս, ուր դեղագործութեամբ զբաղած է։ «Մա­րաշ» գիրքի հրատարակութեան նպաստած է ՀՅԴ գործունէութեան մասին տեղեկութիւններ տալով։
Ռաս Ուլ Այն
Արամական դարուն ան կը կոչուէր Քապարա, Ասորական դարուն՝ Ուրազինա, Հռոմէական դարուն՝ Ուդիոտսիլէիոս, որմէ ետք եւս ասորի լեզուով կոչուեսաւ Րաշ Այնաու՝ ներկայիս Ռաս ուլ Այնը:
Պատմութիւն
Ռաս Ուլ Այնէն մինչեւ Ամուտա, մէջն ըլլալով նաեւ Տէրպէսիէն, պաշտօնական ճամբայ ամենեւին գոյութիւն չունի, միայն Ամուտայէն մինչեւ Գամիշլի, 28 քիլոմեթր ճամբայ մը ասֆալթուած է, այս տարածութեան մէջ ալ կը մնայ 92 քիլոմեթր ազատ ճամբայ, յար եւ նման փոսերու խորտ ու բորտ անցքերուն:
Հալաֆ Բլուրը
Պատմութեան ընթացքին Ք.ա. 4-րդ հազարամեակին կիսուն, Ռաս Ուլ Այնի քաղաքակրթական յայտնի երեւոյթներէն մէկը դարձած էր Հալաֆ Բլուրը: Այնտեղ կը գտնուէին աշխոյժ բնակիչներ, զորս պատմութեան ընթացքին կոչուած էին Սոպարցիները: Սոպարցիները այնտեղ հիմնած էին ընդլայնուած պետութիւն մը, որուն մայրաքաղաքն էր Հալաֆ Բլուրը:
Գրիգոր Զամպաքճեան
Գործունէութիւն
Ծնած է Ռումանիոյ Կոնստանցա քաղաքին մէջ։ 1948-ին եղած է Ռումանիոյ ակադեմիոյ թղթակից անդամ։ 1947-ին Զամպաքճեանի հաւաքածոյի հիման վրայ, Պուխարեստի մէջ ստեղծուած է անոր անուան պետական թանգարան (այժմ՝ Արուեստի գործերու թանգարանի Զամպաքճեան բաժին)։
Էդուարդ Միրզոյեան
Կենսագրութիւն
Միրզոյեանի աշակերտներէն են երգահաններ՝ Ջիւան Տէր Թադեւոսեանը, Կոնստանտին Օրբէլեանը, Աւետ Տէրտէրեանը, Խաչատուր Աւետիսեանը, Ռոպերթ Ամիրխանեանը եւ ուրիշներ։
Առաքել Դաւրիժեցի
Առաքել Դաւրիժեցի, Ժե. դարու հայ պատմագիր։
Վահէ Տէմիրճեան
Կենսագրութիւն
Դասական երաժշտութիւնը Վահէ Տեմիրճեանի հիմնական դպրոցն է, եւ իբրեւ այդպիսին տարիներ ծառայած է որպէս ժիւրիի անդամ «Սուրիական Երաժշտական Փառատօներուն»: Այդուհանդերձ, Վահէն կ’որդեգրէ փոփ եւ թեթեւ երաժշտութիւնը՝ հիմնելով իր անձնական նուագախումբը 1968-ին զայն անուանելով «Թայկրզ» «Tigers» Band, որ բացարձակ կապ չունէր դասական երաժշտութեան հետ: ժամանակակից երաժշտութեան հռչակաւոր «Թայկըրզ» («Tigers»)  խումբը կը վայելէ աննախընթաց ժողովրդականութիւն եւ հռչակ Սուրիոյ մէջ եւ Սուրիայէն դուրս, եւ գրեթէ աշխարհահռչակ կը դառնայ:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Դամասկոս ծնածներ Ստորոգութիւն:Արլինկթըն, Թեքսաս հաստատուածներ Ստորոգութիւն:Երաժշտահան Ստորոգութիւն:Ֆիլմերաժշտութեան հեղինակ Ստորոգութիւն:Դաշնամուրի եւ թաւջութակի ուսուցիչ
Արտաւազդ Թումանեան
Արտաւազդ Թումանեան ( - 1918, Վան ), հայ արուեստագէտ, նկարիչ, դերասան, գրող: Բանաստեղծ Յովհաննէս Թումանեանի որդին:
Օգոստոս
Անունը այլ լեզուներով
Եւրոպական լեզուներուն մէջ՝ Օգոստոս անունը, հիմնականօրէն, կը համապատասխանէ լատինական աւանդոյթին։ Սակայն, կան նաեւ բացառութիւններ. այսպէս՝ ֆիններէն կը կոչուի elokuu՝ «հացի ամիս», արեւելա-սլավոնական լեզուներուն մէջ՝ անունը կապուած է «մանգաղ» նշանակող բառին հետ, Ուքրաներէն՝ серпень, լեհերէն՝ sierpień, չեխերէն՝ srpen։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ամիսներ
Փաթրա
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Փաթրա քաղաքը Պելոպոնեսի եւ Արեւմտեան Յունաստանի տնտեսական, առեւտրական եւ մշակութային գլխաւոր կեդրոնն է։
2006 թուականին, Փաթրան Եւրոպայի Մշակոյթի մայրաքաղաքը կը դառնայ։
Պատմական անդրադարձ
Փաթրան հիմնուած է եօթը պզտիկ գիւղերու համատեղ միացումով «սինիքիզմոս» συνοικισμóς։
Հին տարիներուն
Ք․Ա․3-րդ դարուն Փաթրա կը միանայ Աքայեան (ախայիքի) դաշնութեան Αχαϊκή Συμπολιτεία - Achaean League․ Պելոպոնեսի հիւսիս արեւմտեան շրջանի քաղաքներու դաշնակցութիւն։ Այս դաշնակցութիւնը կը լուծուի Մեծն Աղեքսանտրի կողմէն երբ ան կը միացնէ յունական բոլոր քաղաք-պետութիւնները։
Հռոմէական շրջան
Անտրէա առաքեալը քաղաքը կ՛այցելէ եւ քրիստոնէութիւնը կը քարոզէ․ Փաթրան կը դառնայ կրօնական կռիւներու թատերաբեմ մինչեւ քրիստոնէութեան տարածումը։
Գաղթականներու հաստատում
Փոքր Ասիոյ աղետէն ետք, յոյն գաղթականներու մեծ թիւ մը Փաթրայի նաւահանգիստը կը հասնին եւ քաղաքը կը հաստատուին։ Առաջին ամիսներուն անոնց կը պատսպարեն դպրոցներու եւ չամիչի շտեմարաններու մէջ։ 1926- ին կը սկսին կառուցուիլ գաղթականներու առաջին երեք թաղամասերը՝ Προσφυγικά Πάτρας (փրոսֆիղիքա Փաթրաս)։ Գաղթականները կը կառուցեն Սուրբ Ֆոթինի եկեղեցին, ի յիշատակ Զմիւռնիոյ հրոյ ճրագ դարձած (թուրքերուն կողմէ) համանուն եկեղեցուոյ։ 1925-ին եկեղեցուոյ մօտ կը կառուցուի Գաղթականներուն Մարզադաշտը Γήπεδο Προσφυγικών․ Յունաստանի ամենահիներէն։ Փոքր Ասիոյ գաղթականները թափ կու տան քաղաքի տնտեսութեան եւ մշակոյթին։
Նաւային փոխադրամիջոցներ
Նաւային փոխադրամիջոցը 24 ժամուան հետեւողականութեամբ կը բանի։ Փաթրայի նաւահանգիստին միջոցաւ կը կատարուին ներուծումներ եւ արտադրումները դէպի Եւրոպա։ Նաւահանգիստը կապուած է արեւմտեան Իտալիոյ նաւահանգիստներուն հետ։ Նոյնպէս, ամենօրեայ է նաւային կապը Յոնիական Ծովուն կղզիներուն եւ Փաթրայի եւ Կորնթոսի Ծոցերուն ափերուն գտնուող շրջաններուն հետ եւ փոխադարձ։
Տես նաեւ
Սելանիկ
Պղատոն
Գրած է մեծ քանակութեամբ զրոյցներ զանազան նիւթերու շուրջ։ Գլխաւոր տիպարը գրեթէ միշտ Սոկրատն է, որ նաեւ եղած է իր ուսուցիչը: Յաճախ դժուար է երկուքին գաղափարները իրարմէ առանձնացնել Պղատոնի գործերուն մէջ։
Գեղարքունիքի մարզ
Աշխարհագրութիւն
Տարածքին մէջ կան հրաբխային գագաթներ, որոնցմէ նշանաւոր են յատկապէս Արմաղան լեռն ու Աժդահակ(լեռնագագաթ)ը, որոնց խառնարաններուն մէջ կը գտնուին համանուն լիճերը։ Գլխաւոր լեռնաշղթաներն են Գեղամայ, Արեգունի, Սեւանի, Արեւելեան Սեւանի եւ Վարդենիսի լեռնաշղթաները։ Սեւանի աւազանը արգաւանդ հողերով հարուստ է, յատկապէս նշանաւոր է Մասրիկի դաշտը՝ 1900-2200 մ. բարձրութեամբ։ Կլիման բարեխառն լեռնային է. ձմեռը՝ ցուրտ, ձիւնածածկ։ Յունուարին միջին ջերմաստիճանը -5˚-10˚ է։ Ամառը՝ տաք, արեւոտ։ Միջին ջերմաստիճանը կը հասնի +18˚+20˚։ Անձրեւը՝ քիչ 400-450 մ.մ., իսկ բարձր շրջաններուն մէջ մինչեւ 1000 մ.մ.։ Հանքերէն մեծ արժէք կը ներկայացնեն Ոսկիի (Սոթք), քրոմիտի (Շորժա), բնական շինանիւթերու, հանքային ջուրերու (Լիճք (հանքային ջուր) հանքավայրերը։ Սեւանայ լիճը ամբողջութեամբ կը գտնուի Գեղարքունիքի մարզին մէջ։
Քաղաքները
Գեղարքունիքի մարզկեդրոնն է Գաւառը: Անիկա հիմնուած է 1830-ին եւ բնակուած Արեւմտեան Հայաստանի Պայազիտ քաղաքի հայերէն: Խորհրդային իշխանութիւններու տարիներուն քաղաքը կոչուած է` նախ Նոր Պայազիտ, ապա Կամօ: Գաւառը նախախորհրդային Հայաստանի չորս քաղաքներէն մէկն էր: Անոր բնակչութիւնը գիւղատնտեսութենէ բացի կը զբաղէր արհեստագործութեամբ ու առեւտուրով: Արդիւնաբերութիւնը թափ առած է խորհրդային տարիներուն: Այժմ քաղաքին մէջ կը գործեն կրթական, մշակութային ու առողջապահական` կեդրոններ: Մարզին երկրորդ քաղաքը Սեւանն է (նախկին` Ելենովկա), որ հիմնուած է Ժթ. դարու առաջին կէսին կեդրոնական Ռուսաստան էն աքսորուած ռուս աղանդաւորներուն կողմէ: Քաղաքին արագ զարգացման նպաստած է անոր յարմարաւէտ աշխարհագրական դիրքը` Երեւան-Իջեւան ու Երեւան-Գաւառ ճամբաները:
Միքիս Թէոտորաքիս
Համբաւի արժանացում
1964-ին միջազգային համբաւի կ՛արժանանայ երբ կը յօրինէ «Ալեքսիս Զորպաս» Αλέξης Ζορμπάς կամ Zorba the Greek ժապաւէնին երաժշտութիւնը (բեմադրութիւն՝ Միխալիս Քաքոյեանիս Μιχάλης Κακογιάννης) ․ ժապաւէնը 3 Օսքար մրցացանակներու կ՛ արժանանայ։
Բռնապետութեան տարիներ
1974-ին կը մասնակցի «Փորձը»The Rehearsal ժապաւէնին մէջ, ուրիշ համբաւաւոր անձնաւորութիւններու հետ․ Մելինա Մերքուրի, Լորենս Օլիվիէ, Արթուր Միլըր, Լիլիան Հելման, եւայլն։ Ժապաւէնին նիւթը ազդուած է Աթէնքի Բազմարուեստի Համալսարանի եղելութիւններէն։
Հայաստանի Հանրապետութեան Վարչատարածքային Բաժանում
Մարզերուն մէջ կ'իրականացուի պետական կառավարում, իսկ համայնքներուն մէջ՝ տեղական ինքնակառավարում՝ Հայաստանի սահմանադրութեամբ սահմանուած կարգով։
Ռաֆ­ֆի Հեր­մոն Արաքս
Կեանք եւ գործունէութիւն
1990-ական թուականներու սկիզբին, երբ Հայաստան կը վերագտնէր իր անկախութիւնը, Ռաֆֆի Հերմոն Արաքս հաստատուած էր Երեւան։ Այս անգամ Հայաստանի լրատուամիջոցներուն աշխատակցիլ սկսած էր՝ մանաւանդ այդ տարիներու ամենահեղինակաւորներէն «Ազգ» օրաթերթին ։ Ռաֆֆի Արաքս Հայաստանի մէջ աշխատած է «Հայ Ֆիլմ» սթիւտիոյի մէջ, իբրեւ օգնական անուանի բեմադրիչ Հենրիկ Մալեան ին։
Որոշ ժամանակ Հայաստանի մէջ ապրելէ վերջ, Ռաֆֆի Հերմոն Արաքս որոշած է վերադառնալ Ֆրանսա։ Փարիզ վերահաստատուելէ վերջ, լրագրական գործունէութիւն ծաւալելու առընթեր, մասնակցութիւն բերած էր՝ տեղւոյն Հայկական սփիւռքի ուսումնասիրութիւններու կեդրոնի (CRDA) գործունէութեան։ Այդ կեդրոնին գլուխը կը գտնուէր ֆրանսահայ մտաւորական Ժան-Քլոտ Քեպապճեան։
Իւան Թուրկենեւ
Իւան Թուրկենեւի ստեղծագործութեան ուսումնասիրութիւնը պարտադիր մաս կը կազմէ Ռուսաստանի հանրակրթական դպրոցական ծրագիրներուն մէջ:
Ինկած Բերդի Իշխանուհին
Թատերախաղին Նիւթը
Թատերախաղին մէջ պատկերուած դէպքը կը պատահի ԺԴ. դարու սկիզբը: Լեւոն Շանթ կը ներկայացնէ Կիլիկեան շրջանէն հայ իշխանուհիի մը վրիժառութիւնը, ողբերգական դէպքերու յաջորդականութեամբ: Քեսունի Վասիլ իշխանը, որ ստացած է Գող անուանումը, Կիլիկիոյ բերդերը կը գրաւէ՝ ընդարձակելու համար իր իշխանութեան սահմանները։ Բերդը գրաւելէ ետք, ան կը սպաննէ բերդի տիրոջ ու անոր երկու որդիներուն։ Բերդի տիրուհին՝ Աննան, երդում կ'ընէ վրէժ լուծել եւ սպաննել Վասիլի երկու տղաքը։ Աննան կը միտի այնպէս մը ծրագրել, որ Վասիլ ինքն իր ձեռքերով սպաննէ իր երկու զաւակները:
Զամպիա
Պատմութիւն եւ Կառավարութիւն
Պաշտօնական լեզզուն է պասուքոն, կը խօսուին անգլերէն եւ Ափրիկէնտերներու լեզուն, ինչպէս նաեւ պանթու բարբառներ։
ԱՄՆ-ի Արտաքին Քաղաքականութիւն
Պատմութիւն
1920-ականներուն ԱՄՆ-ը կը պայքարէր Լատինական Ամերիկայի քաղաքական էքսպանսիայի դէմ՝ հողեր գնելով եւ իր ընկերութիւններու միջոցով վարկեր տրամադրելով։ Այդ շրջանի որոշ երկիրներու մէջ ԱՄՆ-ն ուղղակիօրէն կը վերահսկէր ֆինանսները եւ մաքսատունը՝ շարք մը դէպքերուն իր ներկայութիւնը ամրապնդելով զօրքով։
Ինչպէս 2002-ին կը նշէր «Ժենմին Ժիպաօն»՝ սառ պատերազմի աւարտէն յետոյ ԱՄՆ-ը կը ձգտէր ստեղծել իր կողմէն ղեկավարուող միաբեւեռ աշխարհ ։
Ռուսաստանի մէջ ԱՄՆ նախկին դեսպանի՝ Ճէյմս Ֆրանկլին Քոլինզի յայտարարութեան համաձայն՝ ԱՄՆ-ի արտաքին քաղաքականութեան վերանայման եւ առաջնայնութիւններու փոփոխման մասին խօսակցութիւնները որեւէ հիմք չունին․ ԱՄՆ-ի առջեւ նախկինի պէս կանգնած են Չինաստանի զսպման, իսլամական արմատականութեան խնդիրի լուծման, նաւթային ռեսուրսների վերահսկման, ՆԱՏՕ-ի ամրապնդման, Տրանսատլանտեան յարաբերութիւններու զարգացման, Հեռաւոր Արեւելքի դէմոկրատական պետութիւններու, Հնդկաստանի հետ դաշինքի կնքման հարցերը, յատուկ նշանակութիւն ունի Իրանի հետ խնդիրը ։
Պզուկ
Տեսակներ
Պզուկը կրնայ ըլլալ՝
ԼըՊրան Ճէյմզ
Աւագ Դպրոցի Ընթացք
հակառակ իր բազմաթիւ յաղթանակներուն ԼըՊրանի աւարտական տարին լեցուն էր յուզումներով եւ լարուածութեամբ։ Իր 18-ամեակի կապակցութեամբ ԼըՊրանu իր մօրմէն «Համըր Հաշ 2» մակնիշ ինքնաշարժ նուէր կը ստանայ։ Մայրը ինքնաշարժի համար վարկ կը վերցնէ դրամատունէն որպէսզի կարողանայ գումար ապահովէ իր որդւոյն ապագայ արհեստավարժ մարզիկ դառնալու համար : Այս երեւոյթը OHSAA-ի կողմէն կ՝ արժանանայ լուրջ հետաքննութեան, քանի որ ըստ կառոյցի կանոնակարգին՝ որ հանդէս եկող սիրողական մարզիկը իր մարզական ցուցաբերումներուն համար իրաւունք չունի 100 տոլարէն աւելի արժէք ունեցող պարգեւ ընդունիլ։ Բացի այդ Ճէյմսը քաղաքային հագուստի խանութէն նուէր կը ստանայ երկու պասքեթպոլային մարզաշապիկ, իւրաքանչիւրը՝ 845 ԱՄՆ տոլար արժողութեամբ՝ խանութի համար գովազդային պաստառով նկարահանուելու դիմաց, ինչ որ արդէն OHSAA-ի կանոններու պաշտօնական խախտում էր։ ԼըՊրանը կը զրկուի դպրոցական մրցումներուն մասնակցելու իրաւունքէն, որ սակայն յետագային կը կրճատուի մինչեւ երկու հանդիպումի, եւ որմէ ետք միայն ան կրկին կը վերադառնայ ։
Լուիս Էնրիքէ
Ակումբային
Լուիս Էնրիքէն ֆութպոլային գործի ասպարէզը աւարտելէն ետք որոշ ժամանակ ապրած է Աւստրալիոյ մէջ, զբաղելով արշաւներու մասնակցութեամբ։ Ան նաեւ մասնակցած է շարք մը փառատօնններու՝ Նիւ Եորքի մէջ (2005), Ամսդերտամի մէջ (2006), Ֆլորենցիոյ մէջ (2007) եւ Մարոքի մէջ մասնակցած աւազային մարադոնին։
Հայ Գուսաններ
Ուշ միջնադարի ընթացքին, գուսաններու տարբեր խումբեր պարզապէս վերածուեցան աշուղներու կամ սազանդարներու։
Պաքթրիա
Մինչեւ Ք.Ա.. III դ. կէսը ենթարկուեր է յունա-մակեդոնական տիրապետութեանը։ Ք.Ա. մօտ 250 թուականին Եփարքոս Տիոտոթոս I-ը, օգտուելով Սելևկեան պետութեան թուլացումէն, Պաքթրիան հռչակեր է անկախ թագավորութիւն, ուր իշխեր են հելլենները եւ տեղացի հելլենացած վերնախաւերը։
Խաչատուր Առաքելեան
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:30 Ապրիլի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ հոգեւորականներ
Ս. Ծննդեան գուլպաներ
Գուլպայ կախելու սովորութիւնը հայոց մօտ
Հայերուն մօտ, գուլպաներու մէջ նուէրներ հաւաքելու սովորութիւնը այնքան հին է, որքան Նաւասարդեան տօնը, զոր կը տօնէին Օգոստոսին:
Բուսաբանութիւն
Բուսաբանութիւն (βοτανικός - «բոյսերուն վերաբերող» և βοτάνη - «խոտ, բոյս»), կենսաբանութեան մէկ բաժին, գիտութիւն բոյսերու մասին։
Ուսումնասիրութեան Առարկան
Որոշակի տարածքի ուսումնասիրուած բուսատեսակներու ամբողջութիւնը կ'անուանուի ֆլորա, իսկ ատորմով զբաղուող գիտութիւնը՝ ֆլորիստիկա։ Առանձին տեսակներու, ցեղերու եւ ընտանիքներու արեալները որոշող գիտութիւնը՝ ֆիտոխորոլոգիա։ Ծառերը եւ թուփերը ուսումնասիրող գիտութիւնը կ'անուանուի ծառագիտութիւն (դենդրոլոգիա)։
Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ
Առաջին Համաշխարհային Պատերազմ
ԱՄՆ-ի ռազմատնտեսական կարողականի աճին համար կարեւոր խթան հանդիսացաւ առաջին համաշխարհային իմփերիալիստական պատերազմը։ Պատերազմի սկիզբին ան յայտարարեց, որ չէզոքութիւն պիտի պահպանէ, սակայն ամերիկեան մոնոփոլիաները ստանձնեցին պատերազմող երկրիներուն, գլխաւորապէս Անտանտի պետութիւններուն սննդամթերք, ռազմամթերք եւ փոխառութիւններ տրամադրելու գործը։ Պատերազմի շնորհիւ 1913-1914-ի տնտեսական անկումը տեղի տուաւ վերելքի, եւ ամերիկեան մոնոփոլիաները վիթխարի շահոյթներ կորզեցին զէնքի ու զինամթերքի վաճառքէն։ Չէզոքութեան տարիները ԱՄՆ-ի կառավարութիւնը օգտագործեց պատերազմին նախապատրաստուելու համար։ Յետին փլան մղուեցան Սիացեալ Նահանգներու եւ Անտանտի պետութիւններու տարաձայնութիւնները, եւ սուր բնոյթ ստացան հակասութիւնները Գերմանիոյ հետ։ Գերմանիան կը սպառնար յաղթանակի դէպքին հաստատել գրեթէ անբաժան տիրապետութիւն համաշխարհային շուկային մէջ։ Միաժամանակ Անտանտի պարտութեան դէպքին ԱՄՆ կը կորսնցնէր անոր տրամադրած զգալի վարկերն ու փոխառութիւնները։ Բացի այդ, չէզոքութիւնը ամերիկեան իմփերիալիզմին կը զրկէր աշխարհի վերաբաժանմանը մասնակցելու իրաւունքէն։ 1917-ի ապրիլի 6-ին ԱՄՆ հրաժարուեցաւ չէզոքութիւնէն եւ պատերազմ յայտարարեց Գերմանիային, որու հետ յարաբերութիւնները յատկապէս սրուաշ էին գերմանացիներու մղած ստորջրեայ պատերազմի հետեւանքով։ Պատերազմէն յետոյ, ըլլալով յաղթող պետութիւններու թիւին մէջ, ԱՄՆ ամենագործունեայ մասնակցութիւն ունեցաւ հաշտութեան պայմանագրերու Վերսաչ-Ուաշինկթընեան սիսթեմի ստեղծմանը, որ կոչուած էր հաստատելու ուժերու նոր հաւասարակշռութեան քափիթալիստական աշխարհին մէջ։ 1918-ի յունուարին նախագահ Ուուտրօ Ուիլսոնը հանդէս եկաւ «14 կէտերով»` յետպատերազմեան կարգաւորման ամերիկեան ծրագրով։
Ռելիեֆ
ԱՍՆ կը գտնուի Հիւսիսային Ամերիկայի բարեխառն ու մերձարեւադարձային, իսկ հիւսիս-արեւմուտքը՝ արքթիքական, մերձարքթիքական գօտիներու մէջ։ Անոր ափերը կ՛ողողեն Աթլանթեան, Խաղաղ եւ Հիւսիսային սառուցեալ ովկիանոսներու, Պերինկի ծովի ու Մեքսիքական ծոցի ջուրերը։ Արեւմտեան ափերու երկարութեամբ կ'անցնի Քալիֆորնիական սառը հոսանքը, հարաւ-արեւելքի ափերով՝ Կոլֆսթրիմ տաք հոսանքը, հիւսիս-արեւելքին մէջ՝ Լապրատորեան սառը հոսանքը։ Կը սառչին (ոչ ամէն տարի) միան հիւսիս-արեւելեան ծոցերը։ Աթլանթեան եւ Մեքսիքական ափերը ցածրադիր են՝ շրջապատուած մայրցամաքային ծանծաղուտի լայն շերտով։ Աթլանթեան ափի հիւսիս-արեւելքին մէջ շատ են մանր ծոցերը (Մասսաչուսէթս) ու մերձափնեայ կղզիները (Լոնկ Այլընտ, Մարթաս Վինեարտ, Նանթաքիթ եւ այլն)։ Գետաբերանները ձագարաձեւ են (Հուտսոն)։ Հիւսիսային լայնութեան 35°-էն հարաւ Խաղաղովկիանոսեան ափերը լեռնոտ են, ուղղագիծ, կղզիներէ զուրկ։ Մայրցամաքային ծանծաղուտի շերտը նեղ է։ Տարածքի արեւելեան եւ ներքին շրջաններու ռելիեֆի մօտ կէսը հարթավայրային է, արեւմտեան մասը եւ Ալասքան՝ լեռնային։ Արեւելքին մէջ Ապալաչեան լեռներն են (մինչեւ 2036 մ), իսկ անոնցմէ արեւմուտք՝ Լաուրենթինեան սարահարթը։ Լաուրենթինեան սարահարթը ունի 300-400 մ բարձրութեամբ ալիքաձեւ մակերեւոյթ եւ չորրորդական ժամանակաշրջանի սառցադաշտերու հետքեր։ Ներքին մասերը կ՛ընդգրկեն Կեդրոնական ու Մեծ հարթավայրերը եւ Մերձմեքսիքական դաշտավայրը։ Կեդրոնական հարթավայրերը 200-500 մ բարձրութեամբ սառցադաշտային կուտակումներով բլուրապատ հարթութիւններ են, հարաւին մէջ կտրտուած ձորակներով եւ հովիտներով։ Մեծ հարթավայրերը կը գտնուին արեւմտեան երկայնութեան 98°-էն արեւմուտք, Քորտիլիերաներու նախալեռնային սարահարթին մէջ, 500-1600 մ բարձրութեան վրայ։ Մակերեւոյթն այնքան խիստ կտրտուած է գետահովիտներով ու ձորակներով, որ առանձին շրջաններ պիտանի չեն գիւղատնտեսութեան համար։ Մերձմեքսիքական տափարակ դաշտավայրն ունի մինչեւ 150 մ բարձրութիւն, ափամերձ մասերուն մէջ ճահճակալուած է, եզրաւորուած մակընթացութիւններու եզրաբազուկի գօտիով։ Մերձմեքսիքական դաշտավայրի եւ Կեդրոնական հարթավայրերու սահմանագլուխին կը բարձրանսն Օզարքի սարաւանդը (մինչեւ 600 մ) եւ Օուչիթա մանրաբլուրները (մինչեւ 800 մ)։ Ապալաչեան լեռներու եւ Աթլանթեան ովկիանոսի միջեւ տարածուած է Մերձաթլանթեան նեղ ու տափարակ դաշտավայրը։ Երկրաբանական կառուցուածքի տեսակէտէն երկրի ներքին եւ հիւսիսային շրջանները (ամբողջ տարածքի կէսէն աւելին) կազմուած են Հիւսիսամերիկեան փլաթֆորմէն, արեւելեան եւ հարաւ-արեւելեան շրջանները՝ փալէոզոյեան ապարներէն, Մեքսիքական ծոցի ափերը փալէոզօ-չորրորդական հասակի եւ նստուածքային հզօր շերտերէն, արեւմտեան շրջանները՝ Կորդիլիերեան կէոսինքլինալի տարբեր հասակի ապարներէն։
Գրիգոր Շէնեան
Լրագրական մարզ
1985-ին, միակ սեփականատէրը դառնալէ ետք թերթին, Գրիգոր Շէնեան փորձած է զայն հասցնել բարգաւաճ հանգրուանի մը, սակայն ուժեղ մրցակցութեան մէջ մտնելով ՀԱՅ ԿԵԱՆՔ Շաբաթաթերթի եւ USA Armenian Life Magazine-ի հետ։ Հակառակ այն փաստին որ փորձառու լրագրապետեր Տիգրան Ոսկունին ու Տիգրան Թոսպաթը եւ բազմաթիւ այլ մտաւորականներ եւ դեռ մեծաթիւ այլ գրիչներ, Շէնեան շի կրցաւ գրաւել հրապարակը։ Ընթերցողներու ջախջախիչ մեծամասնութեան համար ՀԱՅ ԿԵԱՆՔ Շաբաթաթերթ եւ USA Armenian Life Magazine մնացին հրապուրիչ հրատարակութիւններ եւ ոչ թէ «Նոր կեանք»ը։
Գրիգոր Շէնեան՝ Մեկենաս
Գէորգ Պետիկեանի «Պապիկը Կարդալ Չի Գիտեր» գիրքին մեկենասն է «Նոր Կեանք» շաբաթաթերթի արտօնատէր եւ խմբագիր Պրն. Գրիգոր Շէնեան 2015-ին:
Գործիական հոլով
Գործիականով կը դրուի միջոցի անուղղակի խնդիրը վերի նախադասութեանց մէջ մատիտով, նաւով, մանուկներով հոլովաձեւերը միջոցի անուղղակի խնդիրներ են։ Գործիական հոլովով կը դրուին նաեւ նախադասութեան այլ անդամներ։
Հայ Գիրերու Գիւտ
Իրավիճակը Հայաստանի Մէջ
Ազգային, քաղաքական ու կրօնական միասնութիւնը ապահովելու նպատակով կը ստեղծուի հայերէնի այբուբենը. հայկական բանահիւսութիւնը, յունարէն, արամերէն եւ պարսկերէն կատարուող արքունի գրագրութիւնը, ինչպէս նաեւ կրօնական ծէսերը, կը սկսին ըլլալ հայերէնով: Կայ այն տեսակէտը, թէ գոյութիւն ունեցած են նախամեսրոպեան գիր եւ գրականութիւն: Կ'ենթադրուի, որ անոնք կեդրրոնացած ըլլալով մեհեաններուն մէջ եւ սահմանափակ կիրառուելով, քրիստոնէութիւնը պետական կրօն հռչակուելու շրջանին, հեթանոսական միւս արժէքներուն հետ ոչնչացուեցած են:
Դպրոցներ
Գիրերու գիւտէն ետք բացուեցան դպրոցներ՝ նոր այբուբենը սորվեցնլու համար: Հայոց առաջին դպրոցներէն մէկը՝ «Հայոց Արեւելեան Կողմերը» (Ուտիք, Արցախ) բացուեցաւ Ամարասի վանքին մէջ։ Հայոց լեզուի դպրոցներ բացուեցան նաեւ Բիւզանդիոյ իշխանութեան տակ գտնուող հայկական հողամասին վրայ:
Պատմագրութիւն
Պատմահայրը օգտուած է ոչ միայն նախորդ հայ հեղինակներու գործերէն, այլեւ՝ օտար հեղինակներու աշխատութիւններէն, ինչպէս նաեւ՝ «Աստուածաշունչէն»: Անոր երկը մեզի հասցուցած է ժողովրդական բանահիւսութեան բազմաթիւ նմոյշներ՝ Հայկի եւ Բէլի պատմութիւնը, Արայի եւ Շամիրամի աւանդազրոյցը, Վահագնի ծննդեան երգը, Արտաշէս արքային ձօնուած երգերը, եւ այլն: Ի տարբերութիւն իրեն նախորդած կամ յաջորդած շատ հեղինակներու, ան փորձած է իր օգտագործած նիւթերու պատմական մասերը առանձնացնել առասպելականէն: Պատմահայրը հայ ժողովուրդի պատմութիւնը գրած է հիմնուելով դրացի ժողովուրդներու պատմութեան վրայ եւ այդ պատճառով անոր երկը հարուստ նիւթ կը պարունակէ նաեւ Վիրքի, Աղուանքի, Պաարսհաստանի, Ասորիքի եւ նոյնիսկ հեռաւոր աշխարհներու մասին՝ Իրլանտիայէն մինչեւ Չինաստան: Այդ յատկապէս արտացոլուած է անոր հեղինակած «Աշխարհացոյց»ին մէջ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայոց լեզու Ստորոգութիւն:Արշակունիներու թագաւորութիւն
Թրուպատուր
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Թրուպատուրական քնարերգութեան անկումը սկսաւ 13-րդ դարու սկիզբներուն, յատկապէս ալպիկոյեան կոչուած պատերազմներու ժամանակ (1209 - 1229), երբ Փրովանսը նուաճուեցաւ հիւսիսֆրանսական աւատատէրերու կողմէն ։
Եդեսիոյ Կոմսութիւն
Առաջին շրջանի մայրաքաղաքն էր հայաշատ Եդեսիա քաղաքը, որ ունէր 10 000 բնակիչ: 1144 թուականին զանգիներու ամիրայութեան հիմնադիր Իմադ ալտինը կը գրաւէ Եդեսիան, որմէ ետք մայրաքաղաքը կը տեղափոխուի Տուրբեսել: Հզօրութեան շրջանին, երբ անկում կ'ապրէր Սելջուկեան սուլթանութիւնը, իր մէջ ներառած է հարեւան եւ հեռաւոր հայկական տարբեր գաւառներ՝ հասնելով մինչեւ կիլիկիա եւ անտիոք: 1116-1117 թուականներուն Քեսունի իշխանութեան ձեռքէն գրաւեցին բազմաթիւ բերդեր, աքսորեցին պիրից իշխան Ապլղարիբ Պահլաւունին, Գուրիսի իշխան Բագրատ Կամսարականը:
Վահան Յովհաննէսեան
Կենսագրական գիծեր
Մինչեւ 1924, նուիրուած է ուսումնասիրական եւ վերլուծական աշխատանքներու՝ որոնք կ'երեւին «Բազմավէպի»ի մէջ: Այս թուականէն ետք է՝ որ բանաստեղծը կը յայտնուի իր մէջ, կեանքի զանազան մարզերէն ու մասնաւորաբար ազգային եւ մարդկային ակունքներէ ապրումներ թելադրելով իրեն: Քերթողական իր առաջին գործն է «Հայրենի Կրակարանը»՝ զոր հրատարակեց 1930-ին: երկրորդ եւ երրորդ հատորները՝ «Սրտերու երգը» եւ « Վանքի ծաղիկներ»՝ լոյս կը տեսնեն 1939-ին:
Երկրորդ Աշխարհամարտի խռովայոյզ օրերուն, գերութեան թախծոտ ապրումներէ թելադրուած, գրի կ'առնէ «խեղճ մարդկուլիւն» եւ «Հայկակն գիւղը» խորագրուած քերթուածաշարքերը, զորս հրատարակեց 1948-ին:
Գրական ստեղծագործութեանց եւ ուսուցչական իր պարտաւորութեանց կողքին՝ Հ. Վահան Յոհաննէսեան հրատարակած է Հայոց պատմութեան դասգիրքեր, հայրենաշունչ պատմուածքներ, թատրերգրութիւններ, թարգմանութիւններ, նկարագրական եւ տպաւորական էջեր։
Անոյշ (Օփերա)
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Երաժշտութիւն
Մխիթար Գօշ
Մխիթար Գօշ, հայ մտածող–գիտնական, օրէնսդիր, առակագիր, հոգեւորական, մանկավարժ, հասարակական գործիչ։
Գործիքներ
Գործիքներ Ու Մեքենաներ, հնարուած են մեր կեանքը դիւրացնելու համար։ Լծակները, բազմաճախարակները, հակուղիղ մակերեսները, բեռնագլանները եւ ատամնաւոր անիւները կը գործածուին դժուար աշխատանքները դիւրութեամբ կատարելու համար։
Եսայի Պզտիկեան
Ահաւասիկ ընտանիք մը, որ 150 տարիէ ի վեր եղած է մեր ազգային կեանքով հետաքրքրուող գերդաստան մը, ազգին տալով ղեկավար անհատներ :
Միրէյ Մաթիէօ
Միրէյ Մաթիէօ (ֆր.՝ Mireille Mathieu, 22 Յուլիս 1946, Ավինիօն, Ֆրանսա), ֆրանսացի երգչուհի։ Ձայնագրած է 1200 երգ 11 լեզուներով։ Աշխարհի մէջ վաճառուած է Միրէյ Մաթիէոյի երգերու 122 միլիոն ալպոմ։
Առաջին ելոյթ (1962–1965)
Միրէյ երգչուհիի իր ասպարէզը սկսած է՝ մասնակցելով Ավինիօնի ամէնամեայ երգի մրցումին “On Chante dans mon Quartier” («Կ՛երգենք իմ թաղիս մէջ»). Արխիւային լուսանկարները կը ներկայացնեն այդ մրցոյթը. աժան վարագոյրներ, ընդամէնը մէկ լուսարձակ, երեք մեթր տարածքով բեմ, ուր տեղաւորուած էին երգիչը, մեծ դաշնամուրը եւ երաժիշտները։ Հանդիսատեսները առաւելաբար երիտասարդներ էին, իսկ դատական կազմը նստած էր բեմին դիմաց։ Երգել կը թոյլատրէին միայն անոնց, որոնք պայմանագիրը ստորագրած էին ներկայացումէն շաբաթներ առաջ։
Կիւլիստանեան (բժիշկ)
Կենսագրուիւն
Եղած է բժիշկ Մելքոն Կիււլիստանեանի ազգականը։ Կրթութեամբ եւ մասնագիտութեամբ եղած է ատամնաբոյժ։ Ապրած է Կոս­տանդ­նու­պոլ­իս եւ աշխատած՝ որպէս ատամնաբոյժ։ 1915 թուականի Ապրիլի 11-ին (24), ի թիւս բազմաթիւ ակնառու հայ մտաւորականներու (Ազգային դպրոցի տնօրէն՝ Մարզպետունի, դեղագործ Յա­կոբ Թեր­զեան, բժիշկ Միսաք Ճեւեհիրճեան), ձերբակալուած եւ բանտարկուած է Կ. Պոլսոյ կեդրոնական բանտին մէջ, ապա՝ աքսորուած է Չանղըրը։ Անունը փորագրուած է Չանղըրըի բանտին մէջ հաւաքուած համրիչի՝ 99 հատիկներէն մէկուն վրայ։ Վերապրած է եւ որպէս ատամնաբոյժ աշխատել։
Եզնիկ Քհնյ. Զղջանեան
Մանկութենէն յաճախած է Ս. Քառասնից Մանկանց մայր եկեղեցի եւ եղած է դպիր։ Երկար տարիներ իր մէջ փափաք ունէր դպրեվանք ուսանելու եւ պատրաստուելու որպէս հոգեւորական։ Որ մտադրութիւնը կը յայտնէ Թեմիս Առաջնորդ Տ. Սուրէն Ս. Արք. Գաթարոյեանին, բր կ'ընդառաջէ իր փափաքին եւ պարտ ու պատշաճ տնօրիութիւնը կատարելէ ետք, զինք կը ղրկէ Անթիլիասի «Զարեհեան» դպրեվանքը 1989-ին։
1993-ին կը նշանակուի Ս. Քառասնից Մանկանց եկեղեցւոյ դպրապետ, միայն Կիրակի օրերու գիշերային եւ առաւօտեան ժամերգութիւններուն։
Նոյն տարին, Թեմիս Ուսումնական Խորհուրդի որոշումով ուսուցիչ կը նշանակուի Տէր Զօրի մեր հայ մանուկներուն։ Շաբաթական երկօրեայ դրութեամբ՝ Ուրբաթ եւ Շաբաթ օրերը կը մեկնի Տէր Զօր, մանուկներուն հայերէն եւ կրօն ուսուցանելու։ Այս կրթական առաքինութիւնը կը տեւէ մինչեւ 1997։
Համբարձում Առաքելեան
Կեանք եւ գործունէութիւն
Կովկասահայ գործիչներէն առաջինը եղած է, որ մտածած է հայկական հարցը քննութեան առարկայ դարձնել խաղաղութեան համաժողովին:
Եզնիկ Քհնյ. Զղջանեան
2007-ին, կարճ ժամանակ մը կը դասաւանդէ Ազգ. Քարէն Եփփէ Ճեմարանի իններորդ կարգին։
60 (թիւ)
60 (վաթսուն)՝ զոյգ երկնիշ բնական թիւ մըն է 59 եւ 61 հարազատ պարզ թիւերու միջեւ:
Քարի Լիճ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Արագածոտնի մարզի լիճեր
Օդ
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Ֆիզիկա
Մելքոն Կիւլիստանեան
Կենսագրութիւն
1915 թուականի Ապրիլ 12-ին, ձերբակալուած բազմաթիւ հայ մտաւորականներու հետ, շոգեկառքով տեղափոխուած է Այաշ աւանի ծայրամասը՝ բլուրի մը վրայ գտնուող «Սարը Գըշլա» հին զօրանոց-բանտը եւ մի քանի ամիս պահուած է այնտեղ։
Քարէն Եփփէ
Մինչեւ մահը նուիրուած է Ցեղասպանութենէն փրկուած հայ գաղթականներու օգնութեան գործին: Փրկուած հայերէն շատերը պահած է իր տան նկուղին մէջ: Ա. Համաշխարհային պատերազմէն ետք մեկնած է Հալէպ`իրեն հետ տանելով թրքական կոտորածներէն խոյս տուած բազմաթիւ հայեր :
Կեանքը եւ գործունէութիւնը Ա. Համաշխարհային պատերազմէն առաջ
1903-ին, ուսումէն հրաժարելով կ'ուզէ մասնակից դառնալ եւրոպացի եւ ամերիկացի միսիոնարներու սրբազան գործին։ Ան նամակագրական կապեր կը հաստատէ Ուրֆայի մէջ որբահաւաքի գործ կատարող գերմանացի Եոհաննէս Լեփսիւսի եւ ամերիկացի Գորիննա Շաթուքի (Corinna Shattuck, 1848-1910) հետ։
Քարէն Եփփէ Ուրֆայի մէջ
27 տարեկանին իրեն կը վստահուի 300 հայ որբերու խնամքն ու դաստիարակութիւնը։ Ան իր թղթակցութիւններով կ'օժանդակէ որբանոցին եւ որբերը տնտեսապէս անկախ դարձնելու համար, արհեստանոց մը կը բանայ։
«Միսս» (անգլերէնով օրիորդ) Եփփէ շուտով հայերէն կը սորվի։ Ուրֆայի բարբառին ու գրական արեւմտահայերէնի խառնուրդ մըն էր իրը, որ այնքան հաճելի կը հնչէր դանիացի օրիորդին շրթներէն։ Ան ժողովուրդին կողմէ կը ճանչցուի «Միս Եփփէ Մայրիկ» անունով:
Եփփէի գործունէութիւնը Սուրիոյ մէջ
Սուրիական անապատին մէջ իր ջանքերով եւ Լեփսիուսի միջոցով կը հիմնուին Թել Սիմեն, Թել Արմէնի, ապա Շարփ Պետրոս գիւղերը: Կը ստեղծուին գիւղատնտեսական կառոյցներ, ուր կը գործեն հայ գաղթականներ: Անապատին մէջ հաւաքուած որբերուն համար փլատակ աւաններու մէջ կը հիմնէ դասարաններ, ուր որբերը կը սորվին հայերէն եւ հայոց պատմութիւն: Իր հիմնած ու հայերով բնակեցուցած Թինա գիւղը ամբողջութեամբ կը դնէ «Հայերու Դանիացի Բարեկամներու ընկերակցութեան» հոգատարութեան տակ եւ անոր վերակացու կը նշանակէ Միսաք Մելքոնեանը։ Հետագային զանոնք կը փոխադրէ Հալէպ, ուր փրկուած հայերը կը տեղաւորէ իր հիմնած գիւղերուն մէջ, փոքրերն ու այրի կիները կ'առնէ իր անմիջական խնամքին տակ, իսկ ուրիշներու համար կայք կը գտնէ Ազգային Առաջնորդարանին հետ գործակցաբար։ Եփփէ կը յաջողի մահմետականներու հարեմներէն ազատել շուրջ երկու հազար հայ կիներ: Ռասիւլ Ուլ Այնի մէջ կը հիմնէ փախստականներու վեցերորդ կեդրոնը, ուր կը տեղաւորուին հարիւրաւոր հայ փախստականներ:
Յակոբ Կոջոյեան
Ստեղծագործական գործունէութիւն
Յակոբ Կոջոյեանը, ճարտարապետ Ալեքսանդր Թամանեանի հետ միասին Հայաստանի Հանրապետութեան զինանշանի (հաստատուած Յուլիս 1920-ին ՀՀ կառավարութեան կողմէ) հեղինակն է ։
Քարէն Եփփէ
Եփփէի գործունէութիւնը Սուրիոյ մէջ
1928-ին Բերիոյ Թեմի Առաջնորդ Արտաւազդ Արք. Սիւրմէեան, Քարէն Եփփէի հայանպաստ գործունէութեան 25 ամեակին առթիւ, յոբելինական հաւաք մը կը կազմակերպէ Ազգային Հայկազեան Մանկապարտէզի սրահին մէջ։
Թաթիանա Մասլանի
2013-ի Մարտէն ի վեր, Մասլանին գլխաւոր դերն էր Քանատական երեւակայական եւ զգայացունց Orphan Black հեռուստաշարին մէջ։ Ան քննադատներու կողմէ հարստօրէն գովուած է եւ շահած է 2 հատ Critics' Choice Television Award մրցանակներ, TCA Award մրցանակը, եւ Canadian Screen Awards մրցանակներէն մէկը, ինչպէս նաեւ ան պաշտօնակարգուած էր հետեւեալ մրցանակները ստանալու՝ Emmy, Golden Globe եւ SAG մրցանակներուն:
Արենի
Պատմամշակութային Կառոյցներ
Արենիի մէջ կը գտնուի եռակամար կամուրջը (1265-1287), Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին (1321 թուական), 13-րդ դարու ամրոցը, մ.թ.ա. 2-րդ—1-ին հազարամեակի կիկլոպեան (Cyclopean) ամրոցը եւ 10-16-րդ դարերու խաչքարեր։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Վայոց ձորի մարզի բնակավայրեր
Վահան Նաւասարդեան
Վահան Նաւասարդեան, գաղափարախօս, հրապարակախօս եւ քաղաքական գործիչ, Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան անդամ։
6-7 Սեպտեմբերի Դէպքեր
Դէպքեր
1955-ին Կիպրացի թուրքերուն դէմ կատարուած ճնշումները Թուրքիոյ օրակարգին առաջին կէտն էր ։ «Հիւրրիյեթ» թերթը, որ ամէնէն ժողովրդականն էր այդ շրջանին, առաջին էջին վրայ կը գրէր, թէ Պոլսոյ յունական համայնքը հանգանակութիւն կը կատարէ եւ այդ գումարները կը փոխանցէ կիպրացի յոյներու ԷՆՈՍԻՍ զինեալ կազմակերպութեան : Արտաքին գործոց նախարարութեան իրաւասուները, երբ Լոնտոնի մէջ կը շարունակէին իրենց բանակցութիւնները կիպրական նիւթին վերաբերեալ, 6 Սեպտեմբեր 1955-ին, ժամը 13։00-ին, ձայնասփիւռի լուրերով կը յայտարարուի, թէ Աթաթիւրքի Սելանիկի տան մէջ ռումբ մը պայթած է։ (Սելանիկի համալսարանի քաղաքագիտութեան բաժինի ուսանող Օքթայ Էնկին, որ ըստ պնդումներու ռմբակոծած էր Աթաթիւրքին տունը, աւելի վերջ դատապարտուած է ի բացակայութեան : Օքթայ Էնկին 22 Փետրուար 1992-18 Սեպտեմբեր 1993 թուականներուն միջեւ նշանակուած է Նեվշեհիրի կուսակալ)։
Վնասներ
Կը կարծուի, թէ նիւթական վնասը այդ օրուան արժէքով կազմած է 150 միլիոն-1 միլիառ թրքական լիրա : Ժողովրդավարական կուսակցութեան կառավարութիւնը շուրջ 60 միլիոն լիրա հատուցում վճարած է անոնց, որոնք հաստատած են իրենց կրած վնասը :
Վաղորդայնը
Ըստ տօքթ․ Տիլեք Կիւվենի՝ «Կիպրոսը թուրք է» միութեան նախագահ Հիքմեթ Պիլ եւ անդամները կը բանտարկուին։ Սակայն երբ կը յայտարարեն, թէ «կամ մեզ ազատ արձակեցէք եւ կամ կը բացայայտենք շարք մը գաղտնիքներ»՝ ազատ կ'արձակուին։ Դէպքերը կը վերագրուին ժողովուրդին։ Որովհետեւ դատարանին մէջ կ'ըսուի, թէ թուրք ժողովուրդը կը գրգռուի ու դէպքերը կը պատահին։ Ոչ ոք կը պատժուի։ Երկրորդ դատը Եասսըատան էր։ Կը դատուին Մենտերեսն ու կառավարութեան անդամները։ Այդ դատավարութեան ընթացքին ալ դէպքերը կը վերագրուին միայն կառավարութեան։ Մենտերես քանիցս կը պահանջէ, որ ազգային անվտանգութեան մարմինին նախագահը հրաւիրուի դատարան։ Սակայն միշտ կը մերժուի։ Իրադարձութիւնները չեն լուսաբանուիր։
Մարշմելօ
Խորոված մարշմելօ
Հռչակաւոր է արտաբնական աւանդութիւն մը ԱՆգլիոյ, Հիւսիսային Ամերիկա յի, Նիւ Զելանտա եւ Աւստրալիոյ մէջ մարշմելոյի խորովումը կրակի վրայ : Այս մէկը կը ստեղծէ սեւաշաքարուած արտաքին մաշկ՝ հեղուկով, յատակը կ'ըլլայ հալած խաւ մը։ Ըստ մարդոց նախասիրութեան, մարշմելօները կը խորովուին զանազան տաքութիւններով, թեթեւ տաքցուած եւ մինչեւ այրած խաւով։ Խորովուած մարշմելօն կամ կ'ուտուի բոլորովին եւ կամ ալ դուրսի խաւը հանելով եւ զատեն ուտելով եւ մնացեալը նորէն խորովելով։
Կամք
Փիլիսոփայութեան Տեսանկիւնէն
Կեցութեան բնազանցական սկիզբը կամքին վերագրելը կամովականութեան (voluntaryism) հիմնական դրոյթներէն է: Կամովականութեան հիմնադիրը Օգոստինոս Երանելին էր, որ կամքը վեր կը դասէր իմացութենէն: Կամովականութիւնը հետագային կը զարգացնեն Տունս Սքոփն ու Ուիլհելմ Օքքամը: Այնուհետեւ անոնց յետնորդները կը դառնան Շոփենհաուըրը եւ Ուունտդը:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Իրաւաբանութիւն Ստորոգութիւն:Փիլիսոփայութիւն
Փաթրայի հայերը
Արտագաղթ, ներգաղթ
Բ․ համաշխարհային պատերազմին վերջաւորութեան կը յաջորդէ Յունաստանի տարածքին մեծ թիւով հայերու ներգաղթն ու արտագաղթը։ Փաթրայի փոքրաթիւ հայութեան համայնքէն ալ շատեր 1947-ին կը ներգաղթեն,  իսկ Քալամաթայի եւ Փարափիղմաթայի 800 հայերը ամբողջովին կը մեկնին։  1960-ական թուականներուն, Փաթրայի հայութիւնը կը հաշուէ 159 հայեր եւ մօտակայ Էղիօ քաղաքին մէջ մնացած են 3-4 ընտանիքներ․  տեսնելով հայութեան թիւի նուազումը, շատեր Աթէնքի հայահոծ շրջանները կը փոխադրուին։
Ներկայ իրավիճակ
Ներկայիս Փաթրա քանի մը ընտանիք մնացած է։ Անոնք կապ ունին Աթէնքի շրջանի հայութեան հետ (ընդհանրապէս խնամական կապեր․․․)։
Սթանիսլաւ Սուքալսքի
Վերադարձ դէպի Լեհաստան, ապա Քալիֆորնիա
Վհատած Սուքալսքի վերադարձած է Քալիֆորնիա, ուր շարունակած է ապրիլ իր կնոջ՝ Ճոան Տանըվընի հետ։ Բայց եւ այնպէս, իր ամբողջ կեանքի գործը կորսուած էր՝ ռմբակոծումներու հետեւանքով ոչնչացած կամ գողցուած էր պատերազմի ժամանակ:
Թրուվեր
Թրուվերներու բանաստեղծութեան յատուկ են կրկնակներն ու կրկներգերը, որոնք նոյնպէս կը բխին ժողովուրդական բանարուեստէն։
Սուրբ Խաչ Դպրեվանք (Պոլիս)
Պատմականը
1919-ին վարժարանին մէկ մասը որբանոցի կը վերածուի մինչեւ 1938։ 1953-ին Գարեգին Պատրիարք Խաչատուրեանի ջանքերով Սուրբ Խաչ վարժարանը միջնակարգ, լիսէ եւ ընծայարանի բաժիններով դպրեվանքի կը վերածուի։ Ընծայարանի բաժինը 1967-ին կը փակուի եւ վարժարանը Սուրբ Խաչ լիսէ անուամբ կը շարունակէ իր գոյութեան։
Արամ Գամպուրեան
Գործունէութիւն
Աշխատած է պեթոն արմէ շէնքերու ծրագրաւորման մարզին մէջ: 1961-1978 թուականներու միջեւ իր ասպարէզին քովն ի վեր պաշտօնավարած է Էսայեան լիսէի մէջ` որպէս երկրաչափութեան դասախօս:
1974-էն ի վեր կ'անդամակցի Ուսուցչաց հիմնարկի վարչութեան, ուր ստանձնած է ատենադպիրի պաշտօնը:
Հրատարակուած գիրքեր
2016 կը հրատարակուած է Գամպուրեանի թարգմանութեան կարեւոր աշխատութիւնը։ Շնորհիւ իրեն այսօր կայ Պրունօ Ֆրանքի «Սէրվանդէս» անուն գիրքը արեւմտահայերէնով ։
Սան Սթեֆանոյի Պայմանագիր
Սան Սթեֆանոյի Պայմանագիրը եւ Հայերը
Յատուկ յօդուածով (16-րդ) կը նախատեսուէր վարչական բարենորոգումներ կատարել Արեւմտեան Հայաստանի մէջ։ Պատերազմին յաջող ընթացքը եւ Արեւմտեան Հայաստանի մէկ մասին գրաւումը ռուսական զօրքերուն կողմէ, ազատագրական յոյսեր ներշնչեցին Ռուսաստանի, ինչպէս նաեւ հայկական շրջաններուն։ 1877-ի վերջը Կ. Պոլսոյ հայոց ազգային ժողովը մերժեց հայերը զօրակոչելու սուլթանին «իրատէ»ն (հրամանագիրը), որովհետեւ փաստօրէն հայերը հրաժարեցան  ռուսական բանակի դէմ զէնք վերցնելէ։
Հայ գրականութիւնը 1960-2000-ական տարիներուն
Սփիւռքեան որոշ կարեւոր գօտիներ, հակառակ շրջանային անկայութիւններու, ապրած են մշակութային բարգաւաճում։ Առաջին փորձերը եղած են կրթական ցանցը տարածելու դէպի արեւմուտք՝ Եւրոպա եւ հիւսիս՝ Ամերիկա։ Բարձարագոյն հիմնարկներ, հայագիտական ամպիոններ բազմացած են, օրաթերթային մամուլը` մորթ փոխած։ Գրական պարբերականներ ճամբայ հանուած են՝ «Բագին (հանդէս, [[Լիբանան)|Բագին]]», «Շիրակ», «Ահեկան»` Պէյրութ. «Անդաստան»` Փարիզ։ Ընթացիկ մամուլի գրական յաւելուածներ` Մոնթրէալէ ու Լոս Անճելըսէ՝ Թեհրան։ Նորահաս սերունդի մէկ թեւը, Սուրիա-Լիբանանէն, մասամբ՝ նոյնիսկ հասնելով մինչեւ Պոլիս, Փարիզ, ճիգ դրսեւորած է լուրջ իքնանորոգման մը ուղղութեամբ։
Հայրենի հողի վրայ, «ձիւնհալ»ը կարելի դարձուած է գրական աննախընթաց ծաղկում մը յատկապէս արձակի  մարզին մէջ։
64 (թիւ)
64 (վաթսունչորս)՝ զոյգ երկնիշ բնական թիւ մըն է 63-ի եւ 65-ի միջեւ
Բալա Մելիքեան
Բալա Գրիգորի Մելիքեան, հայ թառահար:
Ապաճեան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մականուններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Եան վերջածանցով մականուններ
Ֆեմինիզմ
Պատմութիւն
Իգական սեռի իրաւունքներու ջատագովները տարբեր նպատակներ կը հետապնդեն: Ամենամեծ արեւմտեան պատմաբանները՝ իգական սեռի իրաւունքներու ջատագովները, կը պնդեն, որ բոլոր այն շարժումները, որոնք կը հետապնդեն կանանց իրաւունքներու պաշտպանութիւնը, պէտք է ֆեմինիստական համարուին, նոյնիսկ եթէ անոնք չեն (կամ չէին) կիրարկեր այդ եզրը   : Ուրիշ պատմաբաններ ալ կ'ըսեն, թէ եզրը պէտք է վերագրուի արդի ֆեմինիստական շարժման եւ անոր ժառանգորդներուն։ Ուստի, անոնք կը գործածեն protofeminist բառը, նկարագրելու վաղ ժամանակաշրջանի շարժումները :
«Սեւ» եւ յետգաղութային գաղափարախօսութիւնները (postcolonial ideologies)
Տարբեր ազգերու եւ կամ ցեղերու կիներ առաջադրած են տարբեր Ֆեմինիզմի ձեւեր:
Արական հակազդեցութիւնը
Արականի եւ Ֆեմինիզմի ազգակցութիւնը բաղադրութիւն մըն է: Մարդիկ մասնակցած են Ֆեմինիզմի ամէն ալիքի իրենց նշանակալից պատասխանով: Տեղի կ'ունենան դրական եւ ժխտական հակազդեցութիւններ: Այս պատասխանները փոխուած են փրօ-ֆեմինիզմէն (pro-feminism) մինչեւ անդի-ֆեմինիզմ (anti-feminism):
Կայսերական Կարաժ
Կայսերական կարաժ (ռուս.՝ Императорский гараж), պատմական շէնքերու համալիր Սեն Փեթերսպուրկ ի Փուշքինի շրջանի Փուշքին քաղաքին մէջ։ Կառուցուած է 1906-1915 թուականներուն, կը համարուի մշակութային ժառանգութեան կեդրոն : Կը գտնուի Ակադեմական պողոտայի 2-6 շէնքին մէջ:
Թորոս Ռասթկելենեան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայեր
Աբէլ Կիւլպէնկեան
Կենսագրութիւն
1896 թուականին աւարտած է Կեսարիոյ Ս. Կարապետ վանքի ժառանգաւորաց վարժարանը։
Հայաստանի Պետական Ակադեմական Երգչախումբ
Պատմութիւն
1969 թուականէն երգչագումբը ստացած է ակադեմական կոչում, 1975 թուականին յայտարարուած է, որպէս հանրապետութեան վաստակաւոր երգչախումբ, 2012 թուականին ստացած է «ազգային» կարգավիճակ ։ Երգչախումբը ձայնագրած է Եկմալեանի եւ Կոմիտասի պատարագներու սկաւառակները։
Աբէլ Կիւլպէնկեան
Կենսագրութիւն
Զբաղած է ներքին, միզասեռական եւ վեներական հիւանդութիւններու բուժմամբ։ Եղած է խոհեմ, պատուարժան մարդ, հոգատար ու յարգուած բժիշկ։ Զբաղուած է նաեւ հասարակական գործունէութեամբ։
Լա Սքալա
Պատմութիւն
Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմիի ժամանակ՝ 16 Օգոստոս 1943-ին շէնքը լիովին աւերուած է։ Վերականգնած է ճարտարագետ Լ. Սեքքին։ Շէնքը վերաբացուած է 1946-ին : Թատրոնի շէնքը ժամանակ առ ժամանակ վերանորոգուած է: Վերջին անգամ ատիկա կատարուած է 2001-2004 թուականներուն: Այդ ընթացքին ներկայացումները տեղի կ'ունենային Առչիմպոլտի թատրոնին մէջ։ 7 Դեկտեմբեր 2004-ին նոր վերանորոգուած բէմին վրայ ցուցադրուեցաւ Անթոնիօ Սալիերիի «Հանրաճանաչ Եւրոպա» օփերան:
«Լա Սքալան» (Teatro alla Scala կամ La Scala) օփերային մշակոյթի համաշխարհային կեդրոն է:
Օփերային Թատերախումբ
Թատրոնի բէմին վրայ երգած են Զինքա Միլանովան, Մարիա Քալասը, Մարիօ տէլ Մոնաքօն, Ռենատա Տեպալտին, իսկ ռուս երգիչներէն` Ելենա Օպրազցովան եւ Թամարա Սինիավսքայան:
Ալիս Գետ
Կամուրջներ
Գետին վրայ կան շարք մը կամուրջներ, որոնք շատ նշանաւոր են։ Միակամարը՝ Կեսարիայէն 14-15 քմ. հեռաւորութեան վրայ է։ Մէկ կամար ունի, հոնկէ ալ կը ծագի անուանումը։ Ունի շուրջ 54 մ.երկայնք, 33 մ. բարձրութիւն եւ 4 մ. լայնք։ Երկրորդը՝ Ծուռ (Էյրի Քյրփու) կամուրջն է, Սեբաստիոյ մօտ։ Ըստ աւանդութեան կամուրջը շինած է Սենեքերիմ արքային դուստրը։ Իր ծանրութեան տակ գետինը չխարխլելու համար ճարտարապետը հիւսիս-հարաւ կամուրջը թեքած է դէպի արեւմուտք։ Յաջորդը Քեսքիկ կամ Գըզլ կամուրջն է՝ մեծ 6 կամարներով շինուած կամուրջ է։ Բացի անկէ նշանաւոր է Գրիգոր Կեսարացի ին կողմէ շինուած 14 կամարներով կամուրջը, որ շուրջ 200 տարուան պատմութիւն ունի։ Անիկա նաւարկելի չէ, սակայն ձկնառատ է։ Տեղ-տեղ շփոթուած է Իրիս, տեղ-տեղ Սարոսի վտակ, Ալեոա կամ Ալաւս գետերուն։ Խեթական ժամանակաշրջանին կը կոչուէր Մարասանիտա: Ըստ Հերոդոտի Ալիս սկիզբ կ'առնէ Արմենիա լեռներէն, կ'անցնի Կիլիկիայով Մեթական եւ Լիթիական թագաւորութիւններու սահմանն է։ Հաւանաբար հոս կը խօսուի Ալեուսի մասին։ Մովսէս Խորենացի կը յիշատակէ Ալիա, Ալիս, Ալիոս, Ալիսոս, Ալիաս ձեւերով ։
Օդակայան
Հայաստանի Օդակայաններ
Հայաստանի մէջ կը գործեն Զուարթնոց, Էրեբունի, Շիրակ եւ այլ օդակայաններ։
Զանգուածային Սպանութիւն Օռլանտոյի Մէջ (2016)
Զոհեր
Առնուազն 50 մարդ զոհուած են եւ 53-ը վիրաւորուած, այդ թիւով՝ ոստիկանութեան մէկ աշխատակից փոխհրաձգութեան ժամանակ: Վիրաւորներէն շատերը ծայրայեղ ծանր վիճակի մէջ են եւ կը վիրահատուին տեղական հիւանդանոցներու մէջ :
Լուպնա Թահթամունի
Գործունէութիւն
Դոկտորականը աւարտելէ ետք վերադարձած է Յորդանան՝ աջակցելու եւ պաշտպանելու գիտութեան բնագաւառին մէջ գործունէութիւն ծաւալող կիներուն եւ սատարելու այն հաստատութիւններուն, որոնք աջակցած էին անոր ԱՄՆ տեղափոխութեան : 2008-ին դարձած է Հաշիմեան Համալսարանին միկրոսկոփիայի հաստատութեան տնօրէն: Ներկայիս Թահթամունի նորարարական հետազօտութիւններ կ՛իրականացնէ Աւստրալիոյ եւ ԱՄՆ-ի մէջ[1][5]:
Վրաստանի Լեզուներ
Պետական լեզու
Վրաստանի պետական լեզուն Վրացերէնն է, որովհետեւ այն կը խօսի մօտաւորապէս 4 միլիոն մարդ։ Այն կը պատկանի կովկասեան լեզուախումբին եւ Ք․Ե․ 5-րդ դարէն կ’օգտագործուի սեփական այբուբենը։ Վրացերէնը մայրենի լեզուն է Վրաստանի բնակչութեան աւելի քան 80%-ին։
Զանի (անձնանուն)
Զանի, հայկական իգական անուն։ Զանազան անուան կրճատ կամ փաղաքշական ձեւն է ։
Հայ Գրականութիւնը Կիլիկեան Շրջանին
Հայ Գրականութիւնը Կիլիկեան Շրջանին
Ընդհատուած Մանկութիւն
ժապաւէնի մասին
Լենային յուշերուն մէջ Ֆաթիման մինչեւ օրս կը սպասէ իր որդուն :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ժապաւէններ Ստորոգութիւն:Հայկական ժապաւէններ
Ժորժէթ Աւագեան
Ժորժէթ Աւագեան երուսաղէմահայ ազգային-հասարակական գործիչ, Երուսաղէմի Հայ Դատի յանձնախումբի ատենապետ, մանկավարժ, լեզուաբան եւ պատմաբան: Աւագեան կը տիրապետէր հայերէնին, արաբերէնին, անգլերէնին, եբրայերէնին, թրքերէնին (օսմանեան եւ ժամանակակից) եւ ֆրանսերէնին:
Սանա Ալ Սայէհ
Դաւանափոխութիւն
Ղազա քաղաքի աւագ իսլամ հոգեւոր հովիվ Ալա Աքլուկ յայտնեց, որ հանդիպած է դասախօսին հետ եւ եզրակացուցած, որ Ալ Սայէհը իսլամութիւն ընդունած է ազատ կամքով: Ան հերքած է մեղադրանքները, որ Ալ Սայէհը ստիպուած եղած է կրօնափոխուիլ իսլամ տղամարդու հետ ամուսնութեան պատճառով: Ան պնդած է, որ դասախօսը «կը վախնար» իր ընտանիքին պատմել Ա -Սայէհի կրօնափոխութեան մասին:
Թաթուլ Հաճեան
Թաթուլ Հաճեան ծնած է Լիբանան: Երաժշտութեան ուսուցիչ՝ դասական կիթառ: Եւրոպական 13-րդ «Քրիսթալ Սթար» միջազգային երաժշտական, պարի եւ թատերական փառատօնի Գաւաթակիր Grand Prix: Թաթուլ Հաճեանի հայրը՝ Խմբավար եւ թենոր երգիչ Գէորգ Հաճեան  6 Հոկտեմբեր 2020-ին, Արցախի մէջ կը զոհուի ՀՅԴ Կամաւորներու ջոկատի մարտական առաջադրանքը կատարարած ժամանակ :
Միջազգային փառատօններու մասնակցութիւն
Մենահամերգներով հանդէս եկած է Երեւանի, Արցախի եւ Լիբանանի Այնճար գիւղին մէջ եւ որպէս փայլուն կատարող մասնակցութիւնը բերած է Հայաստանի մէջ յայտնի երգահաններու ձայնագրութեանց եւ նուագակցած անոնց մենահամերգներուն։
Nescafé
Արտադրութիւններ
Nescafé-ին յատուկ ցանկը կը պարունակէ՝