cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Թաղավարդ գիւղ
Տեսարժան վայրեր
Գիւղը ունի տեսարժան վայրեր եւ նիւթական մշակոյթի յուշարձաններ։ Համայնքին պատմամշակութային յուշարձաններն են՝ «Բերդահոնջ» եկեղեցին (ԺԷ. դար), ամրոց Գոռոզ (Բերդահոնջ) (Ը.-ԺԳ. դարեր), Ս. Աստուածածին եկեղեցին (1840), «Ջուխտ պռավածռ» եկեղեցին (ԺԲ.-ԺԳ. դարեր), խաչքար (ԺԲ.-ԺԳ. դարեր), գերեզմանոց (Ժ.-ԺԳ. դարեր) եւ 20 յուշարձան։ Ս. Աստուածածին եղեկեցին եռանաւ պազիլիքի ձեւով կառուցուած շէնք մըն է, արեւելեան կողմէն ունի կիսակլոր կամար՝ բարձր բեմով ու խորաններով։
Կալերուն ներքին բլուրին մէջ կը գտնուի Ձիրաւուշ կամ Գիւնէ եկեղեցին։ Ունի բազմաթիւ խաչքարեր։ Վերջիններս ունին 1608, 1645 թուագրութիւններ։ Ներքին Թաղավարդի՝ Կարմիր շուկային մօտիկ հատուածը կը կոչուի Կալեր, իսկ Վերին Թաղավարդը՝ Զարդարաշէն։ Այսինքն, երեք գիւղերը կը գտնուին գրեթէ մէկ գիծի վրայ, արեւելք-արեւմուտք առանցքով եւ իրարմէ 1-1,5 քմ հեռու։
Արթօ Թունճպոյաճեան
Հակիրճ կենսագրական գիծեր
1981-ին Ա․Մ․Ն․ Նիու Եորք քաղաքը կը հաստատուի։
Ալզայմըրի Հիւանդութիւն
Ախտանշան
Փաստուած է որ իմացականօրէն աշխոյժ տարեցներ աւելի նուազ հաւանականութիւն ունին զարգացնելու այս հիւանդութիւնը. հետեւաբար, որպէսզի ուղեղը աշխոյժ, արթուն եւ արտադրող մնայ, տարեցները ուշադրութիւն պէտք է դարձնեն հետեւեալ թելադրութիւններուն.
Արթօ Թունճպոյաճեան
Հակիրճ կենսագրական գիծեր
2004-ին, Արթօ Թունճպոյաճեան կը բանայ ANB Avant-garde Folk Music Clubը՝ Երեւան։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ երգիչներ Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ Ստորոգութիւն:Ուտ նուագողներ Ստորոգութիւն:Հայ երաժշտահաններ Ստորոգութիւն:4 Օգոստոսի ծնածներ Ստորոգութիւն:1957 ծնունդներ
Արիստակէս Զօրեան
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1871-ին Գողթն Գաւառի Ցղնա գիւղը: Ուսումը ստացած էր նախ՝ Զաքաթալայի, ապա՝ Թիֆլիսի մէջ։ Սակայն առանց աւարտելու հեռացած էր դպրոցէն, նետուելու յեղափոխական կեանքի մէջ։ իր ՝վրան մեծ տպաւորութիւն ձգած էին այդ շրջանի հայրենասիրական տրաամադրութիւնները, Րաֆֆիի հերոսները, բայց յատկապէս իր եղբայրը՝ Ռոստոմ:
Կաւ
Օգտագործում
Կաւէն կ'արտադրուին կոպիտ խեցեգործական իրեր (ամանեղեն, խողովակներ, աղիւս, կղմինտր եւ այլն), պլաստիկ տեսակներէն՝ անոթներ, արձանիկներ, քանդակներու բնօրինակներ, որոնք կամ կը կտրուին այլ նիւթով (պրոնզ, մարմար, պազալտ, ճենապակի եւ այլն), կամ թրծուած։
Նշենի
Նշենի (Prunus dulcis), կը պատկանի վարդազգիներու ընտանիքին եւ սալորենիներու ենթաընտանիքին։
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:Պտղատու ծառեր Ստորոգութիւն:Պտուղներ
Ասպարէզ
Ասպարէզի որոշում
Երբ անձը ասպարէզ մը կը որոշէ, պէտք է նկատի առնէ իր բնական տաղանդը, աշխատած կերպը, ընկերական մթնոլորտը, կեանքի եւ գործի հաւասարակշռութիւնը, հանգստութիւնը, ճնշումը եւ վերջապէս նիւթական յաջողութիւնը: Իսկ եթէ ասպարէզ որոշելը շատ դժուար կը թուի, աւելի դիւիրինը այն է որ ընտրել այդ ճամբան որ ամենաճիշդը կը թուի:
Աքուինքում
Ստորոգութիւն:Պատմութիւն
Ոջլոտութիւն
Գլխու Ոջլոտութիւն
Այս վարակը կը պատահի ընդհանրապէս դպրոցական տարիքի մէջ գտնուող տղոց եւ աղջիկներու մօտ, առաւելաբար աղջիկներու մօտ, սակայն ան կրնայ պատահիլ որեւէ տարիքի եւ որեւէ տեղ։ Ան հազուադէպ է սեւամորթներու մօտ։ Գլխու ոջիլը կը փոխանցուի անձէ անձ մազերու անմիջական շփումով։ Յստակ փաստեր չկան առողջ անձի մը վարակումին եթէ ան գործածէ վարակուած անձին սանտրը, մազի վրձինը եւ կամ գլխարկը, սակայն յայձնարարելի է հակառակը։ Անհատի մը չքաւորութիւնը, վատ առողջապահական կացութիւնը, ուսումը եւ զարգացումը ոչ մէկ դեր կը խաղան գլխու ոջիլի վարակումին հետ. ոջլոտութիւնը աղտոտութեան հետեւանքը չէ։ Ոջիլները կը տեղաւորուին եւ կը կառչին գլխու մազերուն, յօնքի, թարթիչներու եւ մօրուքի վրայ. անոնք կը բազմանան շատ արագ եւ կը ձգեն իրենց մոխրագոյն անիծները (nits) մազերու ցօղուններուն վրայ։ Իւրաքանչիւր ոջիլ կ՚արտադրէ 3-5 անիծներ, որոնք աւելի նշմարելի կ՚ըլլան քան ոջիլները։
Այս ախտին դարմանումը շատ պարզ է։ Կան յատուկ ոջիլասպան օծանելիքներ (ointments) եւ շամփուներ (shampoo), որոնք կը հարուածեն ոջիլները եւ վերջնականապէս կ’ոչնչացնեն ոչ միայն ոջիլները այլ նաեւ անոնց անիծները։ Այս դեղերով նախ պէտք է շփել մազերը քանի մը վայրկեան, ետքը ձգել մազերը ծածկուած ոջլասպան դեղով մօտաւորապէս 10 վայրկեան եւ ապա առատ ջուրով լուալ ամբողջ գլուխը։ Յանձնարարելի է որ ընտանիքի բոլոր անդամներն ալ լուան իրենց գլուխները նմանօրինակ շամփուներով։ Չմոռնալ նաեւ լուալ ենթակային անկողինին սաւանը եւ բարձի երեսը 60-70 սանդիկրատ ջերմաստիճան ջուրով։
Կափարիչ (Պզտիկ Ծածկոց)
Պզտիկ ծածկոցը Ս. Պատարագի սկիհին ծածկոցին տակ դրուող քառակուսի կափարիչ մըն է: Արեւմտեան ծէսէն քաղուած սովորութիւն մըն է: Լատին եկեղեցուոյ մօտ վուշէ շինուած կ՛ըլլայ, իսկ արեւելեան Եկեղեցիներու մօտ՝ բամպակէ, վուշէ կամ մետաքսէ եւ այլազան գոյներով: Կրնայ ըլլալ քառակուսի կամ կլորակ: Քահանան անով կը ծածկէ սկիհը թռչող մժեղներուն դէմ: Կարգ մը արեւելեան Եկեղեցիներու մօտ երկրորդ կափարիչ-զարդ մը կը գործածուի՝ մաղզման հովէն պատսպարելու համար:
Էնտի Սերգիս
Նկարչութիւն
Բացի այս բոլորէն, Էնտի Սերգիս ի հետաքրքրութիւնը գրաւած է նկարչութիւնը՝ իր մանկութեան շրջանէն ի վեր։ Ան իր պարապ ժամանակներուն կը զբաղի նկարչութեամբ։
2000-ական թուականներուն սկիզբէն սկսեալ դեր ստանձնած է շատ մը յայտնի շարժապատկերներու մէջ
- «Փայլուն» (Shiner, 2000)
Մովսէս Յովսէփեան
Գործունէութիւն
Երկու տարուան կամաւոր ծառայութենէ ետք, վերադարձած է Ա․Մ․Ն․ եւ շարունակած է գործել իբրեւ բժիշկ, իր գիտութիւնը ի սպաս դնելով հայ եւ ամերիկացի հիւանդներուն:
Եղիշէ Չարենցի տուն-թանգարան
Պատմութիւն
2016 թուականին թանգարանի մուտքի մօտ տեղադրուած է Չարենցի դիմաքանդակը (քանդակագործ՝ Գետիկ Պաղտասարեան)։ ՀՍՍՀ Հայաստանի նախարարներու խորհրդի 8 Փետրուար 1964 թ.-ի որոշմամբ հիմնադրուեցաւ Չարենցի տուն-թանգարանը: Տասը տարուան հաւաքչական աշխատանքներէն յետոյ այն իր դռները բացաւ 1975 թուականի Յունուարին։ 1987 թուականին Չարենցի ծննդեան 90-ամեայ յոբելեանի առթիւ շէնքը ենթարկուեցաւ մասնակի փոփոխութեան եւ Հայաստանի կառավարութեան որոշմամբ թանգարանի տարածքն ընդլայնուեցաւ։ Թանգարանը կ՛ընդգրկէ 626,3 քմ տարածք, այդ թուականին՝ չարէնցեան ժամանակներու նմանութեամբ վերականգնուած յուշատունը։ Չարենցի տուն-թանգարանին մէջ ցուցակագրուած է 8000-էն աւելի ցուցանմոյշ։ Այս տունը Չարենցի մտերիմներու յիշողութեան մէջ մնաց իբրեւ հիւրընկալ օճախ, ուր յաճախ կը վայելէին չոր մրգերու ու արեւելեան քաղցրաւէնիքներու «դաստախունը»: Միւս յարկաբաժիններուն մէջ կը ցուցադրին Չարենցի եւ անոր ժամանակակիցներու հետ առնչուող իրեր, լուսապատճէններ, գեղանկարներ եւայլն։ Թանգարանի այժմեան ցուցադրութեան հեղինակը Ռոպէրտ էլիբեկեանն է, նախկին ցուցադրութիւնը հեղինակած էր Կամօ Նիգարեանը։ Թանգարանի ամենանուիրական հատուածը յուշատունն է՝ մեմօրիալ բնակարանը: Բնակարանը կահաւորուած է արեւելեան ու եւրոպական իրերու համադրումով: Աշխատասենեակի նկարագիրը պատկերուած է Չարենցի «Հերոսի հարսանիքը» տրամային (1937 թ.). «Տեսարանը՝ սենեակ, գրասեղան, սեղանի լամբ՝ կարմիր թաւշեայ լուսամփոփով: Վառուած է միայն այդ լամբը եւ անոր լոյսով կիսաղօտ կերպով լուսաւորուած սենեակին մէջ, բացի սեղանէն, կ՛ուրուագծուին գրադարակներ, Ճիոտտոյի յայտնի որմնանկարէն մաս մը արտատպութիւնը, որ կը ներկայացնէ Տանթէին եւ Պետրարկին՝ դրախտին մէջ։ Դիմացի պատին, այսինքն գրասեղանի ետեւը՝  չինական պաննոյ, դեղին թաւիշի վրայ դրուած հսկայական անագապղնձեայ Պուտտայի գլուխը՝ դեղին, պսպղուն այտերով, ծուռ ու նշաձեւ աչքերով եւ հեգնական շրթունքներով»: Պահպանուած է սենեակի կահաւորանքը՝ գրասեղանի, թախտի, գաղտնապահարանի, Աբգար աղայէն ժառանգած գորգերու, չինական պաննոյի, Պուտտայի անագապղնձէ արձանիկներու, «Ունտերւուտ» գրամեքենայի, Լէօնարտօ տա Վինչիի, Ֆրա Անժելիկոյի, Ճիոտտոյի գործերու վերատպութիւններու համադրումով:
Եղիշէ Չարենցի գրադարան
Եղիշէ Չարենցի անձնական գրադարանը կը գտնուի թանգարանի յուշային մասին մէջ։ Ըստ բանաստեղծի դուստր Արփենիկ Չարենցի՝ 1930-ական թուականներուն գրադարանին մէջ եղած է մօտ 6000 գիրք: Չարենցի ձերբակալութենէն յետոյ գիրքերու մեծ մասը ոչնչացուած են: Այժմ գրադարանին մէջ կայ 1422 գիրք: Գրադարանը կը ներառէ հայերէն, ռուսէրէն, օտար լեզուներով հազուագիւտ արժէքաւոր գիրքեր տարբեր մասնագիտութիւններու, արուեստի տարբեր ճիւղերու, կրօններու վերաբերեալ:
Չարենցը եւ եգիպտական դիմակը
1923 թուականին գծագրուած յայտնի դիմանկարը, որ ներկայացուած է նաեւ Վիեննայի ցուցահանդէսին մէջ։ Նկարի համար անհրաժեշտ եղած է ընդամէնը երկու հանդիպում՝ մէկական ժամով:1932 թուականի երկերու հրատարակութեան ժամանակ Եղիշէ Չարենց օգտագործեց իբրեւ իր «Երկերի» նկար: Ետեւը կ՛երեւի կապոյտ թաշկինակի վրայ եգիպտական դիմակով նկարը, որ Սարեանը կը մեկնաբանէ իբրեւ «հմայիլ, ճակատագրի, յաւերժանալու մարդկային ձգտման խորհրդանիշ»: Նկարի բնօրինակը կը գտնու ԳԱԹ-ի մէջ, իսկ Հենրիկ Սիրաւեանի արտանկարը՝ Եղիշէ Չարենցի տուն-թանգարանին մէջ:
Եղիշէ Քաջունի
Եղիշէ Քաջունի, ծնած է 1899-ին Արաբկիր։ Կեդրոնականի աշակերտ էր։ Հայ առաջին ֆութպոլիստներէն, նախ՝ «Սանթրալի»ի եւ ապա՝ «Տորք»ի մէջ, որուն հիմնադիրներէն կ'ըլլայ։ Պոլսոյ մէջ կ'ուսանի իրաւաբանութիւն։ Յետոյ կ'անցնի Վան՝ իբրեւ մարզանքի ուսուցիչ։
Հոն կը հիմնէ «Վասպուրական» ֆութպոլի խումբը։ Ա. Աշխարհամարտին կը մասնակցի Վանի ինքնապաշտպանութեան կռիւներուն։ Յետոյ կը դառնայ Զօր. Անդրանիկի քարտուղարը. անոր հետ Կովկասէն կ'անցնի Փարիզ, Լոնտոն, Մանչեսթըր։ Նոյն այդ գաղութներուն կողմէ կը վերադառնայ Հայաստան, իբրեւ օժանդակութիւն հագուստեղէն բաժնելու համար։ Այդ առիթով, Պոլսոյ մէջ ան շփում կ'ունենայ Հ.Մ.Ը.Մ.ի կեդրոնին հետ, կը խոստանայ սատարել երկրին սկաուտական շարժումին եւ իր հետ Հայաստան կը տանի մարզական գոյքեր։
Armenian Navy Band
Տե՛ս նաեւ
System of a Down
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Նուագախումբներ Ստորոգութիւն:Հայկական նուագախումբեր
Նշագեղձ
Նշագեղձերու Բորբոքում
Բորբոքած նշիկները կ՛ըլլան կարմիր, խոշոր եւ թարախոտ: Եթէ ենթական լրջօրէն հետեւի բժիշկին թելադրանքներուն՝ ան կը վերադառնայ իր բնական վիճակին մօտ 4-5 օրերու ընթացքին:
Նշկահատումէ ետք հոգատարութիւն
Նշկահատումէ ետք, հիւանդը 2-3 օր հեղուկներով կը կերակրուի, եւ կապաքինուի 7-10 օրերու ընթացքին: Այս ժամանակամիջոցին մէչ հեւանդը կը մնայ տան մէջ եւ կը զգուշանայ կարծր ճաշեր ուտելէ:
Ալէքսանդր Աբէլեան
Ալէքսանդր Աբէլեան ծն. Շամախի (1858), Թատերագիր՝ որուն գլուխ գործոցն է «Մարւող ճրագները» որ թարգմանուած է վրացերէնի, ռուսերէնի եւ ասորերէնի: Գրած է «Մկիճի հարսանիքը» տպ. 1886-ին, 1903-ին, «Նաֆթի Ֆոնտան» կատակ. տպ. 1899-ին, «Մկիճի ապահարզանը» ֆարս. տպ. 1899-ին: Ներկայիս կ'ապրի Երեւան:
Ամսթերտամ
Բնակչութիւնը
20-րդ դարուն, դէպի Ամսթերտամ ներգաղթողներու առաջին զանգուածը հասած է 1940–ականներուն՝ անկախութիւն ստացած Ինտոնեզիայէն։ 1960-ականներուն սկսած է աշխատող ներգաղթողներու հոսքը՝ Թուրքիայէն, Մարոքէն, Իտալիայէն եւ Սպանիայէն։ Սուրինամի անկախացումէն ետք, Ամսթերտամ հասած է սուրինամցիներու մեծ հոսք։
Յարութ Սասունեան
Կրթութիւն
Միջազգային յարաբերութիւններու մագիստրոսի աստիճան ստացած է Գոլումպիայի համալսարանին մէջ եւ գործարար կառավարման մագիստրոսի աստիճան Փեփերտայնի համալսարանին (Pepperdine University) մէջ։
Տիգրանակերտի Հնաբանական Թանգարան
Տիգրանակերտի հնաբանական թանգարանը կը գործէ Ն.Ք. Ա դարէն Տիգրան Մեծի հիմնադրած Տիգրանակերտ քաղաքի տարածքին (ներկայիս՝ պատմամշակութային արգելոց) գտնուող ԺԸ․ դարու ամրոցին մէջ։ Թանգարանի 3 սրահներուն մէջ ներկայացուած են Հ․Հ․ ԳԱԱ հնագիտութեան եւ ազգագրութեան ինստիտուտի Արցախի հնաբանական արշաւախումբի պեղումներով յայտնաբերած Ե․ դարէն - ԺԷ․ դարերու գտածոներ։ Յատկապէս արժէքաւոր է 5-6 դարերուն վերագրուող մօտ 8 սմ տրամագիծով կաւէ սկաւառակը, որու մէկ երեսին՝ շրջանի մէջ, փորագրուած է հաւասարաթեւ խաչ, միւսին՝ տղամարդու դիմապատկեր՝ հայերէն արձանագրութեամբ, վերջինս Արցախի տարածքին յայտնաբերուած հայերէն ամենահին արձանագրութիւններէն է։ Բազմաթիւ ցուցադրափեղկերու մէջ ներկայացուած է պեղումներու ընթացքը, հայերէն, ռուսերէն, եւ անգլերէն մանրամասն տեղեկութիւններ կը տրուին տեղանքի պատմութեան, պեղումներու ու գտածոներու վերաբերեալ։
Գալուստ Կիւլպէնկեան Երկրորդական Վարժարան (Այնճար)
Գալուստ Կիւլպէնկեան Երկրորդական Վարժարանը, կրթական այս հաստատութիւնը ծնունդ կ'առնէ շարունակելու համար Ազգային «Յառաջ» նախակրթարանի առաքելութիւնը, որ 1965 թուականէն արդէն կ'ունենար իր երկրորդականի շրջանաւարտները եւ անհրաժեշտաբար կարիքը կ'ունենար, առանձին շէնքի մը որ համախմբէր միջնակարգի եւ երկրորդականի աշակերտութիւնը։
Հակառակ Լիբանանեան քաղաքացիական պատերազմի ոլորապտոյտ մթնոլորտի վարժարանը գործեց բնականոն կերպով եւ անխափանօրէն՝ պատսպարելով նոյնիսկ գաղթականներ որոշ ժամանակի մը համար։
Տիգրանակերտ (Արցախ)
Խորհրդային շրջանին Տիգրանակերտ կը գտնուէր Աղտամի շրջանի տարածքին, որ ազատագրուած է Արցախեան պատերազմի ատեն հայկական զինուած ուժերուն կողմէ։
Bbno$
Ալեքսանտր Լեոն Կումուչեան (անգլ.՝ Alexander Leon Gumuchian, ), ճանչցուած իբր bbno$ (այսինքն՝ «baby no money»), Քանատահայ ռեփըր եւ երգիչ, ինչպէս նաեւ երգահան։ Ամէնէն շատ ճանչցուած է իր «Լալալա» երգով, որ հրապարակուած էր 2019 թուականին, արտադրուած Y2k-ի կողմէ, եւ ունի 900 միլիոն լսումներէ աւելի Սփոթիֆայի վրայ։
1611 թուական
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1611 ծնունդներ
Օրբելի Եղբայրներ
Ծնողներ
Վարովառայ Մովսէս Արղութեան-Երկայնաբազուկի՝ Օրբելի եղբայրներու մայրը, (1857-1937), նոյնպէս իշխանական ծագում ունի։ Երկայնաբազուկները կը սեռէին Զաքարեաններէն։ Երկայնաբազուկ՝ Մխագրձելի, մականունը տուած է վրաց թագաւոր Գէորգ 3-րդը ամիրսպասալար Սարգիս Զաքարեանին, որու հետնորդները, 13-րդ դարու վերջաւորութեան, Մոնկմէջ ոլիայի հանդէս գալով որպէս վասալներ, անուանուած են «Արգուտ» կամ «Արգուն», որ կը նշանակէ «պաշտպան, հենարան, թիկունք», եւ կը նոյնացուի վրացական «Մխագրձելի»` «Երկայնաբազուկ» անուան հետ։ Ահա այսպէս, Զաքարեաններու հետնորդները կը սկսին կոչուիլ Արղութեան-Երկայնաբազուկներ։ Վ. Արղութեան-Երկայնաբազուկը կրթուած կին էր, հիանալի կը տիրապետէր չորս լեզուներ, կը հետեւէր երեխաներու դաստիարակութեան եւ ուսման։ Օրբելի եղբայրները, իրենց ուսումնառութեան ողջ ընթացքին, մշտապէս նամակագրական կապ պահպանած են իրենց մօր հետ, ով արտակարգ հոգատար էր զաւակներու նկատմամբ, բայց եւ թոյլ չէր տար աւելորդ չարաճճիութիւն։ Ան, Ա. Օրբելի մահէն ետք, կը սկսի դասաւանդել ֆրանսէրէն եւ միաժամանակ զբաղուիլ հասարակական գործունէութեամբ։ Վ. Արղութեան-Երկայնաբազուկը թաղուած է Թիֆլիսի Խոջիւանքի հայկական եկեղեցիի բակը։
Կարապետ էֆենտի
1915 թուականի Մարտ 23-ին մահացած է՝ Կարին։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:1915 մահեր Ստորոգութիւն:23 Մարտի մահացածներ Ստորոգութիւն:Կարին մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Տոքթ. Մարդինզ Կօշիկներ
Սկիզբը
1959-ին Պիլ Կրիկզ անունով անգլիացի կօշիկ արտադրող մը կը գնէ կօշիկը արտադրելու իրաւունքները։
Մանոս Խածիտաքիս
Մանոս Խածիտաքիս,  Μάνος (Εμμανουήλ) Χατζιδάκις, 23 Հոկտեմբեր 1925 (Քսանթի, Թրակիա, հիւսիս-արեւելեան Յունաստան)– 15 Յունիս 1994 Աթէնք․ միջազգային համբաւի արժանացած նշանաւոր յոյն յօրինող, Օսքար մրցանակի դափնեկիր, բանաստեղծ, երգահան, խմբավար եւ դաշնակահար։  Գործերուն մեծ մասը, այսօր ճանչցուած են իբրեւ դասական։
Կենսագրութիւն
Մանոս Խածիտաքիս ծնած է 1925-ին, Քսանթի. hայրը Ղիորղոս Խածիտաքիս` Կրետացի, իսկ մայրը Ալիքի Արվանիթիտու` Ատրիանուպոլսէն (արեւելեան Թրակիա)։  Փոքր տարիքէն, 4 տարեկան, կը սկսի դաշնակի դասեր․ ուսուցչուհին է հայազգի դաշնակարուհի Աննա Ալթունեան։  Երբ ծնողքը կ՛ամուսնալուծուի, մօրը հետ Աթէնք կը տեղափոխուին (1932)։ 1938-ին հայրը օդանաւի արկածի զոհ կ՛երթայ։ Հօրը մահը եւ անոր յաջորդող Բ․ Համաշխարհային Պատերազմը, ընտանիքը տնտեսական նեղ վիճակի կը մատնեն։ Խածիտաքիս իր ապրուստը կը ճարէ աշխատելով իբրեւ՝ գործաւոր Փիրէայի նաւահանգիստը, սառոյց ծախող գարեջուրի «Ֆիքս» գործարանին մէջ, պաշտօնեայ Աթէնքի Մեղալոիքոնոմոս Μεγαλοκονόμος լուսանկարչատան մէջ եւ օգնական հիւանդապահ «401 Զինուորական Հիւանդանոց»ին մէջ։
Համբաւի արժանացում
1955-ին Մանոս Խածիտաքիս կը սկսի աշխուժ ստեղծագործական գործունէութիւն մը։ Կը յօրինէ երկու ուղղութեամբ․ զանազան թատերախաղերու եւ ժապաւէններու (ամէն տեսակի՝ ողբերգութիւն - կատակերգութիւն) երաժշտութիւնը ու բազմաթիւ երաժշտական գործեր․-
Յովհան Որոտնեցի
Յովհան Որոտնեցի կամ Յովհաննէս Որոտնեցի (մականունը՝ Կախիկ, ), աստուածաբան, փիլիսոփայ, մանկավարժ։
Յովհան Օձնեցիի Վանք
Պատմութիւն
Վանքը ունէր լայնածաւալ գերեզմանոց մը, ուրկէ 1204 թուականը կրող արձանագրութիւն մը գտնուած է:
Ողիմպիական Խաղեր
Ողիմպիական խաղեր (Olympic Games, Olympics, Jeux olympiques աշխարհի ամենամեծ միջազգային մարզական իրադարձութիւններէն մէկն է՝ իր ամառնային եւ ձմեռնային մարզաձեւերու մրցաշարքերով, որոնց ընթացքին աշխարհի տարբեր երկիրներ ներկայացնող հազարաւոր մարզիկներ կը մասնակցին բազմատեսակ մրցումներու։ Ողիմպիական խաղերուն կը մասնակցի աւելի քան 200 երկիր ։ Խաղերը տեղի կ'ունենան չորս տարին մէկ անգամ: Ամառնային եւ ձմեռնային Ողիմպիական խաղերը տեղի կ'ունենան հերթականութեամբ՝ իրարմէ երկու տարի տարբերութեամբ։
Խաղերուն արժէքը
Ամենածախսալից Ամառնային Ողիմպիական խաղերը եղած են 2008-ի Փեքինի խաղերը, որոնք արժած են 40-44 միլիար ամերիկեան տոլար, իսկ ամենածախսալից Ձմեռնային Ողիմպիական Խաղերը եղած են 2014-ի Սոչիի խաղերը, որոնք արժած են 51 միլիար ամերիկեան տոլար ։
Միջազգային Ողիմպիական Կոմիտէ
Ողիմպիական շարժումը կազմուած է երեք հիմնական կառավարող օղակներէ.
Հեռուստատեսութեան ազդեցութիւն
1936-ին Պերլինի Ամառնային Ողիմպիական խաղերը հեռատեսիլով ցուցադրուած առաջին խաղերը եղած են, բայց միայն Պերլինի բնակչութեան համար ։ 1956-ին Ձմեռնային Ողիմպիական խաղերը եղած են միջազգային ցուցադրութիւն ունեցած առաջին Ողիմպիական խաղերը, իսկ 1960-ի Ձմեռնային Ողիմպիական խաղերը եղած են առաջինը, որոնց հեռարձակման իրաւունքը վաճառուած է. CBS հեռուստառատիոցանցը վճարած է 394,000 տոլար խաղերը Ամերիկայի մէջ ցուցադրելու համար, իսկ Եւրոպական հեռարձակողներու միութիւնը յատկացուցած է 660,000 տոլար։ Հետագայ տարիներու Ողիմպիական խաղերը դարձած են Պաղ Պատերազմի գաղափարական ռազմաճակատներէն մէկը։ Գերտէրութիւնները պայքարած են իրենց քաղաքական գերազանցութիւնը ցուցադրելու համար, եւ ՄՈԿ-ը փորձած է օգտուիլ զանգուածային լրատուամիջոցներու չափազանց հետաքրքրութենէն։ Հեռարձակման իրաւունքներու վաճառքը ՄՈԿ-ին թոյլ տուած է բարձրացնել Ողիմպիական Խաղերու մակարդակը, որ իր հերթին գրաւած է աւելի մեծ հետաքրքրութիւն եւ աւելի շատ գովազդատուներ։ Իբրեւ արդիւնք՝ ՄՈԿ-ը աւելի մեծ եկամուտ կը ստանայ հեռարձակման իրաւունքներու վաճառքէն։ Օրինակ՝ CBS-ը վճարած է 375 մլն. տոլար 1998-ին Նականոյի մէջ տեղի ունեցած Ողիմպիական խաղերը Ամերիկայի մէջ ցուցադրելու համար, իսկ NBC-ը ծախսած է 3,5 մլն. տոլար 2000-2012-ականներուն կայացած բոլոր Ողիմպիական խաղերը Ամերիկայի մէջ ցուցադրելու իրաւունքի ձեռքբերման համար։
Խորհրդանիշեր
Ողիմպիական յուռութքները, որոնք հիւրընկալող երկիրի մշակութային ժառանգութիւնը ներկայացնող անասունի կամ մարդու կերպարներ են, օգտագործուած են 1968-էն սկեալ։ Սակայն անոնք Ողիմպիական խաղերու կարեւոր մաս դարձած են 1980-ի Ամառնային Ողիմպիական խաղերէն ետք, երբ միջազգային ժողովրդականութիւն ստացած է Մոսկուայի Ողիմպիական խաղերուն Միշա արջուկը։ Լոնտոնի Ողիմպիական խաղերու յուռութքը կոչուած է Վենլօք ի պատիւ Շրոպշայրի Մաչ Վենլօք քաղաքի, որ կը շարունակէ հիւրընկալել Վենլօքի Ողիմպիական խաղերը, որոնք Փիեռ Տը Քուպերթենին ոգեշնչած են ստեղծել արդի Ողիմպիական խաղերը ։
Քաղաքացիութեան փոփոխութիւններ եւ վէճեր
Պասքէթպոլուհի Պեքի Համոն (Becky Hammon) չէ ընդգրկուած Միացեալ Նահանգներու Ողիմպիական խումբին մէջ, սակայն փափաքած է մասնակցիլ Ողիմպիական խաղերուն, այդ պատճառով ալ տեղափոխուած է Ռուսիա, ուր ան արդէն խաղացած էր տեղի լիկային մէջ WNBA միջմրցաշրջանի ընթացքին։ Համօն քննադատութիւններու արժանացած է շարք մը ամերիկացիներէ, ինչպէս նաեւ ԱՄՆ ազգային խումբի մարզիչին կողմէ եւ նոյնիսկ համարուած՝ ոչ հայրենասէր ։
Նարեկ Դուրեան
Կենսագրութիւն
1990 թուականին Յակոբ Պարոնեանի անուան պետական երաժշտական կատակերգութեան թատրոնի մէջ բեմադրել է «Օփերացիա Նեմեսիս» ներկայացումը :
Բեմադրություններ, դերեր
ՀՅԴ «Քրիստափոր» կոմիտէին կազմակերպութեամբ ու հրաւէրով կիրակի, 16 եւ երկուշաբթի, 17 փետրուարին բեմադրիչ եւ դերասան Նարեկ Դուրեան «Յակոբ Տէր Մելքոնեան» թատերասրահին մէջ պիտի ներկայացնէ իր նոր` «Սիրոյ մենիւ» մենակատակերգութիւնը, որուն արտադրողն է Քրիստինէ Յովհաննիսեան :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ Ստորոգութիւն:Մովսէս Խորենացու մետալակիրներ
Էտուարտ Կրիկ
Առաջին սիւիթը
«Առաւօտ» պիէսը կառուցուած է մէկ մեղեդիի տարբերակային զարգացման վրայ։ Սկզբը, հերթականութեամբ հնչելով սրինգի մօտ, այս մէկը կ՛ընկալուի որպէս սրինգի եւ եղջերափողի խաղերու փոխկանչ։ Այդ մէկը կ՛ըստեղծէ լայնարձակ տարածութեան զգացողութիւն։ Հստակ ներդաշնակ գոյները (եռահնչիւնը ներդաշնակութեան հիմնական ձեւն է), վառ, միմեանց հետ անսպասելի համադրումներով (E, Gis, H), կ՛ընկալուի որպէս գեղատեսիլ բնապատկերի գոյներ։ Թեմայի իւրաքանչիւր նոր կրկնութեան հետ մեղեդին կը տարպերի: Պիէսի վերջը երաժշտութիւնը կը նմանի անտառային ձայներու հնչողութեան։
Կրիկի Յայտնի Ստեղծագործութիւններէն
(Տեղեկություն)
Նշխար
Պատրաստման եղանակը
Առաքելական կանոններու համաձայն ս. Պատարագի հացը՝ նշխարը, կը պատրաստուի նոյն օրը եւ թարմ վիճակին մէջ կը բարձրանայ ս. Սեղան, իսկ այն նշխարները, որոնք կը տրուին տնօրհնեքի, հոգեհանգիստի եւ կամ սբ. Պատարագի ժամանակ հիմնականին մէջ քահանայական դասին, կրնան նախապէս ալ պատրաստուած ըլլալ։ Նշխարը կը պատրաստուի եւ կը բաժնուի պատարագիչ քահանայի ձեռքով։
Նշանակութիւնը
Ագաթանգեղոսը նշխարը կը հիշատակէ «Եկեղեցւոյ օրհնեալ հաց» ձեւով։ Նշխար բառացիորեն կը նշանակէ կտորտանք։ Ինչպէս ընդհանրական, այնպէս ալ անոր անբաժանելի մաս կազմող Հայ եկեղեցին Ն. կը դիտէ որպէս Քրիստոսի մարմինի խորհրդանշանը, քանի որ սբ. Պատարագի խորհուրդի կատարման ժամանակ այդ կը տեղափոխուի Հիսուս Քրիստոսի մարմինին, ինչպէս կը նշուի հայոց Խորհրդատետր Պատարագամատոյցի մէջ. «Որով զհացս օրհնեալ մարմին ճշմարտապէս արասցես Տեառն մերոյ եւ Փրկիչին Հիսուսի Քրիստոսի»։ Եկեղեցական հայրերէն նշխարի փոխակերպման մասին հիշատակութիւն ունեն Խոսրով Անձևացին (10-րդ դար), Ներսես Լամբրոնացին (12-րդ դար), Գրիգոր Տաթևացին (14-րդ դար) եւ ուրիշներ։
Ասպետներու ամրոց (Հոմս)
Ալ-Հուսն Բերդ, քրիստոնէական բերդ ։ Կը գտնուի Սուրիոյ լեռնաշղթաներու ափին, Հոմս նահանքին տարածքին (Հոմս գաղաքէն հեռու՝ 60 ք․մ․)։ Բերդի պատմական կարեւորութեան համար (UNESCO) ն, բերդը համարեց, աշխարհի ամենակարեւոր պատմական բերդերէն մին, իսկ 2006 թուականին բերդը իր տեղը կը գտնէ՝ աշխարհի ժառանգութիւն համարուող վայրերու ցուցակին մէջ։
Բերդին հին պատմութիւնը
1267 Սուլթան Զահեր Պիպրսը յարձակուեցաւ բերդին վրայ, վերադարձուց գրաւուած աշտարակները եւ քրիստոնեայ զինուորները 1271-ին յանձնուեցան այն պայմանով, որ արտօնուի իրենց Թրիբոլի երթը։
Բերդին եկեղեցին
Հիմակուան եկեղեցին կառուցուած է հին եկեղեցւոյ փոխարէն, զոր քանդուեցաւ 1170-ին։
Գէորգ Բաղդիշեան
ԳՐԱԽՕՍՈՒԹԻՒՆՆԵՐ արեւելահայերէնով
2. «Գրաբարալեզու մատենագիրներու բնագրային «հայկական համաբարբառը» ՀՍՍՀ ԳԱ «Լրաբեր հասարակական գիտութիւններու» ամսագիր, Երեւան, 1982, № 4, էջ 58 -67:
ՅՕԴՈՒԱԾ
1. «Մեսրոպեան ուղղագրութեան վերականգնումը անխուսափելի է, բայց՝ առանց  արկածախնդրութեան», «Սիոն» ամսագիր, Երուսաղէմ-2007, № 1-2-3, էջ 89 -108:
Գէորգ Պաղճեան
Աշխատութիւններ
Արժեքաւոր ուսումնասիրութիւն մըն է նաեւ «La communauté Arménienne catholique de Montréal» աշխատութիւնը (1992): Իր կեանքի վերջին շրջանին, Պաղճեան կ՛աշխատէր հայկական ցեղասպանութեան նուիրուած «La contentieux Armeno-Turc: De la falsification à la négation» հատորին վրայ:
Սելենա Կոմէզ
Երիտասարդ Տարիներ
Սելենա Կոմէզը ծնած է Յուլիսի 22, 1992-ին Կրանտ-Փրեյրի մէջ (Թեքսաս նահանգ, ԱՄՆ) Մենտի Գորնեդի եւ Ռիքարտո Կոմէզի ընտանիքին մէջ։ Սելենայի հայրը լատինօ-ամերիկացի է, իսկ մայրը իտալօ-անգլիացի։ զայն կը կոչեն Սելենա ի պատիւ այդ ժամանակներու յայտնի երգչուհի Սելենայի։
Քաշաթաղի Պետական Հնաբանական Թանգարան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:ԼՂՀ թանգարաններ
Նիկոդիմոս Ամատունի
Վարած պաշտօններ
1890 թուականին աշխատած է դատական մարմիններէն ներս, նշանակուած է կառավարութեան ծերակոյտի քրէական վարչութեան մէջ եւ ունեցած է ոչ միանձնեայ քարտուղարի պետական աստիճան՝ 10-րդ դասի պաշտօնեայի կարգավիճակ:
Ան 1913 թուականին եղած է Հայաստանի մէջ: Անոր միջնորդութեամբ ու նախաձեռնութեամբ հիմնադրուած է իր ծննդավայր Օշական գիւղի դպրոցը
1914 թուականին՝ Առաջին աշխարհամարտի տարիներուն, Նիկոդիմոս Ամատունի Կարմիր խաչի միաւորման գլխաւոր տնօրէնութեան հրամանով նշանակուած է հիւսիս-արեւմտեան ճակատի դաշտային Պահեստի պատասխանատու ղեկավար:
Փոլ ՄքՔարթնի
Սկզբնական տարիներ
1954 թուականին ՄքՔարթնի ընտանիքը տեղափոխուեցաւ Ուոլեսի շրջան, ապա՝ Սպիկ, իսկ 1955 թուականին` Ալերթոն, ուր անոնք տեղաւորուեցան Ֆորթլին Ռոուդի № 20 տան մէջ : Փոլը ծանր ցնցում ապրեցաւ 1956 թուականին մօր մահէն յետոյ (կրծքագեղձի քաղցկեղէն): Շուտ կորսնցնելոը պատճառ դարձաւ Փոլի եւ Ճոն Լենընի ծանօթութեանը. վերջերըս մայրը` Ջուլին, մահացաւ, երբ Ճոնը 17 տարեկան էր : Փոլը մեծ տեղ կը յատկացնէր մօր բազում յատկութիւններուն եւ ցանկութիւններուն, որոնցմէ մէկն ալ որդոիին իսկապէս լաւ մարդ դառնալու ցանկութիւնն էր։ Մայրը գեղեցիկ եւ ուսեալ էր կը գրէր եւ կը խօսէր՝ յամառելով, որպէսզի եւ Փոլը խօսէր «արքայական անգլերէնով». շնորհիւ մօր՝ Փոլը գրեթէ չէր խօսէր Լիվըրփուլի բարբառով։
Արա Մալիքեան
Արա Մալիքեան, Լիբանանահայ երաժիշտ ջութակահար, այժմ կը բնակի Մատրիտի մէջ :
Մրցանակ
Ան յաղթեր է բազմաթիւ միջազգային հեղինակութիւն ունեցող մրցոյթներուն մէջ, այդ թուով  առաջին մրցանակ Ֆելիքս Մենտելսոնի (Պերլին, 1987 թուական)  Փապլօ Սարասաթէի (Փամփլոնա, 1995 թուական)։ Մրցանակներ ստացեր է նաեւ  Նիքոլօ Փականինիի (Ճենովա), Զինօ Ֆրանչեսքաթիի (Մարսէլ), Ռոտոլֆօ Լիփեզեր (Կորիցիա), ինչպէս նաեւ Պելկրատի, Լէ Մանի, Նիւ Եորքի եւ Ճափոնի միջազգային երաժշտական մրցոյթներուն: 1993 թուականին Գերմանիայի  մշակոյթի նախարարութեան կողմէ մրցանակ ստացեր է նուիրուածութեան եւ լաւագոյն գեղարուեստական կատարման համար:
1614 թուական
Մահեր
Ստորոգութիւն:1614
Գումգաբուի Գորգերը
Յայտնի գորգագործական վարպետներնը
Օսմանեան Կայսրութեան վերջին տարիներուն հայ գորգագործերուն շատը հեռացած են Գումգաբուէն եւ ուր որ երթան տարած են իրենց արուեստը այլ երկիրներ ու շարունակած են արտադրել Գումգաբուի գորգերը:
Եղիվարդ
Ծանոթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1 Փետրուարի մահացածներ Ստորոգութիւն:1910 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1990 մահեր
Հանովըր
Հանովըր (Hannover [haˈnoːfɐ]), քաղաք Գերմանիոյ մէջ, Ներքին Սաքսոնիայի վարչական կեդրոնը։ Հանովըրը ունի մօտ 530 000 բնակչութիւն, կը գտնուի Հիւսիսային ծովէն 160 քմ իսկ Պալթեան Ծովէն 200 քմ հեռաւորութեան վրայ։ Ամենաբարձր կէտը Քրոնսպերկ լեռն է՝ 118 մ։ Տարեկան միջին ջերմաստիճանը կը կազմէ 8,7 °C, տեղումները 644 մմ։
Յարութիւն Այվազեան
նուիրատուութիւններ
Երուսաղէմի Հայոց պատրիարքարանը կը տեղեկացնէ, թէ 2019ի Ս. Ծննդեան տօնին առիթով, Լոս Անճելըսէն Երուսաղէմ ուխտագնացութեան մը մասնակցած Յարութիւն Այվազեան 600,000 տոլարի նուիրատուութիւն մը կատարեց պատրիարքութեան՝ դրուատելով համայն քրիստոնէութեան կեդրոնին մէջ այդ աթոռին ունեցած դերակատարութիւնը եւ յոյժ կարեւոր համարեց անոր առաքելութիւնը։
Հիմնադրամ
Յարութիւն Այվազեանի անունով հիմնադրամ մը պիտի հաստատուի Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ երիտասարդութեան կարիքներուն հասնելու նպատակով։
Աղբիւրներ
Այվազեան 600,000 Տոլար Կը Նուիրէ Երուսաղէմի Հայոց Պատրիարքարանին
Սիմոն Զաւարեան
Կենսագրութիւն
Սակայն Ռուսաստանի յեղափոխական դէպքերու պատճառաւ, Զաւարեան կը ստիպուի վերադառնալ Կովկաս, անգամ մը եւս նետուելով կուսակցական աշխատանքի մէջ, որպէս Բիւրոյի անդամ, «Յառաջ» օրաթերթի խմբագիրներէն մէկը, իբրեւ ղեկավար դէմք Հ.Յ.Դաշնակցութեան. 1906-ին նախագահ կ'ընտրուի Էջմիածնի Ազգային Կեդրոնական Ժողովին։ Կը մասնակցի Հ.Յ. Դաշնակցութեան Չորրորդ Ընդհանուր Ժողովին Վիեննայի մէջ։ Կը գլխաւորէ Հ.Յ.Դաշնակցութեան պատուիրակութիւնը Մկրտիչ Խրիմեանի յուղարկաւորութեան ժամանակ։
1908-ին Օսմանեան Սահմանադրութեան հռչակումէն ետք, երբ Կովկասի մէջ ծայր տուին հալածանքները դաշնակցականներու դէմ, Զաւարեանը կ'անցնի Պոլիս։ Իսկ Ատանայի կոտորածէն ետք, 1909-ին, անձամբ կ'երթայ Կիլիկիա տեղւոյն վրայ ստուգելու համար թրքական վայրագութիւններուն չափն ու պատճառները։ Եւ ապա Պոլսոյ Պատրիարքարանի որոշումով, իբրեւ Տարօնի ազգային դպրոցներու ընդհանուր տեսուչ կը ղրկուի Մուշ, ուր կը մնայ մինչեւ 1911 թուականը։ Հոն, մօտէն կը ծանօթանայ տիրող կացութեան եւ իր նպաստը կը բերէ բարենպաստ պայմաններու ստեղծումին եւ նաեւ նոր թափ կու տայ Երկրի (գաւառի) հայութեան ազգային-քաղաքական ինքնակազմակերպման եւ ինքնապաշտպանման:
Կարօ Սասունին իր «Լեռներու Խորհուրդը» գիրքին (Պէյրութ, 1984) «Էնոնք ողջ մնան» գլուխին մէջ, կը նկարագրէ Սիմոն Զաւարեանը՝ տեսուչը: Հատուած մը՝ «...Տեսուչը կ՛անցնէր գիւղերէն, ձեռքը՝ հովուական գաւազան մը: Հագուած էր պարզուկ ու անխնամ: Ուսէն կախուած էր կաշիէ պայուսակ մը ուր զետեղուած էին իր նօթատետրերը եւ կտոր մը հաց: Ալեխառն մօրուքն ու մազերը հովին տուած, կ՛անցնէր ծաղկած անդաստաններէն...
1615 թուական
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1615 ծնունդներ
Element Band
2005-ին կազմը
Տարիներու ընթացքին խումբը թեթեւ փոփոխութիւններու ենթարկուած է (պահելով իր կորիզը) եւ կամ զանազան ներկայացումներու համար պարբերաբար օժտուած է հետեւեալ երաժիշտներով․-
Քաշաթաղի շրջան
Քաշաթաղի շրջան, Արցախի Հանրապետութեան շրջան։ Կը գտնուի երկրի հարաւ-արեւմուտքը։ Կապող օղակ կը հանդիսանայ Հայաստանի եւ Արցախի Հանրապետութիւններուն միջեւ։
Աշխարհագրութիւն
Շրջանի հիւսիսային կէսը լեռնային է, իսկ հարաւային կէսը Արցախի, Բարգուշատի, Մեղրիի լեռնաշղթաներու նախալեռնային գօտին է, ուր բարձրութիւններու տարբերութիւնը համեմատաբար փոքր է։ Շրջկեդրոնը կեդրոնական դիրք գրաւող Բերձոր քաղաքն է։ Այլ քաղաքներ են Կովսականը, Միջնաւանը։
Մկրտիչ Խրիմեան
1820 - 1862 Վան, Պոլիս, Տարօն
Մկրտիչ Խրիմեան ծնած է Վան 1820-ին։
Խրիմեան առիթով մը կը դիմէ եկեղեցւոյ մէջ ներկայ հայազգի դէմքերուն եւ իր խօսքը սուլթանի վառօդապետին՝ Տատեան ամիրա յին ուղղելով կ'ըսէ.
Խրիմեան եւ «Արծուի Վասպուրական»ը
Խրիմեան անհրաժեշտ կը գտնէ ունենալ գրաւոր խօսք, մամուլ եւ տպարան: Հետեւաբար, Պոլսոյ ազդեցիկ հայ գերդաստաններու նիւթական աջակցութեամբ, 1855-ին ան կը սկսի հրատարակել «Արծուի Վասպուրական» ամսաթերթը, նպատակ ունենալով խօսիլ պատմական մեր հայրենիքին, անոր անցեալի բարգաւաճութեան, ներկայի դժբախտ վիճակին, հայրենաշէն հայ քաջերու եւ հայրենիքին վերաբերող հոգեւոր հարցերուն մասին :
«Արծուի Վասպուրական»ը Պոլսոյ մէջ լոյս կը տեսնէ 12 թիւ՝ Յունիս 1855-էն Յունիս 1856: Այնուհետեւ, ան կը փոխադրուի Վասպուրական: Խրիմեանի երազը կ'իրականանայ եւ հայ գաւառը կ'ունենայ իր առաջին թերթը:
Մասնակից կը դառնայ մեր Ազգային սահմանադրութեան մշակումին ու յարակից զարգացումներու եւ նուաճումներու։ Կը պայքարի ժողովուրդին ներազգային իրաւունքներուն ի խնդիր, ընդդէմ Օսմանեան ու Ռուսական կայսրութիւններուն։
1862- Տարօն
Կը պատմուի, թէ այդ շրջագայութիւններուն ընթացքին, այն գիւղին մէջ ուր հիւանդի մը հանդիպէր վրան գլուխ մը Նարեկ կը կարդար: Երբ գիւղի մը մէջ յուղարկաւորութիւն ըլլար անձնապէս կը մասնակցէր: Երբ տեղ մը հարսանիք ըլլար ինքն ալ ժողովուրդին հետ շուրջպար կը բռնէր: Երբ իմանար, որ այս կամ այն գիւղը հարկահաւաքներ մտած են եւ բռնութիւններու կը դիմեն, անձնապէս կը միջամտէր եւ ոստիկանները կը հեռացնէր: Երբ տեղ մը քրտական հարստահարութիւններու մասին իմանար, քիւրտ բէկերուն մօտ կը միջնորդէր: Իսկ գիւղացիներու գլխուն պատուհաս հայ վաշխառուները անողոքաբար կը սանձէր:
1869 - 1907 Պոլիս, Երուսաղէմ, Էջմիածին
Գուզկունճուքի նաւամատոյցին դիմացը գտնուող Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ շրջափակին մէջ անշուք սենեակ մը կար, ուր յետոյ հոն կը փոխադրուի Հայրիկ: Բարեկամներ եւ գաւառացիներ այցելութեան կ'երթան եւ կը փորձեն համոզել զայն, որ Բերա փոխադրուի, բայց Հայրիկ կ'ըսէ.
1878-ին կը նախագահէ Պերլին ի վեհաժողովին մասնակցող հայ պատուիրակութեան նպատակ ունենալով հայկական վիլայէթներու մէջ բարենորոգումներու գործադրութեան օրակարգը։ «Սան Սթեֆանոյի» դաշնագիրին հայանպաստ 16-րդ յօդուածը կը դառնայ 61-րդ յօդուած Պերլինի ժողովին: Հիասթափելով վեհաժողովին արդիւնքներէն՝ կը փոխէ իր դիրքորոշումը եւ ժողովուրդին ազգային-ազատագրական պայքարի կոչ կ'ընէ, նշանաւոր «Հերիսայի կաթսան եւ երկաթէ շերեփ» ճառով։
Խրիմեանի անուան հետ կապելով արեւմտահայ գաւառներու ժողովրդական յուզումները՝ 1885-ին Բարձր Դուռը զինք կը կանչէ Կոստանդնուպոլիս: Հակառակ խիստ հսկողութեան՝ այդտեղ նոյնպէս կը ծաւալէ հասարակական գործունէութիւն:
Գրիգոր Աստտարճեան
Գրիգոր Աստարճեան (1885, Մարաշ – 4 Մարտ 1983, Պէյրութ) բժիշկ եւ գրող է : Նախակըրթ ութիւնը կը ստանայ ծննդավայրի թաղային դպրոցին մէջ, իսկ միջնակարգ ուսումը' Ազգային Կեդրոնական Վարժարանին մէջ, ուրկէ շրջանաւարտ, 1903 թ.ին կը սկսի հետեւիլ Պետական Լիսէի դասընթացքներուն, ուր եւ կը ծանօթանայ արաբերէն լէզուին, որուն ուսուցումը պարտադիր էր այդ օրերուն: 1905 թ.ին ' Լիսէէն ընթացաւարտ, մասնաւոր յանձնարարութիւններով ու բարձր գնահատակով մուտք կը գործէ Կ. Պոլսոյ Բժշկական Համալսարանը, որուն ընթացքը կ'աւարտէ 1911 թ.ին, ու կը մտնէ բանակ, որուն ծառայութեան մէջ' կը մասնակցի Պալքանեան Պատերազմին: 1914 թ.ին' իբրեւ պետական բժիշկ կը հաստատուի Մուսուլ (Իրաք): 1915 թ.ին մաս կը կազմէ Մուսուլի կուսակալ Հայտար Բեկի սպայակոյտին: Իր դիրքին ու ստեղծած բարեկամական կապերուն շնորհիւ, մեծապէս օգտակար կը հանդիսանայ գաղթական էրզրումցիներու կարաւանի մը ապահով Մուսուլ, ուր կը մնայ մինչեւ 1956 թ., ամբողջ երեսուն հինգ տարիներ մասնակցելով մուսուլահայ գաղութի կազմակերպման ու ղեկավարման աշխատանքներուն: 1956 թ.ին կը փողադրուի Պաղտատ, իսկ 1959 թ.ին' վերջնականապէս կը հաստատուի Պէյրութ (Լիբանան):
Գ. Աստարճեան իր բշժկական ասպարէզին զուգահեռ, հետեւողականօրէն կ'ուսումնասիրէ հայ եւ արաբ ժողովուրդներու պատմութիւնն ու մշակոյթը: Այս գծով' հայ եւ արաբ մամուլին մէջ ստորագրած իր բազմաթիւ յօդուածներէն անկախ, առանձին հատորներով կը հրատարակէ հետեւեալ ծաւալուն երկերը. Արաբերէն լեզուով' Հայոց Պատմութիւն (Մուսուլ, 1951), Հայ Մշակութային Եւ Գրական Պատմութիւն (Մուսուլ, 1954), Ցաւեր Ու Երազներ – հայ գեղարուեստակա էջերէ թարգմանութիւններ –(Պաղտատ, 1957): Իսկ հայերէնով' Ընդարձակ Ընդհանուր Արաբական Պատմութիւն (Պէյրութ, 1961), Պատմութիւն Արաբական Գրականութեան Եւ Մշակոյթին (Պէյրութ, 1970):
Արտեմիս (գրական հանդէս)
Արտեմիս գրական հանդէսը առաջին հայ կանանց գրական հանդէսներէն մէկն էր: Հրատարակուած եւ խմբագրուած է Աղեքսանդրիոյ մէջ, Եգիպտոս, Մարի Պէյլերեանի կողմէ, 1902 թուականի Յունուարէն մինչեւ Դեկտեմբեր 1903: Պէյլէրեանի կեանքի երազն էր հիմնել հանդէս մը ուր հայ կանայք կրնային իրենք զիրենք ազատօրէն արտայայտել: Ժամանակաշրջանի մը մէջ երբ կիները մուտք կը գործէին տարբեր ոլորտներու մէջ, Արտեմիսը հարթակ մը հանդիսացաւ ուր կիներ կրնային հրատարակել իրենց կարծիքները արդի հայ կանանց կեանքերու մասին: Յօդուածները կը ղրկուէին սփիւռքի տարբեր քաղաքներէ, ինչպէս Կարս, Նոր Ջուղա (Իսֆահան), Թիֆլիս, Մոսկուա, Փարիզ, եւ Նիւ Եորք: Հանդէսը գովաբանուած էր սփիւռքահայութեան կողմէ:
Հայ Եւ Արաբ ժողովուրդներու Բարեկամութեան Յուշարձան
Նկարագրութիւն
Յուշարձանի կառուցման աջակցած են հայաստանաբնակ եւ սփիւռքահայ աւելի քան 200 բարերարներ Սուրիայէն, Ֆրանսայէն, Ռուսաստանէն, ԱՄՆ-էն եւ այլն :
Հեղինակներ
Հայ-արաբական բարեկամութեան յուշարձանի հեղինակները Մկրտչեան եղբայրներն են՝ Սերկէյ Մկրտչեանը (մահացած է 2002-ին), քանդակագործ Սմբատ եւ Ռաֆիկ Մկրտչեաններն ու ճարտարապետ Լեւոն Մկրտչեանը : Մկրտչեան եղբայրները Սուրիոյ մէջ գործունէութիւն ծաւալած են 1994-էն, երբ կերտած են են Հալէպի «40 Մանուկ» եկեղեցւոյ զարդաքանդակները: Անոնք Հալէպի մէջ կատարած են տարբեր աշխատանքներ, ինչպէս՝ եկեղեցիներու պատերի հարթաքանդակներ, խաչքարերու եւ արձաններու պատրաստում, մասնաւորապէս՝ երկրի նախագահի արձանի:
1617 թուական
1617 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 17րդ տարին է
Զաւէն Խտըշեան
Ուսում
Զաւէն Խտըշեան եղած է Լիբանանի մէջ քանդակագործութեան առաջին դասախօսը, հեղինակը եղած է գեղարուեստի ակադեմիայի մէջ քանդակագործութեան նոր ծրագիրին, 1960-էն 1982 թ. դասախօսած է Լիբանանի գեղարուեստի ակադեմիայ էն ներս,1966-էն 1987 թ. եղած է Լիբանանեան համալսարանի գեղարուեստի հիմնարկի դասախօս եւ 1980-էն 1982 թ. Քասլիքի Ս. Հոքի համալսարանին գեղարուեստի հիմնարկի դասախօս։
Արիստակէս Ալթուն-Տիւրրի
1860-Էն գրեթէ մինչեւ իր մահը Ազգային երեսփոխան եղած է ու ազգին շահերուն պաշտպան հանդիսացած։ Գրագէտ անձ՝ Ֆրանսերէնէ թարգմանած է «Գինովափէ» անուն վէպ մը։ Մահացած է 2 Յունուար 1888-ին ։
Սնդիկ
Հանքավայրեր
Սնդիկը կը համարուի հազուագիւտ մետաղ։
Կիրառութիւն
Միացութիւնները կ'օգտագործուին բժշկութեան եւ գիւղատնտեսութեան (սերմերը ախտահանելու համար որպէս բուսասպաններ) մէջ, նաեւ որպէս յաւելանիւթեր նաւերու իրանը ներկելու համար։
2013
Սեպտեմբեր
Անյայտ ամսաթիւով՝
1618 թուական
Մահեր
Ստորոգութիւն:1618
Կարապետ Չոպանեան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1927 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1978 մահեր Ստորոգութիւն:25 Փետրուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:15 Հոկտեմբերի մահացածներ
Վրացական Թագաւորութիւն
Տայքի կիւրոպաղատութիւն
Տայք-Կղարջքի իշխանութիւնը (վրաց.՝ ტაო-კლარჯეთის სამეფო՝ Տաո-Կլարջեթի իշխանութիւն) հիմնադրած է Աշոտ I Կիւրոպաղատը (813-830), որ պայմանագիր կնքած է Բիւզանդիոնի հետ՝ արաբական տիրապետութենէն Վրաստանը ազատելու համար եւ ընդունած է կիւրոպաղատի տիտղոսը։ Իշխանութեան մայրաքաղաքը դառձած է Աշոտի կողմէն ամրացուած Արտանուջ քաղաքը, որ յաջող դիրք կը գրաւէ Մետաքսէ մեծ ճանապարհի երկարութեամբ։ Ան սերտ կապեր կը հաստատէ հայ Բագրատունիներու հետ՝ հայոց իշխաններ Աշոտ Մսակեր (790-826) եւ Բագրատ Ա Բագրատունիի (826-851) գլխաւորութեամբ ։
Airexpo
20-րդ ու 21-րդ ցուցադրութիւններ (2006-2007)
13 Մայիս, 2006-ին, 20-րդ հանդիպումը 30.000-է աւելի մարդ կը հիւրընկալէ։ Շաբաթ, 12 Մայիս, 2007-ին, 21-րդ Airexpo-ն տեղի կ՛ունենայ, որու ներկայ կը գտնուին 33.000 հանդիսատեսներ։
Քեսապ
Ծագում
Ըստ աւանդութեան, Քեսապի առաջին գիւղը եղած է Ներքի Գիւղը (կամ Էսկիւրէն)։ Գիւղացիները որոշ ատեն մը Ներքի Գիւղ մնալէ ետք, կը բարձրանան քիչ մը աւելի վեր եւ ներկայ Քեսապին տեղը կը հիմնեն Նոր գիւղը։ Ներքի գիւղի բնակիչները եւ նոր եկողները կը փոխադրուին Նոր գիւղ եւ առաջին գիւղը կը վերանուանուի Ներքի գիւղ։
Ի. դարու առաջին կէսը
1909-ի Ատանայի ջարդը եւ 1915-ի Մեծ եղեռնի ազդեցութիւնները ծանր կ'ըլլան շրջանին վրայ։ 1893-ին շուրջ 9000 հոգի հաշուող շրջանին բնակչութեան թիւը 1920-ին կը նուազի եւ կը հասնի 2363 -ի (Քեսապ) եւ շուրջ 779՝ այլուր։ Գարատուրանի եւ Պաշօրտի բնակչութիւնը նեռարեալ չէ այդ մարդահարին մէջ։ Ընդհանուր բնակչութեան կէսէն աւելի զոհուած է երկու աղէտներուն ընթացքին։
1919-էն մինչեւ 1920 շրջանը կ'ապրի թրքական վտանգին տակ, սակայն շնորհիւ հայ կամաւորներուն եւ հետագային Քեսապ հաստատուած Հայ Լեգէոնի զինուորներուն վտանգը կը հեռանայ եւ թուրքերը կը լքեն մօտակայ գիւղերը։ Օգոստոս 1920-ին, շրջանին ընդհանուր ժողովին իբրեւ արդիւնք, ապահովութիւնը պաշտպանելու համար, կը հռչակուի զինուորական իշխանութիւն մը։ Փոքր «Փռուցիկ» զինեալ խումբեր կը հսկեն սահմանները եւ ետ կը մղեն Քեսապ յարձակող մօտակայ գիւղերէն թուրք խուժանները։
Ի. դարու երկրորդ կէսը
1947-ի հայրենադարձութենէն մինչեւ 1960 տասնամեակի սկիզբը Քեսապէն դէպի Լաթաքիա, Հալէպ, Դամասկոս եւ Պէյրութ արտագաղթի թիւը կ'աւելնայ։ Աշխատող ձեռքերու չգոյութեան պատճառով, գիւղացիները կը ստիպուին անասնապահական, ծխախոտի եւ շերամաբուծական տնտեսութիւնը փոխարինել խնձորենիներու բերքով։ Խնձորի բերքին եկամուտը շատ շահաբեր էր գիւղացիին համար։ Նիւթական պայմանները օր ըստ օրէ կը բարելաւուին եւ շնորհիւ շրջանի կլիմային Քեսապ կը դառնայ Սուրիոյ նշանաւոր ամառանոցներէն մէկը։
Ի. դար եւ Սուրիոյ քաղաքացիական պատերազմը
21 Մարտ, 2014-ի առաւօտեան Թուրքիայէն Քեսապ կը ներխուժեն զանազան զինեալ խմբաւորումներ, որոնք մաս կը կազմեն «Սուրիոյ ազատ բանակ»ին ինչպէս՝ Ժապհաթ ալ նուսրա, Անսար ալ շամ եւ Շամ ալ իսլամի։ Սուրիական բանակին օգնութեամբ, գիւղացիներուն բացարձակ մեծասմանութիւնը շրջանէն կը հեռանայ դէպի Լաթաքիա, Այնճար եւ Պէյրութ։ Տարիքի եւ կամ առողջական պայմաններու բերումով շրջանին մէջ կը մնայ շուրջ 40 հոգի։
Կրօն
Ըստ անպաշտօն աղբիւրներու, Քեսապի մնայուն բնակչութեան 80 տոկոսը հայ է եւ մնացեալը Ալեւի արաբ։
Քեսապի եկեղեցիները
Քեսապի մէջ կը գործէ նաեւ մզկիթ մը, որ հիմնուած է 1970-ական թուականներուն տեղացի եւ այցելու արաբներու համար։ Քեսապի գերեզմանատունը կը գտնուի գիւղին մօտ բլուրի մը լանջին։
Գիւղական սարքեր
Մինչեւ Ի. դարու վերջին տասնամեակները Քեսապի ամէն մէկ գիւղ ունէր որոշ սարքաւորումներ, որոնք բոլորին կողմէ կը համարուէին համայնքային պատկանելիութիւն։ Այսպէս՝
Յովհաննէս Ադամեան
Յովհաննէս Ադամեան, հայ ճարտարագէտ եւ գիւտարար, գունաւոր հեռուստացոյցի յայտնագործող:
Օրեր (ամսագիր)
Արուեստին նուիրուած էջերը կը ներկայացնեն Հայաստանի եւ Եւրոպայի տեղի ունեցող կարեւոր մշակութային ձեռնարկները, նոր լոյս տեսած գիրքերը, հայ եւ օտար նկարիչներուն, երաժիշտներուն եւ գրողներուն։ Մարզական էջերու յօդուածներ կը տպագրուին յաջողութիւններու հասած հայ մարզիկներու մասին։
Յակոբավանք
Յակոբավանք հայկական վանական համալիր, որ կը գտնուի Մեծ Հայքի Արցախ նահանգի Մեծ Առանք (հետագային կոչուած է նաեւ Ներքին Խաչէն) գաւառին մէջ: Ներկայիս՝ Արցախի Հանրապետութեան Մարտակերտի, Քոլատակ գիւղէն  1,5 Քմ հիւսիս ինկած անտառախիտ լեռնաբազուկին վրայ: Պատմական գրականութեան մէջ  յայտնի է նաեւ Մեծառանից վանք անունով:
Ճարտարապետութիւն
Յակոբավանքի համալիրին առաջին եկեղեցին երկարաւուն (7,80 մ X 3,20 մ չափերով) ուղղանկիւն միանաւ դահլիճի ձեւով շինութիւն մըն է: Իր տեսքով անիկա շատ կը նմանի Ղեւոնդաց անապատին: Եկեղեցւոյ բեմը սովորականէն շատ բարձր է եւ հոն կարելի է բարձրանալ միայն հարաւային կողմի աստիճանով: Եկեղեցւոյ հիւսիսային կողապատին ետեւ գտնուող չորս փոքրիկ (1,30 մ X 1,30 մ) քառակուսի խուցերու՝ ճգնարաններու եւ անոնց դէպի աղօթասրահ բացուող մուտքերուն առկայութեամբ կարելի է բարձրանալ կիսաշրջանաձեւ մասը: Ճգնարաններէն արեւելեանը մտնելու համար պէտք է անցնիլ աւագ խորանին տակէն: Այդ պատճառով ալ բեմը բարձր է: Ճգնարաններուն (եւ գաղտնարաններու) գոյութիւնը բաւարար հիմք կու տայ ըսելու, որ հոս եղած է հին կառոյց մը, որ «վերստին շինուեցաւ» ԺԳ. դարուն: Եկեղեցւոյ մուտքին արձանագրութիւնը ամէնէն արժէքաւորն է վանքին արձանագրութիւններուն մէջ.
Գաւիթին երկու կողմերը դրուած են մէկական շքեղ խաչքարեր: Հիւսիսային պատին կից խաչքարը, արձանագրութեան համաձայն, կանգնած է 1223-ին, իսկ հարաւայինը մէկ տարի ետք՝ 1224-ին: Չորս խաչքար ալ օգտագործուած է միջանցքին արեւմտեան լուսամուտին կողապատերուն իբրեւ շինաքար: Անոնք նոյնպէս զարդաքանդակուած եւ վիմագրուած են: Ու թէեւ չեն պահպանուած խաչքարերու թուագրութիւնները, այդուհանդերձ քանդակազարդերը, խաչթեւերու յարդարումը եւ փորագրութիւնները աղերս ունին ԺԲ.-ԺԳ. դարերու համանման յուշարձաններուն հետ:
Մարիամ Շահինեան
Կենսագրութիւն
Մարիամ ծնած է Թուրքիա, Սվազի կենդրոնը գտնուող Շահինեաններու առանձնատունը։ Անոր մեծ հայրը՝ Յակոբ Շահինեան Փաշան, 1877-ին հիմնադրուած օսմանեան առաջին խորհրդարանին մէջ եղած է Սվազի ներկայացուցիչը։
1933 թուականին, ան սկսած է աշխատիլ Իսթանպուլի Բերա թաղամասի «Ֆոթօ Կալաթասարայ» լուսանկարչատան մէջ։
Լուսանկարներուն պատմական արժէքը
1985-ին, Շահինեան իր լուսանկարչատունը յանձնելէն ետք, անոր “Foto Galatasaray”  լուսանկարչատան մէջ նկարած լուսանկարներու թանկարժէք արխիւը տեղափոխուած է « Արաս » հրատարակչութեան տիրոջ՝ Եդուարդ Թովմասեանին պահեստը:
Վանքասարի Եկեղեցի
Ուսումնասիրութիւններ
Խորհրդային շրջանին Վանքասարի եկեղեցին առաջին անգամ ուսումնասիրութեան առարկայ դարձուցած եւ գիտական հանրութեան ներկայացուցած է Զ. Եամփոլսքին։ Իր հրապարակման մէջ ան ներկայացուցած է նաեւ եկեղեցւոյ յատակագիծն ու լուսանկարներ։ Սակայն ան, հակառակ այն հանգամանքին, որ ինք նաեւ կը նշէ կառոյցի յօրինուածքի առանձնայատկութիւններու նոյնականութիւնը հայկական վաղ միջնադարեան շարք մը այլ եկեղեցիներու հետ՝ տուրք տալով հայկական յուշարձաններն աղուանական նկատելու ազրպէյճանական գիտնականներու մտայնութեան, առանց հիմնաւորման, յուշարձանը կը նկատէ աղուանական ։
Վանքասարի եկեղեցւոյ յօրինուածքը ո՛չ միայն հայկական, այլեւ համաքրիստոնէական ճարտարապետութեան մէջ ուշագրաւ երեւոյթ է։ Ուսումնասիրութիւնները կը պարզեն նաեւ, որ խաչաձեւ յօրինուածքներ այլ տեղերու մէջ նոյնպէս կառուցուած են, որոնք, սակայն, հռոմէական, բիւզանդական ճարտարապետութեան մէջ հիմնականօրէն կ՛առնչուին դամբանային թեմայի հետ եւ շատ տարածում չունին։ Խաչի ձեւով այդ կառոյցները նախատեսուած չէին ծիսական արարողություններու համար։ Հռոմէական ճարտարապետութեան մէջ գմբէթաւոր յօրինուածքները հիմնականին մէջ զարգացեր են ութանիստ եւ բոլորաձեւ հիմք ունեցող կառուցուածքային լուծումներով (բացառութիւն կը կազմեն Ս. Սիքսթի ու Ս. Սիցիլիոյ դամբարանները, որոնք եռաբսիդ յօրինուածքներ են) ։ Բիւզանդական ճարտարապետութեան մէջ եւս պարզ խաչաձեւ կառուցուածքները հիմնականօրէն կը վերաբերին դամբանային ճարտարապետութեան, եւ խաչաձեւութիւնը կը դիտուէր որպէս խաչի խորհրդանշան։ Անոնք գործառութային նշանակութիւն չունէին՝ այստեղ ծիսական արարողութիւններ չէին իրականացներ ։ Բիւզանդիոյ մէջ տարածուած էին նաեւ խաչաձեւ մկրտարանները, որոնք, սակայն, ինչպէս նկատաշ են ուսումնասիրողները, յստակ թուագրութիւն չունին եւ վիճահարոյց է անոնց վաղ շրջանի պատկանելութիւնը ։
Վերանորոգում
Վաղ միջնադարեան եկեղեցիներուն մէջ նախշային հարդարանքը ներկայացուած է նաեւ լուսամուտներու պսակներով, որոնք պահպանուած են վերեւը արդէն նշուած եւ այլ յուշարձաններու մէջ։ Լուսամուտներու պսակները կը շրջանցէին անոր վերնամասը եւ շատ յաճախ զգալի ցցուածք ունէին, որոնք պատերու հարթութիւններու վրայ լուսաստվերային տպաւորիչ հանգոյցներ կը ստեղծէին։ Հարդարանքի տարր ըլլալէ դուրս, ասոնք ունէին նաեւ որոշակի շինարարական նշանակութիւն ու կոչուած էին ապահովելու պատի մակերեսով հոսող ջուրերու հեռացումը եւ կանխելու բացուածքէն դէպի ներս թափանցումը։ Այլափոխուած են նաեւ շինարարական հանգոյցներու իրականացման եղանակները։ Խաչի թեւերէն արեւմտեան ուղղանկիւն խորանը ծածկուած է գլանաձեւ թաղով, իսկ միւս՝ կիսաշրջանաձեւ խորանները՝ գմբէթարդներով։
Ներկայ Վիճակ
Վանքասարի եկեղեցին տուժած էր նաեւ Արցախեան պատերազմի ընթացքին։ Արեւմտեան ճակատին՝ բարաւորէն դէպի վեր արկը բաւական մեծ խոռոչ բացուաած էեւ, որ կը սպառնար պատի կայունութեան։
Մոնաքօ
Անուանում
Մոնաքօ անունը առաջացած է Մոնիքոս (Μόνοικος) տեղանունէն․ այդպէս նշուած է յոյն պատմաբան եւ աշխարհագէտ էքաթէոս Միլիթեցիին Εκαταίος ο Μιλήσιος կողմէն (Ք․Ա․550-475)՝ «Մոնիքոս, Լիկերեան քաղաք (Μόνοικος, πόλις Λιγυστική)»։
Միջնադարէն մինչեւ ԺԹ․ դար
1297-ին Իշխանապետութիւնը կը հովանաւորուի Ճենովայի Կրիմալտի գերդաստանին կողմէ։ 1641-ին կը գտնուի Ֆրանսայի պաշտպանութեան տակ։  1793-ին Ֆրանսային կը միանայ։
Վարչական բաժանում
Մոնաքոյի Խշխանապետութիւնը կ՛ երկարի Ֆրանսայի հարաւ-արեւելեան ծովեզերիայ մասին՝ Լազուր ափին (ֆրանսական Ռիվիերա Côte d'Azur) երկայնքին։ Վարչակարգը սահմանադրական թագաւորութեան մէկ օրինակն է։ 2․1 քռ․քլ․ տարածութեամբ, աշխարհի երկրորդ փոքր պետութիւնն է Վատիկանէն ետք։
Թանգարաններ, յուշարձաններ
Գլխաւոր թանգարաններն են՝
Այլ
Մոնաքօն ունի Օփերա մը, նուագախումբ մը եւ դասական պարի ընկերութիւն մը։
Մոնաքոյի ինքնաշարժներու մրցաշարք (Formula One)
Տես բուն արձանագրութիւն՝ Մոնաքոյի մրցաշարք
Formula E
2015 - 2021․ Մոնաքոյի մրցաշարքին զուգահեռ կազմակերպուած Մոնաքոյի Պատմական Մրցաշարքին ատեն՝ 2015, ստեղծուած ինքնաշարժներու մրցաշարք։
Զաւէն Տէր Եղիայեան
Կենսագրութիւն
Զավէն Տէր-Եղիայեանը ստացած է նախնական կրթութիւնը Պաղտատի մէջ եւ ուսումը շարունակած՝ Արմաշի հոգեւոր ճեմարանին մէջ։ Եպիսկոպոսի աստիճանին բարձրանալէ ետք, դարձած է Տիարպեքիրի առաջնորդ եւ 1913-ին ընտրուած՝ Կոստանդնուպոլսոյ պատրիարք։ 1916-1918-ին աքսորուած է Պաղտատ օսմանեան կառավարութեան կողմէ։ 1922-ին պարտադրուած է հրաժարիլ աթոռէն, իսկ 1926-ին դարձած է տնօրէն լիազոր Մելգոնեան Կրթական Հաստատութեան մէջ (Կիպրոս)։ 1927-ին տեղափոխուած է Պաղտատ։ Հեղինակն է «Պատրիարքական յուշերս» (Գահիրէ, 1947) հատորին։ Այս յուշերը ընթերցողներուն կը հրամցնեն ականատեսի կողմէ մանրամասն տուեալներ Հայոց ցեղասպանութեան շրջանին մասին ։
Ինտիրա Կանտի
Կանտի՝ Վարչապետ
Կանտի, 48 տարեկան հասակին` հանգուցեալ վարչապետ Ժաւահարլալ Նեհրուի, Քոնկրեսի կուսակցութեան կողմէ, ձայներու ջախջախիչ մեծամասնութեամբ, կը կոչուի Լալ Պահատուր Շասթրիի դժուար յաջորդութեան:
Մկրտիչ Պուլտուքեան
Կենսագրութիւն
Մկրտիչ Յակոբ Պուլտուքեան, Յակոբ Պուլտուքեանի եւ Արաքսի Առաքելեանի որդին է: Իր միջմակարգ կրթութիւնը ստացած է Պէյրութի Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն: Յաջողութեամբ աւարտած է Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանը:
Հրատարակչական Նուիրատուութիւններ
1 Յուլիս, 2015-ին Հայաստանի ազգային գրադարանի մեծ դահլիճին մէջ տեղի ունեցաւ հանդիպում Փրոֆէսոր Մկրտիչ Յակոբ Պուլտուքեանին հետ: Ան գրադարանին նուիրեց 74 միաւոր գիրք եւ 2 տեսաերիզ:
Սնունդի Թունաւորումը
Արտադրութիւն
Արտադրութեան բաժինին մէջ կը մտնեն առաջին հանգրուանէն (հունտ, փոքր, անասուն) մինչեւ աճման ենթարկուած պտուղը, կանաչեղէնը եւ անասունը։ Բոյսերու պարագային կոյուղիի ջուրերու գործածութիւնը կը նպաստէ, որ աճումը ունենայ արագ ընթացք, որովհետեւ կոյուղիի ջուրը հարուստ է հանքանիւթերով։ Շատեր տակաւին կը գործածեն այս եղանակը գլխաւորաբար կանաչեղէններու պարագային, որպէսզի կարճ ժամանակի ընթացքին արտադրութիւնը բազմապատկեն։ Դժբախտաբար կոյուղիի ջուրին մէջ կան բազմաթիւ մանրէներ, գլխաւորաբար Ի. Գոլի մանրէն, որ վնասակար է, եւ որ լուալէն ետք եւս կը մնայ, քանի որ բոյսին մէջ մուտք գործած կ'ըլլայ։ Բոյսերու այլ խնդիր է պարարտացուցիչ նիւթերու գործածութիւնը։ Այստեղ ժամանակը անցած պարարտանիւթերու վաճառքը երկրագործերուն գոհունակութիւն կու տայ, բայց կը վտանգէ բոյսերու աճման բնականոն ընթացքեը։ Տակաւին, պարարտանիւթերու մեծաքանակ գործածութիւնն ալ կրնայ բազմաթիւ հիւանդութիւններու պատճառ ըլլալ։ Անասուններու աճման հանգրուանը առաւել դժուար է եւ երկար, որ կ'ենթադրէ յաւելեալ նիւթական գումարներ։ Հոս ալ մտահոգութիւնները նոյնն են։ Մորթելու ընթացքին մաքուր միջավայրը կարեւոր է, պէտք է լուացուին մաքուր ջուրով եւ տեղադրուին համապատասխան սառնարաններու մէջ։ Կաթնեղէնի գծով, Պրուսելլա մանրէն կրնայ փոխանցուիլ, եթէ պատրաստութեան արժեչափերը չեն յարգուած։ Նոյնիսկ մեղրի պատրաստութեան ատեն կրնան գտնուիլ մանրէներ, որոնք մէկ տարեկանէն վար փոքրերուն համար թունաւորիչ են։ Այս բոլորէն խուսափիլը դիւրին չէ, սակայն գնում կատարողները բազմաթիւ քայլերու կրնան դիմել կանխարգիլելու համար այս վտանգը։ Արտադրութեան աղբիւրին ստուգումը կարեւոր է, շօշափելով ստուգումը առաւել եւս կ'օգնէ, հոտառութիւնը, զննելը նաեւ այլ միջոցներ են։ Տուփերուն մէջ տեղադրուած արտադրութիւններուն թուականները միշտ ալ պէտք է ստուգուին։
Աքքայի Պաշարում (1189-1191)
Պաշարում
Կի տը Լուսինեան, Քոնրատի աջակցութիւնը չստանալով, կ'երթայ եւ իր զօրքերով կը պաշարէ քաղաքը։ Թագաւորին զօրքերը 2 անգամ աւելի քիչ էին, քան պաշարուածներունը։ Ան գիտէր, որ իր փոքրաթիւ բանակով չէր կրնար յաղթանակ տանիլ, ուստի, կը սպասէ Եւրոպայէն ժամանելիք զօրքերուն։ Շուտով քաղաքի մատոյցներուն կը յայտնուին ֆրանսական եւ գերմանական զօրքեր։ Արքեպիսկոպոսները կը յաջողին համոզել Քոնրատը, որուն իբրեւ արդիւնք՝ օգնական ջոկատներ կը ժամանեն նաեւ Տիւրոսէն։
Քրիստոնեաները կու տան շուրջ 5 հազար զոհ, սակայն Սալահ ալ-Տին չի յաջողիր ետ մղել քաղաքին մօտ դիրքաւորուած խաչակիրները։ Մարտի ընթացքին կը զոհուի տաճարականներու միաբանութեան առաջնորդ Ժերար տը Ռիտֆոր, իսկ Կի տը Լուսինեանի եւ Քոնրատի միջեւ հակամարտութիւնը կը շարունակուի։
Երկկողմանի պաշարում
Աշնան ընթացքին Կի օգնութիւն կը ստանայ Եւրոպայէն։ Այսպիսով ան Աքքան կը պաշարէ ցամաքէն, իսկ նաւատորմի միջոցով՝ ծովէն։ Տեղեկութիւններ կը հասնին, որ Գերմանիոյ կայսր Ֆրետերիք Ա. Շիկամօրուս մեծ զօրքերով միացած է Խաչակիրներու արշաւանք ին եւ կը շարժէր դէպի Սրբազան երկիր։ Այդ լուրերը կը բարձրացնեն պաշարողներուն մարտական ոգին։ Դէպքերէն քաջատեղեակ էր նաեւ Սալահ ալ-Տին։ Ան նոր ուժեր կ'ուղարկէ՝ քրիստոնեաներու օղակը շրջափակելու նպատակով։