cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Վրացերէն
Թուական Անուններ
Վրացերէնի մէջ թիւերուն անունները կը կառուցուեն պարզ անուններէն, որոնք տասներկուսն են՝ 1-ერთი (էրթի), 2-ორი (օրի), 3-სამი (սամի), 4-ოთხი (օթխի), 5-ხუთი (խութի), 6-ექვსი (էքվսի), 7-შვიდი (շվիտի), 8-რვა (րվա), 9-ცხრა (ցխրա), 10-ათი (աթի), 20-ოცი (օցի) եւ 100-ასი (ասի): 11-էն մինչեւ 19 թիւերու անունները կը կազմուեն 1-էն մինչեւ 9 թիւերու անուններուն կցելով. առջեւէն՝ թ («աթիի» կրճատ ձեւը) եւ ետեւէն՝ մէտի (=աւելի): Որոշ պարագաներուն նախածանցուած թ-ն արմատական թուականի առաջին բաղաձայնի հետ միաձուլուելով կը ձեւաւորէ նոր բաղաձայն մը՝ թ+ս→ց, թ+շ→չ, թ+ց→ց, կամ յառաջ կը բերէ արմատի առաջին բաղաձայններու փոխատեղութիւն՝ թ+րվ→թվր: 11-თერთმეტი (թէրթմետի), 12-თორმეტი (թորմետի), 13-ცამეტი (ցամետի), 14-თოთხმეტი (թոթխմետի), 15-თხუთმეტი (թխութմետի), 16-თექვსმეტი (թեքվսմետի), 17-ჩვიდმეტი (չվիտմետի), 18-თვრამეტი (թվրամետի) եւ 19-ცხრამეტი (ցխրամետի):
Էլտա Էմմա էնտերսըն
Կենսագրութիւն եւ կրթութիւն
Էլտա Էմմա էնտերսըն ծնած է Վիսքոնսին նահանգի Կրին լիճի շրջանը, 1899 թ. Հոկտեմբերի 5-ին, Էտուին Ա. էնտերսընը երեք երեխաներէն մէկն էր։ Հակառակ անոր, որ կանուխ տարիքէն կլանուած էր թիւերով, Անդերսոնը, փաստօրէն, կը ձգտէր դառնալ մանկապարտէզի ուսուցիչ: Այդ  հետագային կը վերածուէր գիտութեան հետաքրքրութեան, որ մասամբ կապ ունէր իր աւագ քրոջ ազդեցութեամբ, որ քիմիայի դասախօսի օգնական էր։ Ընդհանուր առմամբ, հակառակ անոր, որ իր ընտանիքը որոշակի մեծ ակնկալիքներ ունէր իրենց կրտսեր դուստրի նկատմամբ, անոնք բոլորը կ'աջակցէին անոր իր գիտական ջանքերուն մէջ ։
Վատիկան
Վատիկան, պաշտօնապէս՝ Վատիկան քաղաք-պետութիւն (Stato della Città del Vaticano), պապական քաղաք-պետութիւն Իտալիոյ մայրաքաղաք Հռոմի արեւմտեան մասին վժմէջ՝ Մոնթէ Վատիկանօ բլուրին վրայ։ Տարածքով ամենափոքր պետութիւնն է (44 հա)։ Մշտական բնակչութիւնը կը կազմէ շուրջ 800 մարդ, ներառեալ վատիկանական հպատակութեան 400 անդամներուն։
Պատմութիւն
Անուանումը (իտալերէն՝ Vaticano) յառաջացած է Տիպեր գետի ափին գտնուող համանուն բլուրէն (լատիներէն՝ Mons Vaticanus, իտալերէն՝ Monte Vaticano)։ Այդ բլուրի վրայ վաղ միջնադարուն կառուցուած է պալատ մը, որ 14րդ դարու վերջէն դարձած է կաթողիկէ եկեղեցւոյ գլուխ կանգնած Հռոմի պապի մշտական նստավայրը։ Իտալիոյ վերամիաւորումէն եւ Հռոմը իրեն միանալէ (1870) ետք վերջ դրուեցաւ Հռոմի պապի աշխարհիկ իշխանութեան։ Պապը չճանչեցաւ միաւորուած իտալական պետութիւնը, որուն հետեւանքով «Սուրբ աթոռի» եւ Իտալիոյ կառավարութեան միջեւ վիճաբանութիւններ ծագեցան։ Ծագած տարաձայնութիւնները վերացուեցան 1929 թուականին՝ Լաթերանեան պայմանագիրերով, որուն համաձայն կազմուեցաւ Վատիկան պետութիւնը իր այժմեան սահմաններով։
Կոմիտաս Վարդապետ
Կրթութիւն
1875-ին, Սողոմոն կ'ընդունուի իրենց քաղաքին միջնակարգ ուսումնարանը, որու շրջանը 1880-ին աւարտելէ ետք, հօր նախաձեռնութեամբ կը մեկնի Պրուսա՝ ուսումը շարունակելու համար։ Հայրենի քաղաք կը վերադառնայ  հօր մահէն չորս ամիս ետք։
Նոյն շրջանին կը ստեղծագործէ նաեւ գերմանացի մեծ բանաստեղծներու գործերուն վրայ հիմնուած երգեր, ռոմանսներ եւ խմբերգներ, որոնք միջազգային համբաւի կ'արժանացնեն հայ հանճարեղ երաժիշտը: Կոմիտաս վարդապետ հիմնադիր անդամներէն կը դառնայ նորաստեղծ Միջազգային երաժշտական ընկերութեան, որու Պերլինի բաժանմունքին հրապարակային ձեռնարկներուն ելոյթ կ'ունենայ` հայ ազգային երաժշտութիւնը ներկայացնող բանախօսութիւններով ու կատարումներով :
Պոլսոյ մէջ գործունէութիւնը
1919-ին, արդէն ծանրօրէն հիւանդ, Կոմիտաս վարդապետ կը տեղափոխուի Փարիզ, ուր աւելի քան 15 տարի հոգեբուժական խնամքի կ'արժանանայ, բայց երբեք չ'ապաքինիր:
Փողային նուագարաններ
Փայտեայ փողային գործիքներ
Այս գործիքներու զարգացման վաղ փուլերուն անոնք պատրաստուած են բացառապէս փայտէ, որմէ ալ ստացած են իրենց անուանումը։ Այդ տեսակի ժամանակակէ որոշ գործիքներ, օրինակ` ֆլէյտան, արդէն գրեթէ փայտէ չի պատրաստուիր, իսկ այլ գործիքներու պատրաստման համար կը կիրարկուին այլ նիւթեր եւս։
Սարգիս Սիւնգիւճեան
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:15 Օգոստոսի ծնածներ
Կոմիտասի Յուշարձան (Փարիզ)
Տուեալներ
Յուշարձանը գտնուած է Ալբերի գետափի մօտ, Փարիզի հեղինակաւոր ութերորդ շրջանին մէջ, Ելիսեան պալատի եւ Ֆրանսայի Հանրապետութեան ներքին գործերու նախարարութեան հարեւանութեամբ` «Երեւան» պուրակին մէջ։ Յուշարձանի բարձրութիւնը 6 մեդր է, 2 մեդր պատուանդանն է, արձանը՝ 4 մեդր, նիւթը՝ պրոնզ։ Յուշարձանի ետեւի մասը խաչքար է, իսկ վարդապետի ձեռքին՝ գիրք, միւս կողքին նոր կեանք խորհրդանշող երեխայի գլուխ է քանդակուած։ Յուշարձանի վրայ գրուած է.
Սարգիս Չէլէպի Տիւզ
Սարգիս քաջ մական կը խաղար եւ նետաձգութեան մէջ արտաքոյ կարգի յաջող էր, այս խաղերն ալ թագաւորին հաճելի ըլլալուն, արտօնուած էր Սարգիսին որ ասոնցմով զուարճացնէ Սուլթանը։
քանի մը օր ետք Տիւզեաններու պալատը կրկին քննուելու ժամանակ կը տեսնան որ պալատին մէջ մատուռ ունէին, քանի որ կրօնական խնդիրներու բերմամբ առանձին եկեղեցի չէին կրնար ունենալ։
Արեւմտահայերէնի բաղաձայններու հնչիւնական համակարգը
արեւելահայերէն
ձ - ծ - ց
Սրինգ
Ամէնէն հին սրինգին մասին տեսակէտեր
Կարելի չէ որոշել, թէ նախամարդը ե՛րբ սկսած է նուագել: Յայտնաբերուած ամէնէն հին երաժշտական գործիքը շուրջ 22 սմ երկարութեամբ անգղի ոսկորէ շինուած սրինգ մըն է, որ 42- 44 հազար տարեկան է: Այդ ոսկորին վրայի գծիկները կը թելադրեն, որ չափումներ կատարուած են օդանցքերը բանալէ առաջ: Այսինքն շինողը ունէր ժառանգուած փորձառութիւն մը: Ուրեմն այդ ամէնէն հին սրինգը չէր: Երկրորդ եւ աւելի հիմնական նկատողութիւնը այն է, որ անցքերու դասաւորումը բոլորովին տարբեր է, օրինակ,  արաբական «Հուսէյնի» սրինգէն: Երկու նուագարանները իրենց կարգին տարբեր են հայկական տուտուկէն: Այս կը նշանակէ, որ տարբեր մշակոյթներ տարբեր ժամանակներու մէջ ունեցած են տարբեր ձայնաշարեր: Դաշնամուրի ներկայ ձայնաշարը ձեւաչափ դարձած է 1917-ին, Կոմիտասի լռութենէն երկու տարի ետք միայն: Կարելի չէ քարէ դարու սրինգի երաժշտութիւնը ճշգրտօրէն արձանագրել ներկայ նոթագրութեամբ: Կարելի է արդ վերարտադրել մօտաւորապէս :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ Երաժշտական գործիքներ Ստորոգութիւն:Փայտեայ փողային գործիքներ
Rolling in the Deep
Երգը դրական գնահատական ստացած է շարք մը երաժշտական քննադատներու կողմէ։ Ան ղեկավարած է հիթ–շարքերը Պելճիքայի, Գերմանիոյ, Իտալիոյ, Նիտըրլենտի եւ Զիւիցերիոյ մէջ։ Անգլիոյ մէջ եղանակը Ատելի երկրորդ լաւագոյնը դարձած է, արժանանալով բարձր գնահատականի։ Անկէ ետք «Rolling in the Deep» գլխաւոր դիրք կը գրաւէ ԱՄՆ-ի Hot 100 աղիւսակին մէջ։ 2011-ին ԱՄՆ-ի մէջ վաճառուած է այս երգէն աւելի քան 1,220,000 եղանակներ, իսկ Նոյեմբերին 5,6 միլիոն։
Տարբեր Տարբերակներ
Յայտնի 11-ամեայ երգչուհի եւ անգլիական Britain’s Got Talent 200 մրցոյթին աւարտական Կոնի Տալբոտը ձայնագրած է երգին իր տարբերակը, որուն տեսահոլովակը աւելի քան 20 միլիոն անձ դիտած է You tube-ի վրայ, իսկ Vazquez Sounds-ին եռեակին կողմէ կատարումը աւելի քան 130 միլիոն անձ դիտած է։
Քոն
Կոնի Մակերեւոյթի Մակերեսը
Կոնի կողմնային մակերեւոյթը կարելի է փռել տափարկին վրայ՝ այն կտրելով ծնորդներէն մեկու երկայնքով։ Կոնի կողմնային մակերեւոյթի փռուածքը շրջանային սեկտոր է, որու շառաւիղը հաւասար է կոնի ծնորդին, իսկ սեկտորի աղեղի երկարութիւնը՝ կոնի հիմքի շրջանագիծի երկարութեանը։ Հիմքի r շառաւիղով եւ h բարձրութիւնով կոնի համար՝
-ն կոնի գագաթի անկիւնն է:
Միքայէլ Քէշիշեան
Կենսագրութիւն
Ծնած է Խարբերդի նահանգի Մելիտինէի գաւառի կեդրոն՝ Մելիտինէ քաղաքին մէջ։ Դեղագործ Խոսրով Քէշիշեանի եղբայրն է, յարանուանութեամբ՝ աւետարանական։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է ամերիկացի միսիոներներու Խարբերդի Եփրատ գոլէճին մէջ։ Ստացած է բժշկական կրթութիւն եւ որպէս բժիշկ աշխատած։ Մելիտինէի մէջ եղբօրը՝ Խոսրով Քէշիշեանին, նիւթական աջակցութիւն ցուցաբերած է՝ սեփական դեղատուն բանալու։
Ալեքսանտր Ռոտինեան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1875 ծնունդներ Ստորոգութիւն:20 Մարտի ծնածներ Ստորոգութիւն:1934 մահեր Ստորոգութիւն:26 Ապրիլի մահացածներ
1659 թուական
Մահեր
Ստորոգութիւն:1659
Նիքոլաոս Կիզիս
Միւնիխ
Հայրն ու մայրը կը մահանան յաջորդաբար՝ 1881-ին եւ 1882-ին։
Նամակներ
Նամակ ուղղուած Նիքոլաոս Նազոյին, 7 Ապրիլ 1875 - «Որքան աղքատ է նկարիչը բանաստեղծին դիմաց! Եթէ կրկին ծնիմ բանաստեղծ եւ երաժիշտ պիտի ըլլամ։» (յունարէն բնագիրը՝ «Πόσον πτωχός είναι ο ζωγράφος απέναντι του ποιητού! Αν ξαναγεννηθώ θα γίνω ποιητής και μουσικός.»)
Նամակ ուղղուած կնոջ եղբօրը, 22 Հոկտեմբեր 1900 - «Եթէ կարողանայի Յունաստան պիտի գայի, հաւանաբար նախ Քեֆալոնիա պիտի այցելէի եւ ետքը Թինոս, անուշ այդ կողմերը։» (յունարէն բնագիրը՝ «Αν ήτο δυνατόν να ημπορούσα να ηρχόμουν εις την Ελλάδα, ίσως κατά πρώτον εις την Κεφαλληνίαν και κατόπιν εις την Τήνον, εις τα γλυκά αυτά μέρη.»)
Սօնա Կարապետեան
Կենսագրութիւն
Սօնա Կարապետեան ծնած է ՀՀ Վայոց ձորի մարզ, Եղէգնաձոր շրջանի սահմանամերձ Խաչիկ գիւղին մէջ։ 1984֊ին աւարտած է Երեւանի Պետական Համալսարանի բանասիրական կաճառը: Ան դասաւանդեր է Եղէգնաձորի թիւ 1 միջնակարգ դպրոցին մէջ: Սօնա Կարապետեանի ամուսինը՝ պրն. Նորայր Մուրատ Թեւոսեան երկար տարիներ պաշտօնավարած է որպէս դպրոցի տնօրէն, հմուտ մանկավարժ եւ մաթեմաթիկայի վարպետ իմացութեամբ օգնած շատերուն, որպէսզի ընդունուին համալսարան: 1993-ի Ապրիլ ամսուն եւ շարունակաբար մինչեւ իր տեղափոխուիլը, ան որպէս տնօրէն կը մտնէր դասարաները եւ կը սորվեցնէր հայրենասիրական-ֆիտայական երգեր եւ կը բեմակացնէր գրելով թատերական ծրագիրներ:
Փիրէային տղաքը (երգ)
«Փիրէային Տղաքը» աշխարհի տարածքին երգուած է բազմաթիւ երգիչներէ։
Նուագարանային մեկնաբանում
Նուագարային մեկնաբանումի ամերիկեան եւ անգլիական «Billboard»-ին ցանկին 100 լաւագոյներուն մէջ «Փիրէայնի Տղաքը» կը գրաւէ 29-րդէն միչեւ 5-րդ դիրքը՝
Սարգիս Քհնյ. Մարսէլեան
Կենսագրութիւն
Երբ երիտասարդական տարիքը թեւակոխած է, իր մէջ տակաւ առ տակաւ զօրացած են ազգային զգացումները։
Սօս Վանի
Գրականութիւն
Քաղուածներ Սօս Վանիին «Այն օրէն ի վեր, այն օրէն ասդին…» հեքիաթներու շարքի կարճ պատմուածքները, որոնք լոյս տեսան 1959-ին Լիբանանի մէջ՝ «Սեւան» հրատարակչատան կողմէ։
Պիյոնսէ
Շրջագայութիւններ
Headlining
Շիրակ Երգարան
Պատմական ակնարկ
1953-ին լոյսին կու գայ Շիրակ Երգարանի, առաջին հատորը, թիւ 1ը, նուիրուած Արամ Խաչատուրեանին: Հատորը հարուստ էր «նոր կենցաղի երգերով, որոնք գրեթէ կը ձայնասփռուէին հայրենի րատիոկայանէն կամ արտասահմանի մէջ ձայնապնակներու միջոցաւ կը ձայնասփռուէին տուներէ ներս»: Հատորին առաջին երգը «Գարուն Երեւան»ն էր: Հաննէսեան եղբայրները այնուհետեւ ամէնամեայ ճշդապահութեամբ հրատարակեցին երգարան մը: Այդ երգարանները նուիրուած էին Յովհաննէս Պատալեանին, Մարթէն Եորկանցին, Ատիս Հարմանտեանին, Լեւոն Գաթրճեանին, Արմինէ Մարտիրոսեանին, Ռոպերթ Ամիրխանեանին, Սեդրակ Օվիկեանին, Արամ Խաչատուրեանին, Հայաստանի Պարի Պետական Անսամպլին, Հայաստանի Երգի Պարի Անսամպլին, Լուսինէ Զաքարեանին, Գոհար երգչախումբին,...:
Յաջողութիւնը շատ մեծ էր. ահա թէ ինչու եղբայրները կը նախաձեռնեն մեծածաւալ ձայնագրեալ երգարաններու հրատարակութեան' 1960-ին, 1963-ին, 1967-ին, 1970-ին, 1973-ին եւ 1979-ին լոյսին բերելով Ձայեագրեալ Շիրակ Երգարաններու վեց հատոր: Սակայն, երբ դժուար էր դեոեւս անտիպ երգեր ընդգրկել նոր հատորներուն մէջ, Կարապետ Հաննէսեան կը հրաւիրուի Հայաստան, ուր •զեկոյց տոփ գործունէութեանս վերաբերեալ եւ նորագոյն երգերով վերադարձայ հայրենիքէն.
Տմիթրի Կեսայեանց
Կենսագրութիւն
Տմիթրի Կեսաեանց, ծնած է 1931 թուականին Երեւանի մէջ՝ Կարսէն արտագաղթած ազնուականներու ընտանիքի մէջ։ Հօր կողմի նախնիները ստիպուած էին իրենց իրական Բագրատունի ազգանունը փոխել Կեսաեանցի, որպէսզի խուսափին պոլշեւիկներու ճնշումներէն։ Այնուամենայնիւ ԽՍՀՄ ներքին գործերու ժողովրդական կոմիսարիատը (ՆԳԺԿ) իմացաւ ընտանիքի ազնուական արմատներուն մասին եւ երբ Տմիթրին 12 տարեկան էր, ընտանիքը աքսորուեցաւ Սիպիր։ 1949 թուականին Կեսաեանցը վերադարձաւ Հայաստան։ Աքսորի դժուար ժամանակաշրջանին նուիրուած է Կեսաեանցի վերջին սցենարը՝ «Աստծոյ պատիժը», որուն հիման վրայ այդպէս ալ ֆիլմ չնկարահանուեցաւ։
Քերքիրայի հայերը
Գաղթականները՝ Քերքիրա
Փոքր Ասիոյ եւ արեւելեան Թրակիոյ շրջաններէն հայ գաղթականներուն մեծ հոսքը շուրջ մէկ ու կէս միլիոն (յոյն գաղթականներուն հետ), տեղի կ'ունենայ 1922-ի ամրան եւ աշնան (յունական բանակի նահանջին հետ)։
Հայկական թատրոն
Անհրաժէշտ կը նկատուի հայ գաղթականներուն դուրս բերել թշուար կեանքէն։  Գէորգ Կառվարենցի եւ բանաստեղծ Նշան Պէշիկթաշլեանի նախաձեռնութեամբ, Մայիս 1922-ին Փուիքլիոն թատրոնին մէջ Չարշըլը Արթին Աղա թատերախաղ-օփերան կը ներկայացուի։ Դերակատարները կ՛ըլլան թատերասէր հայ գաղթականներէն եւ որբերէն օրիորդներ եւ երիտասարդներ, որոնք կը հետեւին վերոնշեալ երկու հայ ուսուցիչներուն ուղղութիւններուն։ Հակառակ թէ մեծ յաջողութիւն կ՛ունենայ, այս նախաձեռնութիւնը չի շարունակուիր։ Ծախուած տոմսերուն գումարով հազիւ կը վճարուին պետութեան հանդէպ տուրքերը եւ Քերքիրայի հայ գաղթականութիւնը չի կրնար յանձն առնել թատրոնի մը մատակարարման ծախսերը։
Այցելութիւն Արմենատես եւ Ռահթատես գիւղերը
Հարուստ տեղացիները, անոնց կ՛աշխատցնեն իրենց ձիթենիներու անտառակներուն մէջ։ Կամաց կամաց գաղթականները կը կազմակերպուին գիւղերու մէջ, ինչպէս՝ Արքատատես (Արքատիա-Պելոպոնես), Տուքատես (Ալպանիա), Սֆաքերա (Կրետէ), եւայլն։ Հայերը սկզբնական շրջանին կը հիմնեն Արմենատես գիւղը, սակայն ժամանակ մը ետք Խաչակիրներ Քերքիրա կը ժամանեն եւ կ՛ապրին Ռահթատոն բարձր բլուրին վրայ։ Արմենատես գիւղէն հայեր իբրեւ վարձկան զինուոր անոնց մօտ կը ծառայեն։ Երբ խաչակիրները Քերքիրայէն կը մեկնին, հայերը կը հաստատուին Ռահթատես, անոնց բնակարաններուն մէջ։
Հանդիպում «հին հայերուն» հետ
Այժմ կղզիին մէջ տարածուած է Արմենիս մականունը։
Կարինի ժողով
Մաղաքիա արքեպիսկոպոս Օրմանեանի համար, Կարինի մէջ տեղի ունեցածը՝ ժողով չի նկատուիր, քանիզի նիստեր տեղի չեն ունեցած, որոշումներ ու կանոններ չեն ընդունուած։ Պարզապէս եղածը կայսերական հրաման մըն էր, որուն հայերը, առկայ քաղաքական կացութեան հետեւանքով, արաբական արշաւանքներու՝ օրըստօրէ աճող վտանգի դէմ հանդիման, անհրաժեշտ նկատած են ենթարկուիլ ու համագործակցիլ բիւզանդացիներու հետ։
Նայիրի Մկրտիչեան
Կենսագրութիւն
2014-ի Սեպտեմբերէն 2016-ի Յունուարը վարած է ՀՀ Սփիւռքի նախարարութեան «Հայերն այսօր» ելեկտրոնային պարբերականի գլխաւոր խմբագիրի պաշտօնը:
Նշենք, որ Նայիրի Մկրտիչեան 16 տարիէ ի վեր «Հորիզոն»ի ներկայացուցիչն ու աշխատակիցն է Հայաստանի մէջ։
Քարահունջ
Կեդրոնական շրջան
Կեդրոնական շրջանը կազմուած է 40 քարերէ։ Ունի հաւկթաձեւ տեսք մը եւ սուր ծայրով ուղղուած է դէպի արեւմուտք։ Կեդրոնը կը գտնուի աւերակներու կոյտ մը (7x5) մ²․ չափով, որ հաւանաբար եղած է կրօնական տաճար մը։ Գառնիի տաճարը ունի քարահունջին նոյն համաչափութիւնները։ Ըստ ակադեմիկոս Պարիս Հերունիի՝ կեդրոնական շրջանն ու հիւսիս-արեւելեան կարճ քարուղին, որ ուղղուած է արեւածագի կէտին ամառնային արեւադարձի օրը, ծառայած է Արեւու աստուծոյ նուիրուած հանդիսաւոր արարողութիւններուն։
Քարերուն միջեւ անցքեր
Անցքերը ունին 4-5 սմ տրամագիծ եւ կը գտնուին քարերու գագաթներէն 15-20 սմ վար։ Անցքերը երկու կողմէն կոնաձեւ կը լայննան մինչեւ 12 սմ։ Անցքերը պատրաստուած են օպսիտիան միջուկներ ունեցող թրծուած կաւէ գործիքներով։ Ներսի կողմէն մակերեսը մաքուր է ու ողորկ։
Կառոյցին ուսումնասիրութիւնը
2001-ին Եւրասիական աստղագիտական միութեան նախագահ ռուս փրոֆեսոր Ն․ Գ․ Փոչքարյով (Pochkaryov) երկու դոկտորներու հետ կը յայտնաբերէ թիւ 90ա շրջադիտակ-քարը, որ ինկած էր հարաւային թեւին կից գտնուող թիւ 90 քարին քով։ "" Ասիկա փրոֆեսոր Փոչքարյովի առաջին գլխաւոր կարծիքն էր։ Հետագային ան կը կիրարկէ այլ միջոցներ։ 2003-ին ան այն եզրակացութեան կու գայ, որ Քարահունջը աւելի քան 7500 տարեկան է՝ նշելով, որ անիկա աշխարհի ամենահին աստղադիտարանն է։
Օննիկ Զաքարեան
Մինչեւ Բ․ Համաշխարհային պատերազմ
1934-ին, եկաւ Քոքինիա եւ իբրեւ ուսուցիչ պաշտօնավարեց « Զաւարեան» վարժարան ին մէջ, մինչեւ Բ․ Համաշխարհային պատերազմը։
Բ․ Համաշխարհային պատերազմէն ետք
Ընտրուեցաւ քանիցս Յունահայոց Թեմի պատգամաւոր։ Շրջանի մը համար, նաեւ՝ Ազգային Վարչութեան անդամ։ Իր կեանքին վերջին ամիսներուն, վեհանձնօրէն ստանձնեց Յունահայոց Առաջնորդարանին դիւանապետի պաշտօնը։
Ճեննիֆըր Լօրենս
Ճեննիֆըր Լօրենս, (ծնած է 15 Օգոստոս, 1990 թուականին, Քենթաքի, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ): Ան ամերիկացի դերասանուհի մըն է, եւ իր ֆիլմերը շահած են աւելի քան 5 երկիլիոն տոլար: Ճեննիֆըր եղած է միակ երիտասարդ դերասանուհին, որ պաշտօնակարգուած է 4 ակադեմիկ մրցանակներու :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1990 ծնունդներ Ստորոգութիւն:15 Օգոստոսի ծնածներ Ստորոգութիւն:21-րդ դարու դերասաններ Ստորոգութիւն:Ամերիկացի դերասաններ
Safran Aircraft Engines
Պատմութիւն
2000-ին կ՛ըստեղծուի «Groupe Snecma» կոչուած հոլտինկը («holding»), վարելու համար ամփողչ գործունէութիւնները. այն ատեն կը կոչուի Snecma Moteurs։ Ետ Snecma անունը կ'առնէ երբ 2005-ին Groupe Snecma-ն եւ Sagem-ը կը միաձուլուին եւ կը ծնի Safran։ 2005-է ի վեր «Snecma» կոչումը հապաւում մեն է։
1 Փետրուար, 2009-ին, Snecma եւ Snecma Services կը միացնեն անոնց գործունէութիւնները եւ Շարժակի Կարգաւորութեան Դրութիւնը Hispano-Suiza-էն Snecma փոխադրուած է։
Գործունէութիւն
2006-ին քաղաքավարական մասը կը ներկայացնէ 78,2% տարեկան առեւտրական գործառնութենէն, զինուորական մասը 12,5% ու տիեզերական մասը 6,4%։
Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ
Գրիգոր Լուսաւորիչին Մուտն Ի Վիրապ
Ընթացքին, նախարարներէն մէկը` Աշոցի իշխան Տաճատը թագաւորին կը յայտնէ, որ Գրիգոր որդին էր իր հայրը սպաննող Անակին: Ասոր վրայ Տրդատ աւելի բորբոքելով կը հրամայէ կապել Գրիգորին ոտքերը, ձեռքերն ու վիզը եւ զայն նետել Արտաշատի Խոր Վիրապին մէջ, որ յատուկ էր մահապարտներու: Եւ հրամանը կը կատարուի: Գրիգոր հոն կը մնայ 13 երկար տարիներ, եւ ըստ աւանդութեան, բարեպաշտ կին մը անոր ամէնօրեայ հացն ու սնունդը կը հայթայթէ: Ոմանք կ'ըսեն, որ անիկա Տրդատին քոյրը` Խոսրովիդուխտն էր:
Նոպէլեան Մրցանակ
Կեանքը
Ալֆրետ Նոպէլ ծնած է 21 Հոկտեմբեր 1833-ին, Շուէտի Սթոքհոլմ քաղաքին մէջ։ Ան համալսարանական ուսումը կատարելագործելէ ետք կը դառնայ նշանաւոր ճարտարագէտ, քիմիագէտ եւ գիտնական։ 1894-ին կը ստեղծէ Ուժանակը (տինամիթ), որ ընթացքին մը ետք կը սկսի վաճառուիլ ու գործածուիլ պատերազմներու ընթացքին։
Ալֆրետ Նոպէլ, Նոպէլեան մրցանակը կը ստեղծէ 27 Նոյեմբեր 1895-ին եւ այդ կազմակերպութիւնը գործի կը լծուի իր մահէն ետք՝ Յունուար 1897-ին։ Ան իր ամբողջ ունեցուածքը յատկացուցած էր` մրցանակ մը հիմնելու, որ պիտի վարձատրէր իրենց մարզին մէջ կարեւոր աշխատանք կատարած անձերը կամ կազմակերպութիւնները :
Պատմութիւն
Իր կեանքին ընթացքին Նոպէլ գրած է քանի մը կտակ։ Վերջինը ան կազմած է մահէն մէկ տարի առաջ եւ ստորագրած Փարիզի Շուէտ-նորվեկիան ակումբին մէջ, 27 Նոյեմբեր 1895-ին։ Ի զարմանս շատերու՝ Նոպէլ իր վերջին կտակին մէջ պատուիրած է, որ իր հարստութիւնը օգտագործուի ստեղծելու մրցանականերու շարք մը՝ անոնց համար, որոնք «մեծագոյն օգուտ կու տան մարդկութեան» բնագիտութեան, քիմիագիտութեան, բժշկութեան, գրականութեան եւ խաղաղութեան բնագաւառներուն մէջ։
Մրցանակաբաշխութեան վայր եւ դատակազմ
Մասնակցելու համար պէտք է, որ մէկը թեկնածուին անունը առաջարկէ :
Սթոքհոլմի մէջ Նոպէլեան մրցանակներու յանձնման արարողութեան գլխաւոր իրադարձութիւնը Շուէտի թագաւորին ձեռքէն մրցանակներու ստացումն է։ Օսլոյի մէջ Նորվեկիոյ Նոպէլեան յանձնաժողովին նախագահը Խաղաղութեան Նոպէլեան մրցանակը դափնեկիրին կը յանձնէ՝ Նորվեկիոյ թագաւորին ներկայութեամբ։ Նախապէս Օսքար Բ. թագաւորը համաձայն չի գտնուիր մրցանակը նաեւ օտարերկրացիներուն շնորհելու։ Կ'ըսուի, թէ ան իր կարծիքը կը փոխէ, երբ իր ուշադրութեան կը յանձնեն այն հանգամանքը, որ մրցանակները դրական անդրադարձ կ'ունենան Շուէտի միջազգային հեղինակութեան վրայ։
Ակսել Բակունց
Կենսագրութիւն
Ծնած է 13 Յունիս 1899-ին, Գորիս։ Գորիսի ծխական դպրոցը աւարտելէ ետք, Բակունց 1910-ին ընդունուած է Էջմիածինի Գէորգեան ճեմարան, որուն ընթացքը աւարտած է 1917-ին։ Հետագային մանկավարժութեամբ զբաղած է Զանգեզուրի Լոր գիւղին մէջ։ 1917-1918 թուականներուն իբրեւ շարքային զինուոր մասնակցած է Աշկալայի, Իլլիջայի եւ Արտահանի կռիւներուն եւ Սարդարապատի ճակատամարտին։ Ուսումը ստացած է է Թիֆլիս ի ճարտարագիտական հիմնարկին մէջ, ապա մեկնած է Խարկով եւ 1923-ին աւարտած է Խարկովի գիւղատնտեսական հիմնարկը, վերադարձած եւ 1924-1926 աշխատած է Գորիսի մէջ իբրեւ Զանգեզուրի գաւառական գիւղատնտես, 1926-1931՝ Երեւանի մէջ, իբրեւ «հողժողկոմատ»ի հող-վարչութեան պետի տեղակալ։
Bad Romance
Երաժշտական Տեսահոլովակ
«Rolling Stone» ամսագրի հարցազրոյցի ժամանակ Կական յայտարարած է, որ բեմադրիչ Ֆրենսիս Լոուրենսը արդէն նկարահանաղ է վիտէոն, եւ որ ան արդէն «տպաւորութեան տակ« է, ինչպէս իրմէ եւ նկարահանումներու վերջնական արդիւնքէն ։ Ան ըսած է. «ես գիտեմ, որ Լոուրենսի` որպէս բեմադրիչի յատկութիւնները աւելի բարձր են քան ինչ ես կրնայի ընել» ։ «Haus of Gagaի անձնակազմի անդամները եղեր են ներգրաւուած որպէս տեսահոլովակի արթ-տիրեկդորներ ։ Տեսահոլովակի առաջին ցուցադրումը կայացած է 2009 թուականի 10 Նոյեմբերին ։ Ետքը Կական բնութագրեր է իր գործը Լոուրենսի հետ այսպէս. «Ես կը ցանկանայի մէկուն, ով լաւ կը հասկնայ, թէ ինչպէս ստեղծել փոփ-վիտէո, որովհետեւ բեմադրիչներու հետ աշխատելու իմ ամենամեծ դժուարութիւնն այն է, որ ես ինքս բեմադրիչ եմ, կը գրեմ թատերգաիրներ եւ կը ստեղծեմ նորաձեւութիւն, ես կ'որոշեմ` ինչի մասին է այդ ամէնը եւ ինծի համար շատ դժուար է գտնել այդպիսի բեմադրիչ, որ կու տար ազատութիւն երգչուհու մը ինքնադրսեւորման համար։ [...] Բայց Ֆրենսիսը եւ ես աշխատած ենք միասին։ [...] Այդ եղած է համագործակցութիւն։ Ան փոփ-տեսահոլովակներու իսկական բեմադրիչ է եւ ֆիլմերու իսկական հեղինակ է։ Ան կրնար թէ՛ հիացնել, եւ թէ՛ ըլլալ հասկանալի հասարակութեան համար».
Ֆլորա Զապէլ Մանկասարեան
Կենսագրութիւն
Ֆլորա Զապէլ Մանկասարեան-Հիչքոքը ծնած է 1880 թուականին Պոլսոյ մէջ, գրող, աստուածաբան և փիլիսոփայ Մանկասար Մանկասարեանի ընտանիքէն։ Հայերու դէմ սկսած հետապնդումներու պատճառաւ Մանկասարեանները 1881 թուականին Պոլիսէն կւը տեղափոխուին ԱՄՆ և կը հաստատուին Շիգակօ։
1905 թուականին Ֆլորա Զապէլ, բեմական անունով կատակերգական ժանրի արդէն ծանօթ Պրոտվէյի դերասանուհին ամուսնացած է հանրայայտ ամերիկեան դերասան, կրկին Պրոտվէյի թատրոններու աստղ Ռայմոնտ Հիչքոքի հետ։ Ամուսնական զոյգը ոչ միայն յաջողութեամբ կը խաղային միասին թատրոններ, այլև համատեղ բեմադրութիւններ կ՚իրականացնէին։ Ֆլորա Զապէլ Մանկասարեան-Հիչքոքը նաև առաջին կին աստղերէն մէկը դարձաւ ամերիկեան անձայն շարժանկարներուն՝ խաղալով մի քանի կատակերգական ֆիլմերուն։
Կոնիոյի Բերդ
Դիրք
Տեղակայուած է Պաթումէն 15 քմ դէպի հարաւ՝ Ճորոխ գետի ափին։Այս գիւղը կը գտնուի Թուրքիոյ հետ սահմանէն 5 քմ դէպի հիւսիս։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ճարտարապետութիւն
Կարէն Գրիգորեան
Աշխատանքային գործունէութիւն
1999-2001թթ․ Լիբանանի Հանրապետութեան ՀՀ դեսպանութեան երկրորդ քարտուղար,
2018թ-էն ի վեր Եգիպտոսի Արաբական Հանրապետութեան ՀՀ արտակարգ եւ լիազօր դեսպան (նստավայրը՝ Գահիրէ)
Անապատներ
Տարածման շրջաններ
Անապատներու բնական գօտիները ինկած են ցամաքամասերու բարեխառն, մերձարեւադարձային եւ արեւադարձային գօտիներու ներքին շրջաններուն մէջ։ Անապատները տարածուած են բոլոր ցամաքամասերուն վրայ։ Անթարքթիքա յի մէջ կը տիրապետէ սառցային գօտին (անթարքթիքական սառցային անապատներ)։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Անապատներ Ստորոգութիւն:Կլիմայական գօտիներ Ստորոգութիւն:Կէոմորֆոլոկիա
Զաւէն Պիպեռեան
Կենսագրութիւն
Ծնած է Պոլիս։ Նախակրթութիւնն ու երկրորդական ուսումը ստացած է Քատըգիւղի Արամեան-Ունճեան վարժարանին ու Տիպար կրթարանին մէջ եւ ապա աւարտած է Սեն Ժոզեֆ ֆրանսական լիսէն։ Բարձրագոյն կրթութիւնը ստացած է Կ. Պոլսոյ Առեւտրական գիտութեանց ակադեմիայէն։
Լեւոնկլա
Լեւոնկլա (Լեւոնի ամրոց), (Yılankale «Օձի ամրոց» ), պատմական Կիլիկեան Հայաստանի  ամրոց ներկայիս Ատանայի նահանգի տարածքին։
Ալեքսանդր Սարգիսեան
Առեւտրական գործունէութիւն
2013 թուականի Օգոստոս 1-էն Երեւանի մէջ կը գործէ ինքնաշարժի կայան վճարովի համակարգ, որ կը սպասարկուի 74 Սաշիկ Սարգիսեանին պատկանող «Parking City Service» ընկերութիւնը։ Ինքնաշարժի կայանի վճարներու 70 %-ը կը մնայ «Parking City Service» ընկերութեանը և միայն 30 %-ը կը փոխանցուի քաղաքային ելեւմտացոյց։
Կալիա Նովենց
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:10 Յուլիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:22 Յուլիսի մահցածներ Ստորոգութիւն:Հայ դերասանուհիներ
Արմաշու Դպրեվանք
Արմաշ գաւառակ մըն էր, որ Նիկոմիդիոյ հիւսիսարեւլքը կը գտնուէր։ 1920ին ունէր 300 տնւոր հայ, մօտաւորապէս 1500 բնակչութիւն, 220 աշակերտ ՝երկսեռ Նարեկեան Վարժարնին մէջ։
1889-ին, Մաղաքիա Արք. Օրմանեան կը նշանակուի Արմաշու վանահայրի շնորհիւ։ Դպրեվանքը ասկէ յետոյ ուղղակի կը կապուի Պոլսոյ Պատրիարքութեան ու պաշտօնական անունով կը կոչուի «Եկեղեցական Վարժարան Պատրրիարքութեան Կ. Պոլսոյ»։
Կոնստանդին Օրբէլեան
Կոնստանդին Օրբէլեան, խորհրդային ժամանակներու դաշնակահար, երգահան։ ՀԽՍՀ (1974) եւ ԽՍՀՄ ժողովրդական Արդիստ (1979):
Շահէ Քէշիշեան
Այլ բնագաւառներու մէջ
1995-1999 տարիներուն ՀԲԸՄ-ՀԵԸ-ի Պետրոս Ադամեան թատերախումբի հետ բեմ բարձրացած է բազմաթիւ ներկայացումներով, ուր շատ անգամ ունեցած է գլխաւոր հերոսի դերակատարութիւններ:
Երաժշտական ասպարէզ Հայաստանի մէջ
2017-էն ի վեր Երեւանի «Այբ» Աւագ դպրոցի տղաներու երգչախումբի ղեկավար-ուսուցիչ:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1970 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1 Սեպտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ Ստորոգութիւն:Հայ խմբավարներ
Արիւնահոսութիւն
Ներքին Արիւնահոսութիւն
Ներքին արիւնահոսութիւնը արեան արտահոսքն է մարմինի ներքին տարածութեան մէջ: Ներքին արիւնահոսութիւնը կը յառաջանայ կոտրուածքներու եւ ծանր վնասուածքներու իբրեւ հետեւանք (ինքնաշարժի արկած ... ) եւ կամ ալ որոշ հիւանդութիւններու պատճառով (ստամոքսի խոց, հեմոֆիլիա...): Որովայնի խոռոչին մէջ գտնուող գործարանները (փայծաղը կամ լիարդը) կրնան վնասուիլ իրանին հասած ուժգին հարուածին պատճառով: Ներքին արիւնահոսութեան ժամանակ արեան կորուստի ընդհանուր նշաններուն կողքին ներքին արիւնահոսութեան տեղը ենթական կ'ունենայ ցաւ, հիւսուածքներու պնդացում, այտուցուածութիւն եւ մաշկի գոյնի փոփոխութիւն: Նմանօրինակ պարագայի տուժածը պէտք է պառկեցնել եւ խորհուրդ տալ չշարժիլ: Արիւնահոսութիւնը նուազեցնելու եւ ցաւը մեղմացնելու նպատակով արիւնահոսութեան տեղը դրէք սառով ծածկուած անձեռոցներ: Ենթական կ'ունենայ ծարաւի ուժեղ զգացում, սակայն ներքին արիւնահոսութեան պարագային տուժածին արգիլուած է խմելը կամ ուտելը: Այս պարագային ամէնէն արագ միջոցին պէտք է հեռաձայնէք շտապ օգնութիւն:
Յակոբ Յովնաթանեան (կրտսեր)
Կենսագրական գիծեր
Ան աւարտած էր Փեթերսպուրկ ի Գեղարուեստի Ակադեմիան։ Գործած է Թիֆլիսի, Փեթերսպուրկի եւ Պարսկաստանի մէջ ։ Հօր՝ Մկրտումի, հետ կատարած է Թիֆլիսի Ս. Նշան, Նորաշէնի եւ այլ եկեղեցիներու որմնանկարման աշխատանքները։
1865-էն բնակութիւն հաստատած է Պարսկաստան, իր դստեր՝ Նունէի մօտ։ Եղած է Շահի պալատական նկարիչը, վախճանած է հոն, թաղուած է Թեհրանի Դարուազիա Ղազուին թաղամասի հայոց Ս. Գէորգ եկեղեցւոյ մէջ ։
Աշխատութիւններ
Յովնաթանեանի գործերը, բացի մէկէն, անստորագիր են, անթուակիր: «Թիֆլիսեան Ռաֆայէլ»ի հռչակ ձեռք բերած Յովնաթանեանին արուեստը վերածնունդ ապրած է 1930-ականներուն, շնորհիւ արուեստաբան Ռ. Դրամբեանի եւ նկարիչ Գ. Շարբաբչեանի: Վարպետին յայտնաբերուած գործերը հանգրուան գտած են Հայաստանի Պետական Պատկերասրահին մէջ, Թիֆլիսի Վրացական եւ Մոսկուայի արեւելեան արուեստի թանգարաններուն մէւ: Որոշ դիմանկարներ ալ կը պահուին անհատ հաւաքածոներու մէջ:
Փարաճանով այնքան հմայուած է Յակոբ Յովնաթանեանի արուեստով, որ 1967-ին ստեծագործած է իր յայտնի՝ գեղարուեստական բարձր մշակումով հռչակաւոր «Յակոբ Յովնաթանեան» վաւերագրական ժապաւէնը ։
1663 թուական
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1663 մահեր
Օքլընտ
Օքլընտը, Նոր Զելանտիայի ամենէն մեծ քաղաքն է։ Քաղաքի բնակչութիւնը կը կազմուի շուրջ 1,3 միլիոն մարդոցմէ։ Ամբողջ երկրի բնակչութեան %32ն է։
Ստեփան Թարեան
Կենսագրութիւն
Առաջին ձեւաւորումը եղած է «Խաթաբալա» ներկայացումը 1927 թուականին Գաբրիէլ Սունդուկեանի անուան ակադեմական թատրոնին մէջ։ Աշխատած է Պատանի հանդիսատեսի թատրոնին մէջ, ինչպէս նաեւ Կիրովականի (այժմ՝ Վանաձոր), Արտաշատի եւ Ալավերդիի թատրոններուն մէջ ։
1664 թուական
Մահեր
Ստորոգութիւն:1664
Ճասթին Պիպըր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1994 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1 Մարտի ծնածներ Ստորոգութիւն:Քանատա ծնածներ Ստորոգութիւն:Երգիչներ Ստորոգութիւն:Դերասաններ Ստորոգութիւն:Քանատացի երգիչներ
Armenian Weekly
1934էն 1969 լոյս կը տեսնէր "Hairenik Weekly" («Հայրենիք շաբաթաթերթ») անունով։
Թարգմանչաց Տօն
Թարգմանչաց Տօնը Հայ եկեղեցւոյ տօնացոյցին մէջ
Թարգմանչացը հայ մշակոյթի ընդհանուր տօննէ։ Գիրերու գիւտի, Աստուածաշունչի հայերէն ի թարգմանութեան, հայերէն լեզուով ստեղծագործութիւններու եւ հայ դպրոցներու կառուցման ընդհանուր տօնը։
Աստուածաշունչին Թարգմանութիւնը
Հայոց այբուբենի գիւտէն ետք, Մեսրոպ Մաշտոց կը ձեռնարկէ Աստուածաշունչի հայերէն թարգմանութեան գործին: Աստուածաշունչ մատեանին ամբողջ թարգմանութիւնը եւ վերջնական օրինակը կը տեւէ շուրջ 25-30 տարի, գիրերու գիւտին թուականը ներառեալ: Աստուածաշունչին գլխաւոր թարգմանիչներն էին Սահակ Պարթեւ, Յովսէփ Պաղնացին, Կորիւն Սքանչելի ն, Ղեւոնդ Անանդեցի ն եւ Յովհաննէս Եկեղեցացի ն։
Թարգմանիչներուն հսկայ գործունէութիւնը
Ընդհանուր առմամբ, Ե. դարու առաջին կիսուն կատարուած թարգմանութիւնները կարելի է դասակարգել հետեւեալ ձեւով՝
Հայերէն եկեղեցական լեզուն
Գրաբարը իր ժամանակի հայկական բարբառներէն մէկն էր, որ յատուկ էր Արարատեան նահանգին եւ պատմական Հայաստանի 15 նահանգներէն մեծագոյնն էր: Ան սեփականութիւնն էր Արշակունեաց հարստութեան, այսինքն` արքայական տոհմին: Անիկա արքայանիստ էր` կեդրոն ունենալով Վաղարշապատ մայրաքաղաքը, բայց նաեւ կաթողիկոսանիստ էր` կեդրոն ունենալով Էջմիածինը: Հոս հաստատուած էր կայազօրը, այսինքն` այն մնայուն բանակը, որ երբեք չէր ցրուեր, այլ միշտ զէնքի տակ կը մնար: Եւ վերջապէս այստեղ հաստատուած էին այն այլազան վարչական գրասենեակները, որոնցմով կը կառավարուէր այն օրերու Մեծն Հայքը (Armenia Magna): Այս բոլորը բնականօրէն կը նախատրամադրէին գրաբարը` դառնալու Հայաստանի ամենատարածուն ու մենաշնորհեալ բարբառը, եւ այս պատճառով ալ Հայ եկեղեցին եւ յատկապէս Սահակ եւ Մեսրոպ ոչ իսկ պահ մը կը տատամսին գրաբարը ընտրելու իբրեւ աստուածաշնչական լեզու, այսինքն` այն գիրքին, որմով պիտի կրթուէր ամբողջ հայութիւնը:
Գրիգոր Մագիստրոս Պահլաւունի
Գրիգոր Մագիստրոս Պահլաւունի (յայտնի է նաեւ իբրեւ Գրիգոր Մագիստրոս Բջնեցի, ), գիտնական, փիլիսոփայ, բանաստեղծ, քաղաքական եւ ռազմական գործիչ։ Սպարապետ Վասակ Պահլաւունիի որդին է։
Կենսագրութիւն
Սկզբնական կրթութիւնը ստացած է Անի ի դպրոցին մէջ, այնուհետեւ ուսանած է Կ. Պոլսոյ մէջ։ Հօրեղբօր՝ սպարապետ Վահրամ Պահլաւունի ի հետ պայքարած է ներքին եւ արտաքին թշնամիներու դէմ, նպաստած Բագրատունիներ ու գահի ամրապնդմանը։ 1045-ին Կ. Պոլսոյ մէջ Կոստանդին Զ. Մոնոմախ կայսրի կողմէն Գագիկ Բ.-ի ձերբակալումէն յետոյ, իր տիրոյթները կը յանձնէ Բիւզանդիոյ՝ փոխարէնը կալուածքներ ստանալով Հարաւային Հայաստանի ու Միջագետք ի մէջ։ Բիւզանդական կայսրը անոր կը շնորհէ մագիստրոս ի տիտղոս, 1048-ին կը նշանակուի Հարաւային Հայաստանի եւ Միջագետքի կուսակալ։ Գրիգոր Մագիստրոս Պահլաւունիի գլխաւորութեամբ բիւզանդական բանակը կը ջախջախէ թոնդրակեցիներու շարժումը։ Ի տարբերութիւն նախորդ աղանդահալած իշխաններու եւ կաթողիկոսներու, Գրիգոր Մագիստրոս Պահլաւունին, թոյլ չէ տուած, որ զինուորները խոշտանգեն աղանդաւորներուն, սպաննեն կամ աղուէսադրոշմով խարանեն անոնց։ Ըլլալով բարձրաստիճան բիւզանդական պաշտօնեայ՝ շարունակած է սերտ կապեր պահպանել հայ իրականութեան հետ, նշանակելի դեր խաղցած Հայաստանի կեանքին մէջ։
Գրիգոր Լուսաւորիչի Աջը
Ղազար Փարպեցիի յիշատակութիւնները Լուսաւորիչի խաչի մասին
Ըստ ղազար Փարպեցիի` Վարդանանց ժամանակ, երբ նախարարները կեղծ ուրացութեամբ կը վերադառնային Պարսկաստանէն, հոգեւոր դասը եկողներուն իրենց քրիստոնեայ ըլլալը յիշեցնելու եւ դարձի բերելու համար ընդառաջած է «առաքելանման նահատակ Սուրբ Գրիգորի նշխարներով: Անոր յաջորդ վկայութեամբ, երբ Վահան Մամիկոնեանը «հայոց ուխտապահ նախարարներով հանդերձ վերադարձած է Պարսկաստանէն (այնտեղ 485 թուականին պաշտօնապէս ճանչցուած էր սպարապետ), Յովհաննէս Ա. Մանդակունին անոնց դիմաւորած է «ճգնաւոր նահատակ Գրիգորի սուրբ նշխարներով, որոնց հետ ալ անոնց բոլորին ճանապարհած էր դէպի արքունիք:
Նոր Զարթօնք
Պաշտպանած Գաղափարները
Նոր Զարթօնք կը պաշտպանէ ժողովուրդներու ինքնորոշման իրաւունքն ու միջազգայնութիւնը:
Սքոփելոս
Սքոփելոս (յուն․՝ Σκόπελος), կանանչապատ կղզի,Սփորատես, Էգէական ծով, Յունաստան․ կը գտնուի Էվիային հիւսիս-արեւելքը, Սքիաթոսին արեւելքը, Ալոնիսոսին արեւմուտքը։ Վայրն է, ուր 2007 Օգոստոս եւ Սեպտեմբեր ամիսներուն ընթացքին նկարահանուեցաւ հանրածանօթ « Մամմա Մի՛ա» ժապաւէնը։ Մայրաքաղաքն է Սքոփելոս։ Սքոփելոսին տարածութիւնն է 95,5 քլ²․ եւ բնակչութեան թիւը՝ 4 848 (2021-ի մարդահամար)։ Կը գտնուի ծովի մակերեսէն 681մ․ բարձրութեան վրայ։ Ծովեզրը 67 քլ․ է։
Կարապետ Ճուհարեան
Կենսագրութիւն
1940-1946 տարիներուն, զինք կը գտնենք Հալէպ, Զաւարեան վարժարանէն ներս։ Հոս ուսուցչական ասպարէզի նկատմամբ իր փորձառական աշխարհը կը սկսի հարստանալ։ Կարապետ Ճուհարեան կ’աւանդէ հայերէն, հայոց պատմութիւն եւ գծագրութիւն։
Կարապետ Ղազարեան
Կենսագրական գիծեր
Կարապետ Ղազարեան ծնած է Թալաս, Կեսարիա։ Նախնական ուսումը կը ստանայ Թոքատ։  1895 թուականին Համիտեան ջարդերուն ընթացքին, կը ձեռբակալուի իբրեւ յեղափոխականներու գործակից եւ կը բանտարկուի։  Կը յաջողի փրկուիլ եւ Սելանիկ կ՛ապաստանի։
Գրիգոր Մերճանոֆ
Կենսագրութիւն
1909-ին, Պոլսոյ արուարձաններէն Մաքրի գիւղին մէջ ան կը հիմնէ «Տիտան» խումբը, իսկ Սամաթիոյ մէջ՝ «Վահագն»ը։ Այս երկու խումբերը հաւաքական փորձեր կ'ունենան, եւ Մերճանոֆ կը դասախօսէ անոնց եւ Պոլսոյ այլ թաղերու խումբերուն։ Գրիգոր Մերճանոֆ Պոլսոյ մէջ ահաբեկչական գործերուն գլուխն էր :
Մելինա Մերքուրի
Առաջին տարիները
Սեպտեմբեր 1938-ին կ՛ ընդունուի Ազգային Թատրոնի «Թատերական Դպրոց»ին մէջ։ 1939-ին ձմրան, կ՛ ամուսնանայ մեծահարուստ հողատէր Փանաղի Խարոքոփոյին հետ։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներ
1940-ի տասնամեակի վերջաւորութեան կը ծանօթանայ Փիրօ Սփիրոմիլոյին, որուն հետ եօթը տարի սէրային կապ կը պահէ։
Յետ պատերազմեան տարիներ
Մերքուրին թատրոնի եւ ժապաւէնագրութեան մէջ հարուստ եւ երկար ճամբայ մը կտրէ։ Սակայն միաժամանակ քաղաքական աշխուժ գործունէութիւն կը տանի։ ,
Թատրոն
1949-ին, Քարոլոս Քունի Κάρολος Κουν «Արուեստի Թատրոն»ին բեմէն Թենեսի Ուիլիամսի «Տռփանք հանրակառքը» Λεωφορείον ο Πόθος (A Streetcar named Desire) թատերախաղին մէջ մեծ յաջողութեամբ կը մեկնաբանէ Պլանշ Տիւպուայի դերը։  Յատկապէս այս թատերախաղին համար, Մանոս Խածիտաքիս կը յօրինէ «Թուղթէ Լուսնակը» երգը։
Յունաստանի Մշակոյթի Նախարար
Նախարարութեան 1993-1994 տարիներուն մեծ կարեւորութիւն կու տայ յունական վարժարաններէն ներս հիմնուին մշակոյթի եւ թատերական կրթութեան դաասանիւթերը։ Մահը կը հասնի, սակայն ծրագիրը՝ ծանօթ իբրեւ «Մելինային Ծրագիրը․ Կրթութիւն եւ մշակոյթ», յետ մահու կ՛իրականանայ։
Սեդրակ Էսմերեան
Կենսագրութիւն
Լիբանանահայ թատերագիր Սեդրակ Էսմերեան իր հայրենակիցներուն նման ճաշակելէ յետոյ տարագրութեան դառնութիւնները ընտանեօք կը հաստատուի Պէյրութ։ «Մանկութիւն չունեցող» սերունդէն էր ան, բայց իր սերնդակիցներէն շատ-շատերուն հակառակ, ան լաւատեսութեամբ կը նայէր կեանքին, նոյնիսկ ամենամռայլ օրերուն։ Փոքր տարիքէն սէր կը ցուցաբերէ երաժշտութեան ու թատրոնին հանդէպ։
Անաւարտ մնացին անոր ծրագիրները։ Բեմադրիչ՝ Յովհաննէս Հելվաճեանի «Կոմիտաս» թատերախումբին ներկայացուցած «Ռէտիօ Պէյրութ» եւ «Նշանածս Ամերիկացի է»մէկ արարնոց երկու կատակերգութեանց միացեալ ներկայացումը եղաւ անոր կարապի երգը։
Առաջին թատերախաղը 1962 թուական
Իր առաջին թատերախաղը եղած է «Ալեքսան Էֆենտի»ն, Համազգայինի «Լեւոն Շանթ» թատերախումբ, հեղինակ՝ Սեդրակ Էսմերեան, բեմադրիչ՝ Թաթուլ Այնէճեան, 1962։
Չբեմադրուած թատերախաղեր
«Ամուսնութիւն Լիբանանեան Ձեւով», արաբախառն, 1984։
Նոր ծնունդ
Նոր ծնունդ, Մի քանի անուններ միայն կը հեռանան 1900-ական բանաստեղծութեան աւանդին հետեւող այս գլխաւոր երակէն։ Բանաստեղծական լեզուի վրայ աշխատող, նոր ձեւեր ստեղծող այս գիծը կանուխէն՝ 30-ականներէն կը բացուի փարիզահայ Նիկողոս Սարաֆեանի կողմէ (իրն է խորագիրի «Նոր Ծնունդ» տարազը)։ 1950 թուականի շուրջ հազիւ պիտի գան նորի, որոնումի ճաշակ ունեցող այլ անուններ՝ Զ. Խրախունի, Զահրատ, Վ. Օշական, Պ. Սեւակ, տարբեր յատկանիշներով։
Տիրայր Արք. Փանոսեան
Կենսագրութիւն
Հոգելոյս Տ. Տիրայր Արք. Փանոսեանի Վերջին օծման ու թաղման կարգի յուզումնախառն արարողութիւնները կատարուեցաւ Ուրբաթ, 20 Մարտ 2020-ին, առաւօտեան ժամը 10-ին, Անթիլիասի Մայրավանքին մէջ՝ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Տ.Տ. Արամ Ա. Կաթողիկոսի նախագահութեամ, եւ ապա, սրբազան հօր մարմինը ամփոփուեցաւ Մայրավանքի միաբանական դամբարանին մէջ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Կիլիկեան Միաբանութեան երէց անդամներէն Ստորոգութիւն:Հալէպ ծնածներ Ստորոգութիւն:Անթիլիաս վախճանածներէն
Պիպլոս-Ժըպէյլ
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Լիբանանի քաղաքներ
Երուանդ Կոպէլեան
Խմբագրական աշխատանքներ
Օգտագործել է Ե. Նորենց, Մաքսուտ, Երանոսյան, Գայլ Վահան, Շահան Մելիք-Շահինյան, Անարժան դպիր, Աքլոր եղբայր, Դավիթ ծածկանունները։
Աղբիւրներ
Արաս կայքէջ՝Երուանդ Կոպէլեան
Ալեքոս Ֆասիանոս
Ալեքոս Ֆասիանոս, (յուն․՝ Αλέκος Φασιανός, )․ միջազգային ճանաչում ստացած յոյն գեղանկարիչ։
Առաջին տարիները
Ծնած է 13 Դեկտեմբեր 1935-ին, Աթէնքի Փլաքա թաղամասը։ 1956 – 1960 նկարչութիւն կ'ուսանի Աթէնքի Գեղարուեստի Բարձրագոյն Դպրոցին մէջ, Եանիս Մորալիս ուսուցիչն է։ 1960 - 1963 Փարիզի Արուեստի Ազգային Դպրոցին մէջ ուսումը կը շարունակէ․ Վիմագրութեան կը մասնագիտանայ։
Կոռներէն
Կոռներէն (Kernowek, անգլ․ Cornish, կը հանդիպէ նաեւ կոռնուոլերէն կամ կոռնուալլերէն)՝ կոռնեցիներու լեզուն, որը մտած է հնդեւրոպական լեզուներու ընտանիքի կելտական խմբի բռիտտական ճիւղին մէջ։
1667 թուական
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1667 մահեր
Սարգիս Սողանալեան
Գործունէութիւն
Յաջորդող տարիներուն Սողանալեանի հետաքրքրութիւնները տարածուած է օդանաւային բեռնափոխադրումներու վրայ, որմէ անցած է դէպի զէնքի փոխադրումներ ու զինավաճառութիւն:
Յիշարժան է Իրաքին մատակարարած 130 ուղղաթիռներու փոխադրութեան պատմութիւնը։
Շանթ Քէշիշեան
Կենսագրութիւն
Մինչ օրս մաս կը կազմեմ Հայ կաթողիկէ միութեան խորհուրդին ու կը շարունակեմ համեստ մասնակցութիւնս բերել միութենական գործունէութիւններու եւ եկեղեցւոյ ծառայութեան, յուսալով որ մօտ օրէն ապահովութիւնն ու խաղաղութիւնը կը հաստատուին մեր երկրի Սուրիոյ մէջ ու կարելիութիւն կը ստեղծուի եռանդուն գործունէութիւն ունենալ հայապահպանման ու մեր մշակութային արժէքները պահելու ուղղութեամբ:
Սարգիս Սողանալեան
Իբրեւ բարերար
Սարգիս Սողանալեան բարերարութիւններ ըրած է ազգային հաստատութիւններուն։ Ան կառուցած է Մայամիի Ս. Սարգիս եկեղեցին եւ նիւթապէս օգնած է նաեւ Մայր աթոռ Ս. Էջմիածինին, երջանկայիշատակ Գարեգին Ա. կաթողիկոսի օրով։
Շանթ Քէշիշեան
Դաշնակահար եւ օգնական խմբավար հայրենի արուեստագէտներու ելոյթներուն հետ
1986 թուականին հօրը՝ Սարգիս Քէշիշեանի ջանքերով ու այլ միութենականներու գործակցութեամբ նոր թափ տուած են միութեան «Քնար» երգչախումբի (հիմնադրուած 1962-ին Հայր Անդրանիկ Կռանեանի կողմէ) գործունէութեան:
Գարեգին Խաժակ
Գարեգին Խաժակ (Գարեգին Չագալեան, ), հրապարակախօս, խմբագիր, հասարակական-քաղաքական գործիչ, Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան անդամ։
Արիւն
Արեան ձեւաւոր տարրեր
Ասոնք կը ստեղծուին ոսկրածուծին եւ ավշային հանգոյցներու մէջ, հասուննալէ ետք կը փոխադրուին արեան շրջանառութեան մէջ։ Կը կազմեն արեան ընդհանուր ծաւալի 40-45 %-ը։
Մոնոցիտներ
Մոնոցիտները կը կազմեն շրջանառու արեան լէյկոցիտներու 2-10 %-ը, ունին 12-18 մկմ տրամագիծ, արեան մէջ կը շրջին 70 ժամ ապա կը գաղթեն հիւսուածքներ, ուր կ'ապրին մինչեւ 60 օր, պահպանելով արեան հուն վերադառնալու ունակութիւնը։ Հիւսուածքներուն մէջ անոնք կը հասուննան եւ կը վերափոխուին հիւսուածքային մաքրօ‎ֆակերու: Անոնց բնորոշ է մեծ քանակով լիզոսոմներու առկայությունը, կեղծ ոտիկներու առաջացումը։ Կը կատարեն բազմաթիւ ‎պաշտօններ՝ ի հաշիւ ֆակոցիտային եւ մանրէասպան յատկութիւններու՝ կը համարուին օրկանիզմի ոչ մենայատուկ պաշտպանութեան բջիջային գործօնները։ Իրականացնելով պաշտպանական ‎գործընթացք, մոնոցիտները կը կանխեն ախտածին մանրէներու զարգացումը, կը կլանեն եւ կը քայքայեն ախտահարուած էրիթրոցիտները, ծերացած բջիջները, բնափոխուած սպիտակուցները։ Մէկ մոնոցիտը կը կլանէ 100 մանրէ, որուն համար կը կոչուի մաքրօ‎ֆակ:
Արման Կիրակոսեան
Գործունէութիւն
1992-1993-ականներուն եղած է ՀՀ արտաքին գործերու նախարարի պաշտօնակատարը, որմէ ետք եղած է Հայաստանի արտակարգ եւ լիազօր դեսպանը Յունաստանի (1994-1999) եւ ԱՄՆ-ի (1999-2005)։
2005-2011-ականներուն եղած է ՀՀ արտաքին գործերու նախարարի տեղակալ։
2011-ին նշանակուած է Աւստրիոյ Հայաստանի Հանրապետութեան արտակարգ եւ լիազօր դեսպան եւ, համատեղութեան կարգով, Եւրոպայի անվտանգութեան եւ համագործակցութեան կազմակերպութեան մէջ Հայաստանի Հանրապետութեան առաքելութեան ղեկավար ։
24 Փետրուար 24ին, Լոնտոնի Սուրբ Եղիշէ եկեղեցւոյ մէջ մատուցուած պատարագէն ետք, Մեծն Բրիտանիոյ եւ Հիւսիսային Իրլանտայի Միացեալ Թագաւորութեան թեմի առաջնորդ Յովակիմ եպս. Մանուկեան բրիտանահայ համայնքին ներկայացուց Հայաստանի նորանշանակ դեսպան Արման Կիրակոսեանը :
Գրականութիւն եւ գիտական աշխատութիւններ
Արման Կիրակոսեանը 1999 թուականէն պատմական գիտութիւններու դոկտոր էր, աշխատութեան թեման՝ «Բրիտանական դիւանագիտութիւնը եւ արեւմտահայութեան խնդիրը 19-րդ դարու 30-ական թ-ին – 1914 -ին», որ լոյս տեսած է նոյն թուականին։ Գիրքին մէջ կը բացայայտէ անգլիան դիւանագիտութեան սկզբունքները եւ թուրքերու ջարդարարական քաղաքականութիւնը հայերու նկատմամբ։ Նշեալ աշխատութիւնը անգլերէն լոյս տեսած է Լոնտոնի մէջ 2004 -ին «Կոմիտաս» հիմնարկի կողմէն։ Բազմաթիւ գիտական աշխատութիւններու եւ յօդուածներու հեղինակ էր։
Կարմիր Խաչի եւ Կարմիր Մահիկի Միջազգային Շարժում
Պատմութիւն
Այս գաղափարները կեանքի կոչելու նպատակով 1863թ. փետրվարի 9-ին Զուիցերիոյ մէջ Զուիցերիացի հինգ քաղաքացի կը հիմնեն «Հինգի կոմիտէն»որու նշանաբանն էր ՝«Հիւանդ ու վիրաւոր մարտիկներու խնամատարութեան կոմիտէ», որն այնուհետև կը վերածուի Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտէի: Կոմիտէն Կարմիր խաչի և Կարմիր մահիկի միջազգային շարժման հիմնադիր մարմինն է:
Սոցիալ Դեմոկրատ Հնչակեան Կուսակցութիւն
Հայկական Հարցի Ծագումը
1878-ի ռուս-թրքական պատերազմը վերջ կը գտնէ Ռուսիոյ յաղթանակով: Մարտ 3-ին Սան-Սթեֆանոյի մէջ կը կնքուի ռուս-թրքական հաշտութեան պայմանագիրը, ուր առաջին անգամ ըլլալով միջազգային պայմաններու մէջ կը նշուի Հայկական Հարցը Սան-Սթեֆանոյի 16-րդ յօդուածով: Ուրեմն Հայկական Հարցը կը կազմէ Արեւելեան Հարցի մէկ մասը Արեւմտեան Հայաստանի վերաբերմամբ: Մինչեւ 1877-1878-ի ռուս-թրքական պատերազմը Հայ ժողովուրդի ընդվզումի բոլոր փորձերը ազատագրելու համար Արեւմտահայաստանը թրքական լուծէն պէտք եղած արդիւնքը չեն տար: Ոչ Սուլթանի կառավարութեան Թանզիմաթը եւ ոչ ալ Օսմանեան կայսրութեան շնորհած «Ազգային Սահմանադրութիւնը» (1863 ) էական փոփոխութիւն կը մուծեն Արեւմտահայ տառապակոծ ժողովուրդի անտանելի վիճակին մէջ: Ընդհակառակը, երբ մէկ կողմէ սուլթանիզմը Պոլսոյ Հայ ժողովուրդը կ'օրօրէր թուղթէ բարենորոգումներով եւ «սահմանադրական» պատրանքներով, միւս կողմէ գաւա ռի ժողովուրդը, յատկապէս գիւղացիութիւնը կ՚ենթարկուէր ալ աւելի անողոք ճնշման եւ հարստահարման: Այդ օրերուն Պոլսոյ հայութեան հետ սերտ շփման մէջ գտնուող Միքայէլ Նալպանտեան, 1864-ին, նկատի առնելով Արեւմտահայերու ծանր վիճակը, կը գրէր. «Մենք սարսափում էինք երբ աչքի առաջ էինք ունենում այն անշքացած, անապատացած աշխարհի վրայ, ուր այժմ մեր խեղճ, անտէր եւ անօգնական Հայ ժողովուրդը միլիոնաւոր բազմութեամբ թշուառութեան, հարստահարութեան եւ յուսահատութեան հնարաւոր ծայրը հասած, փոխանակ արտասուքի, արիւն է քամում աչքերից, երբ լաց է լինում»: Ժթ. դարու 70-ական թուականներուն, մանաւանդ արիւնարբու Սուլթան Ապտիւլ Համիտի գահ բարձրանալէն ետք, հայերու դէմ տնտեսական, քաղաքական, ազգային եւ կրօնական ճնշումներն ու հալածանքները աւելի կը սաստկանան։
Send Me an Angel
Send Me an Angel, գերմանական Scorpions ռոք խումբի Crazy World ալպոմի երգը, որ թողարկուած է 1991 թուականին: «Wind of Change» երգին հետ միասին դարձած է ալպոմին հիմնական երգերէն մէկը: Send Me an Angel երգը գրաւած է Billboard Hot 100 հիթ-շարքի 44-րդ եւ Hot Mainstream Rock Tracks հիթ-շարքի 8-րդ հորիզոնականները :
Թռչկանի Ջրվէժ
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Լոռի (Մարզ) Ստորոգութիւն:Շիրակ (Մարզ) Ստորոգութիւն:Ջրվէժներ
Վարդգէս Եղիայեան
Հրատարակութիւններ՝ փաստագրական գիրքերու հեղինակ
Փաստաբան Վարդգէս Եղիայեան նաեւ հեղինակ էր շարք մը հատորներու եւ մինչեւ իր անհանգստութիւնը կ՛աշխատէր քանի մը վէպերու վրայ:
«Հայերը եւ Օխրանան. 1907-1915» վերնագրով հատորը, ուր ամփոփուած են 20-րդ դարու սկիզբին ռուսական ցարական շրջանի արխիւներէն թարգմանուած աւելի քան 50 վաւերաթուղթեր, որոնք կ՚առընչուին հայկական յեղափոխական կազմակերպութիւններուն։
Յովհաննէս Զարդարեան
Գործերէն
Սակայն արուեստաբանները եւ Զարդարեանի արուեստին քննադատները կը հաստատեն, որ Զարդարեան հայ ժողովուրդի պատմութեան մեծագոյն նկարիչներէն մին է եւ անցեալ դարու կէսին հայ նկարչութեան մէջ յայտնուած նոր որակները մեծապէս կապուած են Զարդարեանի անունին հետ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ
Յովհաննէս Երզնկացի
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1225-1230 թուականներու միջեւ, Մեծ Հայքի Եկեղեաց գաւառին մէջ։ Երզնկացի կոչուած է կամ իր ծննդավայրի անունով եւ կամ տեղի հռչակաւոր վանքերուն մէջ կրթութիւն ստացած ըլլալու պատճառով։ Պլուզ մականունը անոր, հաւանաբար, կարճահասակութեան համար տրուած է։ Անոր մասին նաեւ կ'ակնարկէ ժողովրդական աւանդութիւնը, ըստ որուն ան փոքրամարմին եղած է։
Ես աղաչեմ զձեզ, սերովբէք
Յանմահ պըտղոյն ճիւղ մի առէք,
Երկիր հիմամբք սասանի,
Գիտական երկեր
Բարձր գաղափարայնութեան հետ ձուլուած լեզուի եւ ոճի երաժշտականութեան շնորհիւ Երզնկացիի բանաստեղծութիւններէն շատերը երգուել են։
Քնարերգութիւն
Աշխարհս է ի ծով նըման, ով որ գայ՝ անթաց չմնայ,
Հայերէն
Արեւմտահայերէն
Կը գործածուի սփիւռքահայերու, բացառութեամբ՝ Ռուսաբնակ, Իրանաբնակ եւ Ջաւախքի, ինչպէս նաեւ Ազրպէյճանական ԽՍՀ-էն (Գանձակ, Նախիջեւան, Շակաշէն, Պաքու, Սումկայիթ) բռնագաղթուած հայութեան կողմէն։ Այս ճիւղը առաջացած է Կոստանդնուպոլսոյ եւ Տրապիզոնի բարբառներու միախառնումէն։
Ձեւաբանութիւն
Հայերէնի խօսքի մասերը տաս են՝ գոյական, ածական, թուական, դերանուն, բայ, մակբայ, կապ, շաղկապ, վերաբերական, ձայնարկութիւն։
Արլինկթընի Ազգային Գերեզմանատուն
Պատմութիւն
Հիմնուած է 1865-ին եւ նախատեսուած էր Քաղաքացիական պատերազմին զոհուած զինուորները թաղելու համար: Գերեզմանատան հողակտորը առգրաւուած է Քաղաքացիական պատերազմին Հարաւի բանակի գլխաւոր հրամանատար Ռապըրթ Լիէն:
Մելիքեանի Լուսանկարչական Տուն
Մելիքեանի լուսանկարչական տունը 19-րդ դարու վերջին - 20-րդ դարու սկզբին Պաքուի մէջ գործող լուսանկարչական տուներէն մէկն է։ Գտնուած է Տորգովայա ու Մարիինսկայա փողոցներու խաչմերուկներուն՝ Թագիեւ եղբայրներու տանը։ Ունէր բաժանմունք Բալախաններուն մէջ։ 1910-ի կէսերէն Կրիվայա ու Գորչակովսկայա 21 անկինը։ Մելիքեանի լուսանկարչական տունը շնորհուած է կայսր Նիկոլա Բ.-ի անունէն յուշանուէր։
Սահակ Վրդ. Քէշիշեան
Գրականագիտական, պատմական ու թարգմանչական աշխատութիւններ
Հայր Սահակ Վրդ. Քէշիշեան ֆրանսերէնի թարգմանած է նաեւ Վահագն Դաւթեանի «Ռեքուիեմ»-ը, որ հրատարակուած է 1986-ին Պէյրութ, Լիբանանի Կեդրոնական մարմինին կողմէ Հայոց ցեղասպանութեան եօթանասունամեակի ոգեկոչումին առիթով:
Հայր Սահակ Վրդ. Քէշիշեան մասնակցած է գիտաժողովներու, կարդացած՝ զեկուցումներ եւ տուած՝ դասախօսութիւններ: Ան աշխատակցած է նաեւ Հայկազեան Հայագիտական Հանդէսին (հտ. ԺԳ.):
Տրդատ Գ.
Տրդատի գահակալութիւնը
Ըստ աւանդութեան, քանի մը տարի ետք Տրդատ որսի ընթացքին կը հիւանդանայ խոզակերպ հիւանդութեամբ։Ագաթանգեղոս կը գրէ.
Ան հողին կը յանձնէ նահատակ կոյսերուն աճիւնները, ապա 5-օրեայ պահք կը սահմանէ եւ աղօթքով կ'ապաքինէ արքան։ Գրիգոր 66 օր արքունիքին ու ժողովուրդին կը քարոզէ Հին ու Նոր կտակարանը: Քարոզ ի վերջին օրը տեսիլքով անոր ցոյց կը տրուի եկեղեցւոյ կառուցման վայրը։
Արշակունիներու հարստութիւն
Արշակունիները պարթեւական արքայական բաժինի ներկայացուցիչներն էին, որոնց մէկ ճիւղը հաստատուած է Հայաստանի մէջ։ Առաջին Արշակունին Տրդատ Ա-ն էր՝ Պարթեւստան ի թագաւոր Վաղարշ Ա-ի եղբայրը։ Ան հայոց գահին բազմած է 52 թուականին եւ ընդմիջումներով իշխած աւելի քան քառորդ դար՝ մինչեւ 88 թուական: Անոր թագաւորութեան սկիզբը պաշտօնապէս կը համարուի 66 թուականը, երբ ան թագաւոր կը ճանչցուի Հռոմ ի կայսեր Ներոն ի կողմէն։
Արշակունիները ընդհատումներով իշխած են շուրջ 4 դար՝ մինչեւ 428։ Անոնց անուան հետ կապուած է աւատատիրական կարգերու հաստատումը, քրիստոնէութեան ընդունում ը, եւ Հայոց գիրերու գիւտը։
Մամմա Մի՛ա! (ժապաւէն)
«Մամմա Մի՛ա!» ( Mamma Mia!), շարժարուեստի ամերիկեան/անգլիական ժապաւէն, 2008-ի արտադրութիւն: Բեմադրիչն է՝ Ֆիլիտա Լօյտ, իսկ գլխաւոր դերակատարներն են՝ Մերիլ Սթրիփ, Փիրս Պրոսնան, Քոլին Ֆըրթ, Սթելան Սքարսգարտ, Ճիւլի Ուոթըրս, Տոմինիք Քուփըր, Ամանտա Սայֆրիտ, Քրիստին Պարանսքի։ Ժապաւէնը ամբողջութեամբ նկարահանուած է Սքոփելոս կղզիին մէջ (Սփորատես, Յունաստան), 2007-ի Օգոստոս եւ Սեպտեմբեր ամիսներուն ընթացքին։
Տաղաւար Տօներ
Պատկերագրութիւն
Ըստ Մատթէոս եւ Ղուկաս աւետարանիչներուն «Ծնունդը» քրիստոնէական արուեստին մէջ պատկերագրական հարուստ աւանդներ ունեցող, հին կանոնէն շեղուող եւ ձեւի թարմութեան ձգտող թեմաներէն է։ «Ծննդեան» տեսարանի հին օրինակները պահպանուած են Պաղեստինի նկարազարդ սրուակներուն, Կապադովկիոյ ժայռափոր տաճարներու որմերուն, Հռոմի Սանկտա Սանկտորիում եկեղեցւոյ մետաքսէ աշխատութեան վրայ։ Օձունի յայտնի կոթողի հարթաքանդակը եւ «Էջմիածինի Աւետարան»-ի «Մոգերու երկրպագութիւնը» մանրանկարը (VI դար) «Ծննդեան» թեման ներկայացնող հայկական արուեստի սկզբնական շրջանի նմուշներէն են։ Քրիստոնէական կանոնին համաձայն՝ Բեթղէհէմի նշանաւոր քարայրին մէջ մանուկ Յիսուսը շորերով փաթթուած կամ մերկ դրուած է մսուրին մէջ, որուն աջ մասը Տիրամայրն է, իսկ ձախ մասը՝ եզ եւ աւանակ։ Վերի հատուածին մէջ սովորաբար պատկերուած են հրեշտակները, վարի մասին մէջ՝ հովիւներն ու մոգերը։ Պատկերի առաջամասին մէջ՝ ամենավարը նկատելի է մտորող Յովսէփը։ Այդ մասին մէջ երբեմն կը պատկերուին Եւան ու Սողոմէն՝ աւազանի մէջ Յիսուսին լողացնելու վիճակով։ Հայկական արուեստին մէջ թեմայի լաւագոյն իրագործումներէն են Թորոս Ռոսլինի, Գրիգոր Ծաղկողի, Յովհաննէս Սանդղկաւանեցիի համապատասխան մանրանկարները, Աղթամարի վանքի Սուրբ Խաչ եկեղեցւոյ (921) որմնանկարը։
«Յարութեան» պատկերներն ի յայտ եկած են III դարուն: Հնագոյնը ասորական Դուրա Եւրոպոսի մկրտարանի որմնանկարն է։ Հայկական արուեստին մէջ «Յարութեան» տեսարանի վաղագոյն օրինակներն են Աղթամարի վանքի Սուրբ Խաչ եկեղեցւոյ որմնանկարները (X դար), ուր իւղաբեր կանանց հետ պատկերուած են Պետրոս եւ Յովհաննէս առաքեալները։ «Յարութեան» տեսարանին մէջ սովորաբար պատկերուած են հրեշտակը, գերեզմանը, որմէ քիչ մը հեռու՝ Մարիամ Մագդաղենացին, երկու (երբեմն աւելի) կանայք՝ իւղի սրուակներով։ Մարիամ Մագդաղենացին երբեմն պատկերուած է միայնակ, եւ այդ տեսարանը յայտնի է «Քրիստոսի յայտնութիւնը Մարիամ Մագդաղենացիի» անունով՝ ի տարբերութիւն «Հրեշտակի յայտնութիւնը Իւղաբեր կանանց» առաւել հնաւանդ խորագիրի եւ յօրինուածքային կառուցուածքի։ Վերի կամ կեդրոնական Հատուածին մէջ պատկերուած են հրեշտակները, իսկ վարը՝ քնած զինուորները։ Հրեշտակներու ձեռքերուն շեփորներ կամ գաւազաններ կան։ Վերածնունդի արուեստին մէջ «Յարութեան» տեսարանը պատկերուած է Յիսուսի անմիջական մասնակցութեամբ, մինչդեռ բիւզանդական եւ հայկական մանրանկարչութեան մէջ Յիսուսը կը բացակայի՝ Յարութիւնը առաւել խորութեամբ արտայայտելու նպատակով։ Յայտնի են Թորոս Ռոսլինի, Սարգիս Պիծակի, Ռստակէսի եւ այլ հայ մանրանկարիչներու «Յարութեան» պատկերները։