cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Իսաք Կուսթաֆ Քլասոն
Գործունէութիւն
Անոր առաջին խոշոր աշխատանքը եղած է սղոցարանի տէր Փրիտրիխ Պիւնսօույի Friedrich Bünsow համար ֆրանսական վերածնունդի ոճով շինուած տունը (1886-1888) Սթոքհոլմի մէջ, օգտագործելով նոր բնական նիւթեր՝ կրաքար ու նաեւ՝ թրծած աղիւս, շուէտական ճարտարապետութեան մէջ մինչ այդ առաւելապէս օգտագործուող ծեփածածկոյթի փոխարէն: Ան նաեւ շինած է Սթոքհոլմի Օսթերմալմսհալէն (Östermalmshallen 1889) ծածկած շուկայի շէնքը եւ քան մը բնակելի շէնքեր: Անոր ամէնամեծ ստեղծագործութիւնը Հիւսիսային թանգարանը եղած է Տիւրկարտէնի Djurgården մէջ, Հիւսիսեւրոպական ռէնեսանսի ոճով:
Esperanza (երգ)
«Esperanza», Շարլ Ազնաւուրի 1961-ի հիթային երգը:
Հոգեբան
Մասնագիտութեան ներածութիւն
Անհրաժեշտ է տարբերել հոգեբանին հոգեբուժէն (տես՝ Հոգեբուժութիւն), ով բարձրագոյն բժշկական մասնագիտութիւն ունեցող անձն է եւ ով հիմնականին գործ ունի հոգեկան շեղումներ եւ խանգարումներ ունեցող մարդկանց հետ, կ՛իրականացնէ բուժում դեղամիջոցներու օգնութեամբ, եւ հոգեթերապեւտէ (Հոգեթերապիա), ով կ՛իրականացնէ զանազան հոգեբանական խնդիրներու, ինչպէս նաեւ հոգեկան եւ վարքային խանգարումներու բուժումը՝ հոգեթերապիայի միջոցով (երբեմն դեղորայքային բուժման զուգահեռ) ։
Բուխալանսե
Բուխալանսէ (Bujalance) քաղաք եւ համայնք Սպանիայի մէջ, կը մտնէ Կորդովա նահանգի մէջ, Անդալուսիայի ինքնաւար մարզի մէջ։ Վարչատարածքային միաւորը կը գտնուի Ալտո-Գվադալկիվար շրջանին մէջ։ Կը զբաղեցնէ 124 կմ² տարածք։ Բնակչութիւնը 7910 մարդ է (2010 թուականի տվեալներով)։ Մարզի վարչական կեդրոնէն ունի 42 կմ հեռաւորութիւն։
Հոգեբան
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Գիտութիւն
Հին Յունաստանի Երաժշտութիւնը
Հին Յունաստանի մէջ գոյութիւն ունեցած են երգիչներու, նուագողներու եւ պարողներու յատուկ խումբեր, որոնք միաւորած են երգը, բանաստեղծութիւնը, նուագակցութիւնը եւ երգչախմբային միաձայն երգեցողութիւնը: Ըստ աւանդութեան խմբերգեցողութիւնը սկզբնաւորուած է Կրետէ կղզիին մէջ: Նուագարաններէն յայտնի եղաշ են քնար ը, տաւիղը, սրինգը, մետաղէ շեփորը, Aulos (փչողական նուագարան), Kitara (լարային կսմիթային նուագարան):
Ֆրանսայի Սփիւռքահայ Երաժշտութիւն
Ֆրանսայի սփւռքահայ երաժշտութեան արուեստի զարգացման գլխաւոր կեդրոններէն է։ Ելլելով տեղի ագգային կեանքի առանձնահատկութիւններէն՝ այս գաղթավայրին մէջ մասնաւորապէս երաժշտահանները միաժամանակ ծաւալած են եւ՛ խմբավար-կատարողները, եւ՛ երաժշտագիտական, եւ՛ գրական-հասարակական գործունեութիւն։
Ծաւալուն աշխատանքները
Յիշարժան է Մարգարիտա եւ Շուշանիկ Բաբաեաններու գործունէութիւնը. Մարգարիտը ոչ միայն ճանչցուած էր իբրեւ երգչուհի, այլեւ լաւագոյն մանկավարժներէն։ Շուշանիկը մշտապէս մասնակցած է Կոմիտասի կազմակերպած համերգներուն՝ մասնաւորապէս մեկնաբանելով անոր դաշնամուրային պարերը։ Ֆրանսայի օբերային թատրոններուն մէջ երգած են Անտոն Գաւուքչեանը, Թամարա Թումանովան, Հայկանուշ Թոարոսեանը։ ժիրայր Սերգոեանը մօտ 30 տարի երգած է Փարիզի Գրանդ օբերային մէջ։ Սոնա Նիկողոսեանը կատարած է 20- է աւելի օբերային դերերգեր, համերգային ծրագիրները  ընդգրկած են նաեւ հայկական ճանչցուած երգչուհիներ Ծովինար Տէր-Պետրոսեանը, Ալիս Շահմիրեանը, Լին Դուրեանը, դաշնակահարներ Րաֆֆի Պետրոսեանը, Մարգարիտ Միրիմանովան, Անի Կասեր-Ղազարեանը, էժենի Ալեսեանը, Անի Աճեմեանը, դիրիժորներ եւ խմբավարներ Ալեքսանտր Սիրանոսեանը, Կարապետ Ափրիկեանը, թաւջութակահար Նահապետ Ալալեմճեանը, ջութակահարներ ժան Տեր-Մերկերեանը, Իոլանտա Միրիմանովան եւ ուրիշներ։
Քնախտ
Քնախտի երեւոյթներն ու ձեւերը
2.- Կարճատեւ, երբ կը տեւէ 2-3 շաբաթ.
Քնախտի ախտապատճառները
Քնախտէ տառապող անձ մը կրնայ պատուհաս դառնալ ընկերութեան. հետեւաբար ընկերութիւնը մտահոգուելու է եւ իր ուշադրութիւնը կեդրոնացնելու է քնախտէ տառապողներուն, որովհետեւ քնախտը իր ժխտական հետեւանքները կրնայ ունենալ ընկերութեան ապահովութեան, տնտեսութեան եւ առողջապահական ու ընկերային իրավիճակին վրայ։ Այս ախտէն տառապողները կ՚ունենան՝
Քնախտի դարմանումի դեղերը
Քնախտի դարմանումը կը կայանայ հիմնականօրէն ախտապատճառներու ախտաճանաչումով եւ անոնց դարմանումով, որ կը կատարուի յատուկ դեղերու գործածութեամբ։ Այս դեղերը օժտուած ըլլալու են հետեւեալ յատկութիւններով՝
4.- Ունենալ ընկերային կեանք եւ մասնակից դառնալ ընկերութեան բոլոր շարժումներուն եւ աշխատանքներուն.
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Հիւանդութիւններ այբբենական կարգով
Թիֆլիսի Օփերայի եւ Պալեթի Թատրոն
Թատրոնի Պատմութիւնը
Թիֆլիսի օփերայի եւ պալեթի թատրոնին մէջ տարբեր տարիներ աշխատած են, առանձին թատերաշրջաններ հանդէս եկած հայ խմբավարներ, պալեթմասթըրներ, մեներգիչներ եւ մենապարողներ՝ Ն․ Պապայեանը, Բ․ Ամիրճանեանը, Հ․ Ղորղանյանը, Ա․ Մելիք-Փաշայեւը, Մ․ Թաւրիզեանը, Ս․ Չարեքեանը, Դ․ Շիկանեանը, Ս․ Սերգէյեւը, ի․ Արպատովը, Վ․ Արիսաակեսեանը, Ս․ Սարգսեանը, Հ․ Դանիէլեանը, Լ․ Իսեցկին, Ն․ Յովհաննէսեանը, Ե․ Արարատովան, Լ․ Աոաքելովը եւ ուրիշներ։
Վարդուսեա
Տեղեկութիւններ
Լեռնազանգուածը կը սահմանուի Մորնոս, էվինոս եւ Գոքինոփոթամոս գետերէն եւ ունի հարուստ բուսականութիւն։
Բրաբիոն (գրչուհի)
Բրաբիոն նօտար հայ գրչուհիներէն ամենէն նշանաւորը եղած է։ Զինք կոչած են նաեւ Բրաբիոն Պոլսեցի, Բրաբիոն Պալաթեցի եւ այլ անուններով:
1860 թուական
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1860 ծնունդներ
Ժողովրդական Արուեստի Թանգարան (Դիլիջան)
Հաւաքածոյ
Թանգարանին մէջ ներկայացուած են հայ ժամանակակից ժողովրդական վարպետներու եւ ստեղծագործողներու աշխատանքներ, ազգագրական արժէք ներկայացնող ցուցանմուշներ, կենցաղային իրեր` գորգեր, կարպետներ: Թանգարանը ունի 9 սրահ, պատշգամբ, որ նոյնպէս կը ծառայէ ցուցադրութեան համար։ Թանգարանի ֆոնտը կը կազմէ 847 ցուցանմուշ, որմէ ցուցադրութեան ներկայացուած է 547-ը: Թանգարանի ֆոնտը ձեւաւորուած է նաեւ նուիրատուութիւններէ ձեռք բերուած բազմազան կիրառական արուեստի ցուցանմուշներով :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայաստանի յուշարձաններ Ստորոգութիւն:Տաւուշի մարզի թանգարաններ Ստորոգութիւն:Դիլիջանի շէնքեր եւ կառոյցներ Ստորոգութիւն:Թանգարաններ
Սուրբ Մինաս Եգիպտացի
Ս. Մինասին նահատակութիւնը
Թագաւորական հրամանը հազարապետին կողմէ կը հաղորդուի նաեւ Ս. Մինասին: Ան խոյս տալով զինուորութենէն, գաղտնի կերպով կը հեռանայ Կուտիա քաղաքէն եւ կ'երթայ անապատ տեղ մը: Ան կը նախընտրէ բնակիլ վայրի գազաններուն հետ, քան կռապաշտներուն հետ: Ան, երեք տարի կ'առանձնանայ անապատին մէջ, ուր գիշեր ու ցերեկ կ'օրհնէ զԱստուած, որպէսզի արժանի ըլլայ աստուածային լուսաւորութեան: Ան տեսնելով քրոստոնեաներուն դէմ տարուած հալածանքի սաստկութիւնը, ինք եւս կը վերադառնայ Կուտիա քաղաքը, ուր չգտնելով իր զինուորական հրամանատարը, կ'երթայ դատաւոր Պիւրոսին քով, որ կուռքերուն ի պատիւ հանդէս մը կու տար: Ան կը յանդիմանէ ներկաները՝ իրենց հեթանոսական մոլորութեան համար եւ բոլորին առջեւ կը յայտարարէ իր քրիստոնեայ ըլլալը: Դատաւորը անմիջապէս բանտարկել կու տայ Ս. Մինասը եւ դատի կը կանչուի: Դատաւորը Ս. ՄԻնասին պատուիրեց ինքնակալներու հրամանը գործադրել եւ բարձր պատիւի արժանանալ: Ս. Մինաս ժպտալով դատաւորին պատասխանեց. - Բաղդատութիւն չի կրնար ըլլալ երկնաւոր եւ երկրաւոր բարիքներու միջեւ: Եթէ դուն ինծի շնորհք ընել կ'ուզես՝ փորձէ զիս տանջանքներով՝ որոնք ինծի փառք եւ երանութիւն պիտի առթեն: Այն ատեն դատաւորը բարկանալով հրամայեց արջառաջիլով (խարազանով) սաստիկ ծեծի ենթարկել Ս. Մինասը: Ան մերժելով իր շուրջիններուն խրատը, ըսաւ անոնց. - Հեռացէ՛ք ինձմէ բոլորդ, անօրէններ: Իմ օգնականս Աստուած է՝ որ կրնայ զիս զօրացնել չարչարանքներու մէջ, եւ ամչցնել ձեր իշխանը եւ ձեզ ալ միասին՝ որ կը ջանաք Աստուծոյ ծառաները անկէ հեռացնել եւ ձեզի հետ միասին կորուստի ճամբուն ուղեկից ընել զանոնք: Մի՛ կարծեր, ո՛վ կարծրասիրտ իշխան, որ կրնաս զիս մոլորեցնել քու պիղծ խորհուրդներովդ: Իսկոյն, Իշխանին հրամանով սուրբը փայտէն կը կախեն եւ սաստիկ տանջանքներու կ'ենթարկեն: Սակայն, Սուրբ Մինաս, Աստուծմով զօրացած, Քրիստոսի ուսուցումներով կը պատասխանէ անոնց: Դատաւորը չի յաջողիր Սուրբ Մինասը համոզել, որպէսզի իր ընթացքը փոխէ, ուստի անոր գլուխը կտրել կու տայ, 303 թուականին:
Պըրպենք
Կը գտնուի Լոս Անճելըսէն մօտ 19 քմ հեռաւորութեան վրայ, բնակչութիւնը ըստ 2010 թ. մարդահամարի՝ 103340 մարդ ։
Դեղագործական Քիմիագիտութիւնը Հայաստանի Մէջ
Հովհաննես Մնջոեանի Յայտնագործութիւնները
Ստորոգութիւն:Գիտութիւն‎
Յունաստանի Ազգային Թատրոն
Նպատակներ
Յունաստանի ազգային թատրոնի ստեղծման նպատակներն են.
Գեղարդի վանք
Անուանում
Վանական համալիրին «Այրիվանք» անուանումը տրուած է կառոյցին 140-ի հասնող քարայր-խուցերուն պատճառով։ Անոնք բազմաթիւ ճգնարաններու մէկ մասը կը կազմեն միայն, իսկ մեծ մասը աւերուած են երկրաշարժներու ընթացքին։ Բացի ատկէ՝ հիմնական Կաթողիկէ եկեղեցիէն զատ համալիրը ունի չորս մեծ ձեռակերտ քարայր-սրահներ, որոնք կապուած են գաւիթին։ «Գեղարդ» անուանումը կը վերագրուի նաեւ այն իրողութեան, որ Ս. Գեղարդ ը՝ այն նուիրական նիզակը, որմով Գողգոթայի մէջ հռոմէացի հարիւրապետը խոցած է խաչեալ Քրիստոսի կողը, հոն կը պահուի 500 տարի։ Գեղարդը զէնքի տեսակ մըն է, բաղկացած փայտեայ կոթէ, իսկ գլխուն ամրացած է տափակ եռանիստ սրածայր երկաթեայ տէգ մը։ Անիկա մինչեւ Ժդ. դար կը պահուէր Էջմիածինի մէջ։
Զմմառու Պատրիարքական Միաբանութիւն
Ծագումը Զմմառու Միաբանութեան
Յակոբ Պետրոս Բ. Կաթողիկոսը (1749 - 1753) վանքի նիւթական կառուցուածքը աւարտելէ ետք, աշխատեցաւ ամրացնելու բարոյական կառուցուածքը, հիմը դնելով կազմակերպուած հասարակական կեանքի մը Զմմառու վանքին մէջ։ Այսպէս ծագում առաւ Զմմառու Կաթողիկոսական կղերին Միաբանութիւնը, իբրեւ Կաթողիկոսական Աթոռին կապուած միաբանութիւն, որ տեւապէս եւ առաքելութեան բոլոր մարզերուն համար տրամադրելի ըլլայ Կաթողիկոսին։
Քնար երգչախումբ
Քնար երգչախումբի ղեկավարութիւնը 2002 թուականին
2002 թուականին խումբի ղեկավարութիւնը յանձն կ՝առնէ հայրենի խմբավարուհի Գայանէ Պաղտասարեանը, որ իր լուրջ աշխատանքով նոր փայլ մը կուտայ երգչախումբի կատարումներուն։
Թլկատինցի
Կենսագրութիւն
Ողնածուծով գաւառացի այս մարդուն գրականութիւնը «Ծոփաց աշխարհ»ի հարազատ արտադրութիւնն է։ Մամուլի մէջ ցրուած իր պատմուածքներն ու քրոնիկները (առաւել՝ քանի մը կտոր բանաստեղծութիւններ) հրատարակուած են մահէն տարիներ ետք (Պոսթըն, 1927), Ա. Չօպանեանի նախաձեռնութեամբ։
Պարոյր Սեւակ
Կենսագրութիւն
Ծնած է Արարատեան դաշտի գիւղերէն՝ Զանգակատունի մէջ (նախկին Չանախչի)։
1963–ին Երեւանի մէջ աշխատանքի անցած է ՀՍՍՀ Գիտութիւններու Ակադեմիայի Մանուկ Աբեղեանի անուան գրականութեան հիմնարկին մէջ, իբրեւ աւագ գիտաշխատող։ 1966–ին պաշտպանած իր թեկնածուական աւարտաճառը՝ Սայեաթ-Նովայի մասին, կը դառնայ կարեւոր ներդրում իր մարզին մէջ, ու անոր որակը պատճառ կը դառնայ, որ Սեւակը ստանայ բանասիրական գիտութիւններու դոկտորի աստիճանը։ 1966–էն Գրողներու Միութեան վարչութեան քարտուղար կ՚ըլլայ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1924 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1971 մահեր Ստորոգութիւն:24 Յունուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:17 Յունիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Զանգակատուն ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:Արեւելահայ գրողներ Ստորոգութիւն:Արեւելահայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:ԵՊՀ շրջանաւարտներ
ՄԱԿ-ի Փախստականներու Հարցերով Գերագոյն Յանձնակատարի Գրասենեակ
Փաստեր
Գրասենեակի 2010 թուականի հաստատած երկամեայ ծախսի ծրագիրը կը կազմէր 3,2 միլիար տոլար :
Քնարա-պատմողական տեսակներ
Քնարա-պատմողական տեսակներ, գոյութիւն ունին գրական սեռի տեսակներ, որոնք կը պատկանին քնարական եւ պատմողական սեռերուն հաւասարապէս։ Այս տեսակներէն են՝ առակը, աւանդավէպ-քերթուածը (պալլատը), երկարաշունչ դիւցազնավէպ-քերուածը (պոէմ), եւն։
Տիանա Աբգար
Կեանքը Կալկաթայի Մէջ
Աբգարներուն ընտանիքին անդամները մեծանուն առեւտրականներ էին հարաւային եւ ծայրագոյն արեւելքի զանազան երկիրներուն մէջ։
Տիանա Աբգար Դեսպան՝ Նորանկախ Հայաստանի Հանրապետութեան
Գնահատելով Տիանա Աբգարին հայրենասէր գործունէութիւնը, այդ օրերուն Հայաստանի Արտաքին Գործոց նախարար Համօ Օհանջանեանը անոր կը նշանակէ Հայաստանի Ա․ Հանրապետութեան Ճափոնի դեսպան եւ Եոքոհամայի հիւպատոս։ Ան մեծ ճիգ կը թափէ Հայաստանի նորաստեղծ հանրապետութեան ճանաչման համար ու կը յարգուի միջազգային դիւանագիտական շրջանակներէն։ Սակայն չի բաւարարուիր անորմով․ կը զբաղի նաեւ բարեսիրական գործունէութեամբ, օգնելով 1915-ի Ցեղասպանութենէն փրկուած գաղթականներուն՝ օրինաւոր հաստատուին եւրոպական երկիրներուն մէջ։
Ան իր պաշտօնէն կը դադրի Հայաստանի Հանրապետութեան խորհրդայնացումով։
Ճամալ Ուտ-Տին Սպահանցի
Թարգմանութիւններ
Եարս որ դէմքը կը թաքցնէր հեզ,
Եւ ծառայ, եթէ միշտ ըսէ այդպէս:
Եկար, բայց ես հիմա նորէն կը վախնամ,
Ըսի` ինչու, երբ իրար հետ ենք
Հայկական Խոհանոց
Հայկական խոհանոց, հայկական խոհանոցը ունի շարք մը առանձնայատկութիւններ, որոնք պայմանաւորուած են պատմական, աշխարհագրական, կլիմայական եւ նոյնիսկ պատմա-քաղաքական տարբեր գործօններով։ Հայկական լեռնաշխարհ ի մէջ ժամանակ մը կը գտնուէր Վանի թագաւորութիւն ը։ Հայաստան ի մէջ պահպանուած են այդ հնագոյն պետութեան նիւթական մշակոյթի յուշարձանները։ Իսկ հայկական խոհանոցը իր վրան թերեւս այն ժամանակներու աշխարհագրա-կլիմայական եւ հասարակարգային գործօններու ազդեցութիւնը։
Պատմական զարգացումը
Հին դարերուն, յատկապէս Վանի թագաւորութեան դարաշրջանին (մ.թ.ա. 9-6 դար) Հայաստանի տարածքին ապրող բնակչութիւնը կը զբաղէր գիւղատնտեսութեամբ, անասնապահութեամբ եւ գիւղատնտեսական մթերքներէն պատրաստի սննդանիւթեր վերամշակելով։
Կարմիր բլուր (Թեյշեբաինի բերդ) պեղումերը անգնահատելի նիւթ տուին հին Հայաստանի մէջ ընդունուած սննդակարգերու բնոյթին վերաբերեալ։ Ակադեմիկոս Մ. Գ. Թումանեանի տուեալներուն համաձայն, երկրագործական մշակոյթը այն ժամանակուան համար բաւական բարձր մակարդակի վրայ կը գտնուէր։ Պեղումներու ընթացքին յայտնաբերուեցան ծաւալուն շտեմարաններ, հացահատիկ ով լեցուն կարաս-կճուճներ, գարեջուր եւ անուշեղէն պատրաստելու եւ պահելու յատուկ անօթներ։ Այն ժամանակներու բրուտագործական արուեստագիտութիւնը նոյնպէս բաւականաչափ բարձր մակարդակի վրայ էր։ Բազմազան ձեւերով կաւէ ամաններ կը պատրաստուէին ոչ միայն կենցաղային կարիքներու, այլ նաեւ՝ սննդամթերքի արտադրութեան համար։
Հնէաբանական յայտնագործութիւնները հայկական խոհանոցի մասին
Թեյշեբաինի բերդի պեղումներու ժամանակ յայտնաբերուած հացահատիկային մթերքներու մեծ քանակութիւնը կը փաստէ, որ մեզմէ աւելի քան 2,5 հազար տարի առաջ Վանի թագաւորութեան մէջ կը մշակուէր մերկահատիկ ցորենի քանի մը տեսակ։ Յատուկ տեղ կը գրաւէր փափուկ ցորենը, որ ներկայիս կ՛աճի Արարատեան դաշտ ին մէջ։ Դատելով այդ պեղումներէն, Վանի թագաւորութեան բնակչութիւնը կը մշակէր նաեւ շատ մեծ քանակութեամբ գարի։ Ըստ երեւոյթին, լայնօրէն տարածուած էր գարեջուր պատրաստելը, որուն համար իբրեւ հիմք կ՛օգտագործէին ոչ միայն գարին, այլ նաեւ՝ կորեկը։ Յոյն պատմաբան Քսենոֆոն ը (մ.թ.ա. 5-4 դար) Հայաստանի մէջ իր ճամբորդութեան ժամանակ տեղական բնակչութեան տուած է հետեւեալ նկարագիրը. «... տուներուն մէջ կը գտնուէին այծերը, ոչխարները, կովերը եւ թռչունները իրենց ձագերով։ Այնտեղ ցորեն, գարի, բանջարեղէն եւ գարիի գինի կը պահուէին խառնարաններուն մէջ։ Ամաններու եզրերուն հաւասար գինիի մակերեսի վրայ կը լողար գարին եւ անոնց մէջ խրած էր մեծ եւ փոքր չափերու եղեգ, բայց առանց հանգոյցներու։ Ով որ ուզէր խմել, պէտք էր այդ եղեգը վերցներ բերանը եւ անոր միջոցով գինին ծծէր»։
Վանի թագաւորութեան բնակչութիւնը կենդանական մթերքներէն կ՛օգտագործէր ոչխար ի, տաւար ի, այծ ի, խոզ ի, գոմէշ ի եւ ընտանի թռչուններու միսը։
1861 թուական
1861 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 61րդ տարին
Տանձենի
Արտադրութիւն
Քիմիական կազմ
Տարբեր տեսակներու պտուղները միջին հաշուով կը պարունակեն.
Կտանսք
Կտանսք մեծ նաւահանգիստ է, որ կը գտնուի Պալթիք ծով ու կեդրոնը։ Քաղաքը կը համարուի Լեհաստանի արդիւնաբերական եւ արհեստագիտական զարգացման ամենամեծ կեդրոններէն մէկը։
1260-էն ի վեր քաղաքը կը հիւրընկալէ նաեւ Ս. Տոմինիքեան տօնավաճառը, որ կը համարուի Եւրոպա յի մեծագոյն առեւտրական եւ մշակութային իրադարձութիւններէն մէկը:
Պուխարեսթ
Պուխարեսթ (Bucureşti), Ռումանիոյ մայրաքաղաքը։ Կը հանդիսանայ տնտեսական եւ մշակութային կարեւոր կեդրոն։
Յունաստանի ազգային օփերա
Հիմնադրման պատմութիւն
1880-ականներու աւարտին առաջին յունական օփերան ներկայացուեցաւ Աթէնքի հին Պուքուրա թատրոնին մէջ։ 1888-1890 թուականներուն յունական օփերան Մոցարթի, Տոնիցետիի օփերաներով հանդէս կու գար աշխարհի այն շրջաններուն, որտեղ կ'ապրէին բազմաթիւ յունական խումբեր, մասնաւորապէս Եգիպտոսի, Թուրքիայի եւ Ռոմանիայի մէջ:
Քոքինիոյ հայկական գաղութ
Քոքինիա․ շրջան, որ կը գտնուի Փիրէա (Πειραιάς) եւ Նիքէա (Νίκαια) քաղաքներուն միջեւ, Յունաստան ի Ատտիկէ նահանգին մէջ։ Վաղեմի անունով՝ Քոքինատա (Κοκκινάδα) այդպէս  կոչուած է, որովհետեւ ատենին կակաչներով, սոճիներով, բարտիներով լեցուն եւ հարուստ մարգագետիններով շրջան էր եւ կամ՝ հողին կարմիր գոյնին պատճառով։
Պատմական անդրադարձ
Հ․Հ․ քանի մը տասնեակ հազարներ հաշուող քաղաքացիներ կը ցրուին Յունաստան ի տարածքին․ շօշափելի թիւ մը՝ Քոքինիա: Դժբախտաբար մեծ մասը հեռու կը մնայ հայ համայնքին ազգային-կրթական կեանքէն։
Գաղթականները՝ Քոքինիա
Շրջանը ողողած հայ եւ յոյն գաղթականները իրենց միջոցներով կը «կառուցեն» տուներ, բնակավայրեր, մեծ մասը թիթեղաշէն, առանց առողջապահական ենթակառոյցի, հեռու քաղաքի կամ թաղի կառոյցի այսօրուան չափանիշներէն։ Երիտասարդ ճարտարապետ՝ Արթին Փալանճեան, շնորհիւ քանի մը գործարարներու նիւթական ներդրումին, 1925-ին, գաղթականներուն անձնական մաքրութեան համար կը կառուցէ հանրային բաղնիք մը «Μικρά Ασία» (Փոքր Ասիա) անունով։ Բաղնիքը կը գործէ մինչեւ 1970-ական թուականները, մեծ գոհացում տալով տեղւոյն բնակչութեան։ Այժմ կը գործէ իբրեւ Նիքէայի Քաղաքապետարանի Մշակութային Տուն։
Քոքինիոյ գաղութը՝ պատմական անդրադարձ
Աղքատ, թիթեղաշէն տուներու մէջ ապրող հայ գաղթականներուն համար, քաջութենէ աւելի հաւատք էր՝ իբրեւ հայ տոկալը, ապրիլն ու գործելը։ Առաջին ու գլխաւոր գործը կ'ըլլայ հիմնել ակումբներ, դպրոցներ, եկեղեցիներ, որպէսզի վերապրող սերունդը ունենայ հայեցի կրթութիւն ու պահպանէ հայու իր նկարագիրը։ Գաղութը կը համախմբուի Առաքելական, Կաթողիկէ ու Աւետարանական եկեղեցիներուն շուրջ (երեք յարանուանութիւնները միշտ համերաշխ եղած են ու են)։ Անոնց զուգահեռ կը գործեն բարեսիրական, մարզական, երիտասարդական, պատանեկան, մշակութային, բնութասիրական միութիւններ, ինչպէս նաեւ դասական քաղաքական գաղափարախօսութիւնները՝ Հ․Յ․Դ․ (Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն), Ռ․Ա․Կ․ (Ռամկավար ազատական կուսակցութիւն) եւ Ս․Դ․Հ․Կ․ (Սոցեալ Դեմոկրատ Հնչակեան Կուսակցութիւն)։
Հայ Կաթողիկէ Սրբուհի Թերեզա Եկեղեցին
Յունաստանի Հայ Կաթողիկէ Առաքելութիւնը անկախ է լատինածես եւ յունածես կեդրոններէն․ կապուած է ուղղակի Պէյրութի Հայ Կաթողիկէ Պատրիարքարանին։ Սրբ․ Թերեզա Եկեղեցւոյ հիմնարկէքը կը կատարուի 1925-ին, շնորհիւ Կարնեցի Վիճակաւոր (Առաջնորդ) Հայր Կիւրեղ վրդ. Զոհրապեանի ջանքերուն։ Ան կը կազմակերպէ Յունաստան ի Հայ Կաթողիկէ Թեմը։ Այժմ համայնքի ժողովուրդին առջեւ եկեղեցւոյ դռները կը բացուին տարին մէկ-երկու անգամ։
Շէնքերու կառուցում «անտուն» մնացած հայ ընտանիքներու համար
1955-ական թուականներուն, տակաւին հարիւրաւոր հայ ընտանիքներ կը բնակէին 35-40 տարուան ապառողջապահական տաղաւարներու մէջ։ Այս նպատակով, Գալուստ Կիւլպէնկեան Հիմնարկութիւն-ը կը տրամադրէ հսկայ գումար մը․ կը գործակցի ՄԱԿ-ի գաղթականաց գրասենեակին եւ Յունաստանի խնամատարական նախարարութեան հետ ու կը կառուցեն բազմայարկանի շէնքեր։
Հայասէր Զուիցերեացիներուն Ընկերակցութիւնը, Հայկական Ծերանոց
Հայ ժողովուրդին օգտակար հանդիսանալու եւ յատկապէս թրքական կոտորածներէն փրկուած հայերուն օգնելու նպատակով, 1897-ին կը կազմուի Հայասէր Զուիցերեացիներուն Ընկերակցութիւնը։
Անտրէ Հալէմբա
Միսիօնարական Կոչում եւ Աշխատանք Զամպիայի մէջ
Հայր Հալէմբայի Միսիօնարական ծառայութիւնը չէր սահմանափակուած միայն հովուական ընթացիկ աշխատանքներու, այլ նաեւ ներառուած էին զանազան մարզեր: Բուժօգնութիւնը ծառայութիւններէ մէկն է, որ կրցաւ հայթայթել հակառակ սահմանափակ միջոցներուն: Ան ստիպուած էր պայքարիլ դժուարութիւններու դէմ ինչպիսին էին՝ անբաւարար սննդառութիւնը, մալարիայի համաճարակը, պատուաստներու եւ անդիպայօդիկի չգոյութիւնը, բարձր տոկոսային ծննդաբերական մահերը եւ այն իրողութիւնը, որ ամենամօտ հիւանդանոցը կը գտնուէր 80 քլմ. հեռաւորութեան վրայ եւ միշտ չէր որ կը յաջողուէր հիւանդը ժամանակին հասցնել հոն:
Հրատարակութիւններ
14. Andrzej Halemba (1997). Wkład polskich misjonarzy i misjonarek w dzieło misyjne Kościoła powszechnego, w: J. Guzowski, Misyjne zadania Kościoła w Polsce. Olsztyn.
Բարեկենդան
Բարեկենդանի Խորհուրդը
Բարեկենդանի տօնին մարդիկ կը պարեն, կ'ուրախանան: Ասիկա մարդկային հոգիի ուրախութեան նշանն է: Դրախտին մէջ մարդը եղած է հոգեպէս ուրախ, գտնուած է Աստուծոյ ներկայութեան մէջ, Աստուծոյ հետ յարաբերութեան մէջ մտած է, տեսած է, որ Աստուած իրեն հետ է եւ հնարաւորութիւն կու տայ ապրելու երջանկութիւն եւ ուրախութիւն: Եւ քանի որ մեղքի պատճառով նախահայրն ու նախամայրը վտարուեցան դրախտէն, մարդիկ կը յիշեն դրախտի երանական կեանքը եւ կ'ափսոսան զայն կորսնցնելուն համար:
Աւանդութիւններ եւ սովորութիւններ
Այս առիթով կը պատրաստէին տարբեր տեսակի ճաշատեսակներ եւ քաղցրեղէններ, կ'օգտագործուէր առատ խմիչք, իսկ հարբեցողութիւնը բնականաբար ներելի էր այդ օրերուն: Կաղանդի նման, կ'այցելէին իրարու տուն եւ կը շնորհաւորէին, կը մասնակցէին ճոխ սեղաններու խնճոյքներու, կը կազմակերպէին խաղեր, երգ, պար, ներկայացումներ եւ այլն…: Տօնախմբութեան ընթացքին իրարու այցելութեան կ'երթային գլխաւորաբար ցերեկային ժամերուն: Այս փոխայցելութիւնները եւ նուիրատուութիւնները աւելի շատ տարածուած էին նորապսակներու հարազատներուն միջեւ։ Բարեկենդանին կը պահպանուէր նաեւ նորահարսներու «դարձ երթալու» սովորոյթը: Այս օրը իրարու տօնը կը շնորհաւորէին բարեմաղթանքի հետեւեալ խօսքերով. «Շնորհաւոր ապաշխարանք Քրիստոսի» կամ «Շնորհաւոր բարեկենդան, բարով հասնինք սուրբ Յարութեան»:
Սուրեան (բժիշկ)
Կենսագրութիւն
Ատացած է բժշկական կրթութիւն եւ որպէս բժիշկ աշխատած է։ 1912-1915 թթ. բնակած է Կոստանդնուպոլիս եւ զբաղած՝ բժշկութեամբ։
Կարսի ռազմաճակատին փախած է բանակէն, անցած՝ ռուսական կողմը եւ գացած է Կարս։ 1919 թուականին Կարսի ձորի 3-րդ հայկական որբանոցին մէջ որպէս բժիշկ աշխատած է։
Հայկական Կակաչ
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Բոյսեր այբբենական կարգով
Շաղիկ
Տնտեսութիւն
Շաղիկ գիւղի բնակչութիւնը կը զբաղի անասնապահութեամբ, պտղաբուծութեամբ եւ երկրագործութեամբ։
Պետրոս Ղափանցի
Պետրոս Ղափանցի, վերանորոգուող հայ դասական բանաստեղծութեան ներկայացուցիչ։ Բանաստեղծ, երգահան։
Կարիկ Պասմաճեան
Գրած է յառաջաբաններ եւ խմբագրած՝ Փարիզի «Քաթրա» մշակութային խմբակցութեան կողմէ հրատարակուած գրքոյկներ, ինչպէս Բիւզանդ Թոփալեանի «Դաշտանկար»ը «1976», եւ «Իրանահայ Բանաստեղծներ» (1976), «Իսթանպուլահայ Բանաստեղծներ» (1977) անուններուն տակ՝ գաղութներու մէջ ապրող քերթողներէ հատըտնտիր էջեր :
Սողոմոն Սողոմոնեան (գրականագէտ)
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Արցախի Գետաշէն գիւղը։ 1928 թուականին աւարտած է Պաքուի թիւ 22 դպրոցը եւ ընդունուած՝ Երեւանի Պետական պատմագրական համալսարան, ուրկէ անցած է Լենինկրատի Գեղարուեստի, գեղանկարչութեան, քանդակագործութեան եւ ճարտարապետական կաճառի գրականութեան բաժինը:
Կոչումներ եւ շքանշաններ
1941-1946 թուականներուն մասնակցած է Հայրենական մեծ պատերազմին, որուն համար ստացած է հազարապետի կոչում:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ Ստորոգութիւն:Հայ գրականագէտներ
Լեւոն Բարթողեան
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Գողթն Գաւառի Այր Մարդոց Տարազներ
Գողթնի այր մարդոց զգեստը ի տարբերութիւն կանացի զգեստէն, որոշ ընդհանրութիւններ ունէր Սիւնիք-Արցախի այր մարդոց զգեստին հետ:
Ֆրանքֆուրթ
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Գերմանիայի քաղաքներ Ստորոգութիւն:Եւրոպայի քաղաքներ
Մորթային հիւանդութիւններ
Ե.-Սողնախտագօտի (herpes zoster).
Այս ախտը կը յառաջանայ որոշ ժահրով մը, որ կը կոչուի Herpes zoster ժահր: Այս ժահրը նաեւ կը յառաջացնէ ջրծաղիկը: Սողնախտագօտին կը յայտնուի ամբողջ մարմինին վրայ, բայց մասնաւորապէս` կրծքավանդակին վրայ: Անիկա կը պատահի որեւէ մէկ տարիքի` առանց սեռի խտրութեան: Անոր ախտանշաններն են հեղուկային բշտիկներ, որոնք կը տեսնուին կրծքավանդակի կողոսկրներուն միջեւ, եւ որոնց կ՛ուղեկցի տեղայնական, երկարատեւ եւ ուժգին ցաւ ու յաճախ` քերուըտուք: Սողնախտագօտիի ապաքինումը երկար ժամանակ կ՛ենթադրէ, երբեմն նոյնիսկ` ամիսներ: Ապաքինման վերջաւորութեան հեղուկային բշտիկները կը չորնան եւ կը սպիանան, իսկ տեղայնական ցաւը կ՛անհետանայ ամբողջովին: Շատ հազուադէպ պարագաներուն սողնախտագօտիի ժահրը կը հարուածէ աչքի զանազան մասերը եւ ականջի արտաքին ու ներքին բաժինները: Սողնախտագօտին յատուկ դարման չունի. Ցաւազրկող եւ հակաքերուըտուքի դեղերն են, որոնք միայն կը գործածուին մեղմացնելու համար ցաւը եւ քերուըտուքը:
Է.- Էկզեմա
ա- Ուտելիքներու
Ինչպէ՞ս տեղի կ՛ունենայ այս մորթային հիւանդութեան վարակումը
Այս մակաբոյծին թխսաւորումը (incubation period) կը տեւէ 2-8 շաբաթ, այսինքն ախտանշանը-վէրքը կը յայտնուի խայթուելէ 2-8 շաբաթ ետք: Խայթոցին տեղը կը սկսի կարմրիլ, պզտիկ կարմիր բշտիկ մը կը յայտնուի, որ կը մեծնայ ժամանակի ընթացքին եւ կը վերածուի բարձր եզրով, կլորաձեւ եւ կամ տարբեր ձեւերով վէրքի մը: Չդարմանուելու պարագային, վէրքը կը թարախոտի եւ կը վերածուի խոցի (ulcer): Ամիսներ ետք  խոցը կեղեւ կը կազմէ եւ ժամանակ մը վերջ բոլորովին կը սպիանայ` ձգելով ներքաշուած հետք մը մորթին վրայ: Վէրքը թարախոտ վիճակի մէջ կը մնայ ամիսներ եւ սպիացումը 1-2 տարի կը տեւէ:
Լիբանանի մէջ 2000-2012 տեսնուած են միայն 6 պարագայ, սակայն Սուրիոյ պատերազմի առաջին տարին տեսնուած են 1033 պարագայ, իսկ յաջորդող տարիներուն Լիբանանի գաղթակայաններու մէջ ստեղծուած է համաճարակային վիճակ:
Յովհաննէս Պուճիքանեան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1873 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Չնգուշ ծնածներ Ստորոգութիւն:Խարբերդ ծնածներ Ստորոգութիւն:1915 մահեր Ստորոգութիւն:Հայ քարոզիչներ Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:Հայ ընկերաբաններ
Վերջակէտ
Պատմութիւն
Այժմեան երկու կէտով վերջակէտի գործածութիւնն աւելի կանոնաւոր, հաստատուն ու համատարած կը դառնայ ԺԱ-ԺԲ դարերէն սկսեալ, եւ կը շարունակուի մինչ այժմ։
Ժիրայր Զորթեան
Կենսագրութիւն
Ժիրայր Զորթեանը ծնած է 1911 թուականին Քյոթահիայի մէջ գտնուող հայ ընտանիքի մէջ։ Նկարչական տաղանդը անոր մօտ ի յայտ եկած դեռեւս երեք տարեկան հասակէն։ Եղեռնէն մազապուրծ՝ ինը տարեկանին ծնողներու հետ կը հասնի Պադուա, Իտալիա՝ սպասելով Միացեալ Նահանգներէն ստացուող վիզային։ Այս ժամանակաշրջանին հայրը անոր կը տանի Եւրոպական տարբեր քաղաքներ, կը ծանոթացնէ արուեստի հրաշագեղ գործերու։ Տասնմէկ տարեկան էր, երբ ընտանիքը հաստատուեցաւ ԱՄՆ Կոնեկտիկուտ նահանգի Նիւ Հեյվէն քաղաքին մէջ։ Կ'աւարտէ Եյլի համալսարանը եւ կը ստանայ Վինչեսթեր  կրթաթոշակ՝ 1.5 տարի ուսանելու Հռոմի ամերիկեան ակադեմիայիին մէջ։
Իսգանտեր
9K720 Իսքանտեր, (9K720 ИскандерՆԱՏՕ-ի զեկոյցի անունը SS-26 Stone)՝ Ռուսիոյ Դաշնութեան մէջ բջիջային մարտավարական բալիստիկ հրթիռանէտ համակարգ մըն է:
Յովհաննէս Չիլինկիրեան
Ռուբէն Սեւակի մրցանակային ֆոնտ
Գիրքերու հրատարակութիւնէն բացի, հիմնարկը ստեղծեր է մրցանակային ֆոնտ, որմով իւրաքանչիւր տարի կը պարգեւատրուին Ռուբէն Սեւակի գաղափարները ներկայացնող մտաւորականները եւ կազմակերպութիւնները։ Տարբեր տարիներու այդ մրցանակին արժանացեր են գրականագէտ, բանաստեղծ Պէպօ Սիմոնեանը, Գէորգ Գապառաճեանը, գրականագէտ Ալեքսանդր Թոփչեանը, հանրաճանաչ դերասանուհի Անահիտ Թոփչեանը, Պէյրութի «Արարատ» օրաթերթի խմբագիր Ժիրայր Նայիրին (Թոսունեան), Նիւ Ճըրզիի հայկական ռատիոկայանի հիմնադիր տնօրէն Վարդան Ապտօն եւ շարք մը մշակութային կազմակերպութիւններ։
Ռուբէն Սեւակի անուան մրցանակ
1-ին մրցանակակրին կը շնորհուի 600 ԱՄՆ տոլարին համարժէք ՀՀ դրամ, իսկ 2-րդ մրցանակակրին՝ 500 ԱՄՆ տոլարին համարժէք ՀՀ դրամ:
Անթոնիա Արսլան
Գրական Գործունէութիւն
«Արտոյտներու Ագարակը» գիրքը կը թարգմանուի շուրջ 20 լեզուներու եւ ամբողջ աշխարհին կը ներկայանայ լայնածաւալ տպաքանակներով։ Միայն Իտալիոյ մէջ կը սպառի աւելի քան 300,000 գիրքի օրինակ։ 2007-ին, «Արտոյտներու Ագարակը» վէպին նիւթով Փաուլօ եւ Վիտորիօ Տաւիանի եղբայրները շարժանկար կը պատրաստեն։ Գիրքին երկրորդ հատորը կը կոչուի La Strada di Smirne, որ կը հրատարակուի 2009-ին Ռիծոլիի կողմէ։
Վահան Միրաքեան
Կենսագրութիւն
Ուսումը աւարտելէ ետք երկար տարիներ վարած է ուսուցչութեան պաշտօն, դասաւանդելով ծննդավայրի՝ Շուլավերի, Ստեփանաւանի, Էջմիածինի Գէորգեան ճեմարանին, Շաքիի, Նոր Նախիջեւանի եւ Թիֆլիսի տարբեր դպրոցներուն մէջ:
Սուփըրմէն
Կենսագրութիւն
Ըստ բնօրինակ պատմութեան Սուփըրմէնը ծնած է Քրիբթոն մոլորակին վրայ եւ ունեցած է Քալ-Էլ անունը։ Այն ժամանակ երբ Քրիբթոնը կ'ենթարկուի աւերածութիւններու եւ քանդուելու եզրին կը գտնուի, անոր հայրը՝ գիտնական Ժոր-Էլը նորածին որդին կը դնէ հրթիռի մեջ եւ զինքը կ'ուղարկէ Երկիր մոլորակ։ Հասնելով երկիր մոլորակ հրթիռը կը հասնի Սմոլվիլ կոչուող փոքրիկ գիւղը, ուր իրեն կը գտնեն Ճոնաթան (Jonathan) եւ Մարթա Քէնթ ը (Martha Kent) եւ իրեն կ'անուանեն Քլարք Քենթ (Clark Kent)։ Փոքրիկը կը մեծնայ հաստատուն՝ բարոյական արժէքներու, հիմքերու վրայ եւ շուտով կը սկսի ցույց տալ իր գերմարդկային ունակութիւնները, որոնք կ'օգտագործէ ի շահ մարդոց։
Զուրապ Անթոնով
Կենսագրութիւն
1851 թուական ին սկսած է իր դերասանական գործունէութիւնը Կէորկի Էրիսթաւի ի թատերախումբին մէջ։ Այդ ժամանակ ալ սկսած է գրել փիեսներ։ Նոյերմբեր-Դեկտեմբեր 1854 թուականին աշխատած է որպէս բեմադրիչ։ Այդ ժամանակաշրջանին գրած է շարք մը փիեսներ՝ «Ուզում եմ իշխանուհի լինել» (1851), «Մի՞թէ քեռին ամուսնացել է » (1952), «Արեւի խաւարում Վրաստանում» (բեմադրուած է 1853 թուականին, հրատարակուած է 1876 թուականին), «Հինգ կանանց ամուսինը» (բեմադրուած է 1851 թուականին, հրատարակուած է 1852 թուականին), «Խեւսուրների հարսանիքը» (1852), «Քեր-օղլի» (1853), «Գրողների ճանապարհորդութիւնը լաստով» (1854):
Մակարայ Վանք (Կիպրոս)
Թրքական գրաւում եւ վնասներ
1974-ին, թրքական բանակը կը ներխուժէ Կիպրոս եւ կը գրաւէ կղզիին հիւսիսային մասը։ Թուրքերուն տիրապետութեան տակ կ'իյնայ նաեւ Ս. Մակարայ վանքը։ Թրքական ներխուժումին պատճառով վանքը կը լքուի եւ կը դառնայ անմատչելի իր օրինական սեփականատէրերուն համար։ Ներխուժումին ընթացքին վանքը կողոպուտի եւ աւերումի կ'ենթարկուի, որ կը շարունակուի յաջորդ տարիներուն ալ։ Մինչ այդ, Մակարայ վանքը կը գտնուէր ներկայանալի վիճակի մէջ։ Սենեակները կահաւորուած էին եւ կը հիւրընկալէին ուխտաւորներ, իսկ ամառնային շրջանին վանքը կը ծառայէր իբրեւ Կիլիկիոյ Կաթողիկոսներուն եւ այլ եկեղեցականներու ամարանոց։ Վանքին մշակուած կալուածները Հայ Առաքելական Առաջնորդարանին կ'ապահովէին տարեկան 8,000 կիպրական ոսկի հասոյթ։
Պուտափեսթ
Արտաքին յումներ
Ստորոգութիւն:Եւրոպական մայրաքաղաքներ Ստորոգութիւն:Հունգարիոյ քաղաքներ
Արաբական թերակղզի
Արեւմուտքէն զինք կը շրջապատէ Կարմիր ծովը, հիւսիս-արեւելքէն՝ Պարսից ծոցը, իսկ հարաւ-արեւելքէն՝ Հնդկական ովկիանոսը:
Բուսական եւ անասնական աշխարհ
Հազարամեակներ շարունակ՝ շուրջ 10.000 տարի առաջ, Արաբական թերակղզին պատուած էր արեւադարձային մշտադալար անտառներով, իսկ Հիժազի լեռներէն հոսած են բազմաթիւ գետեր։ Այդ մէկը կը վկայեն այսօրուան չորցած գետահուները, ստորգետնեայ ջուրերուն մեծ քանակը եւ նաւթի ու բնական կազի հսկայական պաշարները։ Այսօր այդ անտառներէն մնացած են ովասիսներ, որոնք կը գտնուին թերակղզիին ստորգետնեայ ջուրեր ունեցող վայրերուն մէջ։ Արեւադարձային անտառները մնացած են յատկապէս Եմէնի եւ Օմանի մէջ։ Տարածքը գլխաւորաբար պատուած է տափաստաններով, կիսանապատներով եւ աւազոտ անապատներով։ Ովասիսներուն մէջ հանդիպող հիմնական ծառատեսակը փիւնիկեան արմաւենին է եւ այլ լայնատերեւ բոյսեր։ Անապատային շրջաններուն մէջ խոնաւութեան խիստ սակաւ պայմաններու մէջ բոյսերուն տերեւները վերածուած են փուշերու, ինչպէս՝ ուղտափուշ, օշինտր եւ այլն։
Պուլկարիա
Գրականութիւն
Սկզբնաւորուած է 4-րդ դարու երկրորդ կիսուն։ Պուլկարացի հին գրականութիւնը (4— 7 դարերուն) եկեղեցագրական էր։ 14- րդ դարու վերջերէն, օսմանեան լուծի պայմաններուն մէջ, գրականութեան զարգացումը քանի մը դարերու ընթացքին արգելակուած է։ 15րդ— 18րդ դարերուն յայտնի էին բարոյախօսութիւններու ժողովածուները՝ «տամասկինները»։ 16-րդ դարասկիզբին լոյս տեսան պուլկարացի  գրողներու առաջին տպագիր գիրքերը։ Պուլկարիոյ ազգային վերածնունդը (18-րդ երկրորդ կիսուն) նպաստեց գրականութեան զարգացման։ Ազգային գրականութիւնը ձեւաւորուեցաւ 19-րդ դարուն 50—70-ական թուականներուն ազգային-ազատագրական պայքարի ժամանակաշրջանին։ Երեւան եկան նշանակալից ստեղծագործութիւններ՝ նուիրուած 70-ական թթ․ ազգային-ազատագրական պայքարին։ 90-ական թուականներուն քննադատական իրաւապաշտական ծաղկման շրջանին, ստեղծուեցան երգիծական գործեր։ Իրաւապաշտ գրողներու ստեղծագործութեան հիմնական նիւթերէն մէկը դարձաւ գիւղը։ Բանաստեղծութեան մէջ, կը գերիշխէր քաղաքացիական քնարերգութիւնը։ 19-րդ դարավերջին եւ 20-րդ դարասկիզբին կը վերաբերի ընկերավարական գրականութեան ծնունդը։
Հայերը Պուլկարիոյ Մէջ
Պուլկար եւ հայ ժողովուրդներու միջեւ փոխյարաբերութիւններ եղած են տակաւին 5-րդ դարուն, երբ 451 թուականի Աւարայրի ճակատամարտէն ետք, որոշ հայ իշխաններ, խոյս տալով պարսիկներ ու հետապնդումներէն, իրենց զօրքերով հեռացան Հայաստանէն եւ հաստատուեցան Պալքանեան թերակղզիի մէջ։ 13 մինչեւ 17-րդ դարերուն մոնկոլական ու թուրքական արշաւանքներուն հետեւանքով հայերու նոր գաղթը տեղի ունեցաւ դէպի Պուլկարիա։ 1800 թուականին, Պուլկարիոյ քաղաքային հայ բնակչութիւնը շուրջ 10 հազար էր, արդէն դարավերջին՝ մօտ 15 հազար։ Հայերու թիւը Պուլկարիոյ մէջ, զգալիօրէն աւելցաւ 1890-ական թուականներուն՝ Օսմանեան Թուրքիոյ մէջ, հայերու զանգուածային կոտորածներէն ետք։ Հանրայայտ են պուլկար յայտնի բանաստեղծ Պեյս Յավորովի արձագանքն այդ կոտորածներուն եւ անոր «Հայեր» բանաստեղծութինը։ Հայերը մեծ մասամբ արհեստաւորներ էին, կային նաեւ բժիշկներ, իրաւաբաններ, ճարտարագէտներ, պետական պաշտօնեաներ։ Պուլկարահայերը անմասն չէին նաեւ թուրքական լուծի դէմ պուլկար ժողովուրդի մղած դարաւոր պայքարին, իսկ 1912–1913 թուականներու Պալքանեան պատերազմներու ընթացքին, Գարեգին Նժդեհի եւ Անդրանիկի հայ կամաւորներու յատուկ վաշտ մը, կը մասնակցէր Թուրքիոյ դէմ մարտերուն։ Պուլկարահայերէն շատերը աչքի ինկան նաեւ պուլկար ժողովուրդի մղած հակամիապետական ու հակաֆաշիստական պայքարին մէջ։ Պուլկարիոյ մէջ գործած են հայկական դպրոցներ, հասարակական-քաղաքական կազմակերպութիւններ, մշակութային միութիւններ, լոյս ընծայուած են բազմաթիւ թերթեր։ 1946 թուականին մօտ, 6 հազար պուլկարահայեր հայրենադարձուեցան։ 1990 թուականին, համայնավար վարչակարգի տապալումէն ետք, ազգային զարթօնքի ժամանակաշրջան սկսած է նաեւ պուլկարահայ համայնքի կեանքին մէջ։ 1990 թուականէն, հիմնուած են նոր միութիւններ ու կազմակերպութիւններ, վերաբացուած են հայկական վարժարանները, լոյս կը տեսնեն հայերէն-պուլկարերէն շաբաթաթերթեր։ Հայ առաքելական եկեղեցւոյ Պուլկարիոյ թեմը կազմաւորուած է
19-րդ դարուն: Առաջնորդանիստը Սոֆիայի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին է։ Ներկայիս, Պուլկարիոյ մէջ, կը բնակի 15–20 հազար հայ, հիմնականին մէջ Փլովտիւ, Սոֆիա, Վառնա, Պուրկաս եւ Ռուսէ քաղաքներուն մէջ։
Մակդիր
Մակդիր, գեղարուեստական խոսքի մեջ մակդիրը այն բառն է, որ գործածելով գոյականի հետ՝ կը բացահայտի եւ կ'ընդգծի բոլոր հիմնական հատկանիշը եւ բոլորի նկատմամբ որոշակի վերաբերմունք կ'արտահայտի:
Օրինակ Եղիշէ Չարենցի «Ես իմ անուշ Հայաստանի» բանաստեղծութեան մէջ գործածուած են բազմաթիւ մակդիրներ: Ես իմ անուշ Հայաստանի արեւահամ բառն եմ սիրում, Մեր հին սազի ողբանուագ, լացակումած լարն եմ սիրում,' Արնանման ծաղիկների ու վարդերի բոյրը վառման Ու նայիրեան աղջիկների հեզաճկուն պարն եմ սիրում: Մակդիրն ընդհանրապէս կ'արտայայտուի ածականով (ինչպէս բերուած տողէրուն բոլոր օրինակները), բայց կրնայ կազմուիլ նաեւ գոյականով (հրաշք-աղջիկ, կախարդ-ձմեռ, ծով-աչքեր), ինչպէս նաեւ քանի մը բառերու համադրումով (մթում կորած խրճիթներ):
Տանուպ Գետ
Անուանում
Հին յոյները (Հեսիոդոս, Ք.Ա. 7-րդ դար) գետը կը յիշատակեն Իստրոս անունով (այդ անուանումը կը վերաբերի գետին ստորին հոսանքին), աւելի ուշ հռոմէացիները (Կեսար, Ք.Ա. 1ին դար) զայն կ'անուանեն Danuvius։ Հետազօտողներուն մեծ մասը կ'ենթադրեն, որ անուանման հիմքին մէջ ինկած է հին իրանական տան «գետ» եզրը ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Սեւ ծովու աւազանի գետեր Ստորոգութիւն:Գետեր այբբենական կարգով
Խաւիէ Փերես տը Քուելլար
Խաւիէ Ֆիլիփէ Ռիքարտօ Փերես տը Քուելլար  (ծն՝ 19 Յունուար 1920, Լիմա, Փերու - մահ.4 Մարտ 2020,Լիմա, Փերու)  (Javier Felipe Ricardo Pérez de Cuéllar y de la Guerra, ), Փերուացի դիւանագէտ։ Աւարտեր է Լիմայի պետութեան կաթոլիկական համալսարանի իրաւունքի կաճառը։
Աղբիւրներ
new world encyclopedia
Տարեկանին Մահացած է ՄԱԿ-ի Նախկին Գլխաւոր Քարտուղար Խաւիէ Փերես տը Քուելլար
Անտոն Կազէլ
Քաղաքական – հասարակական գործիչը
Երիտասարդ, կ՛ անդամագրուի Հ․Յ․Դաշնակցութեան եւ Իզմիրի ու Աթէնքի մէջ կը վարէ պատասխանատու պաշտօններ։  Աթէնքի Հայ Կարմիր Խաչի (հետագային Հայ Կապոյտ Խաչ) հիմնադիրներէն կ՛ ըլլայ։
Մահէն ետք
Ա­հա­րոն Ս­տե­փա­նեան, Ա­թէնք, 1953
Աղբիւրներ
«Ազատ Օր» օրաթերթ - Անտոն Կազէլի յիշատակին․ «Խմբագիրն ու իր արուեստը», Սօս Վանի, Կիրակի 8 Փետրուար, 1953, էջ 2
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Անձինք Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ ըստ իրենց ազգութեան Ստորոգութիւն:Հրապարակագիրներ Ստորոգութիւն:Խմբագիրներ Ստորոգութիւն:Հայազգի խմբագիրներ Ստորոգութիւն:Արձակագիրներ Ստորոգութիւն:Հայազգի արձակագիրներ Ստորոգութիւն:Քաղաքական գործիչներ Ստորոգութիւն:1899 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1952 մահեր
Կրիաներ
Կազմուածք
Ջուրի կրիաներէն շատերը նոյնպէս ունեն տափակ, շուրջհոսելի զրահներ, ինչը լողնալիս կը նւազեցնէ ջուրի դիմադրութւնը։ Ի տարբերութիւն իրենց ցամաքային դանդաղաշարժ ցեղակիցներու՝ ծովերում ապրող կրիաները հիանալի արագաշարժ լողորդներ են։
Առանձին ուշադրութեան են արժանի կրիայի զրահի մեջքի մասի նախշերը, որոնք բազմազան են եւ տարբեր տեսակներու մոտ՝ տարբեր։
Սնունդը
Կրիաներուն սնունդը մեծապէս կախուած է այն միջավայրէն, ուր կ'ապրին։ Ցամաքային եւ ծովային կրիաները առաւելապէս բուսակեր են, բայց ծովային կրիաները երբեմն նաեւ ձուկ կ'որսան։ Անոնք նոյնիսկ կ'ուտեն սպունգներ եւ այլ փափկամարմիններ։ Կրիաները ունին նաեւ քանի մը ամիս անօթի մնալու կարողութիւնը։
Լեւոն Զօրեան
Կենսագրութիւն
1950-ին աւարտած է Երեւանի արուեստագիտական հիմնարկը։ 1964-1971-ններուն եղած է Հայաստանի ճարտարապետներու միութեան վարչութեան նախագահի տեղակալ։
Բարձր Հայքի Կանացի Զգեստներ
Բարձր Հայքի Կանացի Զգեստներ, Կարին նահանգի կանանց զգեստները յատուկ են իրենց կերպարի տեսակներու եւ գոյներու մէջ: Ամէնօրեայ, տօնական եւ կամ հարսանեկան զգեստները բոլորն ալ ունեցած են միատեսակ ձեւաւորում, սակայն տարբեր զարդարում: Կանանցի տարազները բոլոր գաւառներուն մէջ ալ ունեցած են հետեւեալ մասերը.
Անթուան Քեհեայեան
Կենսագրութիւն
1949-էն սկսեալ Սըր Ճեմարանի անգլերէնի ուսուցիչն էր, իր իւրայատուկ ոճով երկրորդականի աշակերտներուն սորվեցուցած է անգլերէնի ճիշդ առոգանութիւնը եւ քերականութիւնը։ 1954-ին կը դառնայ Ճեմարանի գիշերօթիկներու պատասխանատու վարիչ մինչեւ այդ բաժինին փակումը։ Բազմակողմանի հետաքրքրութիւններով՝ Սըր ունէր լայն ու ընդհանուր զարգացում՝ գրականութեան, մանկավարժութեան եւ քաղաքականութեան բնագաւառներուն մէջ։ Կը մահանայ [ 31 Յունուար 2013-ի երեկոյեան ժամը 6-ին ։
Կարապետ Պասմաճեան
Կենսագրութիւն
Ըլլալով դեղագործ եւ բանասէր՝ մեծ գործ կատարած է դեղամիջոցներու եւ հիւանդութիւններու՝ արաբական ու հայկական անուանումները, վերծանելու եւ լատիներէնի ու ֆրանսերէնի թարգմանելու աշխատանքին մէջ։ Անգնահատելի դեր կատարած է եւրոպական պետական ու մասնաւոր գրադարաններու մէջ պահուող հայկական բժշկական մատենագրութեան բնագիրներու նկարագրութեան աշխատանքին մէջ։
Ցոլակ Ամերիկեան
Ցոլակ Ամերիկեան (բուն անունով՝ Գալուստ Սուլուլիկեան, ), հայ դերասան։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Արցախեան Ազատամարտ
Յունուար 1992
19-20 Յունուար 1992-ին ազատագրուած է Ստեփանակերտի արուարձան Կրկժանը, որմէ ետք հայ մարտիկները դիրքեր գրաւած են տիրապետող բարձունքներու վրայ: Յունուար 25-ի լոյս 26-ի գիշերը Շուշիի սարահարթէն թշնամին յարձակման անցած է Քարինտակի ուղղութեամբ: Սակայն հարեւան գիւղերէն եւ մայրաքաղաքէն օգնութեան հասած ինքնապաշտպանական ջոկատներու ճնշման տակ ան ետ քաշուած է (տես Քարինտակի ինքնապաշտպանութիւն): 9-11 Փետրուար 1992-ի ընթացքին հակառակորդը կորսնցնելովՄալիբեկլուի եւ Ղուշչուլարի ռազմակայանները՝ յարձակման անցած է ռազմաճակատի ամբողջ տարածքով: 14 Փետրուարին, Շուշիէն առաջին անգամ Ստեփանակերտը հրթիռակոծուած է ՄՄ–21 «Կրատ» հրթիռահրետանային համազարկային կայանէն: Մինչ այդ՝ 25 Սեպտեմբեր 1992-ին՝ «Ալազան»-ով: 13 Յունուար 1992-ին Շահումեան աւանը հրթիռակոծուած էր «Կրատ»-ով: Վերջինս միջազգային համաձայնագիրով արգիլուած էր գործածել խաղաղ բնակչութեան դէմ, բայց մշտապէս օգտագործուած է շուրջ 70 հազար բնակչութեամբ Ստեփանակերտի ու շրջակայ հայկական բնակավայրերու դէմ: 17 եւ 22 Փետրուարին Ղարատաղլուի եւ Վերին Վեյսալուի ռազմական գործողութիւնները կարեւոր յաղթանակներ կը տանէին Մարտունիի շրջանին մէջ միասնական ճակատ ու ապահով թիկունք ստեղծելու, ինչպէս նաեւ այդ ուղղութեան ռազմաճակատը ամրացնելու առումով: 24 Փետրուար 1992-ին Արցախի Հանրապետութեան ԳԽ-ի նախագահութիւնը որոշում ընդունած է պետական համապատասխան կարգավիճակ շնորհելու մինչ այդ նոր ձեւաւորուած կամաւորական-ինքնապաշտպանական ջոկատներուն: Հերթական փայլուն յաջողութիւնը Խոչալուի կրակի դիրքերուն ճնշման ռազմագործողութիւնն էր (տես Խոչալուի ազատագրում): Խոչալուի ազատագրումով վերականգնած է հաղորդակցութիւնը Ասկերան աւանի հետ, հակառակորդէն գրաւուած են մեծ քանակութեամբ զէնք ու զինամթերք, շրջափակման մէջ գտնուող արցախահայութեան համար վերականգնած է արտաքին աշխարհի հետ յուսալի օդային կապը, կանխուած թշնամիին՝ Ասկերանի կողմէն Ստեփանակերտ ներխուժելու վաղեմի ծրագիրը, ծանր հարուած հասած՝ Ազրպէյճանի ռազմական գործողութեան, ալ աւելի լարուած՝ Պաքուի իշխանութիւններու եւ ընդդիմութեան ներհակութիւնները:
Շուշիի ազատագրում
Մարտակերտի ճակատին ձեռնարկուած հակայարձակումներուն շնորհիւ, նկատի առնուած են դրութիւն կայունացնող միտումներ: Սակայն ԻՊՈւ հրամանատարութեան ուշադրութիւնը Մարտակերտի ճակատէն շեղելու եւ այնտեղ վճռական յաջողութեան հասնելու նպատակով, ազրպէյճանցիները յարձակողական գործողութիւններ ծաւալած են Ասկերանի շրջանին մէջ եւ կրցած են գրաւել քանի մը պահակակէտեր: Մարտունիի մէջ թշնամին մօտեցած է Ճարտար եւ Մաճկալաշէն գիւղերուն, ներխուժած՝ Կարմիր Շուկայ: Հայ մարտիկները 28 Յունիսին, Մ. Մելքոնեանի ընդհանուր ղեկավարութեամբ, ետ մղած են թշնամին, որու շնորհիւ վերջ դրած են պաշտպանական գիծը գոնէ մէկ ուղղութեամբ ճեղքելու անոր ցանկութեան: Այդ յաղթանակը ինքնավստահութեան նոր լիցք հաղորդած է ազատամարտիկներուն, հակառակորդը խոցելու հնարաւորութիւնը վերստին դարձած է առարկայական: 28 Յունիսին թշնամին, Հատրութի շրջանին մէջ գրաւելով Հողեր եւ Տող գիւղերու պահակակէտերը, ներխուժած է Տողի գինեգործարան եւ չորս քմ. Խորաց գիւղի տարածքին մէջ: Հայ մարտիկները յաջողած են թշնամին ետ մղել եւ երեկոյեան ազատագրել բոլոր պահակակէտերը՝ բացի Ձորէն: Այս ճակատներուն մէջ ԻՊՈւ մարտիկներու յաջող դիմադրութիւնը, խափանելով ազրպէյճանական հրամանատարութեան ծրագիրներու իրագործումը նպաստաւոր պայմաններ ստեղծած է Մարտակերտի մէջ հսկայծաւալ հակայարձակման համար: Սակայն 29 Յունիսին, Լենինաւանի, Չայլուի, Ջրաբերդի բարձունքներու ուղղութեամբ ձեռնարկուած հակայարձակումը ձախողած է: Նոյնը կատարուած է նաեւ հակայարձակման գլխաւոր՝ Մարտակերտի ուղղութեան մէջ: Հարուածի գլխաւոր ուղղութիւններուն մէջ ուժերը վերախմբաւորելով եւ միջոցներու գերակշռութիւն ստեղծելով՝ Արցախի ԻՊՈւ ստորաբաժանումները Մարտակերտի մէջ անցած են հակայարձակման:11 Յուլիսին, կէսօրէ ետք, շարժած են Ջանյաթաղ, Գիւլաթաղ եւ Մանիքլիի գիւղերու ուղղութեամբ: 12 Յուլիսին արդէն Ջանյաթաղ, Գիւլաթաղ, Մեհմանա եւ Կուսապատ գիւղերը անցած են հայ ազատամարտիկներու վերահսկողութեան տակ: Անոնցմէ ետք, անոնք դիրքեր գրաւած են Կուսապատ-Տրմբոն գօտիին մէջ, որ ազատագրման ժամանակ տիրացած են հակառակորդին վեց միաւոր զրահներուն եւ 1 «Կրատ» կայանին, սպաննուած են ազրպէյճանական քանի մը տասնեակ զինուորներ: ԻՊՈւ ստորաբաժանումները 14 Յուլիսի երեկոյեան անցած են Թարթառի ձախափնեակը, դժուարին մարտերով ազատագրած՝ Չափար գիւղն ու ռազմավարական կարեւոր նշանակութիւն ունեցող Գետաւանի կամուրջը, միաժամանակ յաջողած է մօտենալ Սարսանգի ջրամբարին: 14 Յուլիսին, թշնամին յարձակած է Կուսապատի բարձունքին մէջ տեղաւորուած ԻՊՈւ պահակակէտին վրայ: Հայկական ջոկատը արժանի հակահարուածով ետ մղած է անոր գրոհը եւ 15 Յուլիսի գիշերը վերագրաւած է Սարսանգի հիտրոհանգոյցի ամբարտակը: Նոյն օրը ազրպէյճանցիները հարկադրուած ձգած են նաեւ Գետաւան գիւղը՝ կրելով մարդուժի եւ զինամթերքի նոր կորուստներ: 16 Յուլիսին, առաւօտեան Արցախի ԻՊՈւ ստորաբաժանումները լայնածաւալ յարձակում ձեռնարկած են Ներքին Հոռաթաղ, Մեծշէն եւ Մոխրաթաղ գիւղերու ուղղութեամբ: Կատաղի մարտերէն ետք, հայ մարտիկները ազատագրած են ռազմավարական կարեւոր նշանակութեան քանի մը բարձունքներ: 20 Յուլիսի երեկոյեան, հայ մարտիկները ազատագրած են նաեւ Մարտակերտի Մաղաւուզ եւ Զագլիկ գիւղերը՝ վերահսկողութեան տակ պահելով Սարսանքի ջրամբարի ամբողջ աւազանը:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայոց պատմութիւն
Փարնասոս
Դիցաբանութիւն
Անունը կը պարտի առասպելական հերոս Փարնասոսին (Փոսիտոնասին եւ Քլէոդորա յաւերժահարսին զաւակը)։
Գրիգոր Մսերեան
Գործունէութիւն
Իր տպագրական գործունէութեան հետ զուգընթաց ձեռնարկած է խիստ աչքառու գործի մը, այն է Մետեօրայի հրատարակութիւնները որոնցմէ դժբախտաբար սակայն 3 հատոր միայն կրցած է ի լոյս ընծայել։
Ռուբէն Սեւակ
Կենսագրութիւն
1908-1914 թուականները եղած են բանաստեղծին ստեղծագործական բեղուն տարիները։ Անոր բանաստեղծութիւններն ու այլ գրութիւններ լոյս տեսած են Կ. Պոլսոյ «Սուրհանդակ», «Ազդակ», «Շանթ», «Հայ գրականութիւն», «Ազատամարտ», Վենետիկի Մխիթարեաններու «Գեղունի», «Բազմավէպ», ինչպէս նաեւ այլ պարբերականներու մէջ։
Ռուբէն Սեւակ եւ Հայոց Ցեղասպանութիւնը
Ռուբէն Սեւակ իր ժամանակակիցներէն շատ աւելի շուտ կը կանխազգայ արեւմտահայութեան սպառնացող ողբերգութեան հեռանկարը։ Ան ինքզինք կը դրսեւորէ իբրեւ հասուն ազգային ու քաղաքական գործիչ եւ իր ստեղծագործութիւններով զգօնութեան կոչ կ'ընէ, ընդգծելով համազգային միասնութեան կարեւորութիւնը։
Յունական Մակեդոնիոյ Դրօշ
Այն կըներկայացնէ կապոյտ ֆոնի վրայ գտնուող վիրջինեան աստղ՝ ճառագայթող տասնուեց շողերով: Այն կը կիրառուի Յունաստանի Հանրապետութեան երեք ծայրամասերուն մէջ (Արեւելեան Մակեդոնիա, Կեդրոնական Մակեդոնիա եւ Արեւմտեան Մակեդոնիա) եւ անոնց կազմի մէջ մտնող տարածաշրջանային միաւորներուն՝ անուանակարգերուն:
Ժողովրդական Արուեստի Թանգարան
Պատմութիւն
Յովհաննէս Շարամբէեանի անուան ժողովրդական ստեղծագործութեան կեդրոնը՝ մշակոյթի կեդրոն՝ կը զբաղուի հայ ժողովուրդի գեղարուեստական ստեղծագործութեան տարբեր ժանրերու եւ ժողովրդական արուեստի նմոյշներու ձեռքբերման, պահպանման, վերականգնման, ուսումնասիրման, հանրահռչակման աշխատանքներով։
Կեդրոնի Երեւանի եւ Դիլիջանի ժողովրդական արուեստի թանգարաններուն մէջ կը պահպանուին եւ կը ցուցադրւուին գեղանկարիչ, բանահաւաք Յովհաննէս Շարամբէեանի ջանքերով հաւաքուած տեկորաթիւ-կիրառական արուեստի ու կերպարուեստի անկրկնելի նմոյշներ։
Յակոբ Աբգարեան
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1781-ին Ագշէհիր, ուրկէ իր կրօնաւոր անունը՝ Լիւստրացի, Ագշէհիրը կը ձդէ պատանի հասակին՝ հայերէն լեզուի նախնական ուսում մը ստանալէ յետոյ, եւ կը մտնէ Երուսաղէմի Սբ. Յակոբանց վանքի ժառանգաւորաց վարժարանը։ 1807-ին, 26 տարեկան հասակին կը ձեռնադրուի վարդապետ եւ պաշտօնով արտասահման կը ղրկուի վանքին համար հանգանակութիւն ընելու։ 1815-ին Պոլիս կ՚ուղարկուի որպէս Երուսաղէմի Պատրիարքին ներկայացուցիչ։ Պոլիս կը մնայ մինչեւ 1818, Ագշէհիր այցելելէ յետոյ Պոլսէն Երուսաղէմ կը ղրկուի մասնաւոր առաքելութեամբ մը որու նպատակը չկրցանք ճշդել։ Երկու տարի յետոյ՝ 1820-ին, էջմիածինի մէջ եպիսկոպոս կը ձեռանադրուի եւ կուգայ Պոլիս։ Կարճ ժամանակ մը յետոյ կը հրաժարի Պոլսոյ իը պաշտօնէն եւ կ՛երթայ Ագշէհիր։ Երուսաղէմի Պատրիարքին պնդումին վրայ որ Երուսաղէմ վեյադառնայ, հոն կերթայ երկու տարի յետոյ կը ստանձնէ իը պաշտօնը։ Ինչպէս ըսինք 1824-ին կը հրաժարի կուսակրօնութենէ, նախ Սայտա եւ ապա Պէյրութ կը հաստատուի Յակոբ Աբգարեան աշխարհական անունով։ Աշխարհական կեանքի մէջ ալ ծանօթ հանդիսացաւ Յակոբ Աբգարեան։ Անգլիա կ՚այցելէ ու կ՛ըսուի թէ թագաւորին ունկնդրութեան կ՛արժանանայ։ 1825-ին Սայտայի անգլիական հիւպատոս կը նշանակուի, պաշտօն մը որ մինեւ 1829 կը պահէ։ Այս թուականէն մինչեւ 1845՝ իր մահը, կը հաստատուի Պէյրութ, ուր Ժամանակ մը նէապոլսոյ թագաւորութեան եւ ապա Անգլիոյ Սուրիոյ հիւպատոս կը նշանակուի։ Պէյրութի մէջ հող կը գնէ եւ տուն կը շինէ այն ատեն քաղաքէն դուրս գտնուող այժմու անկլօ-ամերիկեան եկեղեցիին մօտ։ Այս նոյն ինքն մեր հիմակուայ Աբ. նշան եկեղեցին է։ Յակոբի մահէն յետոյ իր բնակարանը երուսաղէմի պատրիարքներէն Յովհաննէսի կողմէ ծախու առնուեցաւ եւ Աբ. երկիկ գացող ուխտաւորներու համար Սբ. նշան անուամբ մատուռի վերածուեցաւ։ Այս մասին հետեւեալը կը կարդանք Սաւալանեանցի «Պատմութիւն Երուսաղէմի» գրքին 952րդ եջին վրայ։
Գործեր
Յակոբ նմանապէս հող գնեց Սայտայի մէջ։ Այժմու Տէյր Մուխալլէսի եւ շրջակայքի հողերը կը պատկանէին իրեն, զորս ինք ծախեց վերոյիշեալ վանքին։ Սա ալ ըսենք միջանկեալ կերպով՝ թէ այս երեք կարդացող կղերականներու Սայտա հաստատւուիլը անկէ յառաջ կուգար որ այդ ժամանակ, այսինքն շուրջ հարիւր յիսուն տարի առաջ, Սայտա աւելի մեծ ու կարեւոր քաղաք մըն էր քան Պէյրութ, ինչպէս մանրամասն կերպով բացատրեցինք Պէյրոթի պուտմութեան մէջ։ Իր պատրիարքական ներկայացուցիչ նշանակուիլը 34 տարեկան հասակին եւ արքեպիսկոպոս ձեռնադրուիլը 39 ին, կ՛ապացուցանեն թէ բացառիկ կարողութեանց տէր մէկն էր Յակոբ Աբգարեան, մինչեւ վերջն ալ լաւ ու սիրալիր յարաբերութիւն մշակեց Երուսաղէմի պատրիարքութեան հետ։ Իր Պոլիս որպէս պատուիրակ զրկուիլը լուրջ դժգոհութիւն կը պատճառէ իրեն։ Իսկ խռովաբար Եղիա վարդապետին պաշտօնի ետ կոչուիլը պատճառ կ՛ըլլայ իր վանական կեանքէ հրաժարելուն։ Երուսաղէմի Պատրիարքին գրած նամակներր կ՝ ապացուցանեն թէ իր դիրքը պատրիարքարանի հանդէպ միշտ ալ բարեկամական էր։ Իր վերջին նամակը շնորհակալութիւ.ն կը յայտնէ այգ ժամանակւայ Պատրիարք հօր որ իր (Յակոբին) ընտանիքին պէտք եղած աջակցութիւնը եւ հիւրասիրութիւնը ընծայած են ինք եւ վաքը, երբ Յակորին կինը զաւակներր Երուսաղէմ այցելութեան գացած են վանքին հետ առնչութիւն ունեցող հաշուական խնդրով մը որ դեռ այդ ժամանակ առկախ կը մնար (Յակոբին եւ վանքին միջեւ։ Հետաքրքրական է դիտել թէ նամակներէն ոմանք հայերէն գրուած էին, իսկ ուրիշներ ալ հայատառ Թրքերէն։ Հայերէն նամակները ստորագրուած են Աբգարեան, իսկ հայատառ Թրքերէն նամակները ստորագրուած են Ապիքարիոս կամ Աբգարիոս Եպիոկոպոս Ագշէհիրցի։ Ինչպէս գիտենք, Աբգար անունը մէզի հայերուս անծանօթ անուն մը չէ։ Ունեցած ենք մեր Աբգար Թագաւորը։ Անշուշտ հոս երբեք ըսել չենք ուզեր թէ Յակոբ Աբգարեանի գերդաստանը ըլլայ Աբգար թագաւորի տոհմէն։ Հաւանաբար Յակոբին մեծ հայրը Աբգար կը կոչուէր, ինչեւիցէ, այդքանը մեզ չի հետաքրրքրեր։ Կ՛ըսուի թէ այս Աբգարիոսը եւ Հնդկաստանի Աբգար ծանօթ ընտանիքը միեւնոյն գերդաստանին ճիւղերն են։ Յատկանշական կէտ մը կայ դիտուելիք, թէ Յակոբ միշտ ալ իր Երուսաղէմի Պատրիարքին ուղղած հայերէն նամակները ստորագրած է Աբգարեան, իսկ հայատառ Թրքերէն նամակները՝ Ապիքարիոս։ Հաւանաբար Յակոբ իր թրքերէն նամակներուն մէջ ստորագրած է Ապիքարիոս՝ հայկական եան յետագաս մասնիկը փոխելով իոս յունական յետադաս մասնիկով որ դարձեալ եան կը նշանակէ յունարէն։ Ահա ասկէ կը բացատրուի Աբգարիոսի գերդաստանին արաբերէնով Էպքարիոսի փոխուիլը։ Հոս կ՚արժէ մատնանշել հետեւեալ կէտը եւս։ Յակոբ Աբգարեանի դստեր՝ փոքրիկն Մարթայի շիրմաքարին վրայ (որ կը գտնուի անկլօ-ամերիկեան հին գերեդմանատունը) հայերէն գրութեան մէջ կ՛ըսուի. «նորաբոյս ծաղիկ Աբգարեան գարմի», մինչդեռ, արաբերէնով կ՛ըսուի. «Աբգարիոսի աղջիկը»: Որով այս մեզի խորհիլ կուտայ թէ լիւստրացի աշխարհական անունով հայ միջավայրի ճանչցուեցաւ որպէս Յակոբ Աբգարեան, իսկ օտարներու կողմէ կոչուեցաւ Եաղուպ ապա Աբգարիոս։
Դադիվանք
Դադիվանք կամ Խութավանք, հայկական առաքելական միջնադարեան վանական համալիր՝ Արցախի Հանրապետութեան Շահումեան շրջանի Դադիվանք գիւղին մէջ՝ Դադիվան լերան լանջին՝ Թարթառ գետի ձախ ափին։ Պատմականօրէն եղած է Մեծ Կվենք գաւառին հոգեւոր առաջնորդարանը։ Կոչուած է նաեւ Խութաւանք, որովհետեւ կառուցուած է խութի (բլրակի) վրայ։