cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Անդան Էօզէր
Կենսագրութիւն
Իր Սառնադարան թատերգութիունը հայերէնի արգմանուած է եւ ներկայացուած՝ Թորոնթոյի մէջ։
Գէորգ Յաբէթեան
Կենսագրութիւն
Ծնած է Իզմիր, 1916-ին։ Նախնական կրթութիւնը կը ստանայ Գարաթաշի Վարդանեան վարժարանը։ 1904-ին կը յաճախէ Մեսրոպեան երկրորդական վարժարանը, ուր կը սկսի հետեւիլ մարմնամարզի։
Կը մահանայ 2 Օգոստոս 1980-ին, Աթէնք։
Արամ Նիկողոսեան
Զինադադարին, իբրեւ Շիշլիի Գարակէօզեան որբանոցի տնօրէն, Նիկողոսեան լայնօրէն թոյլատրած է սկաուտական խումբերու կազմութիւնը։
Junkers F. 13 ինքնաթիռի վթարը Թիֆլիսի մօտ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1925
Հիւանդութիւն
Հիւանդութիւնը այն վիճակն է, ուր կը գտնուինք, երբ մեր մարմինէն մաս մը լաւ չի գործեր: Գիտնականները յայտնագործած են, թէ հիւանդութիւնները յաճախ ծնունդ կ'առնեն մանրէներէ կամ ժահրերէ: Այսօր, բժիշկները կարող են բուժել հիւանդութիւններ, որոնք անցեալին մահացու էին:
Երուանդաշատ
Երուանդաշատ, Երուանդայ գաւառ կամ Մարմէտ, Այրարատայ Արշարունեաց գաւառտ կամ Երուանդ Բ. թագաւորի անուամբ կոչուած Երուանդայ գաւառի մէջ կառուցուած էր հին արքայանիստ մայրաքաղաքս, Երասխայ ձախ Ախուրեանի արեւմտեան կողմը: Խորենացին (Բ.ԼԹ) քաղաքիս շինութեան պատճառը եւ շինութեան նկարագրութիւնը հետեւեալ տողերու մէջ կը ստորագրէ. «Յաւուրս սորա (Երուանդ Բ.) փոխին արքունիքն յԱրմաւիրն անուանեալ բլրոյն. Քանզի էր հեշացեալ գետն Երասխ, եւ յերկարել ձմերայնոյն, եւ ի դառնահոտ փչմանէ հիւսիսոյ պաղացեալ ձուլեալ վտակն, ոչ ուստեք արբուցումն բաւական թագաւորականի գտանէր տեղւոյ»: Երուանչ նեղուած՝ արքունիքը արեւմտեան կողմը բլուրին մը վրայ կը փոխադրէ. կը պատսպատէ բլուրը եւ միջնաբերդը կ’ամրացնէ բարձըր պարիսպներով եւ պղնձեայ դռներ դնելով: Երուանդ՝ այս ամէն ամրութիւններով ու որոգայթներով չկարողացաւ իր փափագին հասնիլ, վասնզի թագաւորութեան օրինաւոր ժառանգն Արտաշէս Բ., իր Այրաքաջ Սմբատ սպարապետին ձեռքով, յաղթեց Երուանդայ փանակին Երուանդավան կոչուած տեղը, եւ հալած քշեց զինքը, մինչեւ իր քաղաքը ուր զինուորէ մը սպանուեցաւ Երուանդ եւ իր մահուամբը մարեցաւ ու նսեմացաւ նաեւ քաղաքիս փառքը, վասնզի Արտաշէս Բ. Արտաշատը շինելէ վերջ, Երուանդաշատի արքունի վայելչութիւնները եւ գահը հոն փոխադրեց: Իսկ Երուանդայ շէնքերը՝ արքունի կալուածք եղան. զորս յետոյ մեծն Տրդատ պարգեւեց Կամսարականաց ցեղին. որոնք իրենց իշխանական աթոռը հաստատեցին քաղաքիս մէջ: Թէեւ քիչ ժամանակ վերջը՝ Տրդատայ թոռնորդին Արշակ Բ. յափշտակեց Երուանդաշատը Կամսարականներէն, բայց իրմէ զօրաւորն ալ եւ իր անհաշտ թշնամին Շապուհ Պարսից թագաւորը իր ձեռքէն առաւ, եւ բոլոր շէնքերը կործանել տուաւ, գերի տանելով, ըստ Բուզանդայ. «երդս քսան հազար Հայ եւ երդս երեսուն հազար Հրեայ, եւ զքաղաքն ի հիմնաց տապալեալ բրեալ յատակէին»: Հաւանական է այս աւերումէն վերջ, լքեալ աւերակ մնացած ըլլայ ճարտարարուսետ եւ ամուր բերդը, վասնզի ալ չի յիշուիր Հայոց ամրոցներու եւ զօրանիստ վայրերու կարգին մէջ: Բայց քաղաքը վերսաին շինուեր եւ դարձեալ Կամսարականներու ոստան եղեր է մինչեւ Ը. դար, կոչուելով ուրիշ անուամբ ՄԱՐՄԷՏ, որ ծագած է Մար-Ամատ Պարսիկ կոչումէն: Քաղաքս ստէպ Խորենացիէն եւ ուիշներէ կոչուած է նաեւ Երուանդայ քաղաք, եւ ամրոցին գրից պատճառաւ՝ Երուանդաքար եւս կոչուած է: Մարմէտ անուամբ կը յիշուի Բագնայրի արձանագրութենց մէջ. ԺԳ. գարու սկիզբ 1209-ին, Խաչերս անուամբ Լօռեցի ոմն Աբրահամու որզի, Ս. Աստուածածին վանաց կը նուիրէ իրեն այգին, եւ Սարգիս անուամբ մէկն ալ նոյն դարուն մէջ՝ կը նուիրէ իրեն «այգին որ ի Մարմէտ՝ ի վերայ Երասխայ»: Անանիա Շիրակացին եւս երկու անգամ կը յիշէ Մարմէտ անունն իր համարոզական գրոց մէջ: Չի գիտցուիր թէ ե՞րբ բոլորովին անչքացաւ քաղաքս, բայց կը թուի վերջին դարուց մէջ, Թուրքաց եւ Պարսից պատերազմաց միջոց: Այս կողմերս առաջին անգամ խնամքով քննած է Տիւպուա Հելուետիացին, որ միայն Երուանդաշատը կը շփոթէ Երուանդակերտի հետ: Ձանկալի էր եւ արժանի է քաղաքիս վայրը նորանոր քննութեանց եւ պեղմանց: Բերչի քարաբլրան մօտ ուրիշ բլրակ մը, ուր կան շատ գերեզմաններ: 733 էջի պատկերը կը ներկայացնէ Երուանդաշատի մօտ գտնուած մահարձան մը 1425 թուականաւ արձանագրուաթեամբ:
Երուանդակերտ
Մ. Խորենացիի գրարէն կը տեսնուի որ Երուանդակերտ ճոխացած էր գեղեցկութեամբ եւ ոչ ամսութեամբ, անոր համար շուտով աներեւոյթ եղած է եւ պատմութեան մէջ ալ չի յիշուիր. միայն Առաքել պատմիչ (Գ.) կը յիշէ ըսելով. «Երուանդակերտն որ այժմ ասի Աղջազալայ». եւ անոր հետեւելով, կը դնէ նաեւ Բազրամ աշխարհագրութեանը մէջ, ինչպէս նաեւ Գէորգ՝ Օսմանեան պատմութեան մէջ: Այս Աղջաղալայ ըսուածը չէ անշուշտ համանուն վիճակի բերգը եւ ոչ ալ Կէչուանի մօտ եղած գիւղը. վասնզի ասոնք երասխէն շատ հեռու են: Ոմանք փոխանակ Ագճագալէի՝ կը համարին Սիւրմէլիի հարաւային եւ Կողբայ արեւելեան կողմը գտնուող Գարագալէն, բայց այս եւս Երասխէն հեռու կը թուի: Հաւանտկան է Տիւպուայի նշանակածը, Երուանդայ քաղաքի մօտ, Ախուրեանի ձախակողմը, Հաճի Պայրամլուի հարաւակողմը եւ անկէ հեռու, Ռուսաց ընդարձակ աշխարհացուցին վրայ նշանակուած Գզըլ գայա ըսուած տեղը, Հելուետիացի ճանապարհորդին այս տեղւոյս աւերակաց վրայ ըրած նկարագիրն ալ կը համաձայնի Խորենացւոյն նկարագրութեան: Աւերակներուն մէջ կ’որոշուին երկու եկեղեցիներ՝ երկրաշարժէ հիմնայատակ եղած, եւ փողոցներու հետքեր. արեւելեան կողմն ալ զանազան ձեւերով գերեզմանաքարեր, որոնք՝ ինչպէս նաեւ եւգրակներս, յատուկ քննութեան կը կարօտի: Եթէ ստուգուի մեր յետին պատմիչներն ալ այս տեղս համարեցան՝ Երուանդակերտ, այն ժամանակ ԺԷ. դարու սկիզբը Ագճագալէ կը կոչուէր եւ ունէր ամրոց, ուր եկաւ, Առաքեալի ըսածի համեմատ, Շահաբաս լսելով Օսմանեանց սպարապետ Ճէլալօղլի Սինան փաշայի գալուստը, եւ սկսաւ Հայերը գերի տանիլ Պարսկաստան:
Հիւանդութիւն
Բնական պաշտպանութիւն
Մեր մարմինը վտանգաւոր մանրէներէ կը ձերբազատուի՝ անոնց դէմ ղրկելով արեան ճերմակ գնդիկները:
Թալին Էօզգալայճ
Թալին Էօզգալայճ (ծնած՝ 1972 Գատըգիւղ, Իսթանպուլ), հայ ասմունքող։
Յարութիւն Աճէմեան
Ստեղծագործական կեանք
Ունի դիմանկարներ՝ «Կանացի դիմանկարը» եւ «Հայ մամիկը»[2] (երկուսն էլ՝ 1938) պահվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։ Պատկերազարդել է գրքեր։ Մահացել է նոյեմբերի 28-ին, Նյու Յորքում։
Քերովբէ Ազնաւորեան
Թարգմանութիւն
Հայերէնէ իտալերէն թարգմանած է Ինճիճեանի «Ամարանոց Բիւզանդեան» (1831)։
Էքիզօլուք
Հակիրճ պատմութիւն
1950-ական թուականներուն սկիզբը գիւղը կը բարելաւուի հալէպահայ զբօսաշրջիկներու ժամանումով։ 1951-ին ջուրը տուն կը հասնի։ 1960-ին Ճամբան կը դառնայ ասֆալթապատ, 1961-ին գիւղը կ՛օժտուի ելեկտրական ցանցով։ Գիւղացիք վարձու կու տան իրենձ բնակարանները։ Գիւղը կը մեծնայ, նոր առանձնատուներ կը շինուին մօտակայ բլուրներու վրայ։ Գիւղի մէջ կը բացուին խանութներ, մի քանի սրճարան, պանդոկ։
Գէորգ Յաբեթեան
Կենսագրութիւն
1912-ին, Պոլսոյ մէջ կը մասնակցի հայկական Բ. Ողիմպիականին եւ կը շահի հարիւր մեթր վազքի եւ մէկ քայլ ոստումի առաջնութիւնները, ինչպէս նաեւ՝ երեք քայլ ոստումի երկրորդութիւնը, 1 սանթիմեթր տարբերութեամբ։
1913-ին, մէկ եւ երեք քայլ ոստումի մէջ առաջնութիւն կը շահի։ Իսկ 100 մեթրի մէջ՝ երկրորդութիւն։
Արամ Սիմոնեան
Կրթութիւն
1961-1972 թուականներուն Արամ Սիմոնեան ուսում ստացած է Գորիս քաղաքի միջնակարգ դպրոցը: 1972-1977 թուականներուն ուսումը շարունակած է Երեւանի պետական համալսարանի պատմութեան բաժանմունքին մէջ։ 1977-1981 թուականներուն աւարտած է Մոսկուայի ԽՍՀՄ ԳԱ պատմութեան հիմնարկի մէջ։ 1983 թուականին պաշտպանած է աւարտաճառը։ 2000-ին պաշտպանած է դոկտորական թէզը: 2005 թուականին ստացած է ուսուցչական գիտական կոչում: Տիրապետած է 3 լեզուներու՝ հայերէն, ռուսերէն, անգլերէն:
Ելոնայֆ
Ելոնայֆ (Yellowknife) Գանատայի Հիւսիսարեւմտեան Տարածքներ (Northwest Territories) շրջանի մայրաքաղաքն է: Քաղաքին բնակչութիւնը 19,569 է 2016 մարդահամարի համաձայն: Քաղաքը կը գտնուի Ստրուկներու Մեծ Լիճի (անգլերէն՝ Great Slave Lake) հիւսիսային ափին Հիւսիսային Բեւեռային շրջանէն մօտաւորապէս 400 քիլոմեդր (250 մղոն) դէպի հարաւ: Քաղաքը կը սահմանակցի Ելոնայֆ գետին: Տոկրիպ լեզուով ծանօթ է իբր Sǫ̀mbak'è:
Գէորգ Յաբեթեան
Կենսագրութիւն
1937-ին կ'ընտրուի Հ.Մ.Ը.Մ.ի Յունաստանի Շրջանային Վարչութեան ատենապետ. պաշտօն մը, զոր երկար տարիներ կը վարէ ձեռնհասօրէն։
Խորումի պար
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Արուեստ
Վարդան Աճէմեան (երգահան)
Ալեքսանդր Վարդանի Աճէմեանի որդին է, բեմադրիչ Վարդան Աճէմեանի եւ դերասանուհի Արուս Ասրեանի թոռը։
Ազնաւուր կեդրոն
Գործունէութիւն
Ազնաւուր կեդրոնին մէջ կը կազմակերպուին կրթական եւ մշակութային միջոցառումներ՝ համերգներ, ցուցահանդէսներ, համագումարներ։
Մատթէոս Դարբինեան
Դարբինեան 1900-ին Ներսեսեան դպրոցը կը մտնէ, որուն լիակատար դասընթացքը կ’աւարտէ 1908-ին: Բազմանդամ ընտանիքի հոգը թոյլ չի տար որ աւելի բարձրագոյն ուսման հետեւի, այդ պատճառաւ կը պարապի ուսուցչութեամբ՝ մինչեւ 1915: 1918-ին կը յաջողի մտնել Անդրոկովկասեան Համալսարանի պատմա-լեզուաբանական ֆաքիւլդէն, բայց չ’աւարտեր ընթացքը, ֆաքիւլդէին փակուելուն պատճառաւ:
Արամ Վրոյր
Թատերական գործունէութիւն
Արամ Վրոյր քառասուն տարի շարունակ ծառայած է հայ բեմին:
Միհրան էֆենտի (բժիշկ)
Կենսագրութիւն
Ստացած է բժշկական կրթութիւն։ 1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ որպէս զինուորական բժիշկ ծառայած է Տիգ­րա­նա­կեր­տի (Տիարպեքիր) «մեն­զի­լում» (Թուրգերէն՝ «մեն­զիլ»` հիւանդանոց)` հրամանատարի աստիճանով։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Տիգրանակերտ ծնածներ Ստորոգութիւն:24 Նոյեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:1916 մահեր Ստորոգութիւն:Տիգրանակերտ մահացածներ
Վարդան Աշգարեան
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1937-ին Անտիոքի Հարպիէի արուարձանը, մուսալեռցի ծնողներէ։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է Դամասկոսի Մէզզէի ֆրանսական վարժարանին եւ Այնճարի հայ քոյրերու դպրոցին մէջ։ Այնուհետեւ, 25 Յունիս 1950-ին անցնելով Վիեննայի Մխիթարեան ընծայարանը, կը բոլորէ իր երկրորդական ուսումը։ 13 Մարտ 1954-ին կ՚անդամակցի Մխիթարեան միաբանութեան :
Քահանայ օծուած է 22 Յունուար 1961-ին եւ մինչեւ 1964 վարած է Գահիրէի Հելիոպոլսոյ Մխիթարեան վարժարանի փոխտնօրէնի պաշտօնը։
Մատթէոս Ծարեցի
Կենսագրութիւն
Նոյն տարի, 27 Նոյեմբեր-ին, պայմանագիր կնքած է յայտնի տառագիր Քրիստոֆրլ վան Տայկին հետ եւ վերջինս պատրաստած է հայկական տառատեսակներ։ Ծարեցին հրատարակութեան պատրաստած է «Յիսուս որդի» գրքոյկը, որուն աւելցուցած է նաեւ փոքրիկ հիշատակարան։ Սակայն մահացած է նախքան վերջինիս լոյս տեսնելը 3 Յունուար 1661-ին։ Աճիւնը ամփոփուած է Ամսթըրտամի Աուտեքերք եկեղեցիին գերեզմանատունը։
Գէորգ Չաւուշ
Գէորգ Չաւուշ (Բուն անունով՝ Գէորգ Ղազարեան, ծածկանուն՝ Սարերու Ասլան,), հայ Ֆետայի, անդամ ՀՅԴ-ի։ Ան եղած է Անդրանիկի, Սերոբ Աղբիւրի եւ Հրայր Դժոխքի զինակից։
Վարուժան Աճէմեան
Վարուժան Աճէմեան ( - 2005, Պուէնոս Այրէս), հայ գրագէտ, արձակագիր, թատերագիր։
Կենսագրութիւն
Կանուխէն հետեւած է գրականութեան։ Իր առաջին գրութիւնը՝ պատմուածք մը, լոյս տեսած է 1935-ին Պոլսոյ «Ժամանակ» թերթին մէջ։
Արամեան Դպրոց (Թաւրիզ)
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայկական դպրոցներ Ստորոգութիւն:Իրան Ստորոգութիւն:Հայկական սփիւռք
Գէորգ Չաւուշ
Ուսման Տարիները եւ Արաբոն
Գէորգ կը յաճախէ Մշոյ Առաքելոց վանքը, ուր կը ծանօթանայ Արաբոյի եւ մաս կը կազմէ անոր ջոկատին։ Անոր առաջին ռազմական յանձնառութիւնը կ՝ ըլլայ պատժել դաւաճան Կրպոն, որ թուրքերուն մատնած էր Արաբոյի գտնուած վայրը եւ անոնք կրցած էին գերի վերցնել զինք։
Առաքելոց Վանքի կռիւը
Դէպքի 4-րդ օրը թրքական կառավարութիւնը կ'առաջարկէ կա՛մ անձնատուր ըլլալ, կա՛մ ձգել վանքը։ Անդրանիկ 3 օր մտածելու ժամանակ կը պահանջէ, բայց թուրքերը չեն համաձայնիր եւ յարձակումի կ'անցնին, սակայն ո՛չ մէկ արդիւնքի չեն հասնիր։
Գրիգոր Ա. Քհնյ. Մինասեան
Աւաղանի անունով՝ Գրիգոր, որդի Խաչտուրի եւ Հռիխսիմէի, ծնած է այնթապցի ծնողքէ, Այնթապ, 1867-ին։
Դանիէլ Ա. Քհնյ. Գէորգեան
Կենսագրութիւն
Նիւթական անձուկ վիճակը զինք մղած է դէպի ազատ ասպարէզ։ Նոր միջավայրին ու պայմաններուն անծանօթ ըլլալով հարկադրուած՝ քանի մը տարի զբաղած է որմնադիրի գործերով։
Աշլի Պենսըն
Կենսագրութիւն
Աշլի Վիքթորիա Պենսընը ծնած եւ մեծցած է Քալֆորնիայի մէջ : Զաւակն է Շանըն եւ Ճեֆ Պենսըններուն: Ան ունի 1 տարեկան մեծ քոյր մը, Շէյլին անունով: Աշլի իր փոքր տարիքէն սկսած է հետեւիլ պարի եւ երաժշտութեան դասընթացքներու ու մասնակցած է բազմաթիւ թատրոններու : Ան 5 տարեկանէն սկսած է մաս կազմել ծանուցումներու եւ քանի մը հեռուստաշարերու մէջ :
Էջմիածինի Գէորգեան Հոգեւոր Ճեմարան
Գէորգեան հոգեւոր ճեմարան (աստուածաբանական համալսարան), Հայաստանի մէջ հիմնուած եւ մինչեւ օրս գործող ամէնէն հին բարձրագոյն ուսումնական հաստատութիւնը։ Հիմնադրուած է 1874-ին, Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածնի տաճարի կողքին։
Պատմութիւն
Ճեմարանի դասախօսները կարեւոր դեր կը խաղան Հայաստանի համալսարանի ստեղծման գործին մէջ։ Ճեմարանի գրադարանի եզակի եւ հարուստ հաւաքածոն (45 հազար գիրք) կը դառնայ Ազգային գրադարանի եւ Մատենադարանի հիմնարար ֆոնտերէն։
Բժշկութիւն
Բժշկութիւնը Հին Աշխարհին Մէջ
Ողջ պատմութեան ընթացքին, ժողովուրդներն ու մշակոյթները մշակած են իրենց առողջապահական գործունէութիւնը՝ հիմնուած հաւատքի եւ համոզմունքներու վրայ։ Շատ աւանդոյթներ առողջութիւնը եւ հիւանդութիւնը առաջին հերթին կը դիտէին մարդ արարածի եւ մոլորակներու, աստղերու, լեռներու, գետերու, ոգիներու ու նախնիներու փոխկապակցուածութիւնը հասկանալու համատեքստին մէջ։
Միջին Դարեր
750-ական թուականներուն մուսուլմանական աշխարհին մէջ, բժշկութիւնը զարթօնք կ'ապրի։ Հիպոկրատի եւ Կալենի աշխատութիւններու արաբերէն թարգմանութիւններու հիման վրայ մուսուլման բժիշկները կը կատարեն նշանակալի բժշկագիտական ուսումնասիրութիւններ։ Յատկապէս նշանաւոր է հանճարեղ պարսիկ բժիշկ, փիլիսոփայ Իպն Սինայի (Ավիցեննա) հինգ մասերէն կազմուած ‹‹Բժշկութեանյն կանոն›› աշխատութիւնը։
Խռկալ Եւ Խռկոց
Ըմբանային-բերանային ախտապատճառները
Ընդոծին երկար եւ թոյլ մկանային քիմք: Քնանալու ընթացքին երկար եւ թոյլ մկանային քիմքը կը թրթռայ եւ կ՛արտադրէ յատուկ թրթռացումային խռկոց:
Խռկոցին երկրորդական ախտապատճառները
Խռկոցը ունի նաեւ երկրորդական ախտապատճառներ. Քունէ առաջ ստամոքսը ծանրաբեռնել մեծածաւալ եւ դժուարամարս կերակուրներով. Խռկացող անհատը կ՛ունենայ նաեւ այլ ախտանշաններ համաձայն ախտապատճառին: Յաճախակիօրէն տեսնուած ախտանշաններն են.
Just Give Me a Reason
Երգին տեսահոլովակը 2013 MTV Video Music Awards մրցանակաբաշխութեան մէջ «Լաւագոյն համագործակցութիւն» անուանակարգին մէջ ստացած է մրցանակ։
Արցունքոտութիւն
Ինչո՞ւ Մեր Աչքերը Կ'արցունքոտին
Արցունքոտութիւնը կը դարմանուի վերջնականապէս դարմանելով անոր հիմնական ախտապատճառը։ Յաճախ կը կատարուին հետեւեալ դարմանումի միջոցները.
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հիւանդութիւններ այբբենական կարգով
Արամէ
Տե՛ս նաեւ
Ստորոգութիւն:Վանի թագաւորութեան արքաներ
Մատթէոս Չուխաճեան
1845 Յունիս 7-ին հռոմէական հայոց նախագահ Անտոն Վ. Հասունեան Մատթէոս Պատրիարքի այցելութեան եկաւ, որ Յունիս 14֊ին փոխարինեց։
Տիրան Աճէմեան
Տիրան Աճէմեան, դերասան, երգիծանկարիչ:
Առաջին օրերէն իսկ իր ուշագրաւ գծագրութիւնները քաջալերուած են իր գերմանացի ուսուցիչէն, այնպէս որ Հայոց Ցեղասպանութեան հետեւանքով Հալէպ հասած երաժիշտ Բարսեղ Կանաչեան, բանաստեղծ Գէորգ Կառվարենց եւ բեմադրիչ Աշոտ Մատաթեան կը դառնան պատանիին երգիծանկարներուն անուանի դէմքերը։ Գերմանիա իր ուսումը շարունակելու ծրագիրը կը խանգարուի երբ Պոլիս կը հասնի, իր հօրը յանկարծակի մահուամբ։ Հալէպ վերադառնալէ առաջ արդէն պատանի գծագրիչին տաղանդը կը նուիրագործուի երբ Երուանդ Թոլոյեան իր համբաւաւոր «Կավռօշ» երգիծաթերթին մէջ մնայուն տեղ կու տայ անոր գործերուն։
Հայկական Կաւ
Հայկական կաւին մասին ցարդ ծանօթ՝ առաջին գրաւոր յիշատակութիւնը կատարած է Կիլիկիա ծնած յոյն բժիշկ, դեղագործ, բուսագէտ եւ գիտնական` Փետանիուս Տիոսկորիտէսը (Pedanius Dioscorides 40-90), որ առաջին դարուն, շուրջ 70 թուականին հրատարակած է 5 հատոր յունարէն բժշկական հանրագիտարան մը, որ 1500 տարի օգտագործուած է :
Շնչարգելք
Շնչարգելքը համատարած հիւանդութիւն մըն է բոլոր երկիրներու տարածքին։ Տարուէ տարի շնչարգելքէ տառապող հիւանդներուն թիւը կը բազմապատկուի: Ըստ միջազգային առողջապահական կազմակերպութիւններու ուսումնասիրութիւններուն, ամբողջ աշխարհի բնակչութեան մօտաւորապէս եօթը առ հարիւրը կը տառապի շնչարգելքէ:
Ախտանշաններ
Վերոնշեալները կը յառաջացնեն ուժգին նոպայական շնչարգելքը իր ախտանշաններով.
Արփինէ Աբրահամեան
Անպատմելի՜ ողբերգութիւնը հայ գրականութեան :
Վարուժան Խտըշեան
Կենսագրութիւն
2000 թուականին Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Արամ Ա. կաթողիկոսի ձեռամբ կը պարգեւատրուի «Ս. Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշանով: Նոյն տարին կը պարգեւատրուի նաեւ Համազգայինի Կեդրոնական վարչութեան կողմէ՝ Համազգայինի շքանշանով:
Բիւզանդ Կռանեան
Ստեղծագործութիւններ
1945-1975 թուականներուն եւ մինչեւ մեր օրերու սփիւռքեան գրականութեան մէջ իր վաստակով յայտնի անուն մը, Կռանեան իր քերթողական թէ արձակ գործերուն մէջ՝ նուրբ զգայնութեան միացուցած է մտածական տարրերը եւ հաւասար տաղանդով կ'արժեւորէ մարդուն ու կեանքին սեւեռող իր բազմակողմանի ստեղծագործութիւնները։ Որքան դասականին՝ նո՛յնքան եւ արդի գրական հոսանքներուն հետ իր հաղորդութեամբ, ըստ խորքի թէ ձեւի գիտցած է թարմանալ, քալել ժամանակին հետ եւ գրական իր սեւեռումները վերածել ապրումով, թելադրական ներուժութեամբ ու կառուցային ամրութեամբ յատկանշուող որակաւոր իրագործումներու։ Քերթողական թէ արձակ ստեղծագործութեանց բաղդատական քննարկումով կարելի է անվրէպ հաստատել, թէ Կռանեան իմացական վերանորոգումի եւ արտայայտչական կարելիութիւններու տեսակէտով դէպի վերելք դիմող արուեստագէտն է, լեզուական համապատասխան շնորհներով օժտուած, առանց կորսնցնելու զգայնութեան տրոփը՝ իմացապաշտ իր ուսուցումներուն մէջ։
Գրական իր վաստակին մաս կը կազմեն արձակ բանաստեղծութեանց երկու հատորներ՝ «Կեանքը մերն է հիմա» (1948) եւ «Խենթութիւն սրբազան» (1955), երկարաշունչ վէպ մը՝ «Հայկական Կատակերգութիւն» (1967), եւ հայրենական տպաւորութիւններ համադրող հատոր մը՝ «Հայաստան եւ Հայը» (1977)։
Շոգի
Շոգին, գործատուներէ զատ շոգեբաղնիքներու եւ բաղնիքներու մէջ մարդոց բուժման համար ալ կը գործածուի:
Արայիկ Խանտոյեան
Ընտանիք
Արայիկ Խանտոյեանը հինգ զաւակներու հայր եղած է։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:19 Ապրիլի ծնածներ Ստորոգութիւն:9 Հոկտեմբերի մահացածներ
Մաշտոց Ա. Քհնյ. Արապաթլեան
Կենսագրութիւն
Մինչեւ 1983 կը հետեւի արհեստի եւ ապա զինուորական ծառայութեան տարիքը բոլորած ըլլալով, կը զօրակոչուի բանակ, ուր կը ծառայէ երեք տարի։ Այդ միջոցին, իր մէջ անգամ մը եւս կ՛արթննայ եկեղեցական դառնալու փափաքը։ Ուստի, 1986-ին կրկին մուտք կը գործէ Անթիլիասի դպրեվանքը՝ քահանայութեան դասընթացքներրու հետեւելու։ Երկամեայ ուսման ընթացքը կ՛աւարտէ 1987-ին ու կը վերադառնայ Հալէպ՝ քահանայ ձեռնադրուելու։
Տէր հայրը եղած է նաեւ մէկ տարի Հայ Ծերանոցի խնամակալութեան ատենապետ եւ հինգ շրջան՝ 1997-2007, Դատաստանական Խորհուրդի անդամ։
Դողտենդ
Դողտենդը կը զարգանայ 4 տեսակ փլազմոտիւմ (plasmodium) կոչուած մակաբոյծերէ (parasite), որոնք կը հարուածեն մարդ արարածը: Անոնք կը կոչուին`
Աշխարհաբար
Աշխարհաբարը 1830–ական տարիներուն
Քառորդ դար հազիւ անցած՝ կը նկատենք, որ աշխարհաբարի որակը կը բարելաւուի։ Մէկ կողմէն, կը սկսի զգալի դառնալ տարբերակում մը, աշխարհաբարի երկու ճիւղերու միջեւ՝ արեւմտահայ ու արեւելահայ։ 1830–1940–ականներէն արեւելահայերէնի իբր նմոյշ՝ հետաքրքրական է Խաչատուր Աբովեանի քիչ ծանօթ մէկ գործը՝ «Դորպատեան Օրագրեր» (հոս՝ բովը), որ տիպար օրինակ է արեւելահայ աշխարհաբարի, արդէն բաւական զտուած։ Նմոյշը կրկնակի շահեկան է անով, որ կու տայ արեւելահայ աշխարհաբարի ապագայ գարգացման ճամբան. անիկա գրեթէ Ստ. Նազարեանի, Սիք. Նալբանդեանի լեզուն է, որուն աւելի ուշ պիտի հանդիպինք «Հիւսիսափայլ» թերթին մէջ։ Բայց Աբովեան կը վարանի, ու շուտով՝ ան կը լքէ ե՛ւ գրաբարը, ե՛ւ հոս փորձած «Միջին եզրը»՝ ծայրայեղական ընտրանքի մը համար՝ «Վէրք Հայաստանի»ն գրել Քանաքեոի բարբառով, ժողովուրդին լրիւ հասկնալի ըլլալու շեշտակի մտահոգութեամբ։
Արմենակ Հայկունի
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1835 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1866 մահեր Ստորոգութիւն:Պոլիս ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ Ստորոգութիւն:Հայ մշակութային գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Աշխարհացոյց
Աշխարհացոյց («Աշխարհացոյց» (կը նշանակէ «Աշխարհի ատլաս» (քարտէսներու ժողովածու)), հայ միջնադարեան աշխարհագրական երկասիրութիւն ։ Կից ունեցած է շուրջ 15 քարտէս։
Աշխարհացուցի մէջ յամառօտ կը թուարկուին երկի գրուելու ժամանակ յայտնի երեք մայրցամաքներու (Եւրոպա, Ասիա, Լիբիա) երկիրները, երբեմն կը հաղորդուին հակիրճ տեղեկութիւններ տուեալ միաւորումին հանդիպող բուսականութեան եւ կենդանական աշխարհի վերաբերեալ։ Կը հանդիսանայ եզակի աղբիւր Մեծ Հայքի, Վիրքի եւ Աղուանքի պատմական աշխարհագրութեան ուսումնասիրութեան համար, ինչպէս նաեւ արժէքաւոր տեղեկութիւններ կը պարունակէ այլ երկրներու հին միջնադարու պատմութեան եւ աշխարհագրութեան վերաբերեալ ։
Քաղաքավարական օդանաւորդութեան հանրային տնօրէնութիւն
Պատմութիւն
1976-ին, երբ գլխավոր քարտուղարութիւնը անհայտացան ֆրանսական գերատեսչութենէն, Քաղաքավարական Օդանաւորդութեան Գլխավոր Քարտուղարութիւնը (SGAC) կը դառնայ Քաղաքավարական Օդանաւորդութեան Գլխավոր Տնօրէնութիւնը (Direction générale de l'Aviation civile DGAC)։ 1946էն 1993, SGAC-ին -ու հետոյ DGAC-ին - նստավայրե կը գտնուի 93, Boulevard du Montparnasse։
Զարեհ Խրախունի
Գրական վաստակ
Սկսած է հրատարակել պատերազմէն անմիջապէս ետք։ Նոյն օրերերուն, մասնակցած է Պոլսոյ գրական շարժման՝ նոր ոճ բերելով անոր։ Հանդիսացած է իր սերունդի բանաստեղծներու ձգտումներուն գլխաւոր արտայայտիչը՝ բանաստեղծութեան նոր ըմբռնումի մը կիրարկումով։ Ունեցած է նաեւ գործնական դեր, խմբագրական պատասխանատու մասնակցութիւն, «Սան»ի հրատաթակութեան եւ «Մարմարա» յի գրական բաժինին ստորագրած է յօդուածներ, գրական թէ՛ մտածողական բնոյթի։ Կատարած է թարգմանութիւններ։ Ունեցած է ուսուցչական երկարամեայ գործունէութիւն։ Բանաստեղծութեան իր պատկերացման փայլուն դրսեւորումներն ու իր բանաստեղծական ժողովածուները, հրատարակուած են 1960–ականներու սկիզբներէն ու մինչեւ այսօր։
Մատթէոս Ջուղայեցի
Կենսագրութիւն
Մատթէոսը հայ ժողովուրդի հետ միասին որոշ յոյսեր կը կապէր Լենկ Թեմուրի պարտութեան հետ։ Կը կարծէին, թէ՝ անոր պարտութեամբ ժողովուրդի եւ երկրի վիճակը կը բարելաւուէր, սակայն այդ սպասելիքները չարդարացան, որուն մասին ան կ՛անդրադառնայ Գրիգոր Տաթեւացիի թաղման ժամանակ արտասանած դամբանականին, ինչպէս նաեւ «Քննութիւն Գործոց Առաքելոց» յիշատակարանին մէջ։ Երկրի մէջ տիրող ծանր իրավիճակը Մատթէոս՝ 1411 թուականին, կը նկարագրէ իր վերջին աշխատութեան մէջ։
Մատթէոս Վրդ. Հաճեան
Մատթէոս վարդապետ Հաճեան, (1868 թ. Խոտորջուր, Վիեննա - 1915 թ. (Մեծ Եղեռնի զոհ)), ինք Մխիթարեան միաբանութենէն է եւ ձեռնադրուած է վարդապետ 1891- ին:
Քաղկեդոնականութիւն
Այս վարդապետութեան հետեւողները՝ երկաբնակները ճանչցան Քրիստոսի երկու բնոյթի մասին դաւանաբանական ուսմունքը։ Հայաստանը մերժուած ըլլալով Մարկիանոս կայսրէն, աջակցութեան համար Պարսից Տէրութեան դէմ իր ազատագրական պայքարին՝ չմասնակցեցաւ Քաղկեդոնի ժողովին եւ չճանչցաւ ժողովին կանոնները մնալով միաբնակ։
Լալա Միսկարեան-Մինասեան
Երկեր
2017-ին լոյս կ'ընծայէ «Ծիրանի ոգիներ» պատմուածքներու ժողովածուն : Գիրքին առաջին մասը Սուրիական պատերազմին ու մարդկային խեղուած  կեանքերու կը վերաբերի։ Հոն կան նաեւ ազգային մտահոգութիւններ, կեանքի իմաստի որոնումներ, կնոջական հոգիի տագնապներ, երեւակայական փնտռտուքներ ու առօրեայ մարդկային յարաբերութիւններ ։ Գիրքը հրատարակուած է Բերիոյ Հայոց Թեմի «Այգ» մատենաշարով:
Սարգիս Մինասեան
Հմուտ եղած է ֆրանսերէն լեզուին։ Աւարտած է ֆրանսերէն-հայերէն բառարանի մը աշխատութիւնը, որ սակայն մնացած է ձեռագիր։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1873 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1915 մահեր Ստորոգութիւն:Եալուա ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Արցախի Տիգրանակերտ Եկեղեցւոյ Ճարտարապետութիւնը
Տիգրանակերտի Տարածքը
Տիգրանակերտը 10 տարի ենթարկուած է հնագիտական հետազօտութիւններու։ Անոր տարածքը 70 հա է։ Պեղումներու արդիւնքով, որոնք կատարուած են Հայաստանի Հանրապետութեան Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիայի հնագիտութեան եւ ազգագրութեան հիմնարկի Արցախի արշաւախումբը՝ պ.գ.դ. Հ. Պետրոսեանի առաջնորդութեամբ, ուրուագծուած է քաղաքի հիմնական կառոյցը։
Եկեղեցւոյ Յատակագծային Եւ Ծաւալատարածական Յօրինուածքը
Տիգրանակերտի Կեդրոնական թաղամասի տարածքին կառուցուած է վաղքրիստոնէական եկեղեցին։ Մինչեւ այս պեղումները` արդէն բացուած վեհաշուք տաճարի տեղին վրայ կ'երեւէին միայն կառոյցին պատկանող կրաշաղախի քանի մը խոշոր զանգուածներ եւ արեւելք-արեւմուտք առանցքով ձգուած փոսորակը։ Պեղումներու շնորհիւ, որոնք կատարուած են հնագէտներ՝ պ. գ. թ. Աղաւնի Ժամկոչեանի, պ. գ. թ. Թաթիանա Վարդանեսովայի եւ պ. գ. թ. Վարդգէս Սաֆարեանի կողմէ՝ Հ. Պետրոսեանի առաջնորդութեամբ մօտ 4 մ խորութեան մէջ բացուած են եկեղեցւոյ ճարտարապետական մնացորդները։
Շինարարական Արուեստի Հմտութիւնը
Տիգրանակերտի եկեղեցին կառուցուած է Վանքասարի հանքի կրաքարով։ Պատերը ամրացուած են այդ նոյն կրաքարէն ստացուած կրաշաղախով։
Ինչպէս կ'երեւի աղիւսակի տուեալներէն, հետազօտուած նմուշները իրարմէ կը տարբերին ջրակլանման գործակիցով, ծաւալային զանգուածով եւ կիր-աւազ յարաբերակցութեամբ։ Աւազային լցիչը բոլոր նմուշներուն մէջ ներկայացուած է կրաքարով եւ խճաւազով։ Միջնադարու շինարարութեան մէջ օգտագործուած է ինչպէս հանգած, այնպէս ալ չհանգած կիր։ Հետազօտութիւնները պարզած են, որ այստեղ օգտագործուած է հանգած կիր, որովհետեւ տեղական կրաքարի ջերմային մշակումէն ստացուած կիրը իրեն կը ներկայացնէր արագ հանգչող կիր` յանգեցման արագութիւնը տուեալ պարագային կը տատանուէր` 5–6 սահմաններու (նկատի առնուած է ջուրի մէջ խառնելու պահէն մինչեւ առաւելագոյն ջերմաստիճանին հասնելու տեւողութիւնը)։ Այսպիսով, ելլելով ստացուած կիրի յատկութենէն, պէտք է ենթադրել, որ յարմար չէր օգտագործել չհանգած կիրը` հաշուի առնելով տեղանքի կլիմայական պայմանները` բարձր խոնաւութիւնը։
Տիգրանակերտի պազիլիք եկեղեցին կղմինտրապատ ծածկ ունեցած է։ Կղմինտրները հիմնականին բեկորային են, որուն պատճառով անոնց լայնութեան եւ երկարութեան մասին խօսիլը կարելի չէ։ Պատրաստուած են ոչ որակեալ, խոշորահատիկ կաւէ։ Մշակումը կոպիտ է, կողերը հաստ (1,8–3,0 սմ) ու ցած (մինչեւ 5,0 սմ) եւ պատրաստուած է կաղապարներու մէջ։ Գտնուած են ստորին շարքի կաւէ կղմինտրի տափակ ու անոնց հպման տեղերը ծածկելու համար փորակաւոր մասերը։
Ճարտարապետական Փոքր Ձեւերը Եւ Զարդարանքը
Առայժմ վաւերացուած են քիւերի չորս տարբերակներ։ Այս ատամնաշարերը հին ճարտարապետութեան հեռաւոր արձագանգներն են, որոնք նոյնպես կը վկայեն պազիլիքայի հնագոյն ծագման մասին։
Արքայախնձոր
Նշանակութիւն Եւ Օգտագործութիւն
Շնորհիւ կենսաբանօրէն աշխոյժ նիւթերու արքայախնձորն ունէ օգտակար յատկութիւններ։ Այս բնախմորը կը կարգաւորուի սպիտակուցներու իւրացումը, այս ալ իր հերթին կը նպաստէ ստամոքսին, կը խթանէ մարսողութիւնը, կը մաքրէ աղիները, կը նուազեցնէ արեան մածուցիկութիւնը, կը մաքրէ արիւնը, կը բարձրացնէ դիմադրողականութիւնը։ Սակայն, պետք է նաեւ յիշել, որ արքայախնձորը ունէ սուր արտադրանք, որը ստամոքսային հիւանդութիւններու ժամանակ օգտագործել խորհուրդ չի տրուիր։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Պտուղներ
Պելճիքայի Հայերը
Պրիւքսէլ
Պրիւքսէլի մէջ հայերը հաստատուած են Առաջին համաշխարհային պատերազմ էն (1914-1918) ետք։ 2003-ին այստեղ կ՚ապրի մօտ 4 հազար հայ։ Պրիւքսէլի մէջ կը գտնուին Պրիւքսէլի Հայ գաղութային վարչութիւնը, Հայ ուսանողներու միութիւնը, ՀԲԸՄ Պրիւքսէլի մասնաճիւղը, Հայ տունը, Հայ տիկնանց միութիւնը, «Արբակ Մխիթարեան» հասարակական կեդրոնը։ Գործած են Հայկական ակումբը, «Արմենիա» երգչախումբը, «Սեւան» լարային քառեակը։ 1927-ին ապպա Ժան Նալպանտեանը բացած է «Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ» որբանոցը։ 1931-էն Պրէոաէլի համալսարանին մէջ գործած է հայագիտական ամպիոն՝ պատմաբան Նիկողայոս Ադոնցի ղեկավարութեամբ։ 1936-ին նոյն համալսարանին մէջ իր ուսումնառութիւնը անցած է Մեծի Տանն Կիլկիոյ ապագայ կաթողիկոս Զարեհ Ա. Փայասլեանը։ Պրիւքսէլի պատմութեան թանգարանին մէջ 1980-ին կազմակերպուած է «Հայկական ճարտարապետութիւնը 4-18-րդ դարերուն» ցուցահանդէսը։
Անդուերբէն
Ներկայիս Անդուերբէնի հայերու գլխաւոր հաւաքատեղին 1990-ին բացուած Հայ տունն է (տնօրէն՝ Տարօն Կարապետեան)։ Այստեղ կը կազմակերպուին դասախօսութիւններ, հանդիպումներ, ֆիլմերու ցուցադրումներ, մշակութային եւ բարեգործական միջոցառումներ։ Հայ տունը ունի պասքեթպոլի խումբ։ Ազգապահպան ծրագրերու իրականացման կը նպաստեն տեղի հայ մեծահարուստները։ Աչքի կը զարնէ յատկապէս ազգային բարերար Հ. Արսլանեանը, որ ունի ադամանդի վաճառատուն Անդուերբէնի մէջ եւ մասնաճիւղեր ափրիկեան շարք մը երկիրներու մէջ. 1994-էն Հայաստանի Հանրապետութեան պատուաւոր հիւպատոսն է Անդուերբէնի մէջ։
Ստորոգութիւն:Հայեր Ստորոգութիւն:Հայեր ըստ երկիրի Ստորոգութիւն:Հայերը Եւրոպայի մէջ
Դիցաբանութիւն
Ծագումնաբանութիւն
Դիցաբանութիւն բառը («առասպելներու մեկնաբանութիւն») ծագած է միջնադարեան, ուշ լատիներէն, μυθολογία mythología (առասպելական գիտելիքներ, առասպելներու մասին պատմութիւններ, հեքիաթներ), μῦθος – միֆոս («առասպել») եւ Λογική – լոքիա («գիտութիւն») բառերէն ։ Երկու եզրերն ալ թարգմանուած են Ե. դարու վերջը եւ Զ. դարու սկիզբը, լատիներէնով ստեղծագործող հեղինակ Ֆապիուս Փլանքիատես Ֆուլկենթիուսի (Fabius Planciades Fulgentius) դիցաբանութիւններէն (լատ. Mitologiarum libri III), որոնք առասպելներու բարոյախօսական մեկնաբանութիւններ էին: Անոնք կը յիշուին իբրեւ դասական դիցաբանութիւն  ։
Դիցաբանութեան ձեւաւորումը
Արդի քաղքենիացած տեսութիւնները դիցաբանութիւնը կը բացատրեն մարդոց հոգեբանական, սեռային, մտաւոր, կրօնական, գիտական եւ նման գործողութիւններով եւ ունակութիւններով։ Մինչդեռ մարքսիզմը դիցաբանութիւնը կը համարէ մշակութային-պատմական երեւոյթ մը եւ անոր յառաջացումն ու զարգացումը կը հիմնաւորէ ընկերա-տնտեսական այն պայմաններով, որոնց մէջ կը յառաջանայ հոգեւոր մշակոյթը, ինչպէս նաեւ՝ դիցաբանութիւնը։
Անահիտ-Աստղիկ
Անահիտ հետեւեալ յատկանիշներով օժտուած է.
Միհր
Արեւը ո'չ միայն կեանք եւ կենդանութիւն կու տայ աշխարհին, այլ իբրեւ լոյս կը թափանցէ մարդոց հոգիներէն ներս եւ անոնց կեղծիքն ու խարդախութիւնը կը մերկացնէ, այդ ձեւով հանդիսանալով արդարութեան եւ ճշմարտութեան ջերմ պաշտպանը: Իբրեւ յարակից պաշտօն, արեւը կը հսկէ ուխտապահութեան վրայ եւ ուխտադրուժները կը պատժէ:
Միհրին արձանը, որ Բագառիճ գիւղին մէջ կը գտնուէր, կը ներկայացնէր երիտասարդ մը, որ ցուլի մը վրայ բազմած է եւ գլուխը ծածկած է հայկական գլխարկով մը: Անոր մօտ կը գտնուի շուն մը, իսկ վերեւը՝ ձեռքին մէկը վեր, միւսը վար՝ երկու ջահեր բռնած երիտասարդ մը կայ: Իսկ անոր սրունքներուն օձեր եւ կարիճներ փաթթուած են:
Տիր
Տիրացու բառը, իբրեւ դպրութեան հետեւող մարդ, Տիր անունէն եկած է: Հայոց ապրիլ ամիսը՝ Տրէ կամ Տրեայ, յատուկ անուններ՝ Տիրան, Տիրատուր, Տիրայր, Տրդատ, տեղանուններ՝ Տիրառիճ եւ Տիրինկատար, դարձեալ անկէ յառաջացած են:
Դուինի Եկեղեցական Ժողով (609-610)
Դուինի ժողովին որոշումը
Աբրահամ Ա. Աղբաթանեցիի օրով Վրաց եկեղեցին կ՛ անջատուի Հայ եկեղեցիէն(614 թուական)։ Բաժանումը առիթ կու տայ բազմաթիւ գրագրութիւններու՝ Հայոց կաթողիկոսներուն եւ Վրաց Կիւրիոն կաթողիկոսին ու եպիսկոպոսներուն միջեւ։ Վրաց եկեղեցւոյ նկատմամբ վերաբերմունքը ճշդելու նպատակով, կը գումարուի Դուինի Գ. ժողովը։ Կը քննուի Վրաց կաթողիկոսի քաղկեդոնական ըլլալու խնդիրը, եւ ընդհանուր վճիռով մը բոլոր վրացիները կը համարուին քաղկեդոնականներ՝ իրենց Կիւրիոն կաթողիկոսին հետեւողներ եւ դաւանակից հայութենէն՝ բաժնուածներ։
Just The Way You Are
«Just the Way You Are», Պրունօ Մարսի առաջին երգը, Doo-Woops & Hooligans երգատետրի համար։ Երգը կ՛երգուի 2010 20 Յուլիս-ին, ԱՄՆ-ի մէջ, եւ 19 Սեպտեմբերին Մեծն Բրիտանիոյ մէջ , The Smeezingtons, Needlz : Երգի հեղինակներն են՝ Պրունօ Մարսը, The Smeezingtons, Հալիլ Ուօլթոնը եւ Needlz: Տեսահոլովակի բեմադրիչները՝ Իտալ Ռէյտերն է եւ դերասանուհի Նադալի Քելլին։ Տեսահոլովակը կը ցուցադրուի 2010 8 Սեպտեմբեր-ին : Երգը 2011 թուականին կ'առաջադրուի «Կրեմմի» մրացանակի, լաւագոյն արական ձայնալառային (վոքալ) փօփ երգող անուանակարգին մէջ :
Եան Լոյքէն
Կենսագրութիւն
Եան Լոյքէնը մահացաւ 1712 թուականի Ապրիլի 5-ին՝ գտնուելով հարսի ու թոռան խնամքի ներքոյ: Թաղման ծախսերը հոգաց անոր հրատարակիչներէն մէկը (յուղարկաւորութիւնը տեղի ունեցաւ 4-րդ կարգի գերեզմանոցին մէջ, որ ամենէն աժանն էր):
«Հայոց այբուբէնը» փորագրանկարը
Եան Լոյքէնի փորագրանկարներէն պահպանուեր է նաեւ «Հայոց այբուբէնը» (Armenisch Alphabet) աշխատանքը, որը կատարուեր է 1690 թուականին: Այդ թուականին Ամսթերտամի մէջ հրատարակուեր է աշխարհի հնագոյն այբուբէններու մասին պատմող պատմագիտական շարք, որուն համար ալ, ի թիւս այլ ժողովուրդներու այբուբէններու, Լոյքէնը ստեղծեր է նաեւ հայկական այբուբէնի փորագրանկարը: Ուշագրաւ է, որ պատկերին մէջ ներկայացուած են նաեւ հայկական տառերու լատինատառ հնչիւնային տառադարձութիւնները, որպէսզի եւրոպացի ընթերցողները իմանան, թէ տառերէն որը ինչ հնչիւնի կը համապատասխանէ:
1986 թուական
Օգոստոս
­* 13 Օգոստոս Քու­լիս (­Քի­րիա­քոս) Ա­լե­փիս Κούλης Αλέπης (ծն.1903) յոյն բանաստեղծ, թարգմանիչ, նկարիչ
Շարլ Ազնաւուր
Կենսագրութիւն
Համաշխարհային հռչակ կը շահի 1956-ին, Փարիզի «Օլիմպիա» դահլիճի մէջ յաջող ելոյթէ մը ետք։ «Ֆրանսա ազնաւուրացուած է»,- գրած է ֆրանսական մամուլը։ Շուրջ հազար երգի հեղինակ է /մաս մը՝ երգահան Ժորժ Կառվարենցի հեղինակութեամբ/, այդ թուականին՝ բազմաթիւ միջազգային երաժշտութիւններու՝ «Մաման», «Պոհէմը», «Դեռ երէկ», «Երիտասարդութիւն», «Պէտք է գիտնալ», «Նա», «Երկու կիթառ», «Ինչպէս ասում են», «Յաւերժական սէր», «Ավէ Մարիա» եւ այլն։ Անոնց կատարողներէն են՝ Էտիթ Փիաֆը, Լայզա Մինէլլին, Մստիսլավ Ռոստրոպովիչը, Պլասիտօ Տօմինկօն, Խուլիօ Իկլեսիասը, Շէրը, Ճօ Տասէնը, Ռէյ Չարլզը եւ այլք։ Ցայսօր վաճառուած է Ազնաւուրի շուրջ հարիւր միլիոն ձայնապնակ։ Ամերիկեան «Թայմս» հանդէսի հարցման համաձայն Ազնաւուրը ճանչցուած է «Դարու արուեստագէտ»՝ 149 հազար ձայնով։ Արժանացած է Հայաստանի եւ Ֆրանսայի բարձրագոյն պետական պարգեւներու, «Պատուոյ սեզարի» (1997)։
Յետ Մահու
Ֆրանսահայ աշխարհահռչակ երգիչ Շառլ Ազնաւուր կը յուղարկաւորուի Փարիզէն ոչ հեռու գտնուող Մոնֆոր -լ’Ամորի համայնքին մէջ,որ եղած է անոր վերջին փափաքը: Այդ համայնքին մէջ տեղակայուած է երգիչին տուներէն մէկը, ուր ան յաճախ ժամանակ կ'անցընէր իր ընտանիքին հետ: «Իմ հողը` ֆրանսական հողն է: Իմ Մոնֆոր-լ’Ամորի համայնքին` 12-րդ դարու վանքին մէջ, կառուցուած է յատուկ ոչ մեծ ընտանեկան գերեզման»,- ըսած է Ազնաւուր:
«Իմ յաւերժական ընկեր Ժան-Փոլ»,- գրուած է լուսանկարին տակ:
Հայաստանի Առաջին Հանրապետութիւն
Անկախ (անկուսակցական) Մամուլ
Ի տարբերութիւն կուսակցական մամուլի՝ ՀՀ-ի մէջ շատ թոյլ արտայայտուած էր անկուսակցական եւ գիտական մամուլը։ Եթէ, այնուամենայնիւ, որոշ պարբերականները կը հիմնուէին իբրեւ անկախ, ապա՝ կարճ ժամանակամիջոցին, չունենալով բաւարար տնտեսական միջոցներ, կամ կը փակուէին կամ ալ հասկնալի պատճառներով կ'իյնային իշխանութիւններու կամ որեւէ կուսակցութեան ու հովանաւոր խումբի ազդեցութեան տակ եւ կը դառնար արտաքուստ անկախ, սակայն բովանդակութեամբ՝ անոնցմէ յոյժ կախեալ։ Ատոնց թիւին կը դասուէին «Ալեքսանդրապոլի Լրաբեր», 1919 օրաթերթ, «Իտէալ», 1919-ին, Երեւանի ամերիկեան որբանոցներու աշակերտական միութեան երկշաբաթաթերթ, «Նոր Ուղի», Երեւան, 1920-ին, ռուսալեզու՝ «Знамя школы»/Դպրոցի դրօշակ/, Երեւան, 1919-ին, Երեւանի գիմնազիաներու կոլեկտիւներու շաբաթաթերթ եւ այլ պարբերականները։ ՀՀ-ի մէջ, շատ կարճատեւ ընթացքով լոյս տեսան գերատեսչական եւ գիտաուսումնական բնոյթի քանի մը ամսագրեր։ 1920-ին, մէկ թիւով թողարկուեցաւ «Գիւղատնտեսական Հանդէս» ամսագիրը, Երեւանի մէջ լոյս տեսաւ «Առողջապահիկ» բժշկական հանդէսը, Էջմիածնի մէջ՝ լոյս տեսաւ «Արարատ», «Էջմիածին» հոգեւոր եւ գիտական ամսագրերը եւայլն։ Այսպիսով, Հայաստանի անկախութեան հռչակումը հայ ժողովուրդի կեանքին մէջ՝ նշանակալի իրադարձութիւն եղաւ ո՛չ միայն քաղաքական, այլեւ՝ հոգեւոր-մշակութային տեսակէտէն։ Իր գոյութեան կարճատեւ- 2.5 տարի- ժամանակահատուածին մէջ ՀՀ-ը դարձաւ հայահաւաքման կեդրոն։ Աստիճանաբար հայ մամուլի աւանդական կեդրոնները՝ Թիֆլիս ը, Կ.Պոլիսը, Վենետիկ ը, Մոսկուա ն, Պաքու ն եւայլն իրենց դիրքերը զիջեցին՝ Երեւանին։ Վերջինս դարձաւ հայ հասարական-քաղաքական ու հոգեւոր կեանքի կեդրոն։ Ինչպէս մայրաքաղաքի, այնպէս ալ գաւառային կեդրոններու թերթերն ու ամսագիրերը հանդիսացած են տուեալ ժամանակաշրջանի բարդ իրականութեան եւ բազմաշերտ հասարակական-քաղաքական կեանքի ճշմարիտ հայելին։
Թառ
Թէպէտեւ թառը շատոնց տարածաշրջանային նուագարան է, սակայն 2012 թուականի 5 Դեկտեմբեր-ին ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ն այն ճանչցած է ատրպէյճանական ոչ նիւթական մշակութային արժէք :
Կառուցուածք
Նուագած ժամանակ գործիքը կը սեղմեն կուրծքին եւ կը պահեն հորիզոնական դիրքով։ Թառը կը հնչէ հարիչով՝ պահելով այն աջ ձեռքի բութի եւ ցուցամատի միջեւ, դաստակի բազմաձեւ շարժումներով։
Թառը Հայաստանի մէջ
Թառի հնչողութիւնը գրաւեր է հայ երգահաններու ուշադրութիւնը. թառի համար սոնաթներ, համերգներ և այլ փիեսներ գրած են Գուրգէն Միրզոյեանը, Խաչատուր Աւետիսեանը, Ստեփան Ջրբաշեանը, Արզաս Ոսկանեանը, Գեղունի Չթչեանը, Անդրանիկ Ներսիսեանը, Արտեմ Խաչատուրը եւ ուրիշներ։
Արարատ (ժապաւէն)
Արարատ 2002-ի Քանատա-Ֆրանսա կան պատմական ժապաւէն է որ գրուած է եւ վարած է Ատոմ Էկոյեան եւ դերասանն է Շարլ Ազնաւուր, Քրիսթոֆր Փլամըր, Տէյվիտ Ալփայ, Արսինէ Խանճեան, Էրիք Պօղոսեան, Պրուս Կրինուտ եւ Իլիաս Քոթէաս: Ան կը խօսի ընտանիքի եւ ժապաւէնի խումբի Թորոնթոյի մէջ աշխատելով ժապաւէնի մասին նիւթը 1915-ին Վանի պաշտպանութիւնը Հայոց Ցեղասպանութեան: Նաեւ կը խօսի յատուկ պատմական պատահածի մասին, ժապաւէնը նաեւ ճշմարտութեան մասին կը հարցաքննէ: Ցեղասպանութիւնը վիճեցած է Թրքական կառավարութենէն: ժապաւէնը կերպարանաւորուած է 2002 Գանէս ժապաւէնի Փառատօնի մրցումին: Շահեցաւ 5 պարգեւներ 23-րդ Ճենի Պարգեւին:
Լիտիա Մանուցցու
Քալիֆորնիայի Պերքլի համալսարան
Անոր աշխատանքներէն շատերը հրապարակուած են այնպիսի ամսագրերու մէջ, ինչպիսին են PNAS-ը (ԱՄՆ-ի մէջ Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիայի պաշտօնական պարբերականը), Nature-ը եւ Science-ը։
Շողակաթ
Սուրբ Աթանագինէսի վարքը
Սուրբ Աթանագինէսը Մարիամի՝ Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորչի տիկնոջ, եղբայրն է։ Մանուկ ժամանակ զինք որդեգրած է Սեբաստիայի եպիսկոպոսը ու ձեռնադրած՝ քահանայ։ Կեանքի ընթացքին ճանչուած է իրբեւ հրաշագործ, բազմաթիւ հեթանոսներու՝ դարձի բերող անհատ։ Եպիսկոպոս ձեռնադրուելէ ետք աւելի նշանաւոր դարձած է իր կատարած մեծագործութիւններով։
Տարօն Աճէմօղլու
Ծանօթագրուիւններ
Ստորոգութիւն:Տնտեսագէտներ Ստորոգութիւն:3 Սեպտեմբերի ծնածներ
Կարօ Գէորգեան
Ռազմագերութեան շրջանն ու փախուստը
1917 Փետրուարին, պուլկար ռազմագերիներուն հետ կը փոխադրուին Մակետոնական ճակատին թիկունքը։ Հմուտ թրքագէտ ու անգլիագէտ, զայն կը նշանակեն թարգման սերպ գնդապետին մօտ, ուր ենթակայ չէր որեւէ հսկումի։ Հետը՝ յոյն եւ հրեայ գերիներ, առաջինը ֆրանսերէնի թարգման եւ միւսը՝ հիւանդապահ։ Սակայն, երբ իրենց կեանքը կը վտանգուի սերպ զինուորներուն նախանձէն, կ՛որոշեն փախչիլ։ Հինգ օրէն կը հասնին յունական շրջան, Թեսալիայի Լարիսա քաղաքը։ Կ․Գէորգեան անոր մերձակայքի Վոլօ քաղաքը կ՛երթայ գործ գտնելու յոյսով։ Կը հանդիպի Եգիպտոսի Մելքոնեան ծխախոտի հաստատութեան ներկայացուցիչ Կարապետ Մոմզէրեանին․ վերջինը, քանի Կարօ Գէորգեանը յունարէն չի գիտեր, կը թելադրէ կամաւոր կամ թարգման գրուի ու երթայ Մերձաւոր Արեւելք։
Միշէլ Ֆէյրլի
Միշէլ Ֆէյրլի, Հիւսիսային Իրլանտացի դերասանուհի մըն է, ամէնէն շատ ճանչցուած իր Քաթլին Սթարք դերով HBO ընկերութեան Game of Thrones հեռուստաշարին մէջ, Դկ. Աւա Հէսինկթըն դերով USA Network կայանի Suits հեռուստաշարին մէջ, եւ իբրեւ ահաբեկիչ եւ հակառակորդ Մարկըթ Ալ-Հարազի 24: Live Another Day ֆիլմին մէջ :
Ազնիւ Թաթայեան
Ազնիւ Թաթայեան, թատերական-մշակութային գործիչ, հայ վաստակաւոր դերասանուհի:
Կենսագրութիւն
Ծնած է Կոստանդնուպոլիս 1864-ին: Ան դուստրն էր Նշան Մնակեանի: Առաջին անգամ բեմ բարձրացած է 1885-ին, Շէհզատէպաշըի թատրոնին մէջ, իր քրոջ՝ Զարուհի Թաթարեանի հետ: Ծառայած է Մնակեան թատերախումբին մէջ։ Ամուսնացած է Մնակեանի զաւակին՝ Արամի հետ: Մնակեան խումբին քայքայումէն ետք, ան մաս կազմած է Տարիւլպէտայի թատերախումբին եւ զանազան ներկայացումներով բեմ բարձրացած:
Հիփերփիրոն
Հիպերպիրոն (յուն.՝ νόμισμα ὑπέρπυρον), բիւզանդական ոսկէ մետաղադրամ, որ կ՝ օգտագործուէր ուշ միջնադարուն։ Ան փոխարինեց սոլիտուսին։
Աճուկային Ճողուածք
Անուղղակի աղեթափութիւն (indirect hernia)
Տղոց մօտ սաղմնային կեանքի վերջաւորութեան՝ իններորդ ամսուն, երկու սերմնածորանները (vas deferens) եւ ամորձիքները (testes) կը տեղափոխուին որովայնէն եւ կը հաստատուին փոշտին (scrotum) մէջ անցնելով աճուկային անցքէն: Ընդհանրապէս այս անցքը ծնունդէն առաջ կը խցուի: Անիկա երբեմն ամբողջովին չի խցուիր եւ փորի աճուկային պատը կը մնայ տկար: Այս պատճառով, որովայնի ճարպի կտոր մը կամ բարակ աղիքի բաժին մը կը սահի դէպի վար՝ աճուկային բաց մնացած անցքէն յառաջացնելով աճուկային աղեթափութիւն:
Նիքիթա Խրուշչով
Ստորոգութիւն:1894 ծնունդներ Ստորոգութիւն:15 Ապրիլի ծնածներ Ստորոգութիւն:1971 մահեր Ստորոգութիւն:11 Սեպտեմբերի մահացածներ
Հայաստանի Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիա
Հայաստանի Հանրապետութեան Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիան, ԳԱԱ կամ ՀՀ ԳԱԱ, բարձրագոյն պետական ինքնակառավարուող ոչ առեւտրային հաստատութիւնն է, որուն նախագահութիւնը կը գտնուի Երեւանի մէջ։ Ակադեմիան նաեւ մասնաճիւղեր ունի Գիւմրիի, Սեւանի, Կորիսի, Վանաձորի եւ Կապանի մէջ։
Հայաստանի Հանրապետութեան ԳԱԱ-ն 1943 թուականին հիմնադրուած Հայաստանի գիտութիւններու ակադեմիայի իրաւայաջորդը դարձած է 1993 թուականէն սկսեալ։
Պատմութիւն
1993 թուականին, Հայաստանի գիտութիւններու ակադեմիան վերանուանուած է Հայաստանի Հանրապետութեան Գիտութիւններու ազգային ակադեմիայի, եւ այդ թուականէն մինչեւ 2007 թուական անոր նախագահը եղած է Ֆատէյ Սարգսեանը, իսկ 19 Փետրուար 2007–ին այդ պաշտօնին համար ընտրուած է Ռատիք Մարտիրոսեանը։
2005 թուականին ակադեմիան վերանուանուած է «Հայաստանի Հանրապետութեան Գիտութիւններու ազգային ակադեմիա» պետական ոչ առեւտրային կազմակերպութիւն։
Խօսնակ (ամսագիր)
Խօսնակ, գրական, հասարակական եւ տեղեկատու ամսագիր։ ՀԲԸՄ Լիբանանի շրջանային յանձնաժողովի եւ Հայ երիտասարդաց ընկերութեան (ՀԵԸ) կեդրոնական վարչութեան օրգան։
Լոյս կը տեսնէ 1957-էն, Պէյրութի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Ա. Մակարեան, Ս. Մինասեան։
2017-ին Խօսնակը դարձաւ 60 տարեկան:
Երուխան
Կենսագրութիւն
Գործի ասպարէզ մտնելու ձախող փորձէ մը ետք, պատանի Երուանդը կ՝ որոշէ ինքնաշխատութեամբ ամբողջացնել ուսումը. կը բարելաւէ հայերէնը, կը սորվի ֆրանսերէն եւ կը կարդայ մեծ թիւով կարեւոր գրական գործեր, հայ թէ՛ օտար, յատկապէս ֆրանսերէն։
Օսմանեան Սահմանադրութեան ժամանակ, ուրիշ շատերու պէս, կը վերադառնայ Պոլիս ընտանիքին հետ (ամուսնացած էր Եգիպտոս)։ Հայերէնի ուսուցիչ կ՛ըլլայ Պոլսոյ Կեդրոնակաան Վարժարանին մէջ, որուն ուսումը, ատենին, պարագաներու ստիպողութեամբ կէս ձգած էր։
Ծակ Քար
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Բնութեան յուշարձաններ
Ճեք Գէորգեան
Վաղ Կեանք Եւ Կրթութիւն
Գէորգեան ինքնաշխատութեամբ սորված է գերմաներէն եւ ճափոներէն։ 1945-ին, 17 տարեկան հասակին, գերազանց արդիւնքով աւարտած է Փոնթիաքի Կեդրոնական միջնակարգ դպրոցը։ 1952-ին Էն Արպորիի մէջ աւարտած է Միշիկընի Բժշկական Համալսարանը (University of Michigan Medical School in Ann Arbor)։ Աւարտելով համալսարանական կրթութիւնը, հակիրճ ուսումնասիրութիւններ կատարած է արեան փոխներարկման վերաբերեալ։ Իբրեւ ախտաբան, չկարենալով արդիւնաւէտ գործունէութիւն ծաւալել հիւանդանոցին մէջ, Գէորգեան ձգած է բժշկական ընթացիկ փորձերը եւ ատեն մը մնացած՝ անօթեւան։ Ան բնաւ չէ ամուսնացած։
Ասպարէզ
1987-ին Տիթրոյթ ի ամսագիրին մէջ յայտարարութիւն մը կը տպագրեն Գէորգեանի մասին՝ իբրեւ մահուան մասին խորհրդատու բժիշկ։ Գէորգեանի կողմէ կազմակերպուած առաջին հանրային «անձնասպանութիւնը» տեղի կ'ունենայ 1990-ին (Ժանեթ Ատքինս (Janet Adkins), որուն մօտ յայտնաբերուած էր Ալզայմըրի հիւանդութիւնը)։ Սպանութեան համար սակերը կը նուազին 13 Դեկտեմբեր 1990-ին, որովհետեւ այդ օրերուն Միշիկընի մէջ օրէնք չկար, որ կը պաշտպանէր անձնասպանութեան աջակցութեան երեւոյթը։ 1991-ին Միշիկընի իշխանութիւնները անվաւեր կը ճանչնան Գէորգեանի բժշկական հրամանը։ Գէորգեանի փաստաբան Ճեֆրի Ֆիճըրի (Geoffrey Fieger) համաձայն, Գէորգեան մասնակցած է 130 անբուժելի հիւանդ մարդոց մահուան, 1990 եւ 1998 թուականներուն։ Բոլոր պարագաներուն ալ անհատները իրե՛նք առած են այն վերջին քայլը, որ կը յանգեցնէ մահուան։ Գէորգեանի մասնակցութիւնը կը կայանար հիւանդը ամրացնել «Եւթանազիա»յի սարքին, որ ան նախագծած եւ կառուցած էր։ Տուեալ անհատը կը սեղմէր կոճակը, որմէ ետք դեղը կամ քիմիական նիւթը կը հոսէր մարմինէն ներս եւ վերջ կու տար անոր կեանքին։ Երկու մահուան դէպք կ'իրականացուի «Եւթանազիա»յի նիւթեր ներարկելով։ Գէորգեան սարքը անուանած էր «թանաթրոն» (յունարէն thanatos -մահ)։ Միւսներուն պարագային կը կիրարկուէր կազի դիմակ մը, որ կը սնուցուէր ածխածինի միաթթուիդի (monoxide) տարայէն, զոր Գէորգեան անուանած էր «մըրսիթրոն» («ողորմածութեան մեքենայ», ("Mercitron" ("Mercy machine"))։
Դատավարութիւններ
Գէորգեան չորս անգամ դատապարտուած է Մայիս 1994-ի եւ Յունիս 1997-ի անձնասպանութիւններուն աջակցելուն համար։ Ֆիճըրի օգնութեամբ ան երեք դատավարութիւններուն արդար նկատուած է։ Չորրորդ դատավարութիւնը վերջ գտած է սխալ որոշումով։ Դատավարութիւններուն Գէորգեան ձեռք բերած է հանրութեան աջակցութիւնը։
Քաղկեդոնի Ժողով
451 թ. Քաղկեդոնի ժողովի ընդունած բանաձեւը
450 թ. Թէոդոս Բ. կայսրի մահէն ետք գահ կը բարձրանայ անոր քոյր Պուլքերիան եւ վերջինիս ամուսին Մարկիանոսը, որոնք եկեղեցական հարցերուն հակադիր էին հանգուցեալ կայսեր։ 8 Հոկտեմբեր 451-ին Քաղկեդոնի մէջ կը գումարուի նոր ժողով, որուն նախագահութիւնը կը հանձնուի պապի պատուիրակներուն։ Ժողովը իբրեւ դաւանութեան հիմք կ՝ ընդունուի Լեւոնի տումարը, կը դատապարտուի Նեստորին եւ Եվտիքեսին։ Իբրեւ հաւատի ամփոփին մէջ կ՝ ընդունուի «Մի Քրիստոս յերկուս բնութիւնս» բանաձեւը։
Մատթէոս Քհնյ. Տէր Գէորգեան
'''Տէր Մատթէոս Քհնյ. Տէր Գէորգեան''' (1835-1897) Աւագանի անունուվ Գէորգ, որդի Տէր Գէորգ քահանային, բնիկ սասունցի, ծնած է Հալէպ 1835-ին։
Եկեղեցւոյ Տարիներ
Երր Բերիոյ Հայոց Թեմի Աոաջնորդ Տ. Մկրտիչ Արք. Քէֆսիղեան Գէորգին մէջ կր տեսնէ եկեղեցական արժանիքներ, նոյնր կր վկայեն նաեւ հայրենակիցները, իր մօտ կանչել կու տայ ու կր համոզէ որ եկեղեցական ձեոնադրուի ու իր հօր արժանաւոր յաջորդը ըլլայ։
Երբ ան կ'ընդունի Աոաջնորդին աոաջարկը, անմիջապէս կ'որոշուի ձեոնադրութեան թուականը։
Գէորգի քահանայական ձեոնադրութիւնր տեղի կ՚ունենայ ձեոամր Տ. Մկրտիչ Արք. Քէֆսիպեանի, Ս. Քաոասնից Մանկանց եկեղեցւոյ մէջ, 14 Փետրուար 1871-ին Վերակոչուելով Տէր Մատթէոս, օծակից ունենաւով Տ. Մարկոս քհնյ. Տէր Գասպարեանը։
Հայրենակիցներ
Անկեղծ ու անշահախնդիր եղած է բոլորին հանէպ։ Իր քահանայագործութեան ընթացքին հոգեկան զօրաւոր կապուածութիւն մը ունեցած է իր սիրելի Քառասուն Մանուկ եկեղեցիին հանդէպ, որովհետեւ իր հայրենակիցներէն լսած է «Քառասուն Մանուկ մերունն է»։ Ւնչո՞ւ։ Որովհետեւ Հալէպի սասունցին այդ եկեղեցւոյ պահպանումին մէջ շատ մեծ դեր ունեցած է ցարերու ընթացքին եւ պայքարած է օտար համայնքներուն դէմ իր եկեղեցւոյ իրաւունքներր պաշտպանելու համար։ Այդ է նաեւ գլխաւոր պատճառը որ սասունցի քահանան այդ եկեղեցւոյ մէջ տիրական դէմքը դաոնայ եւ աչքի լոյսին պէս գուրգուրայ անոր բոլոր սպասներուն վրայ եւ Քառասուն Մանուկին համար յաւելեալ զոհողութիւններու յանձնաոու ըլլայ։
Ամանոր եւ Կաղանդ Պապուկի հետ կապուած աւանդութիւններ
Պելժիոյ, Աւստրիոյ, Հոլանտայի եւ Ֆրանսայի մէջ կը պատմեն, թէ սուրբ Նիքոլա կու գայ Սպանիայէն, նարիջներով եւ նուէրներով լեցուն նաւով մը, 5 Դեկտեմբերի գիշերը։ Անոր կ'ընկերակցի իր օգնականը՝ Սեւ Փիեռը, որուն երեսը ծածկուած է մուրով։ Երկուքը միասին նուէրներ կը զետեղեն կրակարաններուն առջեւ կամ դուռերուն առջեւ դրուած կողովի մը մէջ։ Քրիստոնեայ սուրբերու նկատմամբ հաւատքը շատ զօրաւոր մնացած է դարերու ընթացքին, սակայն անոնց կու գան միանալու նաեւ առասպելներուն բարի կամ չար վհուկները, պարիկները, թզուկները: Այս ձեւով, կը պատմեն, թէ Ֆուէթար (ծեծող) պապան խարազաններ կը զետեղէր ծոյլ պզտիկներու տուներուն մէջ։ Մինչ Արիէ մօրաքոյրը ունէր երկաթէ ակռաներ եւ սազի ոտքեր։ Իշու մը վրայ նստած, ան կը շրջէր եւ նուէրներ կը բաժնէր պզտիկներուն։ Իսկ Զուիցերիոյ մէջ չար պզտիկները գետը կը նետէր։ Վերջապէս կը հասնի Կաղանդ Պապան... 1822 թուականին Նիւ Եորքի մէջ առաջին անգամ կը յայտնուի Կաղանդ Պապան, որ այդ ժամանակ, կը կոչուէր Սանթա Քլաուս։ Այդ տարին պատուելի մը՝ Քլեմըն Քլարք Մուր բանաստեղծութիւն մը կը յօրինէ իր պզտիկներուն համար։ Սուրբ Նիքոլան կը ներկայացուի իբրեւ ծեր, զուարթ եւ գիրուկ թզուկ մը, կարմիր քիթով եւ ճերմակ մօրուքով։ Այդ շրջանի գծագրիչները զինք կը ներկայացնեն կարմիր կարճ բաճկոնակ մը եւ փակած տաբատ մը հագած։ Բանաստեղծութիւնը յաջորդ տարին կը տպուի թերթի մը մէջ եւ մեծ յաջողութիւն կը գտնէ։ Ժամանակի ընթացքին Կաղանդ Պապան շատ ժողովրդական կը դառնայ եւ իւրաքանչիւր երկրի մէջ կը ստանայ տարբերակ անուն մը՝ Ֆատըր Քրիսմըս, Պապօ Նաթալ, Սանթա Քլաուս, Վէյնախթման: Ան Եւրոպա կը հասնի 20ական թուականներուն։ Այդ շրջանին առաջին անգամ ըլլալով հսկայական լուսաւորուած եղեւիններ կը զետեղուին քաղաքներու փողոցներուն մէջ։ Կաղանդ Պապաներ կ'երեւին մեծ խանութներուն մէջ, ուր կ'ընդունին երեխաներուն ապսպրանքները։ Ամերիկայէն եկած այս Կաղանդ Պապան անմիջապէս կ'առնէ տեղը սուրբ Նիքոլային կամ Յիսուս Մանուկին, որ արդէն նուէրներ կը բաժնէր կարգ մը շրջաններու մէջ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Տօներ
Սթիւ Նեշ
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1974 ծնունդներ Ստորոգութիւն:7 Փետրուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:Քանատացի պասքէթպոլիստներ Ստորոգութիւն:Ֆէոնիքս Սանզի խաղացողներ
Ընդերային Տենդ
Յաւելեալ
Յարուցիչը սալմոնելլա (salmonella) մանրէն է, որ ունի երկու խմբաւորում՝ սարմոնելլա թայֆի (salmonella typhi) եւ սալմոնելլա փարա-թայֆի (salmonella paratyphi), որ աւելի մեղմ հիւանդագին վիճակ կը ստեղծէ: Թայֆոյտը կը պատահի առաւելաբար զարգացող երկիրներու մէջ, ուր տարեկան 2 միլիոնէ աւելի պարագաներ կը տեսնուին: Անիկա հազուագիւտ հիւանդութիւն մըն է զարգացած երկիրներու մէջ:
Գեղամ Թազեան
Գեղամ Թազեան, բազմավաստակ կերպարուեստագէտ, դասախօս։
Թազեանի արուեստը
Հին յունարէնէն փոխ առնուած և եւրոպական լեզուներու մէջ տարածուած Hylozoism-ը, կը թարգմանենք «նիւթակենսապաշտութիւն», բայց դժուար թէ հասկնալի ըլլայ ոմանց համար: Բառը կազմուած է նիւթ եւ կեանք ամատ բառերէն, որ առաջին անգամ կը յիշատակուի նախասոկրատեան փիլիսոփայութեան, Միլեթեան դպրոցին մէջ, ուր կ’ակնարկուի նիւթի եւ առարկաներու պաշտամունքին: Հին աշխարհի գրեթէ բոլոր ժողովուրդները կը հաւատային թէ նիւթը՝ առարկան ինչպէս օրինակ քարը կ’ապրի, կը շնչէ, զգացում ունի եւ հետեւաբար կը պաշտէին զայն:
Ալեքսանտր Մատինեան
Քաղաքական գործունէութիւն
Անոր ղեկավարման տարիներուն Թիֆլիսի մէջ կը կատարուին բազմաթիւ կարեւոր աշխատանքներ, ինչպէս՝ ջրամուղիի, կամուրջներու (ինչպէս նախկին Վերիսկու, ներկայիս Գալակտիոն Տաբիձէ), սպանդանոցի, ձիաքարշի, հեռախօսի, քաղաքային տան կառուցում :
Սքոթ Ֆոլի
Վաղ Կեանք
Ֆոլի ծնած է Քանսաս Սիթի, Քանսաս Ամերիկեան նահանգին մէջ, ծնողք Քոնի եւ Հիու Ֆոլիներու, ըլլալով առաջին զաւակը հետեւող երկուքին։ Մանկութեան մեծամասնութիւնը անցուցած է Աւստրալիոյ եւ Ճափոնի մէջ, տրուած ըլլալով որ իր հայրը անընդհատ պէտք էր ճամբորդել որովհետեւ ան համաշխարհային դրամատանեան պաշտօնեայ էր։ Ընտանիքը կը հաստատուի Սբ. Լուի, Միսուրի երբ Սքոթը 10 տարեկան էր։ Անոր մայրը կը մահանայ արքանդի քաղցկեղէ երբ ան տակաւին պատանի էր։ Ֆոլի յաճախած է Լատու Երկրորդական Վարժարան, նախքան աւարտելը Քլէյթըն Երկրորդական Վարժարանէն։ Իր արմատները անգլիական, գերմանական, իրլանտական եւ սքոթլանտական են։
Անտրէ Պրեթոն
Կենսագրութիւն
1919-ին գրական ամսագիրներէն մէկուն մէջ կը հրատարակուի Անտրէ Պրեթոնի եւ Ֆիլիփ Սուպոյի «Մագնիսական դաշտեր» աշխատանքը, որ գրուած էր ստեղծագործական նոր ձեւի` ինքնեկ գրութեան եղանակով: Այդ աշխատանքը կը դառնայ գերիրապաշտութեան հռչակագիրը: Գեղարուեստական ուղղութեան շատ տարրեր ի յայտ կու գան 1919-ին:
1935-ին Գրողներու միջազգային քոնկրեսին մէջ Իլիա Էրենպըրկի հետ բախում կ'ունենայ:
Պրեթոն աշխարհի տարբեր անկիւններուն մէջ կը կազմակերպէ գերիրապաշտ արուեստի ցուցահանդէսներ, որոնք ԱՄՆ-ի մէջ առանձնակի յաջողութիւն կը գտնեն:
Հայոց այբուբենի յուշարձան
Պատմութիւն
«Գիրերու արարումը, 405»