cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սթրոկիլօ, Ֆուրնի
Սթրոկիլօ, Ֆուրնի (յուն․՝ Στρογγυλό Φούρνων)․ անբնակ կղզիակ․ մաս կը կազմէ Ֆուրնի կղզեխումբին։ Արեւելեան Էգէական ծով, Յունաստան։
Բնապահպանում
Կղզիին 2000-ին, յունական պետութեան որոշումով՝ ΔΠΑ/10912/01.11.2000, յայատարարուած է իւրայատուկ գեղեցկութեամբ եւ վտանգուած կենդանիներու վայր (Calonectris diomedea, Falco eleonorae, Falco naumanni, Larus audouinii και Puffinus yelkouan)։ Մաս կը կազմէ եւրոպական բնապահպանման ՆԱԹՈՒՐԱ 2000 գօտիին։
Խաւիէր Փասթորէ
Ասպարէզ
Եւրօ 2010-​2011 ֆութպոլի մրցաշարքին մեկնարկէն առաջ Փասթորէ իր շապիկին 6 թիւը կը փոխէ 27-ի, որովհետեւ իր մօր` Փաթրիսիայի նախասիրած թիւն էր : Մրցաշարքին սկիզբին Փասթորէ կը նշանակէ իր առաջին կոլը՝ Մարիպորի դէմ խաղին : Սեպտեմբերին Փասթորէով կը հետաքրքրուին անգլիական Մանչեսթըր Սիթի ն եւ սպանական Պարսելոնան : 16 Դեկտեմբեր 2010-ին Փասթորէ կ'երկարաձգէ պայմանագիրը Փալերմոյի հետ մինչեւ 2015՝ 800 հազ. եւրօ տարեկան աշխատավարձով, ներառեալ՝ յաջող խաղերու համար անոր աւելորդ շահերը :
Աննա Բոլեյն
Ծանօթագրութիւններ
https://tr.wikipedia.org/wiki/Anne_Boleyn
Շարժակներ եւ Շարժընթացներ
Շարժակը, (moteur) մեքենայ մըն է որ վառելանիւթին մէջ գտնուող ուժանիւթը կը վերածէ ինքնաշարժը, մոթոսիքլեթը կամ գնացք տեղափոփոխ ուժի:
Ճնշում
Ներթողման կափարիչը կը գոցուի: Մխոցը վեր կ'ելլէ ճնշելով օդ-պենզին խառնուրդը:
Խոխանաբերդ
Պատմութիւն
Գրիգոր Տէր Յովհաննիսեանց Խոխանաբերդին կառուցումը կը վերագրէ Սահլ իշխանին, ամրոցէն հիւսիս, Խաչէնագետի ափին գտնուող հարթ եւ բաւական ընդարձակ տարածութիւնը կը կրէ անոր անունը՝ Սահլատափ (Սահլի հող)։ Հոս գործած է Սահլ Սմբատեան Առանշահիկ իշխանը, որ Շիկաքար ի տէրն էր, որու մատոյցներուն մէջ 837-ին կը բռնէ «մարդախողխող, աշխարհաւեր, արիւնարբու գազան ) Բաբեկը եւ կը յանձնէ արաբներուն։
Ամրոցին նկարագրութիւնը
Այժմ բնակատեղէն կը պահպանուին տուներու մնացորդները՝ ծածկուած հողի շերտերով։ Կացարաններու թիւը կ'անցնի յիսունը: Առանձին սենեակները յառաջապահ եւ պաշտպանական նշանակութիւն ունէին։ Բնակատեղիին արեւելեան կողմը տեղադրուած բնակարանը, որ ունի քառակուսի յատակագիծ մը (չափերը՝ 6 մեթր x 6 մեթր), նպատակ ունէր պաշտպանել ամրոցամերձ արեւելեան դժուարամատչելի մուտքը: Տուն-կացարանները ներսի բնակարաններու համեմատութեամբ կառուցուած են բաւական մեծ քարերով եւ ունին 1.20 մեթր հաստութիւն:
Ջրամբարէն արեւելք հաւանաբար իշխանական տան մնացորդներն են։ Նշուած բոլոր ջրամբարները կառուցուած են անձրեւաջուրերու հաւաքման համար եւ կարեւոր նշանակութիւն ունէին յատկապէս պատերազմներու ատեն, երկարատեւ պաշարման պայմաններու պարագային։
Խոխանաբերդ ամրոցին գլխաւոր ժայռագագաթը երկրամասին ռազմապաշտպանական կարեւոր դեր ունեցող ազդանշանային կեդրոնական դիտակէտն է։ Ամրոցին հարաւ-արեւմտեան կողմը, շուրջ 10 քմ հեռաւորութեան վրայ կը գտնուի Կաչաղակաբերդը, անկէ անդին՝ Քիրսի լեռնաշղթան՝ Շուշին իր շրջակայքով, Թարթառ գետի հովիտը, արեւելքէն՝ Խաչենագետի ստորին հովիտին մէջ՝ Ուրախաչի Ս. Գէորգի սարը, իսկ անկէ արեւելք՝ Շիկաքար ամրոցին արեւմտեան եւ հիւսիսային հատուածները, ընդհուպ մինչեւ Տիգրանակերտ։ Հիւսիսային կողմը Մռաւի Լեռնաշղթային լեռնազանգուածն է, որմէ հարաւ եւ հարաւ-արեւմուտք՝ Հաթերք, Ականայ, Հաւքախաղաց եւ այլ ամրոցները կան։ Արեւմտեան կողմը, Խաչէնագետի վերին հոսանքին ուղղութեամբ պատմական Ծոր սահմանամերձ գաւառին արեւելեան տարածքներն են, ինչպէս նաեւ՝ Բերդաձոր գաւառի հիւսիսային հատուածները։ Ամրոցին արեւելեան եւ հիւսիսային կողմերը, շուրջ 400-500 մեթր հեռաւորութեան վրայ կը գտնուին ազդանշանային համակարգի միւս կարեւոր կէտերը, որոնք պէտք է հսկողութեան տակ պահէին Խաչէնագետի ձորահովիտը՝ արեւելք արեւմուտք ուղղութեամբ։
Մաքրոնիսի, Ֆուրնի
Սթրոկիլօ, Ֆուրնի (յուն․՝ Μακρονήσι Φούρνων)․ անբնակ կղզիակ․ մաս կը կազմէ Ֆուրնի կղզեխումբին։ Արեւելեան Էգէական ծով, Յունաստան։
1891 թուական
1891 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 91րդ տարին
Փիեռ Օկիւսթ Ռենուար
Կեանքին վերջին տարիները
Ռենուար կը շարունակաէ աշխատիլ ու ստեղծել մինչեւ իր մահը՝ 3 Դեկտեմբեր, 1919 թ․։ Նախապէս այցելած է Լուվրի թանգարանը։ Բնակարանին պատուհանին գտնուող ծաղկեփունջը կ՛ըլլայ անոր վերջին նկարը։
Տե՛ս նաեւ
Ռենուար
Մայր Հայաստան յուշահամալիր
Յուշահամալիրը նախագծուած է հայկական եռանաւ կոթիկ եկեղեցւոյ կառուցուածքով, ընդհանուր բարձրութիւնը 52 մեթր է։ Յաղթանակի յուշարձան ճարտարապետական եւ քանդակագործական մասերը համարժէք են եւ ընդհանուր մտայղացման սահմաններուն մէջ ունին ինքնուրոյն նշանակութիւն, բովանդակութիւն ու իմաստաւորում։ Պատերու զուսպ մշակումը, քանդակազարդ շքամուտքի 19 չկրկնուող անուատախտակներու նուրբ նկարուածքը հարազատ են ազգային արուարձանի լաւագոյն նմոյշներուն։ Յուշարձանը կառուցուած է սեւ տուֆով։ 1970 թուականին բացուած է Հայաստանը Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ 1941-1945 թուականներուն։
Ծաղիկէ Գորգ (Պրիւքսէլ)
Պատմութիւն
Պեկոնիա ծաղիկին ընտրութիւնը պատահական չէ: Այս տոկուն ծաղիկը գեղեցկութիւն եւ վառ գոյներ կը հայթայթէ գորգին: Ան ծագած է Անթիլիա կղզիներուն մէջ եւ կրնայ տոկալ օդերեւութաբանական տարբեր պայմաններու, զօրաւոր արեւ, հով, անձրեւ, ցուրտ: Պելճիքան պեկոնիա արտադրող աշխարհի առաջին երկիրներէն է :
Յովհաննէս Էժտահարեան
Գրականութիւն
Փոլատեան Ս., Պատմութիւն հայոց Արաբկիրի, Նիւ Եորք, 1969։
Լեռ Կամսար
Կենսագրութիւն
Ծնած է Վան, հոգեւորական ընտանիքի մէջ։ Վանի Երեմեան վարժարանին եւ ապա՝ Էջմիածինի Ճեմարանին մէջ, եղած է փայլուն ուսանող։ Ճեմարանաւարտ՝ վերադարձած է Վան 1909–ին, զբաղած է ուսուցչութեանբ՝ հայոց լեզուի եւ գրականութեան, տեղւոյն Կեդր․ վարժարանին մէջ։ Աշխատակցած է նաեւ «Աշխատանք» թերթին՝ երգիծական իր առաջին գրութիւններով։
1920–ին, խորհրդայնացումէն ետք, կ’անցնի Պարսկաստան, բայց յաջորդ տարին կը վերադառնայ ու կը հրաւիրուի աշխատելու «Խորհրդային Հայաստան»ի  թերթին  մէջ․ արդէն  ճանչցուած, իբրեւ  առաջին  գիծի  երգիծաբան, նոյնիսկ, եթէ  իրեն  տրուած  արտայայտութեան  ազատութիւնները  շատ  սահմանափակ  են։
1924–ին լոյս կը տեսնեն իր առաջին հատորները։
Կրօնը Վրաստանի Մէջ
Ուղղափառութիւն
Մինչեւ 2011 թուականի օրէնքի ընդունումը, որ կ'ապահովէր բոլոր կրօնական կազմակերպութիւններու իրաւական կարգավիճակ ստանալը, Վրացական ուղղափառ եկեղեցին ուներ բացահայտ առաւելութիւններ՝ 2001 թուականին կառավարութեան հետ կնքուած արտ0նութիւններու մասին համաձայնութեան ուժով։
Փիէր Ժոլիոթ
Փիէր Ժոլիոթ-Գիւրի (Pierre Joliot-Curie, ծնած է Փարիզ, 12 Մարտ 1932) Ֆրանսացի կենսաբան եւ գիտաշխատող է ՍՆՐՍ-ի մէջ։ Գիտաշխատող է 1956-էն ի վերջ ան եղաւ տնօրէն գիտաշխատողներուն 1974-ին եւ անդամ իրենց գիտական ժողովին 1992-ին : Ան գիտականի խորհրդաւոր է Ֆրանսայի նախարարապետին 1985-էն մինչեւ 1986 եւ անդամ է Եւրոպական Ագատեմիային: Ան հրամանատար էր Ազգային Մերիթ Խումբին 1982-ին եւ Զօրագունդին Պատիւ-ին 1984-ին :
Բժշկական գործիքներ
Մանրադիտակ մը կը բաղկանայ ոսպնեակներու համակարգէ եւ մանր առարկան լուսաւորելու ծառայող լոյսի աղբիւրէ մը: Առաջին ոսպնեակին (դիտապակի objectif) սուած պատկերը մինչեւ 2000 անգամ կը մեծցուի երկրորդ ոսպնեակին կողմէ (ակնապակի oculaire): Ելեկտրոնիկ մանրադիտակի մը մէջ, ելեկտրոններու խուրձ մը կը փոխարինէ լոյսը: Ելեկտրոնիկ մանրադիտակ մը մինչեւ 200,000 անգամ կրնայ մեծցնել: Խոշորացոյցը կորնթարդ (convexe) ոսպնեակ մըն է որ կը մեծցնէ իրմով դիտուած առարկաները: Կորնթարդ ապակին իր կեդրոնին վրայ աւելի հաստ է քան իր եզերքին: Կը կեդրոնացնէ լուսաւոր ճառագայթները՝ ինչ որ առարկան աւելի խոշոր ցոյց կու տայ: Շողանկարը Ռէօնտկենեան ճառագայթներու միջոցաւ առնուած նկար մըն է: Այդ ճառագայթները դիւրաւ կ'անցնին մարմնին կակուղ մասերուն մէջէն, սակայն կը խափանուին հաստատուն մասերուն կողմէ ոսկոր, ակռայ, եղունգ, ինչ որ շուքեր կը ձգէ շողանկարին վրայ: Կրծադէտը գործիք մըն է որ կարելի կը դարձնէ սիրտի զարկերն ու շնչառութիւնը ունկնդրել: Կ'ընդունի մարմնին թրթռացումները, զանոնք կը վերածէ ձայնի եւ բժիշկին ականջին կը հասցնէ երկու ճկուն խողովակներու միջոցաւ: Շողապատկերագիրը մասնաւոր շողանկար մըն է որուն մէջ նկարը կ'երեւայ հատուածներու բաժնուած: Համակարգիչը կը վերհաստատէ նկարները եռակողմանի ծաւալով: Կպոսպնեակները (Lentille) եւ ակնոցը տեսողութեան թերիները սրբագրող միջոցներ են, որոնք նկարը ճիշդ աչքին ցանցենիին (retine) վրայ կազմել կու տան: Այլապէս, կարճատեսներու մօտ նկարը պիտի կազմուէր ցանցենիին առջեւ իսկ հեռատեսներու մօտ՝ ցանցենիին ետեւ:
Ուիլիըմ Փրեսքոթ
Առաջին յօդուածներ
1821 թուականին Ուիլիըմ Փրեսքոթը North American Review պարբերականին մէջ հրապարակեր է Ճորճ Պայրըն|լորտ Պայրըն]]ի նամակներու համառօտ ակնարկը, որը հասցէագրուած էր Հռոմի պապին: Սկիզբը Ուիլիըմ Փրեսքոթը ցանկացեր է նուիրուիլ իտալական գրականութեանը, սակայն, Ճորճ Թիքնորի (George Ticknor) հետ ընկերութեան շնորհիւ սկսեր է ուսումնասիրել Սպանիայի եւ Լատինական Ամերիկայի պատմութիւնը: Աւելի ուշ Թիքնորը դարձեր է  Փրեսքոթի կենսագիրը եւ գրած է «Ուիլիըմ Հիքլինկ Փրեսքոթի կեանքը» (The life of William Hikcling Prescott ) գիրքը, որը հրատարակուեր է Պոսթընի մէջ, 1864 թուական եւ վերահրատարակուեր է 1875 թուականին:
Ուրբաթագիրք
«Ուրբաթագիրք», հայերէն առաջին տպագիր գիրքը : Տպագրուած է Վենետիկի մէջ 1512-ին Յակոբ Մեղապարտին կողմէ։ Ունի 124 թղթեայ էջ, 24 վերնախորհագրային զարդանախշ. տպագրուած է սեւ եւ կարմիր գոյներով։
Գիրքին Մասին
«Ուրբաթագիրք» վերտառեալ ձեռագիր հաւաքածոները սկսած են ընդօրինակուիլ ԺԵ. դարուն: Գիտաշխարհին ծանօթ հնագոյն «Ուրբաթագիրք»ը ընդօրինակուած է 1476-ին, որ 3248 համարով կը պահուի Մեսրոպ Մաշտոցի անուան մատենադարանին մէջ, Երեւան:
«Ուրբաթագիրք»ը կը բովանդակէ աղօթքներ, սաղմոսներ, պատմուածքներ, մաղթանքներ ու աստուածաշնչական հատուածներ Ս. Մատթէոս, Ս. Մարկոս, Ս. Ղուկաս եւ Ս. Յովհաննէս աւետարանիչներէն: Ամէնէն ժողովրդական աղօթքը կը վերագրուի «Սրբոյն Կիպրիանոս»ին, իսկ նշանաւորագոյնն է «Աղօթք սրբոյն Գրիգորի Նարեկացոյն», որ կը սկսի այսպէս. «Որդի Աստուծոյ կենդանւոյ աւրհնեալդ ամենայնի…»:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Գիրքեր այբբենական կարգով
Արաբերէն
Արաբերէն (العَرَبِيَّة, կամ عَرَبِيّ ) սեմական լեզու մըն է, որ հնագոյն ժամանակներէն տարածուած էր Արաբական թերակղզիի հիւսիս-արեւմուտքին մէջ, իսկ ներկայիս «լեզուական կամուրջ» (lingua franca) մը կը հանդիսանայ Արաբական աշխարհին համար : Անիկա իր անունն ստացած է արաբներ անունով ժողովուրդէն, որ կ'ապրէր Միջագետքէն մինչեւ լիբանանեան լեռները եւ Սինայի թերակղզին:
Բառակազմութիւն
Արաբերէնին մէջ սովորական է բառերուն կազմաւորումը հիմնական արմատներէն: Բառամատները սովորաբար, կ'ունենան երեք բաղաձայններ, որոնցով կը ձեւաւորուեն զանազան բառերը: Զորօրինակ, «Ես գրած եմ» բառը կը կազմուէ համատեղելով ք-թ-պ բաղաձայններէն կազմուած «գրել» բառը ա-ա-թու կաղապարով՝
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Լեզուներ Ստորոգութիւն:Սեմական լեզուներ
Երեւանի Պետական Համալսարան
Պատմութիւնը
1991 թուականին Երեւանի պետական համալսարանը արդէն ունեցած է 17 բաժին։
Գերմանական Շուկայ (Մոսկուա)
Պատմութիւն
Շուկան կազմաւորուած է Գերմանական գիւղարուարձանին մէջ : 1792-ին քաղաքային իշխանութիւններու կողմէ կը յատակագծուի շուկայիի տարածքը, Ֆրիտրիք Էնգելսի (նախապէս` Իրինեան փողոց), Լատոժսքի փողոցներու եւ Վոլքովեան նրբանցքի (նախապէս Իրինեան պողոտայ) միչեւ ինկած եռանկիւնը: 1812-ի հրդեհի ժամանակ շուկան ամբողջովին կ՛աւերուի, բայց շուտով կը սկսի անոր վերակառուցումը: Այստեղ կը բնակէին մոսկովեան առեւտրականները եւ ազնուականները :
Մուսա Լերան Հերոսամարտ
Մուսա Լերան Հերոսամարտ, Մուսա լերան շրջակայքը գտնուող հայկական գիւղերու բնակիչներու 53 օրեայ ինքնապաշպանութիւն՝ թուրքական կանոնաւոր եւ անկանոն ուժերու դէմ։
Արեգ Լուսինեան
Արեգ Լուսինեան, հայ երգահան, Հայաստանի Հանրապետութեան արուեստի վաստակաւոր գործիչ (2011)։
Աւետիս Ահարոնեան
Նախագահ Ուիլսընի Հետ Հանդիպում
Ռու­սաս­տա­նը ին­կած էր մեծ յե­ղա­փո­խու­թեան մը ներ­քին գա­լա­րում­նե­րուն մէջ՝ մե­կու­սա­նա­լով նոր աշ­խա­րա­հա­կար­գի ձեւաւոր­ման մե­ծա­պե­տա­կան մրցա­պայ­քա­րէն։ Իսկ ­կայ­սե­րա­կան ­Գեր­մա­նիան ջախ­ջա­խիչ պար­տու­թիւն կրած էր եւ ա­կա­մայ ձեռ­նա­ծալ նստած կը դի­տէր ու կը սպա­սէր, թէ ինչ­պէ՞ս պի­տի ա­ւար­տի հա­մաշ­խար­հա­յին տա­րո­ղու­թեամբ յա­ռաջ ըն­թա­ցող գաղ­թա­տի­րու­թեան մրցա­պայ­քա­րը։ Մի­ջազ­գա­յին բե­մա­հար­թա­կին վրայ յայտ­նո­ւած էր նոր մրցա­կից մըն ալ՝ յան­ձին Ամերիկա­յի Միա­ցեալ ­Նա­հանգ­նե­րուն, ո­րոնք թէեւ ուղ­ղա­կիօ­րէն մաս չկազ­մե­ցին Ա­ռա­ջին Աշ­խար­հա­մար­տի բռնկու­մին եւ ծաւա­լու­մին, բայց ա­նոր ա­ւար­տի փու­լին աշ­խոյժ մաս­նակ­ցու­թիւն բե­րին պա­րէ­նով, զի­նամթեր­քով, մար­դու­ժով ու տեղահաննե­րու եւ գաղ­թա­կան­նե­րու պատս­պար­ման եւ հո­գա­տա­րու­թեան ծա­ռա­յու­թիւն­նե­րով։ Ա­հա այդ պայ­ման­նե­րուն մէջ, նա­խա­գահ ­Վուտ­րօ Ո­ւիլ­սըն բազ­ման­դամ պա­տո­ւի­րա­կու­թեամբ մը ե­կած էր ­Փա­րիզ, ուր շուրջ վեց ա­միս մնաց եւ մօ­տէն հետեւե­ցաւ ու մաս­նա­կից դար­ձաւ աշ­խար­հի քա­ղա­քա­կան նոր քար­տէ­սի ձե­ւա­ւոր­ման տեն­դոտ բա­նակ­ցու­թիւն­նե­րուն։
Հայ ժո­ղո­վուր­դի զոյգ պա­տո­ւի­րա­կու­թեանց նա­խա­գահ­նե­րը նա­խա­պէս՝ 26 ­Փետ­րո­ւար 1919-ին, ­Փա­րի­զի ­Խորհր­դա­ժո­ղո­վի պաշ­տօ­նա­կան նիս­տին ու­նե­ցած էին ա­ռան­ձին ե­լոյթ­ներ եւ ներ­կա­յա­ցու­ցած էին ի­րենց պա­տո­ւի­րա­կու­թեան ան­ջատ պահանջները։ Ա­հա­րո­նեա­ն կը պա­հան­ջէր ­Հա­յաս­տա­նի ­Հան­րա­պե­տու­թեան ըն­դար­ձա­կու­մը դէ­պի Տրա­պի­զո­նի եւ ­Կար­նոյ նա­հանգ­նե­րը, անց­նե­լով ­Վա­նի եւ ­Պիթ­լի­սի նա­հանգ­նե­րէն, որ­պէս­զի հայ ժո­ղո­վուր­դը ելք ու­նե­նար ­Սեւ ­ծո­վու վրայ։ Իսկ ­Պօ­ղոս Նուպար պահանջած էր ­Կի­լի­կիոյ մէջ ստեղ­ծու­մը ­հայ­կա­կան օճա­խի մը, որ պի­տի դրո­ւէր ­Հա­յաս­տա­նի ­Հան­րա­պե­տու­թեան հո­գա­տա­րու­թեան տակ։
Բժշկական Գիտութիւնները Հայաստանի մէջ
Յիշատակութիւններ հայկական հնագոյն բժշկութեան մասին
Դաւիթ Անյաղթի (5-րդ դարու վերջէն - 6-րդ դարու սկիզբը) մի քանի երկերուն մէջ շոշափած է մարդակազմութեան, կենսաբանութեան, դեղագիտութեան, հիկիենայի եւ բժշկական բարոյագիտութեան հարցեր: Ըստ անոր «Վերլուծութիւն «Ներածութեանն Պորփիւրի»» աշխատութեան՝ Հայաստանի մէջ 5-6-րդ դարերուն կատարուած են դիահերձումներ: Անանիա Շիրակացին 667 թուականին կազմած իր «Քննիկոնում» տեղ տրամադրած է նաեւ բժշկագիտութեան: Ան զբաղուած է մասնաւորապէս բուսաբուժութեան հարցերով, նկարագրած է համասփիւռ կոչուող բոյսի բուժիչ հատկութիւնները, որուն պաշտամունքը եղած է Հայաստանի որոշ շրջաններուն մէջ։ 10-11-րդ դարերուն՝ Բագրատունեաց թագաւորութեան ժամանակ, Անիի մէջ, Հաղբատի եւ Սանահինի մէջ հիմնուած են բարձրագոյն դպրոցներ՝ միջնադարեան համալսարաններ, որտեղ ուսումնասիրած են նաեւ բժշկութիւն:
Գրիգոր Մագիստրոսի աշխատութիւններուն մէջ ուշագրաւ տեղեկութիւններ կան հիւանդութիւններու մահճաբուժութեան, դեղագիտութեան եւ հատկապէս բուսաբուժութեան վերաբերեալ: Ստեղծուած են նաեւ ախտաբանութեան եւ դեղագործութեան վերաբերող բժշկարաններ: Գագիկ Ա թագաւորի (989-1020) օրոք գրուած «Բժշկարանը» (հեղինակն անյայտ է) հետագային խմբագրուած է Կիլիկեան Հայաստանի մէջ՝ առաջին անգամ Ներսես Լամպրոնացու եղբոր՝ Հեթումի մասնակցութեամբ՝ 13-րդ դարու վերջաւորութեան, հարստացուած է 2 բաժնով, խմբագիրը կցած է Մխիթար Հերացիի «Ջերմանց մխիթարութիւն» աշխատութեան 30 գլուխ եւ կիլիկիացի անյայտ հեղինակի՝ մահճաբուժութեան նուիրուած աշխատութիւնը, երկրորդ անգամ՝ Հեթում պատմիչի հրամանով. այստեղէն ալ՝ «Գագիկ-Հեթումեան բժշկարան» անուանումը: Վերջինս մեծ ազդեցութիւն գործած է Հայաստանի միջնադարեան բժշկութեան հետագայ զարգացման վրայ։ Բժշկագիտութեան, հատկապէս մարդակազմութեան առաջընթացին նպաստած է դիահերձումներու եւ կենդանահատումներու ազատութիւնը, որուն մասին կը վկայեն գրաւոր աղբիւրները:
Անի
Հազարումէկ եկեղեցիներու քաղաք՝ Անին
Անին արտաքին աշխարհին հետ կապուած է Ախուրեան գետին վրայ կառուցուած հինգ քարաշէն կամուրջներով, որոնք բոլորն ալ ունեցած են 30 մեթրէ աւելի երկարութիւն։ Քաղաքը ունեցած է 40 դուռ։ Անիի հարաւային մասին, վիթխարի ժայռի մը վրայ կը գտնուի քաղաքին Միջնաբերդը:
Նաժաֆ
Նաժաֆ (ٱلنَّجَف), Իրաքի հարաւային շրջանի մէջ գտնուող քաղաք, որ կը գտնուի  Պաղտատէն 160 քմ հեռաւորութեան վրայ եւ Պիպլիական Ուր քաղաքի հիւսիսային շրջանի 400 քմ հեռաւորութեան վրայ։
Ուրթ (գետ)
Ուրթը շարժանկարներու մէջ
Ուրթ գետի եւ անոր հովիտի մասին շարժապատկերի բեմադրիչ Ժան Տելար 1953-ին նկարահանած է «Ուրթի գետահովիտը» (La vallée de l'Ourthe) փաստավաւերագրական կարճամեթրաժ ժապաւէնը (տեւողութիւնը՝ 20 վայրկեան):
Փիէր Շամմասեան
Փիէր Շամմասեան, (9 Մարտ 1949, Պուրճ Համուտ, Պէյրութ, Լիբանան), լիբանանահայ կատակերգակ՝ հանրածանօթ հայ թէ օտար (լիբանանցի) շրջանակներու մէջ: Ամէնէն շատ ճանչցուած է իր «Պաթալ»ի կերպարով:
Ասպարէզ
Շամմասեան բազմաթիւ դերեր ստանձնած է իր ասպարէզին ընթացքին, բայց իր ամէնէն ճանչցուած դերն է «Պաթալ Շուարածեան» կերպարը: Այ կերպարով ունեցած է թատերական ներկայացումներու շարան մը, ինչպէս «Շատ Մի Խառներ», «Պաթալ Տան Փեսայ», «Փորձանք Պաթալ» եւ «Չըլլալիք Պաթալ» : Ուրիշ թատերական իր ներկայացումներէն են՝ «Հարսս Բռնեցի» եւ «Լեզուն Ոսկոր Չունի»:
Պօղոս Բէկ Փիրումեան
Ռազմական գործունէութիւն
Պօղոս Բէկ Փիրումեան` իբրեւ Ղարաբաղի մահապարտներու 5-րդ գունդի հրամանատար,  մասնակցած է 1918 մայիսեան հերոսամարտին: Անոր հարուածային գունդը վճռած է մարտի ելքը եւ, այդ առումով, կարեւոր դեր խաղալով թրքական զօրքի ջախջախումի գործին մէջ:
Հայաստանի Ա. Հանրապետութեան հռչակումէն ետք Պօղոս Բէկ Փիրումեանը զօրավար-հազարապետի զինուորական կոչումով ծառայութեան անցած է հայկական բանակին մէջ:
Քոսութիւն
Տիզ մակաբոյծի յատկութիւնները
Տիզ մակաբոյծը ունի հետեւեալ յատկութիւնները.
Արտաշէս Բ.
Արգամ սիրով յանցն առաւ ինեն եզած հրաւէրը։ Արտաշէս յաղթական հանդիսացաւ։ Երուանդ սպաննոիեցաւ իր պալատին մէջ՝ հակառակորդ զինուորէ մը։
Մոսկուա
Քաղաքը կը սպասարկեն միջազգային՝ Տոմոտետովօ, Շերեմէտեվօ, Վնուքովօ, շուրջ 6 օդակայան, 9 երկաթուղային կայարաններ, 3 գետային նաւահանգիստ (ելքեր կան դէպի Ատլանտեան եւ Հիւսիսային սառուցեալ ովկիանոսի ջրային տարածքներ)։ 1935-էն սկսած քաղաքին մէջ կը գործէ մետրոպոլիտէն։
Բուսականութիւն
Մոսկուայի մէջ կան այնպիսի անտառային եւ պուրակային զանգուածներ, ինչպիսին են Իզմայլովեան պուրակը, Թիմիրեազեւսքի պուրակը, Ֆիլէօվսքի պուրակը (անտառային պուրակ), Զամոսքովորեչնի անտառային պուրակը, Լիւպլինսքի պուրակը, Պութովսքի անտառային պուրակը, Բուսաբանական այգին, Նեսքուչնի այգին, Պիտցեվսքի անտառային պուրակը, Ցարիցինօ եւ Քոլոմէնսքոյէ արգելոց-թանգարանները, Քուզմինսքի անտառային պուրակը, Քուսքովօ անտառային պուրակը եւ այլն։
Մայրաքաղաքի կարգավիճակի կորուստէն ետք
1755-ին Միխայիլ Լոմոնոսովի եւ Իվան Շուվալովի կողմէ կայսրուհի Ելիզավեթա հրամանով կը հիմնուի Մոսկուայի համալսարանը։
Խորհրդային շրջան
1960-ին կազմաւորուած է Մոսկուայի նոր սահմանը Մոսկուայի օղակաձեւ ինքնաշարժներու ճանապարհով (ռուս.՝ МКАД), որու սահմաններէն քաղաքը սկսաւ դուրս գալ միայն 1984-ին :
Մեր օրերուն
19-22Օգոստոս 1991 -իքաղաքին մէջ տեղի ունեցած է Արտակարգ դրութեան պետական կոմիտէի (ռուս.՝ Государственный комитет по чрезвычайному положению (ГКЧП)) կողմէ կազմակերպուած Օգօստոսեան յեղաշրջումը։ 1993-ին նախագահի եւ խորհրդարանի առճակատման արդիւնքով ծագած է սահմանադրական պետական ճգնաժամը հասած է իր գագաթնակէտին։ 3-4 Հոկտեմբեր1993-ին տեղի ունեցած է «Օստանքինօ» հեռուստակեդրոնի գրաւման փորձը եւ Գերագոյն Խորհուրդի («Սպիտակ տան») շէնքի գնդակոծումը։ Այնուհետեւ քաղաքին մէջ տեղի ունեցեած են զգալի փոփոխութիւններ։ 1995-ին հաստատուած են մայրաքաղաքի նոր պաշտօնական խորհրդանիշերը՝ զինանշանը, դրօշը եւ քաղաքի օրհներգը։ Սկսած են տաճարներու վերականգնողական աշխատանքները, ինչպէս նաեւ սկսած է պոլշեւիկներու կողմէ պայթեցուած Քրիստոսի Փրկիչ տաճարի լայնակշիռ կրկնօրինակի շինարարութիւնը։
20-րդ դարու 90-ականներէն աշխոյժօրէն կը քննարկուի Մոսկուայի եւ Մոսկուայի մարզի միաւորման նախագիծը, 2011-ի ամրան յայտնուեցաւ Մոսկուայի եւ անոր ապակեդրոնացման աւելի մանրամասն նախագիծը՝ հարաւ-արեւմտեան տարածքներու միաւորման շնորհիւ  ,այդ նախագիծը (այսպէս կոչուած «Նոր Մոսկուան»   կամ «Մեծ Մոսկուան ») իրականացուեցաւ 2012-ին:
Մոսկուայի իշխանութիւններ
Մոսկուայի օրէնսդիր եւ գործադիր իշխանութիւններու, ինչպէս նաեւ տեղական ինքնավարութեան մարմիններու քաղաքին մէջ գործելու սկզբունքները կը սահմանեն քաղաք Մոսկուայի Կանոնադրութեամբ եւ քաղաքի այլ օրինաչափական գործերով։
Վարչատարածքային բաժանում է
Մոսկուան բաժանուած է 12 վարչական շրջաններու, որոնցմէ Զելենոգրատսքի, Նովոմոսքովսքի եւ Թրոիցքի շրջանները ամբողջութեամբ կը գտնուին Մոսկուայի օղակաձեւ մայրուղիի սահմաններէն դուրս՝ կեդրոնական, Հիւսիսային, Հիւսիսարեւելեան, Արեւելեան, Հարաւարեւմտեան, Արեւմտեան, Հիւսիսարեւմտեան, Զելենոգրատսքի, Նովոմոսքովսքի, Թրոիցքի շրջանները։
Բնակչութիւն
Քաղաքի բնակչութեան մասին պաշտօնական տուեալները հաշուի կ՛առնեն միայն մշտապէս բնակութիւն հաստատող քաղաքացիներուն։ Մոսկուայի դաշնային տեղափոխութեան ծառայութեան վարչութեան տուեալներով՝ 2008-ին պաշտօնական հաշուառումով գրանցուած է եւս 1 միլիոն 800 հազար եկուոր (աշխատանքային գաղթողներ, ուսանողներ եւ այլք), ինչպէս նաեւ քաղաքին մէջ 2005-ի դրութեամբ, փորձագէտներու գնահատումներով, կը գտնւուին մօտ 1 միլիոն չգրանցուած գաղթողներ :
Մոսկուայի կեդրոնական օղակ
10 Սեպտեմբեր 2016-ին ուղեւորափոխադրումներ սկսան իրականացուիլ Մոսկուայի կեդրոնական օղակով, որ 1934-էն կ՛օգտագործուէր իբրեւ միայն բեռնափոխադրող մեքենաներու համար: Գիծը՝ երկաթգծային օղակ է, սակայն կը գործէ ինչպէս ամբողջական 14 գծանոց մեթրոպոլիտէն: Մոսկուայի կեդրոնական օղակի շարժման բնոյթը կը ներկայացնէ քաղաքային ելեկտրուղի, որ մասամբ կը միաւորէ Մոսկուայի մեթրոպոլիտէնի հետ: Ինչպէս նաեւ Մոսկուայի կեդրոնական օղակը կ՛ամբողջացնէ գնացքներու մերձքաղաքային ուղղութիւններուն հետ, որու համար որոշ երկաթուղային կայաններ կը տեղափոխուին անմիջապէս ՄԿՕ-ի կայաններու մօտ:
Գիտութիւն
20-րդ դարուն Մոսկուայի մէջ սկսաւ ձեւաւորուիլ գիտական հաստատութիւններու ճիւղային ցանցը։ Մոսկուայի մէջ բացուած են Հանքային հումքի համամիութենական ուսումնարանը (1904), Ժուքովսքի անուան կեդրոնական օդաջրաբաշխական ուսումնարանը (1918), Լ. Յա. Քարպովի անուան Քիմիական ուսումնարանը (1921), Մոսկուայի կապի եւ ինֆորմատիկայի արդիւնաբերական համալսարանը (1921), Կուրչատովի անուան ատօնային էներգիայի ուսումնարանը (1943), Տեսական եւ փորձարարական ֆիզիկայի ուսումնարանը (1945) եւ այլն։ Ռուսաստանի պետական գրադարանի նոր շէնքը Խորհրդային տարիներուն Մոսկուայի մէջ սկսաւ կեդրոնանալ ակադեմիական ցանցը։ Ստեղծուած են կամ տեղափոխուած Մոսկուա՝ Լենինի անուան գիւղատնտեսական գիտութիւններու համամիութենական ակադեմիան (1929), ԽՍՀՄ գիտութիւններու ակադեմիա – ԽՍՀՄ գիտութիւններու ակադեմիայի նախագահութիւնը (տեղափոխուած է Լենինկրատէն 1934-ին), ԽՍՀՄ բժշկական գիտութիւններու ակադեմիան (1944), ՌԽՖՍՀ մանկավարժական գիտութիւններու ակադեմիան (1943)։
Կրօնք
Բացի այդ, Մոսկուայի մէջ կը հաշւուին 45 կրօնական կեդրոններ, 10 հոգեւոր ուսումնական հաստատութիւններ եւ նոյն թիւով մենաստաններ:
Մշակոյթ եւ արուեստ
Մոսկուան Եւրոպայի եւ աշխարհի խոշորագոյն մշակութային եւ զբօսաշրջիկութեան կեդրոնն է։ Մոսկովեան տարածաշրջանը ունի Ռուսաստանին մէջ ամենահարուստ պատմամշակութային ներուժը։ Մոսկուայի մէջ կան բազմաթիւ տեսարժան վայրեր՝ ինչպէս պատմամշակութային եւ ճարտարապետական յուշարձաններ, այդպէս ալ ժամանակակից ժամանցային ենթակառուցուածք։
Մարզանք
Մոսկուայի մէջ կը գործեն բազմաթիւ մարզական կառոյցներ։ Անոնք կարգին են աւելի քան 200 լողաւազան, աւելի քան 40 մարզական պալատ, 30-էն աւելի մարզադաշտ, որոնք նախատեսուած են աւելի քան 1500 հանդիսատեսի համար, աւելի քան 20 խոշոր սառցային հարթակ, 2700 մարզադահլիճ, մօտ 150 մանկա-պատանեկան մարզադպրոց, հեծանիւահրապարակ եւ աշխարհի մէջ միակ հեծանիւային վազքուղին, որ կը գտնուի քաղաքի սահմաններուն մէջ։ Մոսկուայի մէջ կան նաեւ ձիարշաւներ կազմակերպելու համար նախատեսուած հարթակներ՝ կեդրոնական Մոսկովեան ձիարշաւարանը եւ Ձիամարզական Պիթցա համալիրը : Մարզական կառոյցներէն շատերը կառուցուած կամ վերակառուցուած են 1980-ին Մոսկուայի մէջ 22-րդ ամառնային Ողիմպիական խաղերու նախօրեին։ Անոնց կարգին են «Լուժնիքի» եւ «Օլիմբիյսքի» համալիրները։ 1960-1994  քաղաքին մէջ կը գործէր խոշորագոյն բացօթեայ «Մոսկուա» լողաւազանը։
Մոսկուայի մէջ կը ծրագրաւորուին կազմակերպել հետեւեալ խոշոր մրցումները՝
Հատակագիծը
Մոսկուայի մէջ կարեւոր առեւտրային փողոցներէն է Թոջերսքայա փողոցը, որ Մանեժնայա հրապարակէն կ՛անցնի Թովերեան շրջանով, կը հատ է Պուլովարնոէ օղակը Պուշկինի հրապարակի շրջանը եւ կ՛աւարտի Թրիում էֆալնայա հրապարակի մօտ։ Անոր շարունակութիւնը Առաջին Թովերսքայա-Յամսքայա փողոցն է․ կ՛անցնի Լենինկրատեան պողոտայ Պելառուսական կայարանի մօտ։ Թովերսքայա փողոցին հարող Թատերական միջափողոցը Քիթա-կորոտի շրջանին մէջ մեծաքանակ խանութներու գտնուելու վայրն է : Թովերսքայա փողոցը ամենաթանկ առեւտրային փողոցներէն մեկն է ոչ միայն Մոսկուայի մէջ եւ Ռուսաստանի, այլ նաեւ ամբողջ աշխարհին։ Այն նաեւ գիշերային կեանքի եւ զուարճանքի կեդրոն է։
Մոսկուայի մէջ տեղի ունեցող միջոցառում էներ
Մոսկուայի եւ արուարձաններուն մէջ ամէն տարի կամ քանի մը տարին մէկ անգամ տեղի կ՛ունենայ բազմաթիւ խոշոր մշակութային եւ մարզական միջոցառումներ, տարբեր ցուցահանդէսներ եւ փառատօններ։ Անոնցմէ ամենայայտնի ու ամենաշատ այցելուներ ունեցող միջոցառումներն են՝ Մոսկուայի միջազգային ինքնագնացսրահը, Մոսկուայի միջազգային շարժապատկերի փառատօնը, Քրեմլի գաւաթը, Արխ Մոսկուա ցուցահանդէսը եւ Միջազգային տիեզերական սրահ ցուցահանդէսը, որ տեղի կ՛ունենայ Մոսկուայի մարզին մէջ(Ժուքովսքի քաղաք)։
Քոյր քաղաքներ
Մոսկուան ունի բազմաթիւ քոյր-քաղաքներ։ Անոնց մեծ մասը առաջացած է XX դարու 90-ականներուն։
Ահեկան (գրական հանդէս)
«Ահեկան» մշակութային եռամսեայ հանդէս։ Հրատարակուած է Պէյրութ, 1966-1970 թուականներուն (երկրորդ թիւը հրատարակուած է «Նաւասարդ-66» անունով)։
Genesis (խումբ)
մարտի 15 2010-ին խումբը կ'անձնի Ռոքնռոլի փառքի սրահ։ Խումբի ապագան անորոշ կը մնայ՝ կապուած Ֆիլ Քոլինզի երաժշտական ընթացքի աւարտի հետ եւ խումբի միւս անդամներու մենակատարային նախագծերի հետ։ Վերջերս Ֆիլ Քոլինզը հարցազրոյց կու տայ The Guardian հրատարակչութեան, որուն ընթացքին կը պատմէ, որ կը մտածէ վերադառնալ ստեղծագործական երաժշտական գործունէութեան, չնայած լսողութեան հետ կապուած խնդիրներուն ։
1967-1970 թուականներ
Յաջորդ ալպոմի ձայնագրումէն առաջ՝ «Trespass», Սիլուերին կը փոխարինէ Ճոն Մեյհիւն։ Իսկ մինչ այդ, «Smile» խումբի հետ համատեղ շրջագայութեան ժամանակ, Կապրիէլըը թմբկահարի տեղը կ'առաջարկէր Ռոջեր Թէյլորին, որ յետագային կը նուագէր «Queen»-ի մէջ։ Խումբը պայմանագիր կը ստորագրէ «Charisma Records» լեյբլի հետ։ Երաժիշտները կը մշակեն թատերականացուած ներկայացման մէջ մէկտեղ միաւորուած համերգային ծրագիր։
1971-1975 թուականներ
1974 թուականին Genesis-ը կը ձայնագրէ «The Lamb Lies Down on Broadway» կրկնակի ալպոմը, որ կ'արձանագրուի 18 նոյեմբեր-ին։ Ի տարբերութիւն երկարատեւ պիեսներով նախորդ ալպոմներոպ, այս մէկը կը պարունակէ բազմաթիւ համեմատաբար կարճ համարներ, միմեանց հետ կապուած քանի մը միջանցիկ կրկներգերով։ Ալպոմը կը պատմէ Ռաելի (Rael) հոգեւոր թափառումներու պատմութիւնը, երիտասարդ պուերտո-ռիկացի, որ կ'ապրի Նիւ Եօրքի մէջ, անոր փորձերը ամրապնդելու իր ազատութիւնը եւ ինքնութիւնը։ Իր ճանապարհորդութեան ընթացքին Ռաելը կը հանդիպի քանի մը զուարճալի կերպարներու, մասնաւորապէս Սլիպերմենին եւ Լամիային, կախարդուհի յունական դիցաբանութիւնէն։ Խումբը կ՛իրականանցնէ համաշխարհային շրջագայութիւն՝ ի նշան աջակցման այդ ալպոմին, կատարելով այն ամբողջութեամբ, Գեբրիէլի բանաւոր պատմութիւններու աւելացմամբ։ Իրենց համերգներու ժամանակ Genesis-ը առաջինն օգտագործեցին լազերը եւ այլ լուսային էֆեկտներ, որոնցմէ մեծամասնութիւնը ստեղծուած էին հոլանտացի տեխնիկ Թէոյ Բոտսչոիւերու կողմէն։ Յետուկ տեղափոխման սարքաւորումը, որ կ՛օգտագործուէր լազերային ճառագայթի ուղղորդման համար, թոյլ կու տար Գեբրիէլին հանդիսատեստ վրայ «թափել» տարբեր լուսային էֆեկտներ։
Արտաշէս Ա.
Արտաքին քաղաքականութիւն
Մակնիսիոյ ճակատամարտէն ետք Արտաշէս իրեն արտաքուստ հռոմէացիներուն դաշնակից յայտարարած էր եւ գուցէ դեսպաններ ուղղարկած էր Հռոմ. նպատակն էր ապահովագրել պարտուած, սակայն դեռ ուժեր ունեցող Սելեւկեաններէն :
Տնտեսութեան զարգացում
Պատմահայր Մովսէս Խորենացին խօսելով Արտաշէս Ա.-ի հողային բարեփոխումներու մասին, կը գրէ.
Աշոտ Աբրահամեան
Թարգմանութիւններ
Աշոտ Աբրահամեանի մեծագոյն ծառայութիւնը հայագիտութեան հանդէպ եղած է եւ կը մնայ հայ միջնադարի երկու մեծարժէք մատեաններու աշխարհաբար թարգմանութիւնը։
Եզնիկ Կողբացիի «Եղծ աղանդոցը»
1971-ին լոյս տեսած է Եզնիկ Կողբացիի «Եղծ աղանդոցը» Աշոտ Աբրահամեանի թարգմանութեամբ, որուն միացած են գիտական առաջաբան եւ հմուտ ծանօթագրութիւններ։ Թարգմանութիւնը կատարուած է համեմատական քննութեամբ մինչ այդ եղած այլալեզու թարգմանութիւններու եւ անոնց կցուած ծանօթագրութիւններու հետ։ Ա. Աբրահամեան, թարգմանութիւնը կատարելու ճամանակ ծանոթացած է զրադաշտական կրօնի հետ կապուած գիտական գրականութեան, հին շրջանի յոյն փիլիսոփաներու ուսմունքներուն, Մխիթարեան հայրերու՝ Եզնիկ Կողբացիի երկերուն տրուած մեկնութիւններուն։
Կոչումներ եւ Պարգեւներ
Գիտամանկավարժական եւ հասարակական աշխոյժ գործունէութեան պատճառով, 1965-ին Աշոտ Աբրահամեանին շնորհուած է ՀԽՍՀ գիտութեան վաստակաւոր գործչի կոչում։ 1977-ին ընտրուած է ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ։
Մուսուլի Հայերը
10-րդ դար
10-րդ դարու վերջերը, Իրաք ի հիւսիսային շրջաններուն մէջ, հայ բնակչութիւն թիւի աճով կը ստեղծուի առանձին թեմ: Այդ թեմը, որուն հարաւային մասը մինչեւ Մուսուլ կը հասնէր, ենթարկուած էր Աղթամարի կաթողիկոսութեան: Այդ գաղթօճախները երկար չեն տեւած:
11-րդ դար
Նպաստաւոր պայմաններ կը ստեղծուին 11-րդ դարուն, Մուսուլի եւ մօտակայ շրջաններուն մէջ հայկական նոր գաղթօճախներ կը ստեղծուին․ Էջմիածինի մէջ պահուած 1352-ին Մուսուլի մէջ հայկական ձեռագիր քարոզագիրք մը՝ «գրեալ ի քաղաք Մուսուլի, ի Մանուէլ քահանայէ», կ՛ապացուցանէ թէ 14-րդ դարուն Մուսուլի մէջ ոչ միայն հայեր կային, այլ՝ կար քահանայ, հոգեւոր հովիւ եւ եկեղեցի, ինչպէս միւս քրիստոնեայ համայնքները: Իսկ Լենք Թիմուրի 1397-ի արշաւանքէն վերջ, բոլոր այս եկեղեցիները կ'անհետանան:
Դանիէլ Բէկ Փիրումեան
Դանիէլ Բէկ Փիրումեան, ռազմական գործիչ, Սարդարապատի ճակատամարտի գլխաւոր հրամանատար, ազգային հերոս, ռուսական բանակի գնդապետ ։
Հորմուզի Նեղուց
Նաւթի փոխադրութիւն
Օրական 15-17 միլիոն տակառ հում նաւթ կը փոխադրուի Հորմուզի նեղուցէն, ինչ որ աշխարհի նաւթին պաշարներուն հինգերորդ մասը կը կազմէ: Բացի հում նաւթէն, ջրանցքէն օրական դրութեամբ կ'արտահանուի 2 միլիոն տակառ թեթեւ նաւթամթերք, ինչպէս նաեւ բնական հեղուկ կազ:
Օրական դրութեամբ, նեղուցէն կ'անցնի 14 հում նաւթատար, իսկ համապատասխան թիւով ալ դատարկներ կը վերադառնան հակառակ ուղղութեամբ՝ նոր բեռներ վերցնելու համար: Այս հում նաւթին արտահանման աւելի քան 85 տոկոսը կը հասնի ասիական շուկաներ՝ Ճափոն, Հնդկաստան, Հարաւային Քորիա եւ Չինաստան:
Երեւանի Պատմութեան Թանգարան
Պատմութեանը
1938-ին Երեւանի պատմութեան թանգարանի բակին մէջ հայ անուանի նկարիչներ Մ. Սարեանի, Փ. Թերլեմէզեանի, Ս. Առաքելեանի, Գ. Գիւրջեանի ջանքերով կազմակերպուած է Երեւանին նուիրուած ցուցահանդէս, որու աւարտէն ետք ցուցադրուած աշխատանքները նուիրուած են թանգարանին՝ հարստացնելով անոր կերպարուեստի ֆոնդը։ Այս կտաւները, բացի գեղարուեստական բարձր արժէք ներկայացնելէն, ունին վաւերագրական մեծ նշանակութիւն։ Թանգարանի դրօշմանիշերու հաւաքածոն, որ ամփոփուած է քանի մը ալպոմներու մէջ, թողարկուած է Առաջին Հանրապետութեան տարիներուն։ Դրոշմանիշերը ունին գեղարուեստական բարձր ճաշակ եւ կ՚արտացոլեն մեր ժողովուրդի բազմադարեան մշակոյթը ու հոգեւոր կեանքը /նկարիչ՝ Արշակ Ֆեթուաճեան/։ Անոնք տպագրուած են Փարիզի մէջ։ Հայկ Գաւուքճեանի՝ բազմագիտակ ֆիլատելիստի եւ նուիրեալի դրօշմանիշերու հաւաքածոն 1936-ին Նիւ Եորքի մէջ տեղի ունեցած ֆիլատելիայի ցուցահանդէսին արժանացած է պրոնզէ մետալի։ Յետագային անոնք նուիրած են Երեւանի քաղխորհրդի գործկոմին, որ յանձնած է Երեւանի պատմութեան թանգարանին։ Թանգարանը ժամանցի վայր է բոլոր տարիքի, զբաղմունքի եւ նախասիրութիւններու տէր մարդոց համար։ Թանգարանի՝ այցելուներու հետ տարուող աշխատանքային փորձը մեր օրերուն նոր կիրառում ստացած է։ Կը շարունակուի պահպանել եւ ամրապնդել թանգարան-դպրոց կապը՝ ստանալով նոր շունչ եւ նոր երանգ։ Թանգարանը մշտական կապի մէջ է թէ՛ հնաբնակ, թէ՛ մատաղ սերունդի երեւանցիներուն հետ։ Տարեցտարի կը մեծնայ թանգարանի աշխատակիցներուն հեղինակած հրատարակութիւններու ցանկը։ Բա՛ց այս դուռը, մտի՛ր ներս, քոը գոյութիւնը խառնէ՛ քաղաքիդ անցեալ, ներկայ ու գալիք պատմութեան ոսկիէ փոշիին, ապրի՛ր, ապրեցո՛ւր քու մէջ հպարտութիւնը, որ պարզապէս հայ ես, երեւանցի ես...
Արարատեան տարազ
Պատմութիւն
Քանի որ հագուստներու որակը մեծապէս կախուած է հագնողի հասարակական դրութենէն, ուստի ունեւոր խաւերու տարազն իր հարստութեամբ ու շքեղութեամբ բաւական կը զանազանուէր աշխատաւոր մարդկանց տարազէն: Մեծ էր նաեւ տարբերութիւնը իշխանաւորներու, պաշտօնեաներու, զինուորականներու եւ հոգեւորականներու տարազներու միջեւ: Չպէտք է մոռնալ նաեւ տարիքային գործօնը. անչափահաս տղաներու ու աղջիկներու համար կը կարուէին այլ տիպի զգեստներ: Բնորոշ էր նաեւ տօնական եւ առօրեայ հագուստներու տարբերութիւնը: Աշխարհագրական պայմանները, եղանակն ու բնութիւնն եւս իրենց կնիքը դրած են տարազի վրայ։
Կանացի զգեստներ
20-րդ դարու սկիզբը Երեւանի բնակչութեան որոշ մասը կը հագնէր եւրոպական հագուստ: Քաղաքի մտաւորականութիւնը, պետական ծառայողները, հարուստները, դպրոցներու աշակերտները կը հագնէին ռուսական հագուստ :
Հարսանեկան զգեստներ
Տղամարդկանց հարսանեկան զգեստը գլխաւորապէս կովկասեան էր։
Հոգիներու Աճուրդ
Անգլիոյ մէջ
”Հոգիներու աճուրդ” ֆիլմը Մեծ Բրիտանիա տարուած է 1919-ի դեկտեմբերին եւ ենթարկուած է պետական գրաքննութեան։ Երկար բանակցութիւններէ յետոյ անգլիական ոստիկանութեան՝ Սկոթլանտ Եարտի համաձայնութեամբ ֆիլմը ցուցադրուած է 1920-ի յունուար 20-ին թագաւորական Ալպերթ Հոլին մէջ։ Որոշ ժամանակ անց ֆիլմի ցուցադրումը մէկընդմիշտ կը դադրեցուի։ 1920-ական թուականներու սկզբը ինչպէս ամերիկեան, այնպէս ալլ բրիտանական գրադարաններէն հանուեցաւ նաեւ,”Յօշոտուած Հայաստան” գիրքը։
Աղ Դրուած Վարունգ
Աղել
Վարունգները, որոնք դեռ նոր հասած են աղիանալ, կը կոչուին թեթեւ աղ դրուած: Աւելի երկար աղման պարագային տեղի կ՛ունենայ խմորում՝ կաթնաթթուի ձեւաւորման գործընթաց:
Պահպանում եւ պահածոյացում
Գրեթէ մինչեւ 20-րդ դարու վերջը վարունգը ձմրան համար կը պահպանէին փայտեայ տակառներու մէջ, որոնք քանի մը փութ տարողունակ էին: Մեր օրերուն վարունգը կը պահածոյացուին ապակեայ սափորներու մէջ՝ 1-էն մինչեւ 5 լիթր տարողութեամբ:
Երզնկա
Պատմութիւն
Բազմադարեան հարուստ պատմութիւն ունի Երզնկան։ Անիկա առաջին անգամ կը յիշատակուի Ք.Ա. 8-րդ դարուն, սեպագիր արձանագրութիւններու մէջ, իսկ պատմագիրներու առաջին վկայութիւնը կը վերաբերի Ք.Ա. Առաջին դարուն, երբ անիկա կը կոչուէր Երէզ կամ Երիզա ։
Ըստ Անանիա Շիրակացիին «Աշխարհացոյց» աշխատութեան՝ քաղաքը գտնուած է Մեծ Հայքի թագաւորութեան Բարձր Հայք նահանգին Եկեղեաց գաւառին մէջ։ Նախաքրիստոնէական դարաշրջանին Երզնկայի մէջ կը գտնուէր հայոց հաւատքի տաճարներէն մէկը՝ Անահիտ դիցամօր տաճարը, որուն աւերակները պահպանուած են ցայսօր՝ Ոսկէ Բլուր կոչուող սրբավայրին մէջ։ Տաճարը ունէր ընդարձակ կալուածներ, մեծ թիւով անասուններ, բազմաթիւ գանձեր ու թանկագին իրեր, աստուածուհիին ոսկեձոյլ արձանը, զոր յափշտակած ու իբրեւ աւար Հռոմ տարած է Անտոնիոս զօրավարը 30 թուականին (Ք.Ա.) կողոպտելով նաեւ տաճարին միւս հարստութիւնները։ Աւանն ու անոր հեթանոսական տաճարը կը խճողուէին մանաւանդ Նաւասարդի տօնին (Օգոստոսի առաջին կիսուն), երբ Հայոց նոր տարուան տօնակատարութիւններուն մասնակցելու համար հոն կու գային հազարաւոր ուխտաւորներ: Իբրեւ մշակոյթի եւ հոգեւոր կեդրոն Երէզ-Երզնկան մեծ հարուած ստացած է Դ. դարու սկիզբներուն (Ք.Ե.), Հայաստանի մէջ քրիստոնէութիւնը իբրեւ պետական կրօն ընդունելու ատեն։ Երկիրին տարբեր մասերուն հեթանոսական տասնեակ տաճարներ աւերելու հետ միասին կը վերցնեն նաեւ հոն գտնուող Անահիտին մեհեանը, անոր տեղ կառուցելով քրիստոնէական տաճար մը, որուն նոյնիսկ տեղն ու հետքերը չեն պահպանուած։
Արմէն Օհանեան
Կեանք եւ գործունէութիւն
Օհանեան դերասանուհի եղած է Կովկասի մէջ, թատրոնի բեմադրիչ՝ Պարսկաստանի մէջ, գրագէտ` Ֆրանսայի մէջ, եւ գրականագէտ ու թարգմանիչ՝ Մեքսիքայի մէջ, ըլլալով բազմաթիւ մշակոյթներու կամուրջ։
Դեղերու անհամատեղելիութիւն
Ֆիզիկական անհամատեղելիութիւն
Անալկինի ներկայութեամբ (թոյլ հիմնային միջավայր) խառնուրդը կայուն է, սակայն ստամոքսի թթուային միջավայրին մէջ կ'անջատէ մանիշ, որու քանակը ~ 11 անգամ կը գերազանց է մանիշի թոյլատրելու սահմանային քանակութիւնը (ԹՍՔ՝ 0,02գ): 2NaNO2 + 2KJ + 4H+ → 2NO↑ ­+ J2 + 2Na+ + 2H2O
Դեդրասիգլիններ
Դեդրասիգլինի C-4 դիրքին տիմեթիլամինախումբի ալֆա-կողմնորոշումէն կախուած է մասնիկի կենսագործունէութիւնը: Որոշակի պայմաններու մէջ (pH ~ 4) դեդրասիգլինները կարող են ենթարկել դարձելի հոմամասի, որ դանդաղ կ'ընթանայ պինդ դեղաձեւերին մէջ եւ կ'ուղեկէ բրոդոնի անջատումով եւ միացումով: Երկրորդ փուլին մէջ բրոդոնը միջանկեալ արգասիքին (intermediate) կարող է մօտենալ նոյն կամ հակառակ կողմէն, որ կը հանգեցնէ հոմամասերու խառնուրդի առաջացմանը (դեդրասիգլին - անգործ 4-էբիդեդր., X), եւ բուժամիջոցը մօտ 50%-ով կը կորցնէ գործունէութիւնը: Էբիդեդրասիգլինները օժտուած են տեսակարար պտոյտի մեծ բացասական արժէքով, որով կարելի է կողմնորոշել խառնուրդի քանակական յարաբերութեան մէջ:
Գործարկութիւն
Ներկայիս ուսումնասիրուած է մրգահիւթերու (յատկապէս թուրինջի) նորահաստատային ազդեցութիւնը սիդոքրոմ P-4504 3A4 (CYP3A4) Գործունէութեան վրայ, որ կը մասնակցի բոլոր յայտնի բուժամիջոցներու մօտ 60%-ի գործարկութեան ընթացքներուն: Ան կը պայմանաւորէ ֆուրանակումարիններով եւ կենսաֆլաւանոիդներով (հրացանաձգութիւն), որոնք գովալենդօրէն կը կապուին իզոբնախմորի հետ՝ անգործ դարձնելով այն: Ընդ որուն մէջ այդ տեսակետէն սպիտակ հնդիկ նարնջենին կը գերազանցէ կարմիրին: Ֆելոտիբինի, նիֆետիբինի, որոնք CYP3A4-ի ենթահիւթն են, ֆարմակակինետիկական օրէն ներքեւ ընկած մակերեսը (AUC, XII, տե՛ս կենսամատչելիութիւն ) զգալիօրէն կը մեծնայ հնդիկ նարնջենիի չոր քաղուածքի հետ զուգակցելէն: Ներկայիս յայտնի է, որ հնդիկ նարնջենիի հիւթը արեան արենահիւթին մէջ (ջրարիւն) կը մեծնայ կրածին մղանցքներու պաշարիչներէն ոչ միայն տիհիտրոբիրիտինային, այլեւ ֆենիլալգիլամիններու (Verapamilum, ~ 1,45 անգամ), ինչպէս նաեւ պենզթիազեբիններու (Diltiazem) ածանցեալներու, հակագրգռականներու (Amiodarone), կշռագիտութիւններու(Simvastatin), հակամանրէականներու (Clarithromycin), հոգեմետներու խտացումը: Հնդիկ նարնջենիի հիւթը կը ճնշէ սիլտենաֆիլի (Sildenafil կամ Viagra) գործարկութիւնը՝ արեան մէջ զգալիօրէն մեծցնելով վերջնական խտացումը (XII, AUC1-ը AUC2-ի համեմատ), որ կարող է յանգեցնել հիբոդոնիայի կամ մահուան: Միւս հիւթերը եւս օժտուած են նոյնանման յատկութիւններով, սակայն աւելի քիչ ուսումնասիրուած են:
Հակառակութիւն
Մեթոտրեքսատը բնական փոխկերպող է՝ միզային եւ բիրիմիտինային հիմքերու, ֆոլաթթուի կառուցուածքային նմանակը եւ կը մրցի անոնց հետ՝ խախտելով կորիզաթթուներու համադրութիւնը, արգիլելով չարորակ գոյացումներու աճը: Անուղղակի հակառակութեան դէպքին մէջ կ'ենթադրէ, որ դեղերը միեւնոյն ընկալիչներու վրայ կ'ազդեն տարբեր մեքենականութիւններով: Երկկողմանի հակառակութեան դէպքին մէջ դեղերը փոխադարձաբար կը ծուլացնեն՝ անկախ ներմուծման հերթականութենէն: Լրիւ կամ մասնակի հակառակութեան ( Antagonisma - ներհակութիւն) դէպքին մէջ զուգակցուած բուժամիջոցին մէջ գործունեայ նիւթի յատկութիւնները լրիւ կամ մասնակիօրէն կը վերանան կամ կը նուազին այլ դեղանիւթի ներկայութեամբ: Ֆենոպարպիդալի եւ պսեւդոէֆեդրինի զուգակցման արդիւնքին մէջ կը թուլացնէ ֆենոպարպիդալի շշմեցնող ազդեցութիւնը, սակայն կը զօրացնէ հակացնցումայինը (Fali-Lepsin, Գերմանիա), այսինքն, կը նկատեն մասնակի հակառակութեան երեւոյթներու զուգակցում: Կը կիրառէ լուսնոտութիւններու դէպքին մէջ: Պենիցիլինային բուժման ընթացքին հակացուցուած է ասգորպինաթթուի, վիգասոլի, ցիանգոպալամինի կիրառումը, քանի որ անոնք կը մեծնան արեան մակարդելիութիւնը եւ կազմութեան մէջ կարող են զարգանալ դրոմպագոյացման ընթացքներ: Մանկական բնագաւառին մէջ բենիսիլիններու եւ լեւոմիցետինի զուգակցումը կը մեծնայ մենինկոգոգային սեբսիսէն մահուան վտանգը: Հակամանրէականները առանց խիստ անհրաժեշտութեան չեն կրնար զուգակցել ջերմիջեցնող, քնաբեր, կլիւգոգորդիգոիտային (Cortisone, Hydrocortisone, Prednisolonum...) պատրաստուկներու հետ: Վերջին դէպքին մէջ զուգակցումը արդարացի է կլիւգոգորդիգոիտային, բայց ոչ հակամանրէականային թերապիայի դէպքին մէջ: Մորֆինը կազմութիւն ներմուծելէն շնչառական կենդրոնի հնարաւոր ճնշումը խափանելու համար կը ներմուծեն ադրոյին, որ չի թուլացնէր մորֆինի հիմնական ազդեցութիւնը: Սրտային կլիգոսիտները սիրտի խրոնիկ անբաւարարութեան դէպքին մէջ հիմնական բուժամիջոցներն են ինչը, ըստ երեւոյթին, պայմանաւորուած է Na+, K+ - ԱՏՖ-ազ բնախմորի (ուժով կ'ապահովէ բջիջային թաղանթի միջով Na+, K+ իոններու գործունեայ փոխադրութիւնը) արգելակման յատկութեամբ, այսինքն կը խախտէ, այսպէս կոչուած նատրիումական ռումբի աշխատանքը, որու արդիւնքին մէջ կը մեծնայ ներբջիջային նատրիումի իոններու եւ կը փոքրանայ կալիումի իոններու քանակը: Հետեւաբար, սրտային կլիգոսիտները չեն կրնար զուգակցել նաեւ պենզոտիատիազինի ածանցեալներու (K+-ը չխնայող միզամուղներու՝ հիբոթիազիդ, ֆուրոսեմիտ…), էթագրինաթթուի (Etacrynic acid կամ Uregit, ներկայիս արգիլուած է ԱՄՆ-ի մէջ՝ բարձր ներթունական յատկութիւններու պատճառով, առաւել եւս վտանգաւոր է այն նման յատկութիւններով այլ դեղերու հետ զուգակցելէն, օր., ամինակլիգոսիտներու), գորդիգոսդերոիտներու հետ, որոնք կ'առաջանան հիբոկալեմիա: Երկարատեւ կիրառումէն սրտային կլիգոսիտները աստիճանաբար կը կուտակեն կազմութեան մէջ, ինչն աւելի բնորոշ է մատնոցուկի, քիչ՝ ստրոֆանտի կլիգոսիտներուն: Շաքարախտով եւ սրտային անբաւարարութեամբ տառապող մարդուն չի կրնար միաժամանակ նշանակել ինսուլին եւ սրտային կլիգոսիտներ՝ մանրագործարանութեան վրայ հակասական ազդեցութեան պատճառով:
Լուիս Ատամիք
Լուիս Ատամիք (Louis Adamic, ), սլովենական արմատներով ամերիկացի գրող եւ թարգմանիչ։
Պաթում
Տեղակայուած է Սեւ ծովու ափին եւ կը համարուի ժամանակակից Վրաստանի գլխաւոր զբօսաշրջային, ինչպէս նաեւ տնտեսական եւ մշակութային կեդրոններէն մէկը։ Տեղակայուած է Մեծ Կովկասեան լեռնաշղթային մէջ՝ ծովու մակարդակէն 3 մեթր բարձրութեան վրայ։
Կարէն Խաչանով
Կենսագրութիւն
Խաչանով թենիս սկսած է խաղալ երեք տարեկանին։ Ան 12 տարեկանի որոշած է հմուտ թենիս խաղացող դառնալ։
Սպանիա
Պաշտօնական լեզուներն են՝ սպաներէնը (ամբողջ տարածքի մէջ), կաթալոներէնը, պասքերէնը, կալիցիերէն եւ արակոներէնը։ Սպանիոյ բնակչութիւնը 46 423 064 հոգի է, ըստ 2015–ի մարդահամարի տուեալներուն։ Մայրաքաղաքը Մատրիտն է։ Մեծագոյն քաղաքներն են՝ Մատրիտը, Պարսելոնը, Վալենսիան, Սեւիլիան, Սարակոսան եւ Մալական։
Անուանում
Անուանումը կրնայ ունեցած ըլլալ նաեւ Կարթագէնեան ծագում՝ Իսպանիհադ, որ կը նշանակէ «նապաստակներու երկիր» կամ «ծայրամաս», քանզի Սպանիան կը գտնուի Միջերկրական ծովու վերջաւորութեան։ Տարածաշրջանէն պեղուած են նաեւ Հռոմէական Հատրիանոս կայսրի ժամանակաշրջանի մետաղադրամներ, որոնց վրայ պատկերուած էին կնոջ կերպար, անոր ոտքերուն մօտ՝ ճագար : Կան նաեւ այլ տարբերակներ España անուանումին հետ կապուած, ըստ որուն պասքերէն Էզպաննա կը նշանակէ «ծայրամաս» կամ «սահման», մէկ այլ բացատրութեամբ՝ հիմնուելով այն փաստին վրայ, որ Բիրենեան թերակղզին կը գտնուի Եւրոպայի արեւմտեան սահմանին :
Հռոմէական Կայսրութիւն Եւ Գոթական Թագաւորութիւն
Կելտերու եւ իբերներու մշակոյթները տարուէ տարի հռոմէականացուեցաւ (Լատինականացուեցաւ ) Սպանիոյ տարբեր մասերուն մէջ տարբեր արագութեամբ։ Տեղւոյն առաջնորդներուն ընդունեցին որպէս Հռոմէական ազնուականներ (aristocrats)։ Սպանիան կը ծառայէր որպէս հռոմէական շուկայի ամբար եւ անոր նաւահանգիստներէն կ՝ արտահանուէին ոսկի, բուրդ, ձիթապտուղի իւղ եւ գինի։ Գիւղատնտեսական արտադրութիւնը աճեցաւ ոռոգման համակարգերու ներդրման հետ, այդ համակարգերէն քանի մը հատը տակաւին կը շահագործուին։ Թրայաններու թագաւորական կամ կայսերական տոհմը (Trajan dynasty /ˈtreɪdʒən/) կայսր Թէոտոսիոս Ա.-ը (Theodosius I), եւ փիլիսոփայ Սենեկան (Seneca) ծնած են Սպանիա։ Բանաստեղծներ Մարցիալիսը, Քուինթիլիան եւ Լուքանոսը նոյնպէս ծնած են Սպանիա։ Սպանիոյ մէջ քրիստոնէութիւնը տարածուեցաւ Ք.Ե. առաջին դարուն եւ երկրորդ դարուն մեծապէս տարածուեցաւ Սպանիոյ քաղաքներուն վրայ։ Սպանիոյ այժմեան լեզուի, մշակոյթի եւ օրէնքի որոշ տարրեր յառաջ եկած են այս ժամանակներէն։
Անտալուսիա
11-րդ դարուն մուսուլմանական տիրապետութիւնը վտանգի տակ էր, քանի որ կը զարգանար տաիֆաներու թագաւորութիւնները, որ կը հրահրէր փոքր քրիստոնէական երկիրներուն ընդլայնել իրենց տարածքները։ Հիւսիսային Ափրիկէէն ժամանած մուսուլմանական համայնքները, ինչպէս էին Ալմորատիւները եւ Ալմոհատները վերականգնեցին իշխանութիւնը մուսուլմանական տարածքներուն մէջ եւ առաւել մեծ ուժով իրականացուցին Իսլամի տարածումը։ Վերականգնուած իսլամական իշխանութիւնը յաջողութեամբ գոյատեւեց մօտ մէկ դարէ աւելի։
Իսլամական Կայսրութեան Անկումը եւ Միաւորումը
Տաիֆա թագաւորութեան հետ մրցակցութեան ընթացքին՝ Ալ-Անտալուսի փլուզումը, օգնեց երկար ատեն պատերազմի պատրաստուող՝ իբերական քրիստոնէական թագաւորութիւններուն նախաձեռնութիւն ձեռք բերել։
1085 թուականին Ռազմագիտական կեդրոնական քաղաք՝ Թոլետոյի գրաւումը մեծ քայլ էր քրիստոնէական թագաւորութեան առաջխաղացման հարցին։ Մուսուլմանական մեծ վերածննդից ետք՝ մեծ Մաւրական տէրութիւնը ինկաւ քրիստոնէական տիրապետութեան տակ 13-րդ դարուն, Քորտոպան 1236-ին եւ Սեւիլեան 1248 թուականին, մնաց միայն Կրանատան որպէս չնուաճուած քաղաք հարաւը ։
Հայրիկ Մուրատեան
Կենսագրութիւն
Վանի մէջ եղած տարիներուն ուսումը ստացած է Վանի դպրոցին մէջ։ Անոր ուսուցիչները՝ Բարունակ Կապուտիկեան, աշխարհագրագէտ Մատիր Խերանեան, երգեցողութեան դասատու պարոն Սենեքերիմը եւ այլք եղած են մեծ հայրենասէրներ, եւ Հայրիկը նաեւ անոնցմէ սորված է հայրենի երգն ու բանահիւսութիւնը։
Եանուշ Քորչաք
Կենսագրութիւն
1911-ին Քորչաք կը հեռանայ բժշկական աշխատանքէն եւ նոյն տարի Վարշաւայի մէջ կը հիմնադրէ հրեայ երեխաներու համար նախատեսուած «Dom Sierot» (բառացի՝ «որբանոց») մանկատունը, որ կը ղեկավարէ մինչեւ կեանքին վերջը (1914-18, ընդմիջումով)։ Զուգահեռաբար կը դասաւանդէ, մամուլի հետ կը համագործակցի, մանկական ստեղծագործութիւններ եւ գիտամանկավարժական աշխատանքներ կը գրէ, հանդէս կու գայ ռատիոյով ու դասախօսութիւններ կը ներկայացնէ համալսարաններէն ներս։
Խեթական Պետութիւն
Ստեղծուած է շուրջ Ք․Ա. 18-րդ դարու առաջին կէսին, երբ Կուսսարա քաղաքին առաջնորդ Անիտտան միաւորած է խեթերու քաղաք-պետութիւններ, գրաւած է Նեսան, Հատտուսան եւ այլն։ Ք․Ա․ 18-րդ դարու երկրորդ կէսին Լաբառնա (Թաբառնա) դարձած է թագաւոր (Թուդխալիա Ա.) եւ սկզբնաւորած խեթական պետութիւնը (Հին Թագաւորութիւն, Ք․Ա․ 18-րդ-17-րդ դարեր)։ Անոր անունը հետագային դարձած է խեթ թագաւորներուն տիտղոսը։
Խեթերուն համար Տիգրիսի վերին շրջանները թէ՛ պաշտպանութեան, թէ՛ յարձակման համար կարեւոր յենակէտեր կը համարուէին՝ հիւսիսային եւ կեդրոնական Միջագետքի նկատմամբ: Իսկ Միտանիի եւ Ասորեստանի համար այդ շրջանները բանալի էին Հայկական լեռնաշխարհին կեդրոնը թափանցելու եւ Եփրատի վերին հոսանք շարժելու համար, ինչ որ ճամբայ կը բանար դէպի Փոքր Ասիոյ արեւելեան եւ հիւսիսային՝ Սեւ ծովու ափամերձ շրջաններուն ուղղութեամբ :
Տնտեսութիւն
Զարագացած էին արհեստագործութիւնն (թէեւ մետաղամշակութիւնը սահմանափակ էր) ու առեւտուրը։ Առեւտրականները կ'օգտուէին յատուկ արտօնութիւններով։
Առաջին սահմանադրութիւնը
Աշխարհին ծանօթ առաջին սահմանադրութիւնը կազմուած է խեթերու կողմէ: Եղած է Տելեպինոս արքային հրամանով (Ք.Ա. 1500), որ բարեփոխած է երկիրին իշխանութեան ղեկը յանձնելու համակարգը եւ կնկարագրած գործող ղեկավարող մարմիններու գործունէութիւնը՝ յստակ սահմանափակելով անոնց պարտականութիւնները:
Յարաբերութիւններ Հայասայի հետ
Փոխադարձ յարաբերութիւնները շարունակուած են երկար ատեն, մինչեւ որ գլխաւոր վտանգ դարձած է Ասորեստանը։
Պրիւժ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Պելճիքա
Տիրամայր Պենուա
Նկարի պատմութիւն
Քանի մը տար անց ան կ'ուղղէ իրեն. Այս տարբերակը լայնօրէն կ'արծարծուի նաեւ այլ հեղինակներու մօտ: Յաճախ, առանց որեւէ յղման աղբիւրները կ'աւելցնէին, որ աշխատանքը ինչ–որ ժամանակ գտնուեր է իշխանական տան` Քոնովնիցինների մօտ:
Հասարակութիւնը կ'ուզէր, որ նկարը մնայ Ռուսաստանի մէջ։ Մ.Ա. Պենուան եւս այդ կը ցանկար, եւ այդ պատճառով ալ զիջեցաւ «Տիրամօրը» Էրմիթաժին` 150 հազար ռուբլիով: Գումարը կը վճարուէր մաս-մաս եւ վերջին վճարումները կատարուեցան Հոկտեմբերեան յեղափոխութիւնէն յետոյ
Վիեննա
Բուսականութիւն
Վիեննա 2019-ին ունէր 92406 ծառ եւ աւելի քան 30 ծառատեսակ:
Աւստրօ-Հունգարիոյ Կայսրութիւն
18-20-րդ դարերուն Վիեննա կը դառնայ համաշխարհային երաժշտական մշակոյթի կեդրոն:
Աւստրիոյ Առաջին Հանրապետութիւն
1918 Նոյեմբեր 11-ին Կայսր Քարլ I. հռչակեց իր իրաւաթողութիւնը եւ նոյն օրը թողեց Վիեննայի Շօէնպրուն ամրոցը: Յաջորդ օրը առժամեայ խորհուրդ մը յանցն կ'առնէ երկրի կառավարութիւնը: Խորհուրդի նպատակներէն մէկը Գերմանիոյ միանալ էր, սակայն այդ մէկը չյաջողեցաւ:
Գերմանիոյ հետ միացում
Գերմանիոյ երրորդ կայսրութեան կառավարութիւնը հետզհետէ կը ճնշեր Շուշնիկկի, որպէսզի Աւստրիան միացնեն Գերմանիոյ: Սակայն Շուշնիկկ Փետրուար 24-ին ճառի մը ընթացքին ըսաւ «Մինչեւ մահ, կարմիր ճերմակ կարմիր, Աւստրիա»: Ան Մարտ 9-ին յայտարարեց թէ Մարտ 13-ին հանրաքուէ տեղի պիտի ունենայ Աւստրիոյ ճակատագիրը որոշելու համար՝ միանալ Գերմանիոյ կամ ոչ: Վախնալով թէ ժողովուրդը Աւստրիոյ անկախութեան համար ընտրէ, Գերմանիոյ կառավարիչները Շուշնիկկի ղրկեցին վերջնագիր մը՝ հանրաքուէն չեղարկել եւ վարչապետի պաշտօնէն հրաժարիլ, որպէսզի Գերմանիան Աւստրիա չմտնէ: Մարտ 11-ին Շուշնիկկ ձայնասփիւռէն յայտարարեց իր հրաժարականը («Աստուած պահէ Աւստրիան»): Միեւնոյն ատեն Աւստրիոյ բոլոր նահանգներու մայրաքաղաքներու մէջ (նաեւ Վիեննա) ազգային-ընկերվարականներ յանցն արին կառավարական կեդրոններ: Հիդլըր Մարտ 12-ին «ընկերութիւն Օթթօ» ծածկանունի տակ հրամանը տուաւ 65 հազար զինուորներու Աւստրիա արշաւել: Նոյն օրուայ գիշերը Վիեննա կը մտնեն գերմանական զօրքերը: Մարտ 15-ին Հիդլըր Հէլտընբլաց հրապարակի վրայ 250000 հոգու առջեւ հռչակեց Աւստրիոյ միացումը Գերմանիոյ հետ:
Հանրային փոխադրամիջոցներ
Վիեննա, Ստորին Աւստրիոյ եւ Պուրկընլանտի փոխադրամիջոցները կը պատկանին «Փոխադրամիջոցներու ընկերակցութիւն - Արեւելեան շրջան»-ին (Verkehrsverbund Ost-Region, VOR):
Երկաթուղի
Վիեննայի արագ երկաթուղին ալ կարեւոր դեր կը խաղայ քաղաքի փոխադրամիջոցներու մէջ: Ան բաղդատած միւս հեռաւոր երթեւեկներու երկաթուղիներուն կը կենայ նաեւ փոքր կայարաններու:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Աւստրիոյ քաղաքներ
Երուանդ Քհնյ. Երէցեան
Կենսագրութիւն
Գործի բերումով, ան տեղափոխուած է Գուպըրպիթ կոչուած շրջանը, իը զաւակներուն ապրուստը ապահովելու համաը։ Տարիներու ընթացքին, տունէն ներս մօր մը անհրաժեշտոթիւնը հետզհետէ աւելի զգալի կը դառնայ։ Ի վերջոյ ան իը հայրենակիցներուն ու բարեկամներուն խորհուրդին անսալով որոշած է վերամուսնանալ։
Լեռնալիբանանի Կռիւները (1982)
Մանսուրիէ-Պհամտուն Ճակատը
Տիւրզիները զօրաշարժի ենթարկեցին իրենց բոլոր ուժերը։ Ընկերվարական յառաջդիմական հինգ հազար կանոնաւոր կռուող ուժերուն կողքին, զէնքի տակ կանչուեցան տիւրզի 12 հազար երիտասարդ երիտասարդուհիներ։ Նաեւ՝ բանակէն տիւրզի 900 զինուորներ եւ 60 սպաներ հեռանալով իրենց դաւանակիցներուն միացան։ Տիւրզի կռուող ուժերը կը գտնուէին Ուալիտ Ժոմպլաթի ընդհանուր հրամանատարութեան տակ։ Անոնք ամուր դիրքեր հաստատած էին Պարուք լերան, Պաաքլինի, Պհամտունի եւ Ալէյի մէջ։ Ընկերվարական յառաջդիմական կուսակցութիւնը նաեւ քաղաքային ծառայութեան բաժանմունք մը հաստատեց, շրջանային 23 գրասենեակներով, ուր երկու հազար կիներ եւ տղամարդիկ ծառայութեան անցան։
Նոյն Ժամանակաշրջանին
Առաջին պայթումը տեղի ունեցաւ օդակայանին մօտակայ քաղաքային օդանաւորդութեան նախկին կեդրոնին առջեւ. եռայարկանի շէնքը, ուր բնակութիւն հաստատած էին բազմազգեան ուժերու ամերիկեան զօրաբաժինէն 250 մարինզներու, քարերու կոյտի մը վերածուեցաւ։
14 Նոյեմբեր ին բուռն ռմբակոծումները վերսկսան։ Ալէյ-Սուք էլ Ղարպ-Այթաթ գիծին վրայ գտնուող բանակային դիրքերը, ինչպէս նաեւ Էշրեֆիէն եւ արեւելեան արուարձանները սաստկօրէն ռմբակոծուեցան։
Get Weird
Get Weird, անգլիական «Girl group»՝ «Little Mix»-ի երրորդ սդուտիական ալպոմը՝ թողարկուած 6 Նոյեմբեր, 2015-ին, Syco Music եւ Columbia Records լէյպլներով։ Ալպոմին յաջորդած են «Black Magic» «Love Me Like You» երգերը։