cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Պիլ Վիտըրս
Պիլ Վիտըրս William Harrison "Bill" Withers Jr. 4 Յուլիս 1938 Ամերիկացի երգիչ եւ երգահոն: 1970 եւ 1985 տարիներու մէջ աշխատութիւններ կատարած է: Իր ամէնեն կարեւոր երգերն են "Lean On Me", "Ain't No Sunshine", "Use Me", "Lovely Day" եւ "Grandmas Hands": "Stil Bill" անունով իր կեանքը պատմող վաւերագրական ժապաւէն ստեղծուած է:
Apple Watch
Apple Watch, Smartwatch-ը ներկայացուած է Apple Live-ի ժամանակ (Սեպտեմբեր 9, 2014) թուականին, iPhone 6-ի հետ միասին։ Վաճառքի մէջ կը յայտուի երկու տարբերակով` 38 եւ 42 մմ անկիւնագծով։ Գործիքին ետեւի մասի վրայ կը գտնուի սրտի բաբախման սենսըրը (sensor) եւ տարածք` մագնիսական լիցքաւորիչը միացնելու համար։ Apple Watch թողարկուեցաւ 3 տարբերակներով` սովորական, սպորտային եւ բրիմիում։ Վաճառքով կը յայտնուի 2015 թուականի սկիզբին։
Յովսէփ Արղութեան (Իշխան)
Կենսագրութիւն
Ձախից Իշխանը..."
Հետաքրքրաշարժ փաստեր
Յովսէփ Արղութեանը առաջարկեր է Հայաստանի զինանշանի տարբերակ մը, որուն մէջ պատկերուած էր հայկական ազգային եւ հոգեւոր շարք մը խորհրդանշաններ` Անձեռակերտ Փրկիչի, Արշակունիներու խորրդանիշ արծուի, գառան ու խաչվառի, Արարատ լեռան ու Նոյեան տապանի, ինչպէս նաեւ առիւծի ու վիշապի պատկերներով ։
Կարօ (ֆիլմ)
Կարօ (غارو, լատինատառ Garo), նշանաւոր լիբանանեան շարժապատկեր որ 1965 արտադրեց եւ նկարահանեց լիբանանահայ ֆիլմերու բեմադրիչ Կարի Կարապետեանը, ուր կը պատմէ կեանքը լիբանանահայ օրինազանց "ղապատայ" անձնաւորութեան մը եւ անոր եղերական մահը երբ Լիբանանի ներքին ապահովութեան ոյժերը զինք հալածեցին եւ սպանեցին։
Նոյ
Պատմութիւն
Երբ ջուրը կը սկսի կամաց-կամաց ետ քաշուիլ, Նոյի տապանը կը հանգրուանէ Արարատ (Մասիս) լերան վրայ. ասոր համար ալ Արարատ լեռը կ'ընկալուի որպէս մարդկութեան փրկութեան խորհրդանիշ։ Ջրհեղեղի դադարէն 40 օր անց Նոյը կը բանայ տապանի պատուհանը՝ տեսնելու համար, թէ արդեօ՞ք երկրի վրայէն ջուրը քաշուած է, եւ կ’արձակէ ագռաւ մը, որ չի վերադառնար։ Ապա կ'արձակէ աղաւնի, որ, ոտք դնելու տեղ չգտնելով, կը վերադառնայ տապան։ 7 օր անց նորէն կ'արձակէ աղաւնիին, որ այս անգամ կը վերադառայ՝ կտուցին ձիթենii շիւղը՝ կեանքի աւետիսը։ Կեանքի 601-րդ տարուան Նոյը դուրս կու գայ տապանէն, զոհասեղան կը պատրաստէ Արարատ լերան վրայ եւ գոհութեան պատարագ-ողջակէզ մատուցում Աստծուն։ Աստուած կ'օրհնէ Նոյին եւ անոր որդիներուն եւ կ'ըսէ. «Ահա ես իմ ուխտը կը հաստատեմ ձեզի հետ եւ ձեզմէ յետոյ՝ ձեր սերունդին հետ»։ Եւ երկինքին մէջ առաջին անգամ կը յայտնուի ծիածանը՝ ի նշան այն բանի, որ Տէրն այլեւս չկործանէ աշխարհը։
Նոյի որդիները ունեցած են շատ զաւակներ, որոնցմէ սեռած են բազմաթիւ ազգեր։ Հայ ժողովուրդը կը սեռի Նոյի Հաբեթ որդիէն։ Հիմք ընդունելով Աստուածաշունչը եւ պատմական այլ աղբիւրներ՝ Մովսէս Խորենացին «Հայոց պատմութեան» մէջ կը ներկայացէ Նոյի եւ անոր որդիներու ազգաբանութիւնը՝ Հաբեթի ճիւղը հասցնելով մինչեւ Արա Գեղեցիկ։ Նոյի անուան հետ կը կապուի հողագործութեան եւ գինեգործութեան յառաջացումը։
Նոյ Նահապետի յիշատակը կը նշեն Ընդհանրական, ինչպէս նաեւ Հայ առաքելական եկեղեցիները։ Հայ եկեղեցին Էջմիածնի Մայր տաճարին մէջ, որպէս սուրբ մասունք, կը պահէ Նոյեան տապանէն փայտի կտոր մը. ան ըստ աւանդութեան, Մասիսի լանջին հրեշտակէն ստացած է Մծբին քաղաքի եպիսկոպոսը՝ սուրբ Յակոբ Մծբնացի հայրապետը։
1633 թուական
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1633 ծնունդներ
Պաղտատի Ճակատամարտ (1258)
Նախապատմութիւն
13-րդ դարու կէսերուն Աբբասեան խալիֆայութիւնը այնքան թուլացած էր, որ փոքր պետութըիւն դարձած էր։ Պաղտատի մէջ հարուստ կրթուած մարդիկ կը բնակէին։ Մինչ պաշարումը, մոնկոլները յարձակած էին Իրաքի վրայ 1238, 1242 եւ 1246 թուականներուն, բայց Պաղտատ չէին ներխուժած։
Աւերածութիւններ
Ամայի քաղաքը աւերուած էր, քաղաքի վերականգնումը մի քանի դար տեւեց։
Տրամաբանութիւն
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Փիլիսոփայութիւն Ստորոգութիւն:Գիտութիւն
Ծմակահող
Ծմակահողը Արցախեան ազատամարտին
1988-ին Ծմակահողի մէջ կազմակերպուած են հանրահաւաքներ, ցոյցեր. կազմաւորուած է կամաւորական ջոկատ մը, որ 1992-էն Խաչէնի գումարտակի երկրորդ վաշտի կազմին մէջ մասնակցած է Կիչան-Ղազանչի, Կոճողոտ-Զարդախաչ-Ալիաղալի-Մարտակերտ-Մաղավուզ-Յակոբ Կամարի եւ այլ ուղղութիւններու ինքնապաշտպանական եւ ազատագրական մարտերուն։ Ծմակահողէն հրամանատար եղած է Ա. Մանուէլանը։ Ծմակահողէն զոհուած է 10 ազատամարտիկ ։
Շնչառութիւն
Շնչառութեան գործընթացները
ա. Ներշնչում, որ գործօն միջոցառում մըն է.
Շնչառական համակարգը
Ա. Վերին շնչառական համակարգ
Բ. Վարին շնչառական համակարգ:
Թոքեր
Թոքերը զոյգ անդամներ են, որոնք կը գտնուին կրծքավանդակինն մէջ ու կը գրաւեն գրեթէ անոր ամբողջ խոռոչը։ Անոնք կը նմանին հատած կոնի: Գագաթը կ'ուղղուի դէպի վեր, իսկ վարի մասը կը յենի ստոծանիին (Կուրծքի եւ որմովայնի խոռոչները իրարմէ բաժնող մկանային միջնապատը՝ թաղանթը)։ Թոքերը խոր ակօսներով կը բաժնուին մասերու։ Աջ թոքը մեծ է ձախէն եւ կազմուած երեք բաժիններէ, ձախը՝ երկու բաժիններէ (երրորդ բաժինին տեղը կը գրաւէ սիրտ ը)։ Թոքերը ծածկուած են շարակցական հիւսուածք ի ամուր թաղանթով՝ թոքամիզով։ Անիկա ունի երկու թերթիկ՝ ընդերային, որ բոլոր կողմերով կը ծածկէ թոքերը, եւ անոր շարունակութիւնը կազմող առպատային թերթիկ, որ կը ծածկէ կրծքավանդակինն պատերը։ Երկու թերթիկներուն միջեւ կը գտնուի լանջաթաղանթային խոռոչ, որ կը պարունակէ լանջաթաղանթային հեղուկ, որմով կ'օծուի անոնց մակերեսը եւ շնչառական շարժումներու ատեն կը նուազեցնէ շփումը։
Իւրաքանչիւր թոքի մէջ կը մտնէ մէկ ցնցուղ, բազմակի ճիւղաւորուելով կը վերածուին մանրագոյն ցնցուղներու, որոնք կ'աւարտին մանրադիտակային մեծութիւն ու կառուցուածք ունեցող թոքափշտիկներով եւ կը նմանին խաղող ի ողկոյզի։
Կազերու փոխանակումը թոքերուն մէջ
Թոքափշտիկներու օդի ու մազանօթներու արեան միջեւ կազերու փոխանակումը կը կատարուի բացառապէս կազերու ցրման օրէնքով (law of diffusion), որուն կը նպաստէ թթուածինի եւ ածխաթթու կազի լարուածութեան (concentration) տարբերութիւնը։ Թոքափշտիկներուն մէջ թթուածինի լարուածութիւնը աւելի բարձր է, քան երակային մազանօթներու արեան մէջ, ուստի թոքափշտիկներէն թթուածինը կը թափանցէ դէպի արիւն։ Ածխաթթու կազի լարուածութիւնը բարձր է երակային մազանօթներու արեան մէջ, որմէ ալ այդ կազը կ'անցնի թոքափշտիկներ ու արտաշնչելու ատեն կը հեռանայ մարմինէն։ Հետեւաբար երակային արիւնը կը վերածուի զարկերակային արեան։
Կազերու փոփոխութիւն հիւսուածքներուն մէջ
Հիւսուածքներուն մէջ մշտապէս տեղի ունեցող նիւթափոխանակութեան ընթացքին իբրեւ վերջնական արգասիք կը յառաջանայ ածխաթթու կազ մը, որուն պարունակութիւնը բջիջներուն մէջ աւելի շատ է, քան զարկերակային արեան մէջ։ Ուստի անիկա կը ցրուի արեան մէջ ու կը միանայ թթուածինէն անջատուած հեմոկլոպինին՝ յառաջացնելով ածխաթթու-հեմոկլոպին (carbohemoglobin) անկայուն միացութիւն։ Ածխաթթու կազին մէկ մասն ալ կը մտնէ դիւրութեամբ տարրալուծուող որոշ աղերու բաղադրութեան մէջ։ Այսպիսով, հիւսուածքներուն մէջ զարկերակային արիւնը կը վերածուի երակայինի։ Թոքերու մազանօթներուն մէջ ածխաթթու-հեմոկլոպինը կը քայքայուի, կ'անջատուի ածխաթթու կազը ու կ'անցնի թոքափշտիկներ: Միաժամանակ, երակային արեան մէջ յառաջացած անկայուն աղերը կը տարրալուծուին ու անջատուած ածխաթթու կազը նոյնպէս կը հեռանայ։
Արտաքին միջավայրին ազդեցութիւնը շնչառութեան վրայ
Մարդու եւ անասուններու կենսագործունէութեան համար կարեւոր նշանակութիւն ունի միջավայրին օդին բաղադրութիւնը, որ կրնայ փոխուիլ տարբեր պայմաններուն մէջ։ Միջավայրին օդին թթուածինին քանակը կը վերականգնի բոյսերուն շնորհիւ։ Սակայն վատ օդափոխուող տեղերու, ստորերկրեայ տուներուն մէջ, ինչպէս նաեւ լեռներուն վրայ կը նկատուի թթուածինի անբաւարարութիւն։
Յովհաննէս Աւդալեան
Աւդալեան, բնակութիւն կը հաստատէ Հնդկաստանի՝ Կալկաթա հայաշատ քաղաքին մէջ, ուր «Հայոց Մարդասիրական Ճեմարան»էն ներս՝ հայերէն լեզուի քերականութեան եւ ճարտասանութեան ուսուցիչ կը նշանակուի։ 1820-ին ճեմարանը, անոր շնորհիւ, նոր շրջան մը կը թեւակոխէ։ Այս պաշտօնի հետ զուգընթացաբար Կալկաթայի անգլիական «Եպիսկոպոսական Ճեմարան»ի մէջ, կը հետեւի անգլերէն լեզուի դասընթացքներու. սորվելէ ետք՝ Մադրասի ճեմարանէն ներս, նոյն լեզուի ուսւոցչի պաշտօնը կը ստանձնէ։ 1826-ին կ՛ընտրուի Ասիական «Պենկելական Ընկերութեան» անդամ։
Շնչառութիւն
Շնչառութիւնը բարձրութեան վրայ
Ներշնչելու ատեն օդը կը տաքնայ եւ կը յագենայ ջրաշոգիներով քիթի խոռոչով եւ ըմբանով անցնելով մինչեւ խոռոչներ հասնիլը։ Ջուրին յագեցած շոգիին ճնշումը կախեալ է միայն ջերմաստիճանէն․ 37°C-ին անիկա կը կազմէ 6.3 քՊա (47.0 մմ ս․ս․) անկախ այլ կամայական ազդեցութիւններէ՝ ներառեալ բարձրութիւնը ։ Հետեւաբար ծովու մակերեսին շնչափողին օդը (ներշնչումէն ետք մինչեւ խոռոչներ թափանցելը) կազմուած է ջրաշոգիէ (մասնակի ճնշումը = 6.3 քՊա), ազօտէ (մասնակի ճնշումը = 74.0 քՊա), թթուածինէ (մասնակի ճնշումը = 19.7 քՊա) եւ ածխածինի երկթթուակի ու այլ կազերու փոքր քանակէ՝ ընդհանուր 100 քՊա գումարային ճնշումով։ Չոր օդին թթուածինի մասնակի ճնշումը ծովու  մակերեսին կը կազմէ 21 քՊա-ի տարբերութիւն շնչափողին մէջ գտնուող օդին մէջ անոր մասնակի ճնշման՝ 19.7 քՊա (21%x [100-6.3] = 19.7 քՊա)։ Էւըրեսթի գագաթին շնչափողին օդը ունի 33.7 քՊա ընդհանուր ճնշում, որմէ 6.3 քՊա-ը բաժին կ'իյնայ ջրաշոգիին՝ նուազեցնելով թթուածինի մասնակի ճնշումը մինչեւ 5.8 քՊա (21% x [33,7-6,3] = 5,8 քՊա), որմով կը հաշուարկուի մթնոլորտային ճնշման նուազեցումը (7,1 քՊա):
Շնչառական անդամներու հիւանդութիւններ եւ անոնց կանխարգիլման ձեւերը
Հիւանդ մարդուն քիթին եւ բերանին խոռոչէն՝ հազալու, փռնգտալու, խօսելու եւ նոյնիսկ արտաշնչման ատեն դուրս կը թափին բազմաթիւ ջրային կաթիլներ, որոնք կը պարունակեն հիւանդաբեր մանրէներ։ Այդ մանրէները կրնան թափանցել առողջ մարդու մարմինին օդակաթիլային ճանապարհով եւ յառաջացնել շնչառական անդամներու բազմաթիւ հիւանդութիւններ, ինչպէս հարբուխը, թոքախտը, փողացաւը, տիֆթերիան եւ այլն։
Բոյսերու շնչառութիւն
Բոյսերուն մեծ մասը լոյսին տակ կ'արտադրէ թթուածին, սակայն միաժամանակ բջիջներուն մէջ տեղի կ'ունենայ հակառակ գործընթացը՝ թթուածինը կ'օգտագործուի շնչառութեան ընթացքին։ Սենեակին մէջ, ուր կան շատ բոյսեր, գիշերը կարելի է հետեւիլ, թէ ինչպէս կը նուազի թթուածինի խտացումը, եւ կը բարձրանայ ածխաթթու կազի խտացումը։
Ֆեսթոս սկաւառակ
Ֆեսթոս սկաւառակ (յուն․՝ Δίσκος της Φαιστού)․ կաւէ սկաւառակ, յայտնաբերուած է Ֆեսթոս, Կրետէ, Յունաստան։ Հաւանաբար Ք․Ա․2-րդ հազարամեակին ստեղծուած է։ Հնաբանութեան ծանօթ առեղծուածներէն է, որովհետեւ դեռ յայտնի չէ անոր գործածութիւնը եւ նաեւ անոր վրայ արձանագրուածներուն իմաստը։
Բռի եղցի (Բռի Եկեղեցի)
Առաջին եկեղեցին
Առաջին եկեղեցին, որ կը գտնուի բլրան գագաթին հարաւ արեւելեան կողմը, փոքր է, շարուած (բացառութեամբ արեւմտեան արտաքին ճակատին) անտաշ սալաքարերով: Գրեթէ ամբողջական մնացած միանաւ, թաղածածկ դահլիճին (5,85 X 3,60 մ) յօրինուածքով եկեղեցւոյ միակ մուտքը արեւմուտքէն է: Ընդհանրապէս եկեղեցւոյ արեւմտեան արտաքին ճակատը, յատկապէս դրան երեսակալները գեղեցիկ հիւսուած զարդերով են, քառակուսիներ, կեդրոնը զարդանախշ խաչեր:
Երկրորդ եկեղեցին
Երկրորդ եկեղեցին կը գտնուի առաջինին հիւսիսային պատին կից, դարձեալ փոքր շինութիւն մըն է, իրականացուած հողմնահարուած սպիտակաւուն թերթաքարերով: Ասիկա ալ, առաջին եկեղեցւոյ նման, միանաւ պազիլիք մըն է (3 X 5 մ) ուղղանկիւն յատակագիծով:
Սեպուհ Արք. Սարգիսեան
Կենսագրութիւն
Սեպուհ Արք. Սարգիսեան ծնած է Ճուխա՝ Գամիշլիի մերձակայքը եղող հայաբնակ գիւղը, 26 Հոկտեմբեր 1946-ին. նախակրթարանի ուսումը ստացեր է Գամիշլիի Ազգ. Եփրատ Վարժարանին մէջ: 1959-1961-ին եղեր է Հ.Մ.Ը.Մ.ի սկաուտ եւ Զաւարեան պատանեկան միութեան պատանի :
Կոմիտասի Կիսանդրի (Փարիզ)
Տուեալներ
Կիսանդրին պրոնզով պատրաստուած է, իսկ պատուանդանը՝ կրանիթով։
Մատթէոս Գալպեան
Կենսագրութիուն
Այս համերաշխական մթնոլորտին մէջ իր եւ իր ընկերներուն գործունէութիւնը կու տայ լաւագոյն արդիւնքը :
Լանտշդրասէ
Լանտշդրասէ, կամ Վիեննայի երորդ թաղամաս, 1850 թուականէն ի վեր մաս կը կազմէ Վիեննայի: Ան մաս կը կազմէ կեդրոնական թաղամասերուն: Լանտշդրասէ կը գտնուին Պելվետեր պալատը, Հունտըրդվասըրի տունը եւ բազմաթիւ դեսպանատուներ:
1636 թուական
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1636 մահեր
Մենք ենք, մեր սարերը (յուշարձան)
Մե՛նք ենք մեր սարերը, (Մամիկն ու Պապիկը) յուշարձան կոթող Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան մէջ։
Ֆա­յէզ Ալ Ղու­սէյն
Կենսագրութիւն
Ան, որ խորապէս ըմբռնելով Օսմանեան Կայսրութեան Հայերուն նկատմամբ կատարած բռնութիւններն ու ոչնչացման քաղաքականութիւնը, եւ իր մաշկին վրայ կրելով բռնատիրութեան գործած չարիքը կը գրէ այդ բոլորին մասին: 1916 թուկանին արաբական «Մուկատամ» թերթին մէջ լոյս կը տեսնէ յօդուած մը, Ֆայէզ Էլ Ղուսէյնի «Հերոսական Հայութեան Անցեալէն» գիրքին մասին: Յօդուածէն ընդարձակ քաղուածքներ ռուսերէն թարգմանութեամբ կը հրատարակուին Մոսկուայի պարբերաթերթերու մէջ:
Նոյեմբեր
Նոյեմբեր Ամսուայ Նշանավոր Օրերը
Ստորոգութիւն:Ամիսներ
Ողջոյնի Համաշխարհային Օր
Մայքլ ՄաքՔորմաք
Մայքլ ՄաքՔորմաքը նշած է, որ 7 տարեկանէն սիրած է գրել եւ խաղալ։ 1974-ին աւարտած է Հարվըրդի համալսարանը եւ ուսանելու վերջին տարին՝ 1973-ի աշնան, եղբօր հետ նախաձեռնած է Ողջոյնի համաշխարհային օրը։ Ճեմարանի տարիներուն ՄաքՔորմաքը գրական ամսագրի խմբագիր էր, ինչպէս նաեւ կը գրէր Լամփունի համար, որ հումօրային ամսագրեր հրապարակող կիսագաղտնի կազմակերպութիւն էր։ Ողջոյնի համաշխարհային օրուան ստեղծուելէն ետք՝ Մայքլ ՄաքՔորմաքը քանի մը վիպակ գրած է, Ինչպէս՝ Կանտիի վերջին գիրքը, «The Quotations of Chairman Meow»-ը եւ «Farewell Fillmore High» պիէսը։ Հարվըրդը աւարտելէն ետք ՄաքՔորմաքը տեղափոխուած է Նիւ Եորք։ 1999-ին Մայքլ ՄաքՔորմաքն ընդունուած է Լոս Անճելըսի Քալիֆորնիայի համալսարանի ռեժիսորական դպրոց եւ որու համար Նեպրասկայէն կը տեղափոխուի Լոս Անճելըս ։
Վահան Գալպեան
Վահան Գալպեան, 1887-ին ծնած է Տիգրանակերտ:
1914-ին շրջանաւարտ եղած է Ամերիկեան Համալսարանի Բժշկական Վարժարանէն։ Հաստատուած է Երուսաղէմ, ուր կարեւոր պաշտօններ վարած է զանազան հիւանդանոցներու մէջ։ Եղած է Պաղեստինի Բարձր Կոմիսարներու անձնական բժիշկը։
Եղած է նախագահ՝ Երուսաղէմի Միջազգային Բժշկական Ընկերութեան, փոխ նախագահ՝ Երուսաղէմի Արաբական Բժշկական Միութեան, խմբագիրներէն՝ Արաբական Բժշկական Պաշտօնաթերթին, Ատենապետ Հ.Բ.Ը.Մ.ի Երուսաղէմի մասնաճիւղին, երկար ժամանակ Նախագահ՝ Վասպուրական եւ Արարատեան որբանոցներու խնամատար Մարմինին, եւլն. եւլն.: Վերջապէս Տօքթ. Գալպեան հանդիսացած է կարեւոր դէմք մը թէ՛ ազգային եւ թէ օտար շրջանակներու մէջ։
Ալի պին ալ-Հուսէյն
Անձնական կեանք
Թագաժառանգ Ալին կրթութիւնը սկսած է Ամմանի Իսլամական ուսումնական քոլէժին մէջ։ Կրթութիւնը շարունակած է Մեծ Բրիտանիոյ եւ Միացեալ Նահանգներուն մէջ, ուր յաջողութիւն ունեցած է մարզանքի, յատկապէս՝ ըմբշամարտի մէջ ։
Թարանթօ
Թարանթօ (Taranto), քաղաք եւ նաւահանգիստ Հարաւային Իտալիոյ մէջ, Յոնիական ծովու Թարանթոյի ծոցի ափին։ Թարանթոյի մարզի վարչական կեդրոնն է։ Բնակչութիւնը կը կազմէ 245 հազար մարդ (ըստ 1977 թուականին տեղի ունեցած մարդահամարին)։
Տիգրան Գալպեան
Տիգրան Գալէմքէրեան -Բնիկ Տիգրանակերտցի, ծնած 1875-ին։ Պէյրութ հաստատուած 1896-ին։ Նախ եղած է գրագիր վաճառական Նազարէթ պաղտասարեանի մօտ, ապա իր խանութը բացած է եւ ըրած ներածումի եւ արտածումի գործ, ընդհանրապէս կտաւեղէնի վրայ։ 1915-ին ձերբակալուած՝ Սբ. Նշան վանքի տեսուչ Սահակ վարդապետի, Սամուել Գրիգորեանի եւ Միհրան Ճիյէրճեանի (Վեհունի ) հետ ու աքսորուած եւ սպանուած՝ Տիգրանակերտի ճամբուն վրայ։ Իր զաւակը Պրն. Վահէ այժմ Անգլիա կը գտնուի, իսկ դուստրը Տիկ. Կազմարարեան՝ Կիպրոս :
Սարգիս Բարսեղեան
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1875 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1915 մահեր Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր Ստորոգութիւն:ՀՅԴ գործիչներ
Լուսինէ Զաքարեան
Ընտանիք
Մեծ մայրը՝ Ելենա Թոմաշեւսքայան, դաշնակահարուհի էր։
Ունի քոյր՝ Ելենան:
Կարգաբանութիւն
Կարգաբանական միաւորներ
Կարգաբանութեան բարձրագոյն միաւորը թագաւորութիւն ն է։ Երկրագունդը բնակեցնող բոլոր կենդանի կազմութիւններուն ընդունուած է բաժնել 4 թագաւորութիւններու՝ պարզագոյն էակներ, սունկեր, բոյսեր, կենդանիներ։ Գոյութիւն ունի կենդանի կազմութիւններու աւելի քան 2 մլն., իսկ բոյսերու 350 հազար տեսակներ։ Յայտնի է սունկերու 100 հազար տեսակ՝ միաբջիջ եւ բազմաբջիջ սունկեր։
Դասերը կը բաժանուին կարգեր ու։ Կարգաբանական կարգերէն են՝ գիշատիչներ ու, յառաջակարգեր, կրծողներ, նապաստականմաններ, ձեռնաթեւաւորներ, կնճիթաւորներ, միասմբակաւորներ, երկսմբակաւորներ, կոշտուկոտանիներ, կէտանմաններ, մաշկոտանիներ, միջատակերներ, թերատամնաւորներ, ծոնդիչներ, մենաքարեր, երկշաքիլաւորներ։
Կենդանական աշխարհի դասակարգման փորձեր
Կենդանիներու եւ բոյսերու դասակարգման փորձեր կատարուած են թերեւս հին Յունաստան ի մէջ, Ք.Ա. 4-րդ դարուն, Արիստոտելի կողմէ։ Սակայն կարգաբանութիւնը, որպէս գիտութիւն, ձեւաւորուած է 18-րդ դար ու կէսերուն եւ կապուած է շուէտ բնախոյզ Գառլ Լիննէյուս ի անուան հետ, որ բոյսերուն ու կենդանիներուն դասակարգելու համար օգտագործեց 1693-ին անգլիացի կենսաբան Ճոն Ռէի առաջարկած «տեսակ» հասկացութիւնը։ Իրականութեան մէջ կազմութիւններու բնական համակարգի իսկական նիւթապաշտական գաղափարը բացայայտած է Չարլզ Տարուինը իր՝ տեսակներու առաջացման մասին աշխատութեան մէջ։
Թերեւս 400 տարի առաջ շուէտացի գիտնական Գոնրատ Հեսները այբբենական կարգով սկսաւ արձանագրել իրեն յայտնի բոլոր կենդանի կազմութիւններու տեսակները։ Ան փորձուած համակարգ էր, որովհետեւ այդ սկզբունքով կը դասակարգեն բոլոր հանրագիտարաններն ու բառարանները։ Սակայն կենդանիներու հարցին մէջ առկայ էին շարք մը թերութիւններ. տարբեր լեզուներով կենդանիները ունին տարբեր անուանումներ եւ բացի այդ իրարու կողքին կը յայտնուէին միմեանց խիստ տարբերուող կենդանիներէն. ինչպիսին են՝ Ագեվազը (Քանկարու) ու Կէտձուկ ը, Տրոքիլոս ն ու Կ ոկորդիլոս ը։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Կենսաբանական դասակարգին մէջ Ստորոգութիւն:Բարեշրջութեան կենսաբանութիւն
Ֆաթէհ 110
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Զէնք
Նիակարայի ջրվէժը
Թափող ջուրին քանակութեամբ աշխարհի մէջ ամենահզօրը Նիակարայի ջրվէժն է (համանուն գետին վրայ) Հիւսիսային Ամերիկայի մէջ։ Բարձրութիւնը 53 մ. է, լայնքը՝ 1200 մ.։
Երեք ջրվէժները
Նիակարայի ջրվէժը կազմուած է 3 մեծ ջրվէժներէ։ Ամէնէն նշանաւորը Քանատական կողմի Ձիաւոր (Horseshoe) ջրվէժն է, իսկ ամերիկեան կողմի ջրվէժները ուղիղ են եւ բաժնուած են Այծի կղզիին կողմէ (այծեր): Ամերիկեան կողմը փոքր ջրվէժ մը կայ, որ կը կոչուի «հարսնցուի վարագոյրի ջրվէժ» (հարսի վարագոյր) ՝ Լունա կղզիին կողքին:
Սողոմոն Տարօնցի
Սողոմոն Տարօնցի (Մովսէսեան, ), հայ բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ, ՀԽՍՀ մշակոյթի վաստակաւոր գործիչ (1965), ԽՍՀՄ գրողներու միութեան անդամ 1934 թուական էն։
Արման Գրիգորեան
Արման Սամսոնի Գրիգորեան, քաղաքագիտութեան դոկտոր, ԱՄՆ Լիհայի համալսարանի փրոֆէսոր։
Կենսագրութիւն
Արման Գրիգորեանը ծնած է Երեւան 1967 թուականին։ 1991 թուականին աւարտեր է Երեւանի պետական համալսարանի արեւելագիտութեան կաճառի թրքական բաժինը։ 1986-1988 թուականներուն ծառայեր է խորհրդային բանակին մէջ ։
Համալսարանը աւարտելէն անմիջապէս յետոյ աշխատանքի անցեր է ՀՀ Գերագույն Խորհուրդի Ինֆորմացիայի ու Վերլուծութեան բաժինը որպէս թարգմանիչ։ 1991 թուականի նախագահական ընտրութիւններէն յետոյ բաժինը տեղափոխուեր է նախագահի աշխատակազմ, ուր ստանձներ է Թուրքիայի գիծով փորձագէտի պաշտօնը։ 1993 թուականին տեղափոխուեր է Արտաքին գործերու նախարարութիւն։ Նոյն թուականին մեկներ է ԱՄՆ՝ ակադեմական կրթութիւնը շարունակելու, ուր 1994 թուականին ընդունուեր է մագիստրոսի Շիքակոյի համալսարանի միջազգային յարաբերութիւններու բաժինը։ Յետադարձական (irredentist) հակամարտութիւններու մասին մագիստրոսի թէզը գրեր է հանրայայտ ամերիկեան քաղաքագետներ Ճոն Միրշայմերի (John Mearsheimer)  ու Ճէյմս Ֆիրոնի ղեկավարութեամբ։ 1997 թուականին ընդունուեր է (Columbia University) Քոլումպիայի համալսարանի քաղաքագիտութեան բաժնի դոկտորականը։ 2001-2002 թուականներուն շահեր է Հարուըրտ համալսարանի հեղինակաւոր Օլինի հիմնարկի մէջ դոկտորական ատենախօսութեան վրայ աշխատելու յատուկ պարգեւաշնորհումով (pre-doctoral fellowship). 2002-2004 թուականները ինկած ժամանակաշրջանին նոյնանման պարգեւաշնորհումով ատենախօսութեան վրայ աշխատանքը շարունակեր է Հարուըրտի համալսարանի (Belfer Center for Science and International Affairs) Պելֆըր կենդրոնին մէջ։ 2008 թուականին պաշտպաներ է դոկտորական ատենախօսութիւնը «Երրորդ Կողմերն ու Պետութիւններու Հակամարտութիւնները Փոքրամասնութիւններու Հետ» թեմայով։ Ատենախօսութեն գիտական ղեկավարները եղեր են երկու այլ հանրայայտ ամերիկեան քաղաքագէտներ` Ռոպերթ Ճերվիսը եւ Ճէք Սնայտըրը։ Նախքան դոկտորական ատենախօսութեան պաշտպանութիւնը դասաւանդեր է Ուեզլիըն կամ Ուեսլիըն համալսարանի (Wesleyan University) եւ Ուիլիամ եւ Մէրի  (College of William & Mary) Քոլէճին մէջ։ Ատենախօսութեան պաշտպանութիւնէն անմիջապես յետոյ աշխատեր է Զուեցերիայի գիտարուեստական հիմնարկի միջազգային հակամարտութիւններու ուսումնասիրութեան կեդրոնին մէջ, այնուհետեւ Միշիկընի համալսարանին մէջ։ 2012 թուականէն կը դասաւանդէ Լիհայի համալսարանի միջազգային յարաբերութիւններու կաճառին մէջ ։
Իվանքովաչի կռիւը
Կռիւին նախորդած եղելութիւններ
1790-ին Օսմանեան կայսրութեան սուլթանը Սելիմ Գ․ Սմետերովօ սանճակի սերպերուն կը շնորհէ ներքին ինքնավարութիւն, ապահովելով անոնց գործակցութիւնը Պելկրատի կառավարիչ Հաճի Մուսթաֆա Փաշային հետ։
Կոմիտասի Կիսանդրի (Քեպեք)
Պատմութիւն
2006-ին Հայ Դատի Մոնթրէալի կեդրոնական գրասենեակը Քեպեքի քաղաքապետարանին նուիրուած է Կոմիտաս վարդապետի Պրոնզաձոյլ կիսանդրին, որուն բացման արարողութիւնը տեղի ունեցած է 6 Յուլիս 2008-ին: Կիսանդրիին բացման արարողութեան ներկայ գտնուած են Քեպէքի փոխքաղաքապետ Ժագ-Ժոլի Կիոռ, հայ համայնքի եւ Քանատայի մէջ Հայաստանի դեսպանութեան ներկայացուցիչներ : Կիսանդրին տեղադրուած է Քեպեքի 400 ամեակին  միջոցառումներուն շրջագիծէն ներս  :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Քանատայի Յուշարձաններ
Սարգիս Բոռնազեան
Կենսագրութիւն
Սարգիս Բոռնազեան՝ գիտական բարձր մակարդակով կարեւոր թիւով յօդուածներ կը ստորագրէ «Լրաբեր»ի եւ «Պատմա-Բանասիրական Հանդէս»ի էջերուն մէջ:Անոր գրչին կը պատկանին նաեւ Հայկական ՍՍՀ Գիտութիւնների Ակադեմիայի Պատմութեան ինստիտուտի կողմէ հրատարակուած «Հայ Ժողովուրդի Պատմութիւն»ի (Գ. Հատոր, 1976) հետւեալ բաժինները.հայաստանի նուաճումը Սելջուկ-Թուրքերի կողմէ (էջ 440-460), Հայաստանը Սելջուկեան Տիրապետութեան Շրջանին (էջ 461-468), Սալդուխեանները կարինում (էջ 490-492), Հայաստանի Սոգեալ- Տնտեսական դրութիւնը 11-12 դարերուն (էջ 493-503), Կիլիկիայի հայկական թագաւորութեան զօրեղացումը եւ միջազգային յարաբերութիւնները (էջ 715-732), կիլիկիայի պետական կարգը (էջ 737-754), կիլիկիայի հայկական թագաւորութեան ներքին եւ միջազգային դրութիւնը 13 դարի վերջերուն եւ 14 դարի սկիզբին (էջ 755-767), եւ կիլիկիայի հայկական թագաւորութեան գոյամարտը 14 դարին եւ անկումը (էջ 768-786):
Մկրտիչ Փորթուգալեան
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1848 ծնունդներ Ստորոգութիւն:9 Հոկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ Ստորոգութիւն:1921 մահեր Ստորոգութիւն:Մարսէյ մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ Ստորոգութիւն:Հայ ազգային գործիչներ
Կարէն Կարապետեան
Կարէն Կարապետեան (Ծնած՝ 14 Օգոստոս 1963, Ստեփանակերտ, ԼՂԻՄ, Խորհրդային միւթիւն), ՀՀ պետական գործիչ, Հայաստանի Հանրապետութեան վարչապետ (13 Սեպտեմբեր 2016-էն սկսեալ), Երեւանի քաղաքապետ (2010-2011), տնտեսագիտութեան դոկտոր (2010), Հայաստանի հանրապետական կուսակցութեան նախագահի առաջին տեղակալ ։
Կարէն Քալանթար
1951-1961 տարիներուն Քալանթար Կոմունիստ խմբագրութեան մէջ գործած է իրբեւ գրական աշխատող եւ բաժնի վարիչ, ապա 1961-ին այնտեղ պաշտօնավարեց որպէս խմբագիր եւ այդ պաշտօնին վրայ մնաց մինչեւ 1967:
1640 թուական
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1640 ծնունդներ
Բորակածնային Յօդատապ
Երկրորդական Ախտապատճառներ
Գոյութիւն ունի երկրորդական պատճառներ եւս, որոնք կը բարդացնեն բորակածնային յօդատապի իրավիճակը, եւ այդ պատճառով պատճառ կը դառնան անոր զարգացման: Այս ախտապատճառներէն են.
Մնայուն Ախտանշաններ
Մնայուն բորակածնային յօդատապի պարագային, ժամանակի ընթացքին երբ երիկամներուն մէջ կը բազմանան բորակածնային թթուները՝ ի յայտ կու գան բորակածնային քարեր, որոնք կրնան խցել միզափողը (ureter) եւ միզուկը (urethra):
Կարէն Քալանթար
Քալանթար մահացած է Երեւան 1 Յունուար 2000 թուականին:
Վրացական Ոսկեդար
Վրաստան իր Հզօրութեան Գագաթնակէտին
Դաւիթ թագաւորի օրով ասպարէզ իջան նոր իշխանական տուներ (Օրբելեաններ, Պռոշեաններ, Դոփեաններ, Հասան-Ջալալեաններ, Վաչուտեաններ եւ այլք): Ազատագրուած հայկական հողերը միաւորուեցան վարչական մէկ կառոյցի՝ Շաքարեան իշխանապետութեան կազմին մէջ: Հայաստանի հարաւը՝ Տուրուբերանը եւ Վասպուրականը հաստատուած Շահ Արմէններու ամիրայութիւնը ընդունեց Բագրատունիներու գերագահութիւնը, սակայն անոնց տիրութեան մէջ չմտաւ: 1204 թուականին Վրաստանը ճամբայ ունեցաւ դէպի Սեւ Ծովի հարաւ արելեւեան ափերը: Այս տարածաշրջանի բնակիչները հիմնականը Պոնտոսի յոյներն էին, ինչպէս նաեւ հայեր եւ լազեր: վրացական զօրքը գրաւեց ծովափնեայ քաղաքները՝ Տրապիզոն, Լիմնիան, Սամսոնը, Սինոպը, Հիրասունտը, Կոտիորուն ու Հերակլեան: Ձեւաւորեց Տրապիզոնի կայսրութիւնը՝ Վրաստան դաստիարակուած Կոմնենոսներու տան ներկայացուցիչ Ալեքսէյի գլխաւորութեամբ:
Մելգոնեան Կրթական Հաստատութիւն
Ժամանակագրութիւն
Շնորհիւ Պոլսոյ Պատրիարք՝ Զաւէն Եղիայեանի ազգանուէր աշխատանքին, Սեպտեմբեր 1926-ին Մեծ Եղեռնի հետեւանքով որբացած հազարաւոր հայորդիներէն 150-ը բախտը կ'ունենան հաւաքուելու այս նորակառոյց որբանոցին մէջ, վերատեսչութեամբ Զաւէն Պատրիարքին եւ տնօրէնութեամբ Լեւոն Թաշճեանի:
Լէոնիտ Ենգիբարեան
Լէոնիտ Ենգիբարեան, ծաղրածու, մնջկատակ, կրկէսի հայ դերասան, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1971)։
Կենաց Ծառը
Ծագում
Կենաց ծառը հին ժամանակներու պատկերացում է, որ առաւելաբար մշակուած է նստակեացութեան, անասնապահութեան եւ յատկապէս ոռոգուող երկրագործութեան զարգացման շնորհիւ: Կենաց ծառի գաղափարին մէջ ընդգրկուած են մարդկային կենսափորձի իմաստութիւնները եւ բնութեան օրինաչափութիւններու նկատմամբ հին պատկերացումները:
Մարդոց ծառերուն կապուածութիւնը, կը յանգի այն եզրակացութեան, որ մարդը ծառը յաճախ կը տեղաւորէր իր աշխարհընկալման տեսանկիւնին մէջ:
Մշակութային տարբեր պատկերացումներ
Կենաց ծառի պատկերացումները կը տարբերին զանազան մշակոյթներու մէջ: Կենաց ծառը երբեմն կը ներկայացուի իբրեւ իսկական կեանքի պահապան եւ ճակատագիրի տիրակալ:
Ըստ եաքութներու հաւատալիքներուն, «երկիրին ոսկեայ պորտին» մէջ կ'աճի ութ ճիւղերով ծառ մը, որ որոշակիօրէն նախնական դրախտն է, ուր ծնած է առաջին մարդը եւ կերակրուած՝ կնոջ կաթով:
1642 թուական
Մահեր
Ստորոգութիւն:1642
Աքքայի Պաշարում (1291)
Ռազմական գործողութիւններու սկիզբը
Դրիպոլի ն գրաւելէ ետք Կալաուն հաշտութեան պայմանագիր կը կնքէ Կիպրոսի թագաւորութեան արքայ Հենրիխ II-ի հետ, երկու տարի երկու ամիս երկու օր եւ երկու ժամ ժամկէտով: Բացի անոնցմէ Կալաուն առեւտրական պայմանագիրներ կը կնքէ Ճենովա յի եւ Արագոնի թագաւորութեան հետ: Այսպիսով մամլուքները վերջիններուս հետ անմիջական կապեր հաստատելէ ետք՝ այլեւս Երուսաղէմի թագաւորութեան հետ դաշնակցելու կարիք չունէին (նախկինին Երուսաղէմի թագաւորութիւնը կապող օղակի դեր կը խաղար Եւրոպական երկրներու հետ առեւտուրի համար)։
5 Ապրիլ - 17 Մայիսի պաշարումը
5 Ապրիլ ին Գահիրէ էն Աքքա կը ժամանէ սուլթան Հալիլ ալ-Աշրաֆը, իսկ զօրքերը կը գրաւեն իրենց դիրքերը։ 6 Ապրիլ ին պաշտօնապէս կը սկսի պաշարումը։ Երկու օր ետք պաշարողական մեքենաները կը բերուին, իսկ 11 Ապրիլ ին մուսուլմանները կը սկսին քաղաքի գնդակոծումը։
18-20 Մայիսի գրոհը
"«Մագիստրոսը լաւ պաշտպանուած չէր, իսկ, երբ ձեռքը բարձրացուց մուսուլմաններէն մէկը նետով, խոցեց մագիստրոսի անութը: Վիրաւոր վիճակին մէջ ան շարունակեց մարտնչիլ, անոր ասպետներ ը տեսնելով թուլցուց. մագիստրոսին յորդորեցին դիմանալ յանուն քաղաքի, անոնք նկատեցին, որ տը Պոժեն վիրաւոր է, ան ձիէն վար ինկաւ եւ ասպետները զայն պալատ տեղափոխեցին, ուր ան իր մահկանացուն կնքեց»"
Տաճարականներու ամրոցի պաշտպանութիւնը
Ողջ մնացած պաշտպանները արգելափակուեցան Մագիստրոս ի աշտարակին մէջ։ Սակրաւորները մէկ օրուան ընթացքին փորեցին եւ քանդեցին աշտարակի հիմքը, 30 Մայիս ին աշտարակը քանդուեցաւ, իսկ ներխուժած մուսուլմանները կոտորեցին ողջ մնացածներուն ։
Ալոնիսոս ծովային պուրակ
Ընդծովեայ կեանք
Ալոնիսոս ծովային պուրակին ջուրերուն մէջ կ՛ապրին 300-է աւելի ձուկի տեսակ։ Պուրակը կարեւոր կենսավայր է Քարեթա-Քարեթա կրեային եւ կանանչ կրեային համար։ Նաեւ պուրակին ջուրերուն մէջ կը պատսպարուին հազուագիւտ Միջերկրականեան փոկը (Monachus monachus), դլփինը, ռնգադլփինը, գօտադլփինը, ճարպագլուխ կէտը եւ ցռկակէտը։
Ալան Յովհաննէս
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1911 Ծնունդներ Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ
Եորղոս Եաքովիտիս
Հակիրճ կենսագրական տեղեկութիւններ
Եորղոս Եաքովիտիս ծնած է 1853-ին, Էգէական ծովու հիւսիս արեւմտեան մասին գտնուող Լեզվոս կղզիին Հիտիրա գիւղը։ 13 տարեկան հասակին, Զմիւռնիա կ՛ երթայ քեռիին մօտ ապրելու։  Հոն կը յաճախէ Աւետարանական դպրոցը։  Փոքր տարիքէն փայտաքանդակագրութեան հանդէպ հետաքրքրութիւն կը ցուցնէ։ 1870-ին կ՛ արձանագրուի Աթէնքի Արուեստի դպրոցը (հետագային՝ Աթէնքի Գեղարուեստի Բարձրագոյն Դպրոցը) եւ իբրեւ բացառիկ գնահատանքի արժանացած շրջանաւարտ (1877), կրթաթոշակ կ՛ ապահովէ եւ ուսումը կը շարունակէ «Միւնիխի Գեղարուեստի Ակադեմիա»ն։   Կ՛ աւարտէ 1883-ին եւ 17 տարի Միւնիխ կը մնայ եւ կ՛ աշխատի։
Գործը
Տե՛ս բուն արձանագրութիւն՝ Եորղոս Եաքովիտիս, գործերը
Կարի Մուշեղեան
Կենսագրութիւն
Կարի Մուշեղեան ծնած է 1910-ին, Երեւան։
Ճոն Օլիվըր
Կեանքի Վաղ Տարիները Եւ Դաստիարակութիւն
Ճոն Ուիլիըմ Օլիվըր ծնած է 23 Ապրիլ 1977 Էրտինկթըն, Արեւմտեան Միտլենտ, Անգլիա ։ Ան զաւակն է Ճիմ Օլիվըրի եւ Գարօլի։ Հայրը տնօրէն էր եւ ընկերային ծառայող, իսկ Մայրը` երգի ուսուցչուհի։ Իր երկու ծնողները Լիվըր Փուլ, Մըրսիսայտ գաւառէն են: Հօրեղբայրը՝ երաժիշտ Սթեֆան Օլիվըրն է։ Փոքր տարիքէն Լիվըր Փուլ ՖՍ-ի, երկրպագուներէն է. ուսումը ստացած է Մարք Ռութըրֆորտ դպրոցի մէջ՝ Պետֆորտ։  Երկրորդական կրթութիւնը ստացած է Քրիստի Քոլէճէն ներս, որ կապուած է Քեմպրիճ համալսարանին։ Տակաւին աշակերտ, ան կը մասնակցի Քեմպրիճ Ֆութլայթներուն, որ կատակերգական խումբ մըն էր վարուած Քեմպրիճի աշակերտներուն կողմէ։ Խումբին մէջ կային նաեւ Տէյվիտ Միշէլ եւ Ռիչարտ Աիոտ։1997-ին ան կը դառնայ խումբին փոխ նախագահը։1998-ին Օլիվըր կ'աւարտէ Քրիստի Քոլէճը Անգլերէն լեզուի աստիճանով։
«Mock the Week» Մոք Տը Ուիք
Նախ քան Օլիվըրի միանալը «The Daily Show»-ին, ան կը ներկայանայ Մոք Տը Ուիք հաղորդման։ Ան յաճախակի հիւր մըն էր առաջին երկու եղանակներուն 2005-ին եւ 2006-ին։
Ժոզէֆ Ռատիըրտ Քիփլինկ
Կենսագրութիւն
12 տարեկանին Քիփլինկի ծնողները զինք կը տանին ուսումնարան, որպէսզի յետոյ ան անպայման ընդունուի շա՜տ հեղինակաւոր ռազմական ակադեմիա: Ուսումնարանի տնօրէնը Քիփլինկի հօր մտերիմ ընկերն էր, Եւ տղուն մեջ սերմանեց հետաքրքրութիւն ու սէր դէպի գրականութիւնը: Այս տարիներուն Քիփլինկը շատ հետաքրքիր հեքիաթներ սկսաւ գրել, իսկ յետոյ սկսաւ աշխատիլ թերթի մը իբրեւ լրագրող։
Ստեղծագործութիւններ
1907 թ. կը դառնայ առաջին անգլիացին, որուն շնորհուեր է Նոպէլեան մրցանակ գրականութեան բնագաւառին մէջ։
Քիփլինկ մեծ նուաճումներ արձանագրեց նաեւ իբրեւ մանկական գրականութեան մեծատաղանդ հեղինակ, որուն «Տը ճանկըլ պուք» անունով պատմուածքներու հաւաքածոն կը հանդիսանայ գրական այդ սեռի դասական հարստութիւններէն մէկը: Անոր լաւագոյն ստեղծագործութիւնները կը համարուին «Ճանկլներու գիրքը» (The Jungle Book) պատմուածքներու ժողովածուն, «Քիմ» (Kim) վէպը, շարք մը բանաստեղծութիւններ, այդ թուով՝ «Եթէ» ("If") բանաստեղծութիւնը։ Քիփլինկի ստեղծագործութիւններու այլաբանութիւններով լեցուն հարուստ լեզուն մեծ ներդրում ունեցած է անգլերէնի զարգացման մէջ։
«Եթէ»
Երբ խուճապի մէջ է չորս դիդ ամէն մարդ,
Եւ նո՛յն ձեւով ընդունիլ զոյգն այդ խաբող.
Մէկ հարուածով յանձնել բախտի սեղանին
Կիլիկեան Ճեմարան
Կիլիկեան Ճեմարանը (Կիլիկեան Կրթական Հաստատութիւն) հիմնած է Սոցիալ-Դեմոկրատ Հնչակեան կուսակցութիւնը եւ կը հովանաւորուի Կիլիկեան Մշակութային Միութեան կողմէ, որ անառարկելի տէրն է Կիլիկեան Կրթ. Հաստատութեան, անոր շարժուն եւ անշարժ բոլոր ստացուածքներուն:Կիլիկեան Ճեմարանը՝ երկրորդականի, նախակրթարանի եւ մանկապարտէզի բաժիններով, տեղադրուած է երեք անջատ շէնքերու մէջ, որ կը գտնուի Հալէպի Ժիտէյտիէ շրջանի «Հարթ ալ-Սիսի» (Սսեցիին թաղը) կոչուող նեղլիկ փողոցին մէջ: Ս. Քառասնից Մանկանց Մայր եկեղեցիէն ոչ շատ հեռու, դէպի հիւսիս: Նախապէս շրջանը քրիստոնէաբնակ եղած է: Կիլիկեան Ճեմարանի շէնքը միջակ մեծութեամբ արաբական բակ մը ըլլալով ունի սահմանաբակ թիւով սենեակներ, որոնք հազիւ կ’ընդգրկեն Միջնակարգ եւ Երկրորդական բաժիններու վեց դասարանները, վարչական սենեակներով ու գիտաշխատանոցովը :
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն: Հալէպի Կրթական Հաստատութիւն
1649 թուական
1649 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 49րդ տարին է
Վան Լէօ
Վան Լէօ (Լեւոն Ալեքսանտր Պոյաճեան՝ ), ֆիլմաշխարհի աստղերու լուսանկարիչը ծնած է 20 Նոյեմբեր 1921-ին, Ճիհուն քաղաք - մահացած՝ 18 Մարտ 2002-ին, եւ կը թաղուի յաջորդ օրը, Գահիրէի հայկական գերեզմանատան մէջ: Վան Լէօ կը հիանար միայն այն բանով, որ ինք լուսանկարիչ էր: Ան դրամ չէր փնտռեր: Նոյնիսկ կը հրաժարէր որպէս «հռչակաւոր անձերու լուսանկարիչ» կոչուելէ, ինչպէս այդ օրերուն քանի մը լուսանկարիչներ, որոնք իրենց մասին կը ծանուցանէին որպէս թագաւորներու կամ նախագահներու լուսանկարիչ: 57 տարիներու լուսանկարչական ասպարէզի վերջին լուսանկարը կ'առնէ 24 Յունուար 1998-ին եւ առողջութեան պատճառաւ՝ կը փակէ իր արուեստանոցը, երբ այլեւս ան չէր կրնար վեր բարձրացնել լուսանկարչական ծանր գործիքը :
Լուքրինա Ֆեթթի
Լուքրինան եւ անոր արուեստը
Գթութեան քոյր դառնալէ ետք անոր հնարաւորութիւնները նկարչութեան մէջ սահմանափակ կը դառնան: Անոր աշխատանքներու ամբողջական հաւաքածոն միայն վերջերս հաւաքուած է, մինչ այդ անոր նկարներու մեծ մասը կը շփոթուէին եղբօր աշխատանքներու հետ[1]: Լուքրինան դիմանկարը կ՛ընէր առանց որեւէ նիւթական ակնկալիքի: Այս իրավիճակը բնորոշ է միանձնուհի-նկարչուհիներու համար[1]:
Կոմիտասի Յուշարձան (Սենթ Փեթերսպուրկ)
Պատմութիւն
Հայ մեծ երգահան, երաժշտագէտ, վարդապետ Կոմիտասի յուշարձանը տեղադրուած է հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեայ տարելիցի շրջանակին մէջ՝ 2015 թուականի Նոյեմբեր 6-ին : Յուշարձանի բացման արարողութեան մասնակցած են Երեւանի քաղաքապետ Տարօն Մարգարեանը, Սենթ Փեթերսպուրկի նահանգապետ Գէորգի Պոլտաւչենկոն, Ռդ-ում ՀՀ արտակարգ եւ լիազօր դեսպան Օլեգ Եսայեանը, Սան Փեթերսպուրկի Հայաստանի գլխաւոր հիւպատոս Հրայր Կարապետեանը, Երեւանի քաղաքապետարանի ներկայացուցչութեան ղեկավար Արմենակ Կարապետեանը, Երեւանի գլխաւոր ճարտարապետ Տիգրան Բարսեղեանը, Սենթ Փեթերսպուրկի հայ համայնքի ներկայացուցիչներ, փեթերսպուրկցիներ :
Վասպուրականի Կանացի Զգեստներ
Վասպուրականի կիներու տարազին գօտին
Գօտին ընդհանրապես հայկական տարազներու բաղկացուցիչ եւ կարեւոր մասն էր։ Բացի գործածական եւ զարդարանքի օգտագործման իմաստներէն, գօտին կը պաշտպանէր նաեւ կնոջ մէջքը եւ ունէր ծիս ական մեծ խորհուրդ։ Հայերը կը հաւատային, որ գօտին իր տիրոջը կը պաշտպանէր չար ուժերուն ազդեցութենէն։
Արա Սայեղ
Գիտական հետազօտութիւն գործուղում՝ Քանատա
- Հալէպի պետական Համալասարանի մէջ իր պաշտօնավարութեան շրջանին գիտական հետազօտութեան համար պետական կրթաթոշակ ստացած է եւ գործուղուած է Քանատայի Մոնթրէեալ քաղաքի École de technologie supérieure (ÉTS) ի Quebec ի համալսարան 5 ամսուան տեւողութեամբ (Յունիս - Հոկտեմբեր.2007) թուական, հետազօտութեան նիւթ ունենալով՝ «Thermal Energy storage by (PCM) phase change materials for solar assisted heating and cooling of residential buildings»:
Հալէպի մէջ հայ ազգային, մշակութային, միջ-եկեղեցական կեանքի գործունէութիւն
Բերիոյ թեմի Դատաստանական խորhուրդի փոխ ատենապետի պաշտօնը վարած է (Հոկտեմբեր 2003 - նոյեմբեր 2005 թ․): - Եղած է Հալէպի Ազգ. Քարէն Եփփէ ճեմարանի խնամակալութեան փոխ ատենապետ Սեպտեմբեր 2001 – Յուլիս 2003 թ․, ապա յաջորդող տարիներուն իբրեւ խորհրդական անդամ մինչեւ 2012 թուական:
Եղած է Բերիոյ Հայոց թեմի Կիրակնօրեայ Վարժարաններու խորհուրդի փոխ ատենապետ (Ապրիլ 2006 էն - Ապրիլ 2007): Դասախօսութիւններ տուած է Կիրակնօրեայ դպրոցներու խորհուրդի տարեկան համագումարներուն՝, Ա) 8/8-10/8 2005 թ․ Եագուպիէի (Սուրիա) Ս. Հռիփսիմէ եկեղեցւոյ մէջ դասախօսութիւնը տրուած է Չորեքշաբթի 10 Օգոստոս 2005-ի կէսօրէ ետք ժամը 4-ին դասախօսութեան վերնագիր ունենալով՝ «Սփիւռքահայ Երիտասարդութեան տեղն ու դերը 21 դարու Հայ Եկեղեցւոյ Կեանքին մէջ»: Բ) 13/9-14/9 2006 թ․ Քեսապի (Քալատուրան - Սուրիա) Քրիստոնէական Դաստիարակութեան Խորհուրդի Բ. Համագումարին Յոյն կաթողիկէ Սայիտէթ Ֆարահ վանքին մէջ վերնագիր ունենալով՝ «Համաշխարհայնացման ազդեցութիւնները ընդհանուր ազգերու կեանքին եւ յատկապէս՝ հայ երիտասարդին վրայ»:
Մասնակցած է Միջ-եկեղեցական խորհուրդի Հալէպի մասնաճիւղի Քրիստոնէական կրթութեան Ընտանիք յանձնախումբի միօրեայ Ա Սեմինարին՝ Հալէպ 4 Փետրուար 2002, ապա նոյն յանձնախումբի Բ Սեմինարին՝ Հալէպ 17 Փետրուարէն – Ապրիլ 2003 թուական։ Նոյնպէս մասնակցած է միջ-եկեղեցական Կազմաւորման Բ. Սեմինարին Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութիւն՝ Անթիլիաս – Լիբանան 24 - 29 Նոյեմբեր 2003։ Մասնակցած է նաեւ միջ-եկեղեցական խորհուրդի Սուրիոյ մասնաճիւղի Կեանք եւ Ծառայութիւն յանձնախումբի սեմինարին՝ Դամասկոս 21 - 23 Հոկտեմբեր 2004-ին ներկայացնելով Բերիոյ Հայոց թեմը:
Աքքայի Պաշարում (1799)
Ուժերու դասաւորուածութիւնը
Աքքայի պաշտպաններուն կ'աջակցէր անգլիական նաւատորմը ծովակալ Սիդնեյ Սմիթի հրամանատարութեամբ, Սմիթը ուժեղացուց քաղաքի պաշտպանութիւնը, քաղաք ուղարկելով լրացուցիչ զինագործներու եւ թնդանոթներ, ինչպէս նաեւ քաղաք ուղարկեց անգլիացի ծովային հետեւակայիններու ջոկատ։
Գեներալմ Կաֆֆարելին առաջարկեց գրոհել քաղաքի արեւելեան ամրութիւնները, քանի որ՝ 1) առկայ է աւելի մատչելի մուտք քաղաքի պարիսպին, 2) անոր վերը կը սասանուի ֆրանսացիներու հսկողութեան տակ գտնուող Մզկիթի բլուրը, 3) մնացած ամրութիւնները կը գտնուէին փաշայի հրետանու ազդեցութեան տակ։
Յովհաննէս Գ. Օձնեցի
Կենսագրութիւն
Կեանքի վերջին տարիներուն որպէս նստավայր, ընտրած է իր հայրենի Օձուն գիւղը, զբաղուեր է ուսուցչական գործունէութեամբ, աղօթած, վարած է ճգնակեաց կեանք, որուն մասին հիւսուած են բազմաթիւ աւանդազրոյցներ։ Կը պատմուի անգամ մը անոր հրաշագործութիւններու մասին։ Մահէն ետք անոր գերեզմանը կը դառնայ սրբատեղի եւ ուխտագնացութեան վայր։
Աշխատութիւնները
Յովհաննէս Գ Օձնեցիէն մեզի հասած են աստուածաբան-դաւանական, ծիսապաշտամունքային բնոյթի երկեր, ճառեր, շարականներ ։ Ամենայայտնի գործերն են «Ատենաբանութիւն»-ը, «Ճառ ընդդէմ պաւղիկեանց»-ը եւ «Ճառ ընդ-դէմ երեւութականաց»-ը։ «Ատենաբանութեան» նպատակը մինչ այդ Հայ եկեղեցւոյ ժամերգութեան մէջ առկայ խառնաշփոթը վերացնել ու այն միօրինակութեան բերելն էր։
Գրիգոր Քէշիշեան
Գլխաւոր գործերը
Գրած է պատմուածքներ եւ վիպակներ։ Պատմուածքներու ժողովածուներն են՝ «Մեծ Ճանապարհի Վրայ», «Պատմուածքներ», «Քեզնից Հեռու Քեզ Հետ» եւ այլն։ Իր վիպակներէն են՝ «Կտակը», «կղզի Նման Չիք Մեր Կիպրեայ»։
Յովհաննէս Դաւթեան Լազարեանց
Ծնած է 1820-ին Շուշիի մէջ, աղքատ ծնողքի զաւակ՝ դերձակի աշկերտութիւնը թողեով կը մտնէ ռուս բանակի մէջ եւ առանց կանոնաւոր ուսման, մի միայն իր հանճարովը, իբրեւ զինուոր երկար տարիներու ընթացքին կը փառաւորէ իր Հայ անունը՝ երկայնաբազուկ Մովսէս Արղութեանցի նման։
Ֆաթմա Նեսլիշահ
Ֆաթմա Նեսլիշահ Սուլթան, յայտնի է նաեւ որպէս Նեսլիշահ Օսմանօղլու (թուրք.՝ Fatma Neslişah Osmanoğlu, ), մայրական գծով օսմանեան վերջին սուլթան Մուհամմէտ Ե. Վահիտետինի, իսկ հայրական գծով Օսմաններու արքայատոհմի վերջին խալիֆ Ապտուլ Մեճիտ Բ.-ի թոռնուհի, եգիպտական փոխարքայ Մուհամմատ Ապտըլ Մոնիմի կինը:
Արքայատոհմի վերջին ներկայացուցիչն է, որ ծնած է մինչեւ սուլթանութեան տապալումը եւ վերջին մարդը, որ գրանցուած է «Օսմանեան արքայատոհմի գիրքին մէջ» :
Ենովք Արմէն
Պահ մը հեռանալով գրական ասպարէզէն, 1910-ին ստանձնած է Մերսինի Ազգ. «Պարթեւեան» վարժարանին տնօրէնութիւնը եւ ապա Ատաբազարի Ազգ. Կեդրոնական վարժարանին մէջ ուսուցիչ եւ տնօրէն եղած է մինչեւ 1915 տեղահանութիւնը:
Անդամակցած է Մարսէյլի Ս. Թարգմանչաց Մայր Եկեղեցիի կրօնական ընկերակցութեան, ինչպէս նաեւ Հ. Բ. Ը. Միութեան մասնաճիւղի վարչութեան իբրեւ ատենադպիր:
Արտակ Մովսիսեան
Արտակ Երջանիկ Մովսիսեան, ԵՊՀ Պատմութեան կաճառի Հայոց պատմութեան ամպիոնի վարիչ, հայ պատմաբան, արեւելագէտ, պատմական գիտութիւններու դոկտոր, փրոֆեսոր, ՀՀ ԳԱԱ արեւելագիտութեան հիմնարկի աւագ գիտաշխատող :
Ենովք Արմէն
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:10 Նոյեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:6 Մայիսի մահացածներ
Ս. Ստեփաննոս Եկեղեցի (Եշիլգիւղ)
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Եկեղեցիներ
1651 թուական
1651 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 51րդ տարին է
Կեչառիսի Վանքային Համալիր
Ճարտարապետութիւն
Գլխավոր եկեղեցւոյ հարաւը կը գտնուի սլացիկ համաչափութիւններով գմբէթաւոր Ս. Նշան ոչ մեծ եկեղեցին, որ գլխաւոր եկեղեցիէն կը բաժանուի քանի մը խաչքարներով։ Ան որոշակի թուագրուած չէ, սակայն, ելլելով XI դարի ճարտարապետութեան բնորոշ ձեւերէն եւ այն պատմական տեղեկութենէն, որ Գրիգոր Մագիստրոսը Կեչառիսի մէջ 1051 թուականին եւս մէկ եկեղեցի կառուցած է, կ'ենթադրուի, որ վերջինս Ս. Նշանն է։
Խաչքարեր
Կեչառիսի տարածքին կան 12-րդ եւ 13-րդ դարերու բազմաթիւ խաչքարեր, որոնցմէ աչքի կը զառնեն Վեցիկ ճարտարապետի մահարձան-խաչքարը (13-րդ դար), զոր կանգնեցուցած են անոր ճարտարապետ եղբայրները։
Գրչութիւն
Կեչառիսը եղած է գրչութեան կեդրոն։ Պահպանուած եւ մեզ հասած են այնտեղ գրուած եւ ընդօրինակուած հայերէն ձեռագիրներ ։
Աննա Աւստրիացի
Կենսագրութիւն
1615-ի վերջը 14-ամեայ Աննան կը մեկնի Ֆրանսա եւ 18 Հոկտեմբերին կ'ամուսնանայ Լուի Ժգ.-ի հետ: Սկիզբը թագաւորը հիացած էր իր կնոջմով, որ իրապէս կը համարուէր Եւրոպայի առաջին գեղեցկուհին, բայց որոշ ժամանակ մը ետք կը պարզուի, որ երիտասարդ զոյգը ընդհանրապէս պատրաստ չէր ընտանեկան կեանքին: Անոնց յարաբերութիւնները հետզհետէ կը սառին: Աննան կը հակի դաւաճանութեան, սադրանքներու եւ բանսարկութիւններու: Թագուհին կ'աջակցէր Ռիշելիոյ դէմ դաւադրութիւններուն:
Այս բոլորին վրայ կ'աւելնայ նաեւ այն իրողութիւնը, որ Լուի Ժգ.-ի եւ Աննայի ամուսնութեան 23 տարիները անպտուղ էին, եւ միայն 1638 ու 1640 թուականներուն, քանի մը անյաջող յղութիւններէ ետք, Աննա կը ծնի երկու որդի, ապագայ Լուի Ժդ.-ն  եւ Ֆիլիփ Ա. Օռլիանցին (Ֆրանսա):
Ֆալաֆել
Պատմութիւն
Ֆալաֆելի ծագումը անյայտ է։ Կայ ընդհանուր տեսութիւն մը, որ առաջին անգամ ֆալաֆել պատրաստած են ղպտիները, իբրեւ միսին փոխարինող ուտեստ՝ պահքի ժամանակ օգտագործելու նպատակով։ Քանի որ Ալեքսանտրիան նաւահանգիստ քաղաք է, ճաշատեսակը արագօրէն տարածուած է Մերձաւոր Արեւելեան այլ երկրներ։
Վրթանէս Ա. Քհնյ. Թօնդեան
Հիւանդութիւն
Լիբանանի տասնեօթ տարիներու (1975– 1992) քաղաքացիական պատերազմի տարիներուն, իր կեանքը վտանգելու գնով. Տէր Հայրը շարունակած է կապուած մնալ իր եկեղեցիին ու կատարել հովուական պարտականութիւնները։ Աակայն, ի տես իր ժոպովուրդին դժուարութիւններուն ու դժբախտութիւններուն, ընկճուած՝ տակաւ առ տակաւ քայքայուած է իր առողջութիւնը։ Ու ժամանակ մը ետք՝ գրեթէ կորսնցուցած է տեսողութիւնը։ Հակաոակ վատառողջ վիճակին, յարատեւած է իր եկեղեցին ու մինչեւ իսկ պատարագած է։ Տարիներու ծառայութեան քաղցր լուծին տակ, Տէր Վրթանէս հրաժեշտ տուած է աշխարհին 19 Յունուար 1992-ին։ Մեծ ու բացառիկ շուքով կատարուած է թաղումը։ Վերջին օծումը տեղի ունեցած է 22 Յունուարին, Ս. Նշան էկեղեցւոյ մէջ, ձեռամբ Լիբանանի Հայոց Թեմի Առաջնորդ՝ Արամ Արք. Քէշիշեանի եւ ներկայութեամբ քահանայից դասուն ու հոծ բազմութեամբ յուղարկաւորներու։
Թաղում
Մարմինը ամփոփուած է Պէյրութի Ազգ. Գերեղմանատան քահանայից դամբարանին մէջ։ Առ ի գնահատանք տարիներու իր բարւոք ծառայութեան, ան նախ կը ստանայ Ծաղկեայ սեւ փիլոն կրելու իրաւունք եւ ապա Աւագութեան պատիւ ու տիտղոս ։
Սարգիս Համպոյեան
Յուլիս 1961- ին Պետական Երաժշտանոցին մէջ տեղի ունեցաւ ղեկավարութեամբ Սարգիս Համպոյեանի «Շողակաթ» երգչախումբին կրօնական համերգը :
Խաչեր Քէշիշեան
Սպանութիւնը
1920 թուականի Յունուար 26-ին Մա­րա­շի աղէտին ժա­մա­նակ, թուր­քե­րը զինք սրա­խող­խողի ենթարկած են` 63 տարեկան հասակին, անոր տան մէջ հաւաքուած 70 հայ դրացիներու հետ միասին։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:1857 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Մարաշ ծնածներ Ստորոգութիւն:1920 մահեր Ստորոգութիւն:Մարաշ մահացածներ Ստորոգութիւն:26 Յունուարի մահացածներ
Թարգմանչաց Շարժում
Թարգմանչաց շարժում, հայ գիրերու գիւտէն ետք սկզբնաւորուած շարժում, որու նպատակն էր՝ նախ հայերէնի թարգմանել Աստուածաշունչը, հայացնել եկեղեցական ծէսը, ապա հայալեզու քրիստոնէական գրականութիւնը տարածել, հայոց դպրութիւնը սկզբնաւորելու միջոցով նպաստել Հայաստանի հոգեւոր վերածննդեան, կրօնամշակութային, ինչպէս նաեւ գաղափարաքաղաքական անկախութեան հաստատման։
Թարգմանուած աշխարհիկ գիտական երկերը
Կրօնադաւանական երկերէն զատ հայ աստուածաբան-իմաստասիրական միտքը անհրաժեշտաբար անդրադարձած է նաեւ աշխարհիկ գիտական երկերու թարգմանութեան։ Անոր համար անհրաժեշտ էր ընդլայնել գրաբարի բառապաշարը՝ լեզուաոճական եւ գիտական, փիլիոսոփայական եզրաբանութեան հայացման ճամբով։ Այս ասպարէզին մէջ կարեւոր գործ կատարած է յունական դպրոցը (Ե. դարու կէսէն Ը. դարու սկիզբ): Փիլօն Ալեքսանդրացիի երկերու եւ Իրենէոս Լուգդոնացիի (Բ. դար) եւ Տիմոթէոս Կուզի դաւանական գրուածքներու թարգմանութենէն (480-ական թուականներէն) ետք Ալեքսանդրիոյ եւ Աթէնք ուսանած հայ թարգմանիչները, մինչ Արիստոտէլի բուն երկերու թարգմանութեան անցնիլը, կատարել եւ ճանաչողական նշանակութիւն ունեցող՝ Պորփիւրի «ներածութիւն ստորոգութեանց» Արիստոտէլիէ երկի թարգմանութիւնը, որ հիմք ստեղծած է 490-ական թուականներուն թարգմանելու Արիստոտէլի «ստորոգութեանց» եւ «յաղագս մեկնութեան երկեր», այնուհետեւ, 490–500-ական թուականներուն՝ նորպլատոնական Եամբլիխօսին (Եամբլիքոս) վերագրուող «ստորոգութեանց» եւ «յաղագս մեկնութեան» երկերը։ Ապա թարգմանուած են հին մտածողութեան աւանդոյթները պահպանող քրիստոնեայ հեղինակներու (Բարսեղ Կեսարացի, Գրիգոր Նիւսացի, Նեմեսիոս Եմեսացի) երկերը։
Տրդատ Ա.
Հռոմէա-պարթեւական պատերազմ (54-64)
Արեւելք կ'ուղարկէ նոր զօրաբանակ՝ Պետոս զօրավարի գլխաւորութեամբ։ 61-ի աշնան՝ հռոմէացիները դարձեալ կը ներխուժեն Մեծ Հայք եւ կը շարժին դէպի Տիգրանակերտ։ Սակայն հայերու համար դիմադրութիւնը կը ստիպէ Պետոսին կանգ առնել Հռանդեայ կոչուող վայրին՝ Արածանի գետի հովիտին մէջ։ Շուտով Պետոսի ճամբարը կը յայտնուի հայ-պարթեւական բանակի շրջափակման մէջ։ 62-ի գարնան տեղի կ'ունենայ Հռանդիոյ ճակատամարտը, ուր հռոմէացիները ջախջախիչ պարտութիւն կը կրեն եւ Պետոս հաշտութիւն կը խնդրէ։ Յաղթողները ծաղրուծանակի ենթարկելով հռոմէացիները, կը ստիպեն անոնց անցնիլ երեք նիզակներով պատրաստուած «անարգանքի լուծի» տակով ։
Արշակունիներու Հարստութիւն
Արշակունիները ընդհատումներով իշխած են մօտ չորս դար՝ մինչեւ 428 թուականը։ Անոնց անուան հետ կապուած է աւատատիրական կարգերու հաստատումը, քրիստոնէութեան ընդունումը, Հայոց գիրերու գիւտը։
Եոզղատ
20 hազարանոց թուրք ամբոխը՝ Եոզղատի Պուրունքըշլա հայաբնակ գիւղի հայերէն պահանջած է իսլամութիւնը ընդունիլ, զանոնք հաւաքած է իսլամի դրօշին տակ եւ ոչնչացուցած։ Գիւղի 120 հայերուն կացիններով խոշտանգած ջրաղացներու մօտ, բռնութեամբ տեղահանած կանանց, երեխաներու մեծ մասը կոտորած մօտակայ ձորին մէջ։
Թրքական զինուորական դատարանը 1919-ին մահապատիժի կը դատապարտէ Քեմալը, որու անմիջական ղեկավարութեամբ եւ մասնակցութեամբ սպանուած էր 30 հազար հայ։ Դատավարութեան ընթացքին վկայակոչուեցան Եոզղատի հայերը զանգուածային ոչնչացման եւ անոնց նկատմամբ իրականացուած վայրագութիւններու բազմաթիւ փաստեր։
Խորէն Արք. Գալֆայեան
1855-ին՝ Գաբրիէլ վրդ. Այվազովսքի` Փարիզ ի մէջ կը ձեռնարկէ «Մասեաց Աղաւնի-Աւետաբեր Հայաստանեայց» հանդէսի հրատարակութեան, աշխատակցութեամբ Վենետիկ էն հեռացող իր ընկերներով, որոնց մէջ նաեւ Նար-Պէյ։
Փարիզի Մուրատեան վարժարանի մէջ ուսուցչական պաշտօնավարութեան օրերուն (պաշտօն՝ զոր իրեն վստահած էր Վենետիկեան Միաբանութիւնը) ծանօթութիւն հաստատած է Ալֆոնս Տը Լամարթինի հետ, որուն «Դաշնակք» (harmonies) գործը կը թարգմանէ եւ կր հրատարակէ 1859-ին: Յաջորդաբար կ՚անցնի Թէոդտոսիա, էջմիածին, ապա Երուսաղէմ՝ ուր եպիսկոպոս կր ձեռնադրուի 1867-ին: Շրջան մը կը վարէ Ռումանահայոց աոաջնորդութիւնը, սակայն շուտով կ'անցնի Պոլիս, ուր պիտի ապրէր իր կեանքի ամէնէն բեղուն ու նոյնքան ողբերգական տարիները։
Աղբիւրներ
http://www.digilib.am/book/381/395/9041/%D4%B1%D5%A6%D5%A3%D5%A1%D5%B5%D5%AB%D5%B6%20%D5%BB%D5%B8%D5%BB%D5%A5%D6%80
Կենսագրութիւն
Ծնած է Կ. Պոլիս։ Փոքր տարիքէն իր եղբօր՝ Ամբրոսիոս Գալֆայան ի հետ ուղարկուած է Վենետիկ, Մխիթարեան Միաբանութեան Սուրբ Ղազար վանքը, ուր կը ստանայ իր կրթութիւնը։
Այդ պաշտօնը վարած է 1857-1859 թուականներուն։ Փարիզ անձամբ ծանօթացած է ու մտերմացած` Լամարթին ի հետ, ձեռնարկած է անոր բանաստեղծութիւններու թարգմանութեան, որ հրատարակած է 1859 թուականին` «Դաշնակք Լամարթինեայ» խորագրով, ամենախրթին գրաբար ով։
Նիքիֆորոս Լիթրաս
Առաջին տարիները
1850-ին, Նիքիֆորոս Լիթրաս, 18 տարեկան հասակին կ՛ արձանագրուի Աթէնքի Արուեստի Դպրոցը (հետագային՝ Աթէնքի Գեղարուեստի Բարձրագոյն Դպրոց)։ Ուսուցիչներն են գերմանացի Լուտվիկ Թիրս (որ նաեւ Դպրոցին տնօրէնն է), Մարղարիթի եղբայրներ եւ իտալացի Րաֆայէլօ Չեքոլի։
Մեթանա
Բուսական աշխարհ
Վայրի թերակղզի է, ցիր ու ցան ծառերով, գլխաւորաբար՝ շոճիներ, մաթուզենիներ, կանանչ կաղնիներ ու մացառներ։  Քամենի Հորա (այսինքն՝ այրած քաղաք) գիւղին սրճագոյն հրաբխային ժայռերը գրեթէ ամբողջութեամբ մերկ են, տեղ տեղ միայն կը գտնուին հալեպեան եղեւնիի խումբեր եւ քանի մը ծառեր։ Թերակղզիին վրայ արձանագրուած են 620 բոյսի տեսակ, որոնցմէ 30-ը Յունաստանի տեղայատուկ են։
Կեռասենի
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Բոյսեր
Խոսրով Քէշիշեան
Խոսրով Քէշիշեան Համբարձումի (1879/1880, Մածիտինէ, Մելիտինէի գավառ, Խարբերդի նահանգ- 15 Յունիս, 1915, Մելիտինէ) հայ դեղագործ, գրող, հասարակական եւ քաղաքական գործիչ։
Չիկ Կորէա
Ասպարէզ
1960-ական թուականներուն, Չիկ Կորէա կը սկսի իր ասպարէզը իբրեւ երաժիշտ։ Կը գործակցի համբաւ ունեցող երաժիշտներու հետ՝ Մոնկօ Սանթամարիա Mongo Santamaría, Ուիլի Պոպօ Willie Bobo, Պլու Միչելօ Blue Mitchell, Հըրպի Մենօ Herbie Mann եւ Սթան Կեծօ Stan Getz։
Զուգերգ ծրագրեր
1970-ական թուականներուն, Չիկ Կորէա կը գործակցի ճազի թրթռաձայն յօրինող Կարի Պըրթընին Gary Burton հետ (կը բաժնուին ու կը վերամիանան 2006-ին համերգներու շրջապտոյտի մը համար) եւ կը հրապարակեն բազմաթիւ ձայնապնակներ, ինչպէս օրինակ՝ «Բիւրեղ լռութիւն»ը Crystal Silence ։
2001-ին թաւ ջութակի նուագող Ավիշայ Քոենին Avishai Cohen եւ թմբկահար Ճեֆ Պալարտին Jeff Ballard հետ կը հրապարակեն «Անցեալ, Ներկայ եւ Ապագայ» Past, Present & Futures ձայնապնակը ։ Չիկ Կորէա իր ասպարէզին վերջին շրջանին ժամանակակից դասական երաժշտութեան բնագաւառէն ներս կը յօրինէ նուագախումբի երգակցութեան համար իր առաջին գործը՝ «Դաշնակի համերգ» (պատշաճեցում Սպանիա գործին)։ Այս գործը առաջին անգամ հանրութեան կը ներկայացնէ 1999-ին Լոնտոն Երաժշտասէր Նուագախումբին London Philharmonic Orchestra (LPO)  հետ։   Դեկտեմբեր 2007-ին բանճօ նուագող Պելա Ֆլեքին Béla Fleck  հետ կը հրապարակեն «Դիւթութիւն» The Enchantment ձայնապնակը։  Ձայնապնակին «Տեսարան» Spectacle կտորին համար, Չիկ Կորէա կ՛առաջարկուի  Կրեմի Երաժշտական Մրցանակին համար ։
Պարգեւներ, Մրցանակներ
Չիկ Կորէա, 67 անգամ իբրեւ թեկնածու առաջարկուած է Կրեմի Երաժշտական Մրցանակին եւ 23 անգամ ալ նուաճած է Կրեմին։
1657 թուական
1657 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 57րդ տարին է
Վրացերէն
Դասակարգում
Վրացերէնը առաջատար լեզուն է Քարթվելական լեզուաընտանիքի, որուն մէջ կը մտնեն նաեւ սուաներէնը, մինկրելերէնը եւ լազերէնը։