Հայ_Օգնութեան_Միութիւն
ՀՕՄը եւ Սպիտակի Երկրաշարժը
Միաժամանակ, օգնութեան մեր աշխատանքներուն համար նիւթական միջոցներ ապահովելու մտօք, համաձայնութիւն կը կայանար Chrysler եւ Monsanto ընկերութիւններուն հետ՝ որուն հիման վրայ, անոնք կը խոստանային իրենց պաշտօնեաներուն կողմէ կատարուած նուիրատւութիւններուն դիմաց համահաւասա՛ր գումարներով մասնակցիլ ՀՕՄ-ի Հայաստանի աղէտեալներու Ֆոնդին։ Դեկտեմբեր 28-ին, Կեդր. վարչութիւնը Ուաշինկթընի Խորհրդային դեսպանին կը յանձնէր երկրաշարժի օգնութեան ՀՕՄ-ի ծրագիրներուն առաջարկը, որ կը բնորոշէր Միութեան Հայաստանի վերակառուցման աշխատանքներուն մասնակցութեան բնագաւառները՝ հետեւեալ կարգով.- Հոգեբուժական դարմանում՝ վերապրողներուն. առողջապահական դարմանատուներու հայթայթում. տեղացի բժիշկներ մարզելու նպատակով բժշկական մասնագէտներու փոխանակում, եւ այլազան մարզերու մէջ կամաւոր աշխատելու պատրաստ խումբերու կազմութիւն։ Նոյնատեն, դեկտեմբերին, ՀՕՄ-ը համաձայնութիւն կը կայացնէր օգնութեան բնագաւառի մէջ աշխատող համահայկական երկու այլ կազմակերպութիւններու՝ Հայ Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան եւ Հայ Աւետարանական ընկերակցութեան հետ, օգնութեան ու վերակառուցման աշխատանքներու համադրման համար։ ՀՕՄ-ը հետեւողականօրէն կը բանակցէր Միացեալ Նահանգներու պետական քարտուղարութեան եւ Խորհրդային Միութեան դեսպանատան հետ՝ սննդեղէնի քանակը աւելցնելու համար Միացեալ Նահանգներու Պաշտպանութեան նախարարութեան տրամադրած ինքնաթիռներով Հայաստան տարուող մարդասիրական օգնութեան ցանկին վրայ։ Ընդամենը 13 թռիչքներով, դեկտեմբերէն փետրուար ամիսներուն միջեւ, Ամերիկայէն Հայաստան կը փոխադրուէր 300 թոն ապրանք—բժշկական գործիքներ, դեղօրայք, հագուստեղէն եւ վրաններ—հաւաքուած գլխաւորաբար ՀՕՄ-ի, ՀԲԸՄիութեան եւ մասամբ՝ այլ հայկական կազմակերպութիւններու կողմէ։ ՀԲԸՄ-ի հետ յատուկ կարգադրութեամբ, ուղարկուած բոլո՛ր ապրանքները կը յանձնուէին Երեւանի առաջնորդ՝ Գարեգին Սրբազան Ներսիսեանին, առ ի ցրւում հիւանդանոցներու եւ վերապրողներու։ Յունուար 26-ին, Կեդրոնական վարչութեան ատենապետին գլխաւորութեամբ, ՀՕՄ-ի պատուիրակութիւն մը Ուաշինկթընէն կը մեկնէր Մոսկուա եւ Հայաստան։ Կառավարական բարձրաստիճան պաշտօնատարներու հետ հանդիպումներու եւ քննարկումներու, ինչպէս նաեւ հիւանդանացները կատարուած այցելութիւններու բովէն անցնելով, ՀՕՄ-ի 7 անդամներէ բաղկացած պատուիրակութեան քաղած տեղեկութիւնները հիմը կը կþազմէին Միութեան որդեգրած ու գործադրած ծրագիրներուն։ Յատկապէս առողջապահական բնագաւառէն ներս, պատուիրակութիւնը կþանդրադառնար, մինչ բժշկական սարքերու եւ կազմածներու սակաւութիւնը համատարած էր երկրի տարածքին, աւելի՛ լուրջ էր առողջապահական հաստատութիւններու միջեւ հասարակաց չափանիշներու պակասը։ Յատուկ ուշադրութեան կը կարօտէր բժշկական բոլո՛ր ճիւղերուն մէջ, փոխանակման ծրագիրներու միջոցաւ, բժիշկներու եւ այլ մասնագէտներու վերապատրաստումը։ Նոյնպէս, ՀՕՄ-ի պատուիրակութիւնը կը տեղեկանար, թէ աղիտահար շրջաններու վերակառուցման ծրագիրներուն մշակման ընթացքին, Հայաստանի Առողջապահութեան նախարարութիւնը իրազեկ դարձած էր վերապրողներու մասին մանրամասն տեղեկութիւններու գրանցման անհրաժեշտութեան եւ ա՛յդ հիման վրայ, բնակչութեան առողջապահական կացութեան ուսումինասիրութեան եւ համապատասխան դարմանումի կարեւորութեան։ Նկատի առնելով, որ Հայաստանի մէջ կը պակսէին բարձր ճարտարարուեստի կարելիութիւններ նման լայնածաւա՛լ եւ երկարաժամկէտ ուսումնասիրութիւններ կատարելու, ՀՕՄ-ը, Johns Hopkins համալսարանի հետ համագործակցաբար, առաջարկ կը ներկայացնէր նման ծրագրի մը իրականացման համար։ Այս ծրագիրը կþընդունուէր անմիջապէս եւ ՀՕՄ-ը $180,000 կը յատկացնէր անոր գործադրութեան համար։ Ծրագրին գլխաւոր նպատակն էր կատարել ուսումնասիրութիւններ՝ արժեւորելու համար աղիտահար բնակչութեան առողջապահական խնդիրները, հաստատել կացութեան հետեւելու եւ հակազդելու միտող համակարգ մը, Առողջապահական նախարարութեան մէջ ստեղծել ուսումնասիրութիւններու եւ արժեւորման միաւոր մը՝ համապատասխան յարմարութիւններով, իրականացնել նման ծրագրի մը համար անհրաժեշտ անձնակազմի պատրաստութիւնը, եւ ուսումնասիրութենէն ընկալուած տեղեկութիւնը օգտագործել`տուեալ բնակչութիւններու պատշաճ խնամք մատակարարելու համար։ Այս ծրագիրը կÿամբողջանար 1992 թուին։ ՀՕՄ-ի Կեդրոնական վարչութիւնը նաեւ համաձայնութիւն կը կայացնէր Volunteers in Technical Assistance միջազգային բարեսիրական կազմակերպութեան հետ, եւ իր Հիսիսային Ամերիկայի միաւորին հետ միասնաբար, կը հովանաւորէր աշխարհահռչակ թաւջութակահար Մստիսլաւ Ռոստրոպովիչի կատարումով նուագահանդէս մը՝ Ուաշինկթընի Քէնըտի կէդրոնին մէջ։ Այս նոյն կազմակերպութեան գործակցութեամբ, 1990-ի գարնան Հայաստան ¥Սպիտակ¤ կը ղրկուէր երշիկի գործարանի յատուկ ամբողջական սարքուածք. նոյն նպատակին համար երեք անհատներ կþուղարկուէին Kansas՝ մասնագիտանալու համար որպէս երշիկի արտադրութեան արհեստաւորներ։ Կեդրոնական վարչութիւնը այս ծրագրին կը յատկացնէր մօտ 60,000 տոլար։ Մարտ 29, 1989-ին, ՀՕՄ-ի կողմէ հովանաւորուած երկու ականաւոր բժիշկներ—Նիւ Եորքի Montifior բժշկական կեդրոնի պատասխանատու տնօրէններ՝ Վլատիմիր Քվէթանի եւ Վալէրի Պաշթօք – կը վերադառձային Հայաստան կատարած իրենց եօթնօրեայ այցելութենէն։ Իրենց կեցութեան ընթացքին, այս երկու մասնագէտները հայաստանի բժիշկները կը ծանօթացնէին սրտերակային անհանգստութիւններու բուժման այլազան ձեւերուն եւ սերտօրէն կը գործակցէին տեղւոյն հիւանդանոցներուն մէջ գործող երիկամներու բուժման մասնագէտներու հետ։ Առողջապահական ծրագիրներու շարքին, Կեդրոնական վարչութիւնը կը ստանձնէր Հանրապետական հիւանդանոցին Շտապ խնամքի բաժանմունքին սարքաւորումը, ինչպէս նաեւ նոյն հիւանդանոցի անձնակազմէն երկու բժիշկներու վերապատրաստութիւնը՝ վերեւ նշուած Montifior բժշկական կեդրոնին մէջ։ Այս 30 000 տոլար արժող ծրագիրը կþամբողջանար 1990-ի ապրիլին։ ՀՕՄ-ը կը կարողանար նաեւ ձրիաբար ապահովել վիրաբուժական գործիքներ եւ բժիշկներու համապատասխան պատրաստութիւն՝ որուն համար, որպէս ճանապարհածախս, կը յատկացէր 4,000 տոլար։ Օգոստոս 30-էն 12 սեպտեմբեր, 1989, ութը մասնագէտ հոգեբոյժերէ բաղկացած խումբ մը Հայաստան կը գործուղուէր այս մարզին մէջ համագործակցութեան եզրեր ճշդելու եւ այդ ուղղութեամբ համաձայնութիւն կնքելու նպատակաւ։ ՀՕՄ-ը, այս ծրագրի գործադրութեան համար կը յատկացնէր նաեւ 12,000 տոլար՝ որպէս ճանապարհածախս։ Նոյն տարուայ սեպտեմբերին, Կեդրոնական վարչութիւնը 30 000 տոլարով կը մասնակցէր Հայ Հետազօտական Հիմնարկութեան հովանաւորած, Հայաստանը համակարգիչներով օժտելու եւ անոնց գործածութեան համար վարժողական յատուկ ծրագիր մը իրականացնելու ծրագրին։