cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ստեփան Սապահ-Գիւլեան
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ Ստորոգութիւն:Հայ տեսաբաններ
Միհրան Այվազեան
Մասնագիտութիւն
Պաշտօնավարած է «Մօրլէնտ Էնճինիրինկ Ֆըրմ»-ի մէջ, որպէս ելեկտրականութեան ճարտարագէտ։
Ժաքլին Քենետի Օնասիս
1961-1963 թուականներուն եղած է ԱՄՆ-ի առաջին տիկինը։
Սարդարապատի Հերոսամարտ
Թուրք-Օսմանեան բանակին արշաւանքը Արեւելեան Հայաստան
Արեւելեան Հայաստան ներխուժելու համար թրքական ռազմական հրամանատարութիւնը կատարեց զօրքերու վերախմբաւորում։ Երորդ բանակի առաջին Կովկասեան բանակային զօրաբանակին (Լատիներէն՝ Corpus), [հրամանատարութեամբ աւագ-զօրավար (General-Major) Քազըմ Քարապէքիր փաշայի], եւ Երկրորդ Կովկասեան բանակային զօրաբանակին [հրամանատարութեամբ աւագ-զօրավար Եաքուպ Շէքւի փաշայի] ստորաբաժանումներէն Կարսի մէջ ստեղծուեցաւ յատուկ զօրախումբ մը, Եաքուպ Շէքւիի ընդհանուր հրամանատարութեամբ։
Երեւանի մէջ Իրադրութիւնը ճակատամարտի նախօրէին
Յաջորդ օրերուն, Արամ Մանուկեանը կարեւոր դեր խաղաց Երեւան քաղաքին եւ յարակից շրջաններուն մէջ իրավիճակը կայունացնելուն մէջ, եւ նժառը հայոց կողմը շեղելու մէջ։ 19 Մայիսի առաւօտուն առաջին բաժանումի հրամանատար Մովսէս Սիլիկեանին հրահանգեց դադրեցնել Հայկական ոյժերու նահանջը եւ ոեւէմէկ գնով խափանել թրքական յարձակումը Երեւանի վրայ։ Այսպիսով Մանուկեանը խոստացաւ կարճ ժամանակուայ ընթացքին իրագործել կազմակերպչական աշխատանները, մարդոյժ եւ ռազմամթերք ժողվել։ Յետագայ օրերուն զինուորագրութիւնը կազմակերպուեցաւ Աստաֆեան փողոցին մէջ (Ռուսերէն՝ Астафьевская улица, այժմու Աբովեան փողոցը):
Ճակատամարտին նախորդող զօրաշարժերը
Մայիսի 19-ին թրքական 36-րդ բաժանումը (Անգլ․՝ Division), Ախուրեանի մերձակայ Գետափ կիսակայարանը գրաւելով, ռազմերթով շարժուեցաւ դէպի Երեւան։ 2-րդ յատուկ կիսաբաժինի (Անգլ․՝ Brigade) ստորաբաժանումներուն մէկ մասը Խնուսի եւ Կարաքիլիսայի հետեւակային գունդերէն, ինչպէս նաեւ 1-ին յատուկ կիսաբաժինի մէկ մասը (Երզնկայի հետեւակ գունդը եւ այլ զօրամասեր) Մայիսի 16-19-ը Ախուրեանի ձախ ափէն Անի եւ Արագած կայարաններէն, երկաթգիծի երկարութեամբ աստիճանաբար ետ քաշուեցան դէպի Սարդարապատ։ Նահանջի ընթացքին, դեռ նախքան թրքական հիմնական ուժերուն հետ մարտի բռնոեւիլը, անոնք թիկունքէն ու թեւերէն կրակային հարուածներ կը ստանային 36-րդ բաժանումի առաջապահ քրտական հեծելազօրին կողմէն։ Աղեքսանդրապոլ-Երեւան ճանապարհով Հայկական այդ զօրամասերու կազմակերպուած նահանջը կարեւոր դեր խաղցաւ Երեւանեան զօրախումբին համար ժամանակ շահելու եւ ուժերու վերախմբաւորում կատարելու համար։ Դեռեւս Մայիսի 16-17ին Երեւանեան զօրախումբի Սարդարապատի շրջանին մէջ տեղակայուած զօրաջոկատներու մէկ մասը շտապ ուղարկուեցաւ Արաքս եւ Ղարաբուրուն կայարաններ դէպի Արարատեան դաշտ արշաւող թուրքերուն դիմադրելու համար, իսկ կարգ մը ջոկատներ ուղարկուեցան Երեւան, կամաւորներով ու զինամթերքով համալրուելու եւ մարտերուն պատրաստուելու համար։
Յետագայ մարտնչում
Նոյն օրը առաւոտուն 5-րդ գունդի առաջին գումարտակը իր հրամանատարի անձնակազմի-ղեկավար Վարդան Ջաղինեանի կամայական հրահանգով անյաջող յարձակում մը ձեռնարկեց Չիմնի Ղըռ (440) բարձունքին վրայ եւ տալով մեծ կորուստներ, ներառեալ ինքը՝ Ջաղինեանը, ետ քաշուեցաւ դէպի ելման դիրքերը։ Ճակատի մiւս հատ6ածներուն գործողութիւններ տեղի չունեցան, միայն գնդապետ Ա․ Պերեկրէսթովի կամաւորական գունդը գնդացիրներով հարուածեց Արաքս կայարանին մէջ տեղակայուած թրքական ուժերուն։
""
Զազ (երգչուհի)
Կենսագրութիւն
2010 թուականին Զազ թողարկած է իր առաջին ալպոմը, որ կ՚ընդգրկէ իր իսկ գրած եւ համատեղ կազմած երգերը: Նոյն տարին երգչուհին պայմանագիր կնքած է «Caramba» եւ «Sony ATV» ձայնագրման սթուտիոներուն հետ՝ իր հիւրախաղերը կազմակերպելու համար:
Մար­կոս Գրի­գո­րեան
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Հիւսիսային Կովկասի Քրոփոթքին քաղաքը, ընտանիքի մը մէջ, որ Քրոփոթքին տեղափոխուած է Կարսէն: 1930 թուականին ընտանիքը Քրոփոթքինէն փոխադրուած է Իրան, սկզբնական շրջանին բնակած է Թաւրիզ, այնուհետեւ՝ Թեհրան: Իր նախնական կրթութիւնը Մարկոս Գրիգորեան ստացած է Իրան :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր Ստորոգութիւն:Հայ գեղանակարիչներ Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ
Լեւոն Ն. Զէնեան
Կենսագրութիւն
Ծնածէ Այնթապ։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է իր ծննդավայրի ազգային դպրոցներուն մէջ: 1913-ին մուտք գործած է Այնթապի Ամերիկեան գոլէճ եւ երկու տարի ուսանած է մինչեւ գոլէճի փակումը Համաշխարհային Ա. Պատերազմին պատճառով:
Ղուկաս Չուբարեան
Ղուկաս Չուբարեան, հայ քանդակագործ, Խորհրդային Միութեան ժողովրդական նկարիչ եւ Գեղարուեստի ակադեմիայի անդամ ։
Էվրոս (գետ)
Էվրոսին Դելթան
1923-ին Էվրոս գետին Դելթան Յունաստանին սահմանուեցաւ, հակառակ այդ օրերուն Թուրքիոյ պահանջքներուն։
Նարէ Կարոյեան
Նարէ Կարոյեան, հայ դաշնակահարուհի։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Երեւան, մեծցած է արուեստագէտներու ընտանիքի մէջ: Ան երաժշտական ուսում ստացած է Եւրոպա եւ այժմ ալ կը բնակի Գերմանիա, ուր երաժշտական աշխարհէն ներս գործունէութիւն կը ծաւալէ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ դաշնակահարներ
Մուհամմատ Քուճճահ
Մուհամմատ Քուճճահ (Խօսակցական լեզուով՝ Մ․ Քըճճէ երբեմն Մ․ Ըճճէ, محمّد قجّة, ), սուրիացի գրագէտ, պատմաբան, գիտնական, կաճառական (ակատեմիկոս), այս դարու կարեւորագոյն մտաւորականներէն։ Մասնագիտացած է Սուրիական ու Արաբական գրականութեան, պատմութեան եւ մշակոյթային ժառանգութեան մէջ, որոնց մասին ան հրատարակած է աւելի քան եօթանասուն տարիներու տեւողութեամբ, ու կը շարունակէ հրատարակել։ Իր աշխատութիւնները կեդրոնացած են Հալէպ քաղաքի եւ «Ալ-Անտալուսի» (Արաբերէն՝ الأندلس) շուրջը։
Ուսումը
Մուհամմատ Քուճճան 1963 թուականին աւարտած է Դամասկոսի համալսարանի արուեստի եւ մարդկային գիտութիւններու կաճառը, իր դասարանի առաջինը ըլլալով։ Անոր ուսուցիչներն էին՝ Սաիտ Ալ-Աֆաղանին, Ամճատ Ալ-Թարապուլսի, Ապտ Ուլ-Քարիմ Ալ Աշթար, Շաքէր Ալ-Ֆահհամ եւ այլք․․․ Ինչպէս ան կ՛ըսէ՝ «Անոնք բոլորը մեր ճարտարներն էին, անոնցմէ սորվեցանք ու իւրացուցինք բազում գիտութիւններ ու հմտութիւններ»։
Յակոբ Սիմոնեան
Յակոբ Սիմոնեան, հայ հնագէտ, պատմաբան, հայագէտ։ Եղած է Հայաստանի Պատմամշակութային ժառանգութեան գիտահետազօտական կեդրոնի հիմնադիր տնօրէնը:
Մուհամմատ Քուճճահ
«Ալ-Ա՜տիաթ Ընկերակցութիւն»
«Ալ Ա՜տիաթ Ընկերակցութիւն»-ը հոգ կը տանէ մշակոյթային ժառանգութեան նիւթական (օր․՝ շինութիւն) եւ ոչ-նիւթական (սովորութիւններ, երաժշտութիւն, խոհանոց, բարբառ)։
2019 թուականին, միութեան մէջ իր գործունէութիւնը դադրեցնելէն ետք անոր կը նշանակեն ցկեանս պատուաւոր նախագահ։
Գրական Առաքելութիւն
Բազում են Մուհամմատ Քուճճահ-ի յանձն առած պաշտօնները, անոնցմէ յիրշարժաններն են՝ «Սուրիոյ մէջ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի խորհրդատուի աշխատանքը, «Մշակոյթային ժառանգութեան Ազգային Դիւանի հանդէսի խմբագրապետ»-ի պաշտոնը, Հալէպի «Պանի Ումայյահ» մզկիթի նորոգման յհանձնախումբի անդամ (ասի մինչեւ 2011 Սուրիոյ պատերազմը) պատերազմէն ետք ալ նոյն այս անգամ գանդուած մզկիթի եւ Հալէպի հին-պատմական թաղամասերու վերակառուցման յանձնախումբի անդամ։ Ան նաեւ անդամ է՝ «Արաբ գրողներու Միութեան», «Հետազօտութիւններու եւ ՈՒսումնասիրութիւններու Յանձնաժողովի», «Սուրիոյ Պատմութեան եւ Գիտութեան Ընկերակցութեան», «Արաբ Հնագետներու Ընկերակցութեան», «Հին Հալէպի Պահպանութեան Հանձնախումբին», եւ եղած է Հալէպի Քաղաքապետարանի մշակոյթային խորհրդատու։ Մ․ Քուճճահ-ն ունեցած է ու կը պահէ իր ընդարձակ յարաբերութիւնները Արաբ ու այլ ազգերու գրագետերու, մտաւորականներու, արուեստագետներու եւն․․․  հետ, որոնցմէ կը յիշենք (Եգիպտոսէն)` «Նաճիպ Մահֆուզ»-ը, «Հասանէն Հեյքալ»-ը, «Ճամալ Ալ-Ղիթանի»-ն, « Եուսէֆ Զիտան »-ը եւ (Մարոքէն)` «Շօուքի Պէն-Պին»-ը:
Քուճճան այցելած է բազում երկիրներ եւ մասնակցած է հարիւր քսանչորս գիտաժողովներու, արժանացած է հարիւրաւոր վկայագիրեր ու շքանշաններ տեղական (Սուրիական), արաբական ու համաշխարհային համալսարաններէ, մինչեւ 2016 թուականին ստացաւ «Պետական ​​Գնահատանքի Պարգեւ»ը։
Յակոբ Սիմոնեան
Կենսագրական գիծեր
Հնագէտի կեանքի կարեւոր մասն են պեղումները: Յակոբ Սիմոնեան, արշաւախումբերու հետ, Վերին ու Ներքին Նաւեր տարածքներէն զատ պեղումներ կատարած է Աղցքի հայոց արքաներու դամբարանին, Շէնգաւիթի քաղաքատեղիին, Աշտարակի բերդշէնի, Ծիծեռնավանքի, Ամուլ սարի հնավայրերու, Լոռէ բերդաքաղաքի, Կարմիր բլուրի դամբարանադաշտին, Չիչխանավանքի, Աղթամիրի քաղաքատեղիի, Ներքին Սասնաշէն բնակատեղիի ու բազում այլ հնավայրերու մէջ:
Մուհամմատ Քուճճահ
Գրական Աշխատանքներ
Մուհամմատ Քուճճան հեղինակած է մօտ երեքհարիւր քսան գիրք, որոնցմէ են՝ «Սուֆիականութիւնն ու Երաժշտական Ժառանգութիւնը», «Հալէպը Քսաներորդ Դարու Սկզբին», «Տամասկոսը Բանաստեղծներու Աչքերով», «Իպն-Արապի», «Անտալուսական իջեւաններ» (Արբ․՝ Մահաթթաթ Անտալուսիյյա محطّات أندلسيّة), «Ալ-Անտալուսի Պատմութեան եւ գրականութեան ուսումնասիրութիւններ» եւն․․․ Բացի տասնը չորս հրատարակութիւններէն որոնց հեղինակութեան մասնակցած է այլ գրագէտներու հետ։ Գրած է տասնը մէկ թատերգութիւն, եւ իր գրական, գրաքննադատական յօդուածներն ու ուսումնասիրութիւնները (ութհարիւրէ աւելի) յրատարակուած են ու կը շարունակեն յրատարակուիլ տեղական ու արաբական թերթերէն մեծ մասին մէջ։ Ան աւանդած է երեքհարիւրէ աւելի բանախօսութիւններ զանազան յարթակներէ ու զանազան նիւթերու մասին (գրական, պատմական, մշակոյթային նիւթեր եւն․․․)։
Ռազմիկ Պօղոսեան
Վարած պաշտօններ
Պօղոսեան եղած է Վանաձորի թիւ 46 ուսումնարանի տնօրէն, իսկ 2002 թուականէն մինչեւ 2006 թուականը ստանձնած է Ստեփան Զօրեանի տուն-թանգարանին տնօրէնի պաշտօնը :
Մրցանակներ
Պօղոսեանի «Սիրելիս, երբ գաս...» բանաստեղծութիւնը 1974 թուականին արժանացած է Գրողներու միութեան մրցանակին:
Ուկանտա
Ուկանտան կոչուած է Պուկանտայի թագաւորութեան պատուին, որ կ'ընդգրկէ երկրի հարաւի մեծ մասը, բովանդակելով մայրաքաղաքը Քամբալան:
Կրզէն
Պատմութիւն
Հին ժամանակ գիւղը գտնուած է ներկայ վայրէն 1քմ արեւելք՝ Կուր գետի աջ ափին եւ քանի մը անգամ ենթարկուած է տեղափոխութիւններու։ Գիւղին մերձակայքը պահպանուած հին գիւղատեղիներու առկայութիւնը։
Նեքրոթիքի, Քալիմնոս
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական ժայռակղզիակներ Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ
Վարդգէս Սուրէնեանց
Վարդգէս Սուրէնեանց, հայ նկարիչ եւ հայ ազգային պատմանկարչութեան հիմնադիր։
Գործերը
Սուրէնեանցի նկարչութեան թեմաները եղած են Հայոց Պատմութիւնն ու հայրենասիրութիւնը. անոր յայտնի գործերէն են՝
Սողոմոնեան Կղզիներ
Դիրք
Սողոմոնեան Կղզիներ պետութիւնը կազմուած է 922 կղզիներէ, որոնցմէ 347 բնակուած են։ Կը գտնուի Խաղաղական Ովկիանոսին հարաւը, Սողոմոնի ծովուն մէջ։ Ընդհանուր տարածութիւնը 645․000 քլ² է, որմէ 28․450 ցամաք է։ Բնակչութեան թիւը 722 392 է ըստ պաշտօնական գնարկման, իսկ ըստ 2016-ի մարդահամարին՝ 611 343։ Տարածութեամբ Խաղաղական Ովկիանոսին 2-րդ մեծ կղզի-պետութիւն է, Փափուա Նոր Կինի կղզի-պետութենէն ետք։ Ափերուն ընդհանուր լայնքն է 5․313 քլ։ Կղզեխումբը կ՛երկարի արեւմուտքէն արեւելք 1․800 քլ․-ի վրայ, իսկ հիւսիսէն հարաւ՝ 900 քլ․-ի վրայ։
Ցունամի
2 Ապրիլ 2007-ին 8 ռիխթեր աստիճանի կործանիչ երկրաշարժը նոյնքան կործանիչ ցունամի կ՛առաջացնէ։
Դիտակ (ամսագիր)
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Փիթա, Քալիմնոս
Բնապահպանում
Փիթա յայտարարուած է NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան․ բազէ (Falco eleonorae տեսակ), բազէ «Փեթրիթրս» (Falco peregrinus տեսակ) եւ Էգէականի ճայ (αιγαιόγλαρος)  թռչուններուն համար։
Կանաչ Ժամ (եկեղեցի)
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Եկեղեցիներ
Պուրունտի
Պատմութիւն
Պուրունդիի բնիկները պիգմէյներն են։ Աւելի ուշ հաստատուած են բանտու ժողովուրդները։ Երկիրը դարերով շարունակեր է բնիկ ժողովուրդներու ընդհարումներու թատերաբեմ ըլլալով։ Այդ արհիւնահեղութունները հուտու եւ տուտսի էթնիկ խումբերոը միջեւ վերսկսած է 1990-ական թուականներուն։
Փինտոս
Տեղեկութիւններ
Փինտոսին հիւսիսային ծայրը կրնայ Քորիցասի լեռնադաշտը (հարաւարեւելեան Ալպանիա) սեպուիլ, իսկ հարաւային ծայրը՝ Կորնթոսի ծոցը։ Հսկայ լեռնազանգուածը՝ լեռներ, գագաթներ, լեռնադաշտեր, հովիտներ եւ կիրճեր, կ՛երկարի Յունաստանի մայրացամաքի հիւսիս-արեւմուտքէն դէպի հարաւ-արեւելք։ Երկարութիւնն է 230քլ․ եւ լայնքը կը հասնի մինչեւ 70քլ․։ Լեռնաշղթան կը բաժնուի աւելի փոքր լեռնաշղթաներու, որ իրարմէ կը բաժնեն կիրճեր եւ կամ գետերու հավիտներ։
Հարաւային Փինտոս
Հիւսիսային Փինտոսէն կը բխին Արախթոս եւ Աո՛ոս գետերը։
Եթերում է Երեւանը
Նիւթեր տպագրած էր գրականութեան, կերպարուեստի, կինոյի, գիտութեան (յատկապէս ռատիոտեխնիկայի) վերաբերեալ պատրաստուած հաղորդումներէն։ Մինչեւ 1957 թուականը հանրապետական ռատիոկոմիտէն հրատարակած է՝ «Խօսում է Երեւանը» (1933-1934, վիմատիպ շաբաթաթերթ), «Լսեցէք, խօսում է Երեւանը» (1936-ին, կիսամսեայ), «Ռատիօ աշխատող» (1936-1938-ին, ամսաթերթ), «Ռատիոծրագիր» (1939-1941-ին, կիսամսեայ), ինչպէս նաեւ «Մանկական ռատիոհաղորդումներու ծրագիր» (1934-1939-ին, ամսաթերթ) պարբերականները։
Հրանդ Ֆալեան
Հրանդ Ֆալեան (ծննդեան անուն՝ Մելքոն Ղարիպեան, ), իրանահայ բանաստեղծ։
Ֆալեան մահացած է Թեհրան։
Եկեղեցի Հայաստանեաց
Եկեղեցի Հայաստանեաց, կրօնական եւ աստուածաբանական հանդէս։ Հրատարակուած է 1888 թուականին (Կոստանդնուպոլիս, շաբաթաթերթ) եւ 1900-1901 թուականներուն (Մանչեստր, ամսագիր)։ Խմբագիր՝ Թ․ Զուղայեցի (Իսահակեան)։ Տպագրած է Աստուածաշունչի ուսումնասիրութեան, մեկնաբանութեան եւ ուսուցման նուիրուած նիւթեր, յօդուածներ հայ եկեղեցւոյ պատմութեան, օրէնքներու, ծէսերու եւ արարողութիւններու վերաբերեալ, կենսագրական տուեալներ միջնադարի հայ մատենագիրներու (Յովհաննէս Որոտնեցի, Գրիգոր Տաթեւացի եւ այլն) մասին։ «Եկեղեցի Հայաստանեաց» անդրադարձած է նաեւ հայերէն ձեռագրերու պատմութեան, պատասխանած կրօնական խնդիրներու շուրջ ընթերցողներու հարցերուն։ 1901-ին լոյս տեսած է «Հայ եկեղեցի» անունով։
Գաբրիէլ Աւետիքեան
Գործունէութիւն
Ապա յաջորդաբար հրատարակած է՝
Ամազոն
Ջրամբարներ
Ամազոնի հարկատուններուն վրայ 412 ջրամբարներ կառուցուած են եւ բաւական ուրիշ կառուցելու ծրագիրներ կան։ Սակայն տեսնելով թէ կառուցուած ջրամբարները ժխտական ազդեցութիւն ունին շրջապատին վրայ՝ շնորհազրկում, մրրարկութիւն, գիտնականները կ՛ահազանգեն թէ յաւելեալ ջրամբարներու կառուցումը լուրջ վնասներ պիտի պատճառէ կենսաբանական բազմազանութեան վրայ, նոյնիսկ անոր փլուզումը։
Մնձուր (գետ)
Սկիզբ կ'առնէ Մնձուրի լեռներու հարաւային լանջերէ՝ շուրջ 2780 մ․ բարձրութենէ։ Երկարութիւնը մօտ 163 քմ․ է։ Կը հոսի անդնդախոր, անտառապատ նեղ կիրճով եւ Խարբերդի դաշտին մէջ կը միախառնուի Արածանիին։
Ծովի աղ
Հին եւ միջնադարեան աղարան
Այս ձեւով աղաւազաններն ու արօտավայրերը մէկը միւսին տնտեսապէն նեցուկ կը կանգնին։
Թիմֆի
Թիմֆի (յուն․՝ Τύμφη)․ Փինտոս լեռնաշղթային լեռներէն մին,Յունաստան։ Կը բարձրանայ Աո՛ոս եւ Վոյտոմաթիս գետերուն միջեւ։ Ստրապոն, զայն կը նշէ որպէս լեռը, ուրկէ կը բխի Արախթոս գետը, որ Յոնիական ծով կը թափի՝ Նիքոփոլիսին մօտ (Նիքոփոլիսին աւերակները կը գտնուին Փրեվեզային մօտերը)։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի լեռներ Ստորոգութիւն:Պալքանեան թերակղզիի լեռներ Ստորոգութիւն:Եւրոպայի լեռներ Ստորոգութիւն:Լեռներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Լեռներ Ստորոգութիւն:Փինտոսի լեռներ
Խանիա
Օսմանեան տիրապետութիւն
Քաղաքի եկեղեցիների մեծ մասը վերածուեցան մզկիթներու։ Թուրքերը ընդհանրապէս կ՛ապրէին քաղաքի արեւմտեան թաղամասերուն՝ Քասթելի եւ Սբլանծիա, ուր անոնք Դոմինիկեան Սուրբ Նիկոլայի եկեղեցին վերածեցին գլխաւոր մզկիթի («Houghiar Tzamissi»)։ Կառուցեցին նաեւ նոր մզկիթներ, ինչպէս «Kioutsouk Hassan Tzamissi»-ը նաւահանգիստին շրջանը։ Քաղաքին մէջ կառուցեցին նաեւ թրքական բաղնիքներ եւ շատրուաններ։ Կրետէի թուրք փաշայի նստավայրը եւս կը գտնուէր Խանիա։
Ցիքնոփեմփթի
Հակիրճ տեղեկութիւններ
Ցիքնոփոմփթին Քրէաթինի շաբթուան Հինգշաբթին է։ Այդ օրը յոյները մեծ քանակութեան խորոված միս կը սպառեն։ Մարդիկ մսեղէնի կերուխումը ընդհանրապէս տունէն դուրս կը տօնեն հաւաքներով եւ պարախմբումներով։
Մանուէլ Ջախջախեան
Բառարաններ
1804-ին Վենետիկի մէջ լոյս տեսած է անոր «Բառարան յիտալական լեզուէ ի հայ եւ ի տաճիկ» աշխատութիւնը (45.000 բառայօդուած, համառոտը՝ 1825՝ 30.000 բառայօդուած), իսկ 1837-ին, յետ մահու՝ «Բառագիրք ի բարբառ հայ եւ իտալական»-ը (60.000 բառայօդուած), որ հայ երկլեզուեան բառարանագրութեան լաւագոյն նմուշներէն է. կ'ամփոփէ հայ մատենագրութեան մէջ օգտագործուած, ինչպէս նաեւ իր ժամանակի կենսունակ բառերը, նորաբանութիւնները։
Ալեքսանտրէթի Սանճաք
Ալեքսանտրէթի Սանճաք, քաղաք, որ գոյութեան ընթացքին ձեռքէ ձեռք անցնելով՝ տարբեր անուններ ստացած է՝ Ալեքսանտրեթթէ, Ալեքսանտրիա, Իսկենտերուն, Կատիսոն եւ այլն։
Պատմութիւն
Ալեքսանտրէթի շրջակայքը կային հայաբնակ գիւղեր, որոնց ողջ հայութիւնը թուրքերու կողմէ զանգուածաբար ոչնչացուած է 1915-1920 թուականներուն։
Երեկոյեան Երեւան
Տպագրած է նիւթեր քաղաքի մշակութային եւ մարզական առօրեայի մասին, գրախօսութիւններ, բժշկական եւ իրաւաբանական խորհրդատուութիւններ, ընթերցողներու նամակներ։ 1957-1964 թուականներուն լոյս տեսած է «Երեւան» անունով։
Վարդան Դեւրիկեան
Վարդան Դեւրիկեան, հայ լրագրող, գրականագէտ, Հայաստանի Հանրապետութեան բանակի հրամանատար (1994), բանասիրական գիտութիւններու դոկտոր (2014), Հայաստանի Հանրապետութեան ԳԱԱ Մանուկ Աբեղեանի անուան գրականութեան հիմնարկի տնօրէն (2015-2023), ՀՅԴ կուսակցութեան անդամ (1991-1998)։
Կենսագրական գիծեր
1988-1994 թուականներուն պարբերաբար եղած է «Հայ զինուոր» եւ «Երկիր» թերթերու յատուկ թղթակից Արցախի մէջ։
Գրիգորիս Պալաքեան
Աշխատութիւններ
Ան յաջողած է Մեծ Եղեռնին վերապրիլ եւ տարագրութեան իր փորձառութիւնը արձանագրել «Հայ Գողգոթա»յի երկու հատորներուն մէջ, որոնցմէ երկրորդը լոյս տեսած է յետմահու ։
Քիլիս
Պատմութիւն
Մինչեւ 1915 ունէր 5250 հայ առաքելական, 327 հայ կաթողիկէ եւ 342 հայ բողոքական բնակչութիւն, որուն կը պատկանէին տնտեսական, առողջապահական, կրթական լծակները: Հայերը գլխաւորաբար զբաղած են արհեստներով, առեւտուրով, ձիթապտուղի իւղի արդիւնահանմամբ:
Սամոսատ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Քաղաքներ Ստորոգութիւն:Արեւմտեան Հայաստանի քաղաքներ
Քափոէյրա
Երաժշտական գործիքներ
Երաժշտկան գործիքներն են՛ «Berimbau», «Pandeiro», «Atabaque», «Agogo», «Reco-reco»։
Պատմութիւն
Տեղական օրէնսդիր մարմիններն աշխատեցան մօտաւորապէս 400 տարի ջնջելու քափոէյրան, որ կը համարուէր փողոցային պայքար։ Քափոէյրիստները ստիպուեցան աւելի շատ լարախաղային շարժումներ դնել քափոէյրային մէջ։ Կամաց կամաց պարզ կ՛ըլլայ, որ քափոեյրան, գայլոմբուշէն ետք տարածուեցաւ բնակչութեան շրջանակներուն մէջ։
Երիտասարդ Հայուհի
Երիտասարդ հայուհի, ամսագիր, երկշաբաթաթերթ, ամսաթերթ։ Հրատարակուած է 1932-1934-ին (առաջին շրջան) եւ 1947—1968 -ին (երկրորդ շրջան), Պէյրութի մէջ։ Խմբագիր՝ Ս․ Սեզա (Ս․ Զարիֆեան)։ Կը փորձէր լուսաբանել հայ կնոջ դերը, անոր գործունէութիւնը սփիւռքի մէջ։ Մեծ տեղ յատկացուցած է Սովետական Հայաստանի գիտութեան ու մշակոյթի բնագաւառներու նշանաւոր կանանց, տպագրել սովետական գրողներու ստեղծագործութիւններ, ներկայացուցած լիբանանահայ մշակութային կեանքի նորութիւններ։ Առաջին շրջանին «Երիտասարդ Հայուհի»-ին աշխատակցած են միայն տղամարդիկ, իսկ երկրորդին՝ նաեւ կին գրողներ, արուեստագէտներ, հասարակական գործիչներ։
Աշխատակիցներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Լիբանանի հայկական պարբերականներ
Արծկէ
Պատմութիւն
Հայ մատենագրութեան մէջ կը յիշատակուի 5-րդ դարէն: Որոշ պատմաբաններ այն կը յիշատակեն իբրեւ գիւղ, ոմանք ալ կը կոչեն աւան կամ քաղաք։
Աղրաֆա
Տեղեկութիւններ
ԺԹ․ դարասկիզբին Յունաստանի ազատագրութեան համար յունական ապստամբութեան ժամանակ, Աղրաֆա կարեւոր եւ երեւելի դեր ունեցաւ։
Հմայեակ Յակոբեան
Աշխատութիւններ
Անոր գործերուն մէջ մեծապէս տեղ գտած է գիւղական կեանքը. անոնցմէ են «Վարը Արագածի լանջին», «Հովիւը», «Հին Թիֆլիզ»ը եւ այլ աշխատութիւններ:
Իսկ Յակոբեանի դիմանկարներէն յայտնի են «Մովսէս Խորենացի», «Կաթողիկոս Խրիմեան» աշխատութիւնները:
Գուրգէն Մէլիքեան
Կենսագրութիւն
2008 Թուականին, անոր շնորհուած է ուսուցչապետի (փրոֆէսօր) գիտական կոչում։ Գ․ Մէլիքեան հեղինակ է երեք տասնեակ գիտական հրապարակումներու, երեք մենագրութեան եւ երկու դասագիրքի։
Արցախեան Պատերազմին Իր Մասնակցութիւնը
Արցախեան ազատամարտի ընթացքին եղած է Ազատագրական բանակի հրամանատարի արտաքին կապերու գիծով տեղակալը (1993-էն 1999 թուականները)։
Արաքսիա Կիւլզատեան
Կենսագրութիւն
Ծնած է Գիւմրի։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ: Աշակերտական օրերուն սկսած է հանդէս գալ սիրողական խումբերու մէջ:
Փոլիֆատոս էնա, Մեղիսթի
Փոլիֆատոս էնա (յուն․՝ Πολύφαδος ένα), Էգէականի անբնակ ժայռակղզիակ, Քասթելոռիզօ,  Տոտեքանիսա,  Յունաստան։
Արուսեակ Յովհաննիսեան
Յանձնաժողովի նախագահ
2. 2014թ., 2015թ., 2016թ. Գաւառի պետական համալսարանի՝ պետական ատեստաւորման աւարտական քննութիւններու յանձնաժողովներու նախագահ` տարրական եւ նախադպրոցական կրթութեան ֆակուլտետներ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1963 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Մանկավարժական գիտութիւններու թեկնածու Ստորոգութիւն:ԵՊՀ-ի Շրջանաւարտներ Ստորոգութիւն:ՀՊՄՀ շրջանաւարտներ Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ Ստորոգութիւն:Երեւան քաղաք ծնածներ Ստորոգութիւն:31 Մայիսի ծնունդներ
Սպեր
Պատմութիւն
Քաղաքին մասին յիշատակուած է յունահռոմէական, հայկական, արաբական եւ վրացական աղբիւրներու մէջ։ Այն եղած է Բագրատունիներու տիրոյթը։
Պատմամշակութային կառոյցներ
Շրջակայ լեռներուն մէջ պահպանուած էին հայկական եկեղեցւոյ աւերակներ, իսկ Ճորոխի վրայ՝ հնագոյն կամուրջ մը :
Փոլիֆատոս տիօ
Հակիրճ տեղեկութիւններ
Կը գտնուի Քասթելոռիզոյի ծովախորշին մէջ, ինչպէս անոր դրացի կղզիակները՝ Աղրիելէա, Քուցուպաս, Այիոս Եորղոս, Մեղալօ Մաւրօ Փոյինի, Միքրօ Մաւրօ Փոյինի, Փսոմի եւ Փսորատիա։  Տարածութիւնն է 0,0008 քլ․²։  Անոր հիւսիս-արեւելքը գտնուող Փոլիֆատոս էնա կղզիակին հետ Փոլիֆաս կը կոչուին։ Կը պատկանի Մեղիսթի (Քասթելոռիզօ) քաղաքապետութեան։
Թեհրանի համագումար
ինչպէս երեք մեծերը Թեհրան հասան
Պաքուէն Թեհրան պատուիրակութիւնը գնաց ինքնաթիռներով։ Օդուժի հրամանատար Ա. Կոլովանովի յուշագրութիւններուն մէջ յիշատակումներ կան Ստալինի թռիչքի եւ այդ համաժողովի բոլոր խորհրդային ներկայացուցիչներու մասին։ Կոլովանովն անձամբ վարած է երկու ինքնաթիռներէն երկրորդը։ Առաջինը կը վարէր Վիքթոր  Գրաչովը, որուն մէջ եղած են Ստալինը, Մոլոթովը եւ Վորոշիլովը։
Ռուզվելթ ժամանած է Ալճերիայի Օրան նաւահանգիստ Այովա լինկորի վրայ, այնուհետեւ Ռուզվելթը եւ Չըրչիլը հանդիպած են Գահիրէի մէջ։ Նոյեմբերի 28-ին երեք տէրութիւններու պատուիրակութիւնները ժամանած են Թեհրան։
Բերկրի
Պատմութիւն
Յստակ չէ, թէ երբ հիմնադրուած է այն։ Սակայն այդտեղ ուրարտական սեպագիր արձանագրութիւններու գոյութիւնը ցոյց կու տայ, որ հնագոյն բնակավայր էր։
Բերկրի երբեք մարդաշատ բնակավայր չէ եղած։ Հին եւ միջին դարերուն անոր բնակչութիւնը զանգուածօրէն բաղկացած էր հայերէ։ Այստեղ բնակած են նաեւ որոշ թիւով հրեաներ, որոնք Հայաստան բերուած են տակաւին Տիգրան Բ․-ի եւ անոր որդի Արտաւազդ Բ․-ի օրօք։
Սուրբ եղիցի յանուն քո
Տե՛ս նաեւ
Յուշարձան ապրիլ տասնըմէկի
Խլաթ
Պատմութիւն
Պատմական Խլաթի յուշարձաններէն պահպանուած են քաղաքի մօտակայքի ժայռերուն մէջ փորուած քարանձաւները, ծովեզերքը գտնուող պաշտպանական պարիսպի քանի մը աշտարակներ, զանազան շէնքերու աւերակներ ։
Արսէն Ղազիկեան
Կենսագրական գիծեր
Ծրագրած է 50 հատոր նուիրել Հայ ազգի արդի թարգմանական գրականութեան, հայացնելով միջազգային մեծ դէմքերու ստեղծագործութիւնները։ Շուրջ քառասուն թարգմանութիւն կատարած է յունարէնէ, իտալերէնէ, ֆրանսերէնէ, անգլերէնէ եւ գերմաներէնէ։
Եւրոպական Արահետ E4
Եւրոպական Արահետ E4․ Երկար հեռաւորութիւններու E4 Եւրոպական արահետը, միջազգային արահետ է սահմանուած Եւրոպական Լեռնային հետիոտն ուղեւորութեան միութեան կողմէն (E.W.V.) հետեւեալ երկիրներուն մէջ՝ Սպանիա, Ֆրանսա, Զուիցերիա, Գերմանիա, Աւստրիա, Հունգարիա, Ռումանիա (կամ Սերպիա), Պուլկարիա, Յունաստան եւ Կիպրոս։
Սպանիա
E4 սկիզբ կ՛առնէ Սպանիոյ հարաւային կէտէն՝ Թարիֆա, կ՛եզերէ արեւելեան Սպանիան, կ՛անցնի Ֆրանսա Փիրինեան լեռներէն, կտրելով 2750քլ․ ճամբայ։
Գաբրիէլ Մէնէվիշեան
Կենսագրութիւն
Ծնած է Կ․ Պոլիս։ 1878-ին մեկնած է Վիեննա, 1882-ին դարձած է միաբանութեան անդամ։ 1886-89 թուականներուն դասախօսած է միաբանութեան դպրոցին մէջ։ 1889-ին մեկնած է Կ. Պոլիս, ապա՝ Զմիւռնիա եւ մինչեւ 1892 պաշտօնաւարած է տեղի Մխիթարեան դպրոցին մէջ։
Իր ուսումնասիրութիւններուն մէջ քննած է հայերէն բառերու ծագումնաբանութիւնը, պարզաբանած է ոսկեդարեան հայերէնի, աշխարհաբարի քերականութեան եւ ուղղագրութեան որոշ հարցեր։
Բաբերդ
Պատմութիւն
Հայոց պատմութեան մէջ Բաբերդը առաջին անգամ յիշատակած է Մովսէս Խորենացի՝ առաջին դարու քաղաքական դէպքերուն առթիւ։ Հայաստանի 387 թուականի բաժանմամբ Կարնոյ աշխարհի (Բարձր Հայք) կազմին մէջ Բաբերդ նոյնպէս անցած է Բիւզանդական կայսրութեան տիրապետութեան տակ ։
Յովիկ Յովէեան
Գրական գործունէութիւն
Հեղինակած է բազմաթիւ յօդուածներ, խոհագրութիւններ, ակնարկներ, ռադիոյ եւ հեռուստատեսային հաղորդումներ, անոր սցենարներով ու բնագիրներով նկարահանուած են շարք մը փաստագրական ֆիլմեր եւ կինոնկարներ, անոր բնագիրներով գրուած են խմբերգեր, ռոմանսներ, ջազային ստեղծագործութիւններ։ Իրանի մէ թարգմանուած եւ պարսկերէն հրատարակուած է Յ. Յովէեանի «Քամիներու վերադարձը» բանաստեղծութիւններու ժողովածուն։
Երեւանի Բանուոր
Խորհրդային գաղափարախօսութեան դիրքերէն լուսաբանած է արդիւնաբերութեան ղեկավարումը կատարելագործելու, գիտութեան եւ տեխնիկայի նուաճումները մասսայականացնելու եւ արտադրութեան մէջ արմատաւորելու խնդիրները։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Վաչագան Յովհաննիսեան (բանաստեղծ)
Կենսագրութիւն
Վաչագան Յովհաննիսեանը ծնած է 23 Օգոստոս 1931-ին, Թալինի շրջանի Ներքին Բազմաբերդ գիւղը։ 1954 թուականին աւարտած է Էջմիածնի Գէորգեան հոգեւոր ճեմարանը։ 1955-1956 թուականներուն աշխատած է Երեւանի պոլիգրաֆկոմբինատին մէջ որպէս գրաշար։ 1967 թուականին աւարտած է Երեւանի հեռակայ մանկավարժական ինստիտուտի լեզուագրական ֆակուլտետը։ 1965-1968 թուականներուն աշխատած է Հայպետհրատին մէջ որպէս տեխնիկական խմբագիր։ Վարդգէս Պետրոսեանի հետ միասին հիմնադրել է « Գարուն » ամսագիրը։ Երկար տարիներ աշխատած է Էջմիածնի Գէորգեան ճեմարանին մէջ որպէս փոխտեսուչ, Գէորգեան ճեմարանին մէջ դասաւանդած է հայոց լեզու եւ գրականութիւն։ Հայաստանի մէջ «Աստուածաշնչեան ընկերութեան» հիմնադիրն էր եւ տնօրէնը։ Զբաղուած է գիտամանկավարժական գործունէութեամբ։
Նայիրի (թերթ)
Լոյս կը տեսնէ 1941 թուականէն, սկիզբը Հալէպի մէջ (մինչեւ 1949 թուականը), 1945 թուականէն՝ ամսագիր։ Լոյս կը տեսնէ 1951 թուականէն Լիբանանի մէջ։
1951-1983 թուականներուն (որոշ ընդհատումներ 1964 թուականին ունեցած է «Յառաջ-Գրական» շաբաթական յաւելուածը (խմբագիրներ՝ Գ. Տէրտէրեան, Ա. Դարեան, Պ. Մինասեան)։
Էկոլոգիայի եւ Կենսագործունէութեան Անվտանգութեան Միջազգային Ակադեմիայի Լրաբեր
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Փանաթինէա
Փանաթինէա տօնակատարութիւնը
Արեւածագը չսկսած, տեղի կ՛ունենար «Փոմպի թոն փեփլոն» (Շղարշներու թափօրը / Πομπή των πέπλων)։
Մեծ Փանաթինէա տօնակատարութիւններուն ընթացքին կատարուած մրցումները կ՛ընդգրկէին մարզական, երաժշտական եւ ձիավարժական եղելութիւններ, համապատասխան մրցանակներու բաշխումով։
Երաժշտութեան մրցանակներ
Երաժշտութեան մրցումներուն մեծ կարեւորութիւն կը տրուէր կիթառի ընկերակցութեամբ երգի մրցանակին։ Մասնակիցները մենակատարներ էին եւ իրենց տաղանդը կը ներկայացնէին ասմունքելով կտորներ միմիայն Հոմիրոսի գործերէն։ Միայն բացառութիւնը Հիրիլոսի «Փերսիս» ն էր, որ կը գովաբանէ պարսիկներուն դէմ Աթէնքի յաղթանակը։
Ներսէս Ակինեան
Հայր Ներսէս Վրդ․ Ակինեան, հայ բանասէր, ձեռագրագէտ, պատմաբան, մանկավարժ։ Վիեննայի Մխիթարեան միաբանութեան անդամ (1901), Վիեննայի համալսարանի փիլիսոփայութեան պատուաւոր դոկտոր (1954)։
Մոնսերաթ Քապալիէ
Կենսագրական գիծեր
Ան կը նկատուի 20-րդ դարու լաւագոյն սոփրանոներէն մէկը: 1974-ին ճանչցուած է ՄԱԿ-ի պատուոյ դեսպան, իսկ 1991-ին` Խաղաղութեան դեսպան : 1994-էն մինչեւ մահ՝ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Բարի կամքի դեսպան:
Սպանացի աշխարհահռչակ երգչուհի Մոնսերաթ Քապալիէ երկու անգամ այցելած է Արցախ. առաջինը` Յունիս 2013-ի սկիզբը, իսկ երկրորդը` 2014-ի Հոկտեմբերի կիսուն` չընկրկելով Ազրպէյճանի ղեկավարութեան ջղագրգռութենէն ու Սպանիոյ արտաքին գործոց նախարարութեան յղուող բողոքագիրներէն:
Ղլարոս, Աղաթոնիսի
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական ժայռակղզիներ Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ
Ղեւոնդ Փիրղալէմեան
Կենսագրութիւն
Ծնած է Վան։ Խրիմեան Հայրիկի սիրելի, մտերիմ, սրտակից ու աջակից աշակերտներէն եղած է, որ հետը Պոլիսէն Երուսաղէմ փոխադրուած է։ Ան եղած է Վարագայ վանքի միաբան եւ ժառանգաւորաց վարժարանի առաջին ուսուցիչներէն:
Մարաթոս, Արքի
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզեխումբեր Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Էգէաս
Պատերազմ Մինոասին հետ
Աթէնք, Էգէաս կը ստիպուի պատերազմիլ Կրետէի հզօր թագաւոր Մինոասին հետ, երբ վերջինը զօրաւոր նաւատորմիղով եւ բանակով Մեղարան կը գրաւէ եւ Աթէնք կ՛արշաւէ։
Գէորգ Տէր Վարդանեան
Մանկավարժական եւ գիտական գործոինէութիւն
1974 թուականին աշխատանքի անցած է Մատենադարանէն ներս։ 1978 թուականին եղած է աւագ գիտաշխատող եւ գլխաւոր աւանդապահ։ 1992 թուականէն սկսեալ ձեռագրագիտութեան բաժնի վարիչը եղած է եւ գլխաւոր աւանդապահը։
1995-1998 թուականներուն զբաղեցուցած է Հայաստանի Ազգային գրադարանի տնօրէնի պաշտօնը։ 2016 թուականին ստացած է պատմական գիտութիւններու դոկտոր աստիճանը։
Գէորգ Տէր Վարդանեան մեծ հեղինակութիւն մըն է հայ ձեռագրագիտութեան ասպարէզին մէջ, հայերէն ձեռագիր մատեանի բազմահմուտ եւ քաջատեղեակ մասնագէտ մը։ Բացառիկ է իր դերը՝ «Մայր ցուցակ հայերէն ձեռագրաց Մաշտոցի անուան մատենադարանի» բազմահատորեակի կազմման եւ խմբագրման գործին մէջ։
Մեծ է նաեւ իր վաստակը արտերկրի մէջ հայկական մշակոյթը ներկայացնելու ուղղութեամբ՝ ձեռագրական ցուցահանդէսներու կազմակերպման ասպարէզին մէջ։
Քալովոլոս, Արքի
Քալովոլոս (յուն․՝ Καλόβολος), Էգէականի անբնակ կղզիակ,  Արքի, Տոտեքանիսա,  Յունաստան։
Բնապահպանում
Արքի կղզեխումբը յայտարարուած է NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան։  Կը հիւրասիրէ բազէ (Falco eleonorae տեսակ), Էգէականի ճայ (αιγαιόγλαρος), Միջերկրականեան միհոս ջրահատ եւ կատար ունեցող ջրագռաւ (Phalacrocorax aristotelis) թռչունները։
Գոլեստան (Սաատի)
Գոլեստան երբեմն կը գրուի Գիւլիստան Արեւմտահայերէնի ամէնաճիշդ հնչիւնը (տառադարձութիւնը)՝ Կոլեսթան, (Պարսկերէն՝ گُلِستان, Հայերէնով՝ Վարդաստան, կամ Վարդենիք։ Պարսկական գրականութեան ուղեքարերէն, գուցէ ամենաազդու արձակ գրութիւնը։ Գրուած է ՌՄԾԸ (1258) թուականին, միջնադարու Պարսիկ մեծագոյն բանաստեղծներէն՝ Սաատի Շիրազեցիի (سعدي شيرازي) երկու գլխաւոր գործերէն մէկն է։ Ան նաեւ իր ամէնահռչակաւոր գործերէն մին է, անոր թողած հետքը, ըլլայ արեւմուտքի կամ ըլլայ արեւելքի մէջ ակնյայտնի է։ Գոլեստանը կազմուած է ոտանաւորներու եւ պատմուածքներու փունջէ մը, ճիշդ ինչպէս ծաղկաստան մը կազմուած կ՛ըլլայ փունջ մը ծաղիկներէ։ Որպէս իմաստութեան աղբիւր, անորմէ լայնօրէն մէջբերումներ կը քաղուին։
Գրելու Շարժառիթը
Այսքանին կը յաջորդեն հետեւեալ բառերը, որոնք ներկայացուած են յօդուածին վերը գտնուող Պարսկական մանրանկարչութեան մէջ (կը կարծուի թէ կը պատկանին Մուղալ նկարիչ «Կօւարտհան»-ին)․
Կառուցուածք
Կարգ մը պատմութիւններ խիստ կարճ են։ Պատմութիւննները զարդարող կարճ բանաստեղծութիւնները երբեմն կը ներկայացնեն են հերոսներուն խօսքերը, երբեմն հեղինակին տեսակէտը, երբեմն ալ, ինչպէս հետեւեալին մէջ, յստակ ձեւով չեն ստորոգուիր․
Սփոլաթօ, Արքի
Սփոլաթօ Սփալաթոնիսի եւ կամ Սփաթաթոնիսի (յուն․՝ Σπολάτο, Σπαλαθονήσι կամ Σπαθαθονήσι), Էգէականի անբնակ կղզիակ,  Արքի, Տոտեքանիսա,  Յունաստան։
Մաքրոնիսի, Արքի
Մաքրոնիսի Մաքրոնիսի (յուն․՝ Μακρονήσι), Էգէականի անբնակ կղզիակ,  Արքի, Տոտեքանիսա,  Յունաստան։
Յովհաննէս Թլկուրանցի
Յովհաննէս Թլկուրանցի (Անյայտ, 1535), միջնադարեան հայ բանաստեղծ-քնարերգու։
Խրուաթիա
Հարաւային սլավոնները Խրուաթիոյ մերօրեայ տարածքին հաստատուած են Զ. դարուն եւ Թ. դարուն հոն ստեղծած երկու անկախ իշխանութիւններ։ 925-ին Տոմիսլավ Ա.-ի գահակալութեամբ կը սկսի երկիրին պատմութեան թագաւորական շրջանը, որ կը շարունակուի շուրջ երկու հազարամեակ։ Խրուաթիան իր հզօրութեան գագաթնակէտին կը հասնի Պետար Կրեշիմիր Դ.-ի եւ Դմիտար Զվոնիմիրի կառավարման տարիներուն, երբ խրուաթները իրենց իշխանութիւնը կը տարածեն Պալքանեան թերակղզիին ամբողջ հիւսիսային շրջաններուն վրայ։ 1102-ին Խրուաթիան դաշնային պետութեան ստեղծման մասին պայմանագիր կը կնքէ դաշնակից Հունգարիոյ թագաւորութեան հետ։ Օսմանեան բռնագրաւումներէն զերծ մնալու նպատակով երկիրին բարձրագոյն ժողովը 1527-ին Հապսպուրկի թագաւոր Ֆերտինանտ Ա.-ը կ'ընտրէ Խրուաթիոյ գահակալ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմին ելքը կանխորոշելով՝ Հոկտեմբեր 1918-ին Զակրեպը կը հռչակուի Աւստրօ-Հունգարիոյ փաստացի անկախ սլովեններու, խրուաթներու եւ սերպերու միացեալ թագաւորութեան մայրաքաղաք։ Նոյն տարուան Դեկտեմբերին այդ տարածքներուն մէջ կը ձեւաւորուի Հարաւ-Սլավիա պետութիւնը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին գերմանական բանակին կողմէ Հարաւ-Սլավիոյ բռնագրաւումէն ետք, Խրուաթիոյ տարածքին կը հաստատուի ամբողջատիրական վարչակարգը։ Պատերազմի աւարտէն ետք Խրուաթիոյ անկախ պետութիւնը անկում կ'ապրի եւ վերջինիս տարածքին կը հռչակուի Խրուաթիոյ Հանրապետութիւնը՝ իբրեւ Հարաւ-Սլավիոյ դաշնային բաղադրիչ։ Մերօրեայ Խրուաթիոյ անկախ պետականութիւնը ստեղծուած է 25 Յունիս 1991-ին՝ քառամեայ անկախութեան պայքարէ ետք ։
Նախապատմութիւն եւ Հնագոյն ժամանակներ
Դարաշրջանի աւարտին՝ 7-րդ դարու առաջին տասնամեակին, կը սկսի աւարներու եւ խրուաթներու գաղթը։ Հաստատելով Ատրիաթիքի աւազանին մէջ՝ վերջիններս կը կոտորեն տեղի բնակչութիւնը եւ կ'աւերեն գրեթէ բոլոր հռոմէական քաղաքները։ Ողջ մնացածները կը հեռանան աւելի բարենպաստ հատուածներ՝ ափամերձ գօտիներ, կղզիներ, մէկ մասն ալ՝ լեռներ։ Խրուաթներու եւ աւարներու վայրագութիւններէն փրկուածները Խրուաթիոյ ծայրամասային շրջաններուն կը հիմնեն գիւղեր եւ քաղաքներ։
Միջնադարեան Ժամանակահատուած
ԺԶ. դարուն տարածաշրջանին կ'աշխուժանայ Օսմանեան կայսրութեան սպառնալիքն ու Վենետիկի հանրապետութեան դէմ պայքարը՝ ափամերձ տարածքներու վերահսկողութեան համար։ 1428-ին վենետիկեան նաւատորմը իր գերիշխանութիւնը կը հաստատէ ամբողջ Տալմաթիոյ մէջ (բացառութեամբ Տուպրովնիքի, ուր կը ստեղծուի ինքնավարութիւն)։
Դիադին
Դիադինը համանուն գաւառակի կեդրոնն է եւ կը մտնէ Էրզրում նահանգի Պայազէտ գաւառին մէջ։ 19-րդ դարու սկիզբները ունեցած է 500 տուն հայ եւ քիւրտ բնակիչ:
Վահրամ Արիստակէսեան
Գործունէութիւն
1931 թուականին ան աշխատանքին զուգահեռ ուսանած է Երեւանի, այնուհետեւ Մոսկուայի բժշկական հիմնարկին մէջ:
Էքաթոմվէոն
Էքաթոմվէոն ամսուան տօներն էին Փանաթինէա, Քրոնիա եւ Սինիքի։ Մեծագոյն տօնը Փանաթինէան էր, ի պատիւ Աթինա աստուածուհիին։
Շարուր
Պատմութիւն
Անցեալին  մտած է Նախիջեւանի խանութեան (1747-1827), ապա՝ Նախիջեւանի գաւառի կազմին մէջ։
Թուրք բարբարոսներու կողմէ Շարուրի բնիկ հայ բնակչութիւնը ենթարկուած է ցեղասպանութեան, որուն արդիւնքով կոտորուած է բնակչութեան 70-80 տոկոսը, իսկ տարածքն ալ 1921 թուականի Մարտի 16-ի ռուս-թրքական պայմանագիրով յանձնուած է թշնամուն։ Կոտորածը շարունակուած է 1918-20 թուականներուն ։
Փիանեփսիոն
Տե՛ս նաեւ
Էքաթոմվէոն
132 էթրա աստղակերպ
Հակիրճ տեղեկութիւններ
Աստղակերպը կը յայտնաբերուի 1873-ին ամերիկացի աստղաբան Ճէյմս Քրէյկ Ուացընին կողմէ James Craig Watson։ Ան աստղակերպին կու տայ յունական դիցաբանութենէն Թիսէասի մօր անունը՝ Էթրա։  Անոր արտակեդրոն ծիրը բաւական մեծ ըլլալով, արեւամերձ կէտը ընդհանրապէս Արեւուն աւելի մօտիկ կը գտնուի քան թէ Հրատ մոլորակը։
Անոր յայտնաբերումէն ետք, 132 Էթրա մարդու աչքէն կը կորսուի (որովհետեւ դիտարկումները անբաւարար էին) եւ կը վերայայտնուի 1922-ին։ 132 Էթրային տրամագիծը 42,87 քլ․ է, իսկ լոյսի կորագիծը երկարաձեւ եւ կամ անկանոն ձեւ կը ցուցնէ։
Անուանում
Էգէասին կողակիցը եւ Թիսէասի մայրը՝ Էթրա, Թրիզինայի փոքրիկներուն թուաբանութիւն կը դասաւանդէր, ինչպէս նաեւ աղիւսակին (հաշուետախտակին άβακας) գործածութիւնը եւ այդ ժամանակի թիւերուն գրելաձեւը։ Իր թուաբանութեամբ զբաղիլը կը վկայեն Վիթրուվիուս (Vitruvius, Ք․Ա․ 80-15), Մենակիուս (Menagius, 1613-1692) եւ Թիթուս Լիվիուս (Titus Livius, Ք․Ա․59 - 17)։
Սթրոկիլօ, Արքի
Սթրոկիլօ (յուն․՝ Στρογγυλό), Էգէականի անբնակ ժայռակղզիակ,  Արքի, Տոտեքանիսա,  Յունաստան։
Թութակ Հայկազեան
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Կառնա
Եղած է հայաբնակ գիւղ մը, տարածքը՝ լեռնային, մեծ մասամբ անտառապատ, մշակելի հողերը քիչ եղած են, սակայն ունեցած է փարթամ արօտավայրեր:
Հայ բնակչութեան համար յատկապէս ծանր հարուած էր 1877-1878 թուականներու շէյխ Ճալալէտտինի աւերիչ արշաւանքը, որ ամայացուց Մամրտանքի շատ գիւղեր: Իսկ  1895-1896 թուականներուն  տեղի 2 տասնեակ հայկական գիւղեր, այդ թուին՝ Կառնան, Շէնաղբիւրը, Գուզենցը, Գոմերը, Սենամերիկը եւ այլն, թուրքերու կողմէ  ենթարկուած են ցեղասպանութեան։ Այդտեղ համատարած բնոյթ ստացած էր բռնի կրօնափոխութիւնը, որուն հետեւանքով բնիկ հայ բնակչութիւնը հարկադրաբար գաղթած է հայրենի բնօրրանէն։
Ժամ (ամսագիր)
Հրատարակիչներ` Արմէն Յովհաննիսեան, Աննա Գիւարգիզեան։
Չմշկածագ
Պատմութիւն
Այստեղի հայութիւնը եւս ենթարկուած է 1915-ի Ցեղասպանութեան։ Անոր մէկ մասը զոհ գացած է թրքական եաթաղանին, իսկ փրկուածները տարագրուած են զանազան կողմեր։
Ընկուզնակ
Ընկուզնակ, Արեւմտեան Հայաստանի գիւղերէն, որ կը գտնուի  Պիթլիս վիլայէթի Կէնճի գաւառին մէջ։
Թահա Հուսէյն
Ուսում
1915-ին ան ետ կը կանչուի Եգիպտոս, ուր կը բախի աւանդական ուսման ջատագովներուն հետ, ան կ'ուզէր արեւմուտքի համալսարաններու գիտութիւնը դասաւանդուէր, իսկ միւս կողմը կ'ուզէր պահել Ալ-Ազհարին իր հին ծրագրերով, մինչեւ որ կը զրկուի իր կրթաթոշակէն, բայց այդ ժամանակուան Եգիպտոսի ղեկավար Սուլթան Հուսէյն Քամէլը (Խըտէուիներու ընտանիքէն) կը չեղարկէ այդ որոշումը եւ ետ կ'ուղուի Ֆրանսա։
Իր Ուսուցիչները
Թահա Հուսէյնի առաջին ուսուցիչը եղած է «Շէյխ Մուհամմատ Ճատտ Ուլ-Րապ»-ը որ անոր սորվեցուցած է գրել, կարդալ, թուաբանութիւն, Քուրաան կարդալ (Մահմետականութեան Սբ․ Գիրքը)։
Մահ
«Այսպիսով ան կարողացաւ մշակոյթային շարժումը իր նեղ օղակէն փոխադրել դէպի շատ աւելի լայն շրջանակ մը»։
Գործեր
- «Իպն-Խալտունի ընկերային Փիլիսոփայութիւնը», 1925
- «Երեկոյեան զրոյցը»։
- «Ապուլ Ալաաի ձայնը», 1945
Քնոսոս
Պալատը
Պալատին շուրջը կը տարածուին մինոասեան բնակավայրը եւ բլուրներուն՝ գերեզմանները։
Թահա Հուսէյն
Գործեր
- «Մեր ժամանակակից գրականութիւնը, լաւ ու վատ կողմերով»
- «Մտքի առաջնորդները», 1925
- «Օրերը» (վէպեր, երեք հատոր), 1926-1967
Լեւոն Չիլինկիրեան
Կենսագրական գիծեր
Երկացանկին մէջ ունեցած է արեւմտա-եւրոպական երգահաններու, նաեւ Արամ Խաչատրեանի, Առնօ Պապաճանեանի, Տիգրան Մանսուրեանի, Ա.Յովհաննէսի, Ս. Ասլամազեանի եւ ուրշներու հետ:
Թահա Հուսէյն
Գործեր
- «Թշուառութեան Ծառը», 1943
- «ժամանակակից խիղճին հայելին»
- «Թատերախաղեր ամենանշանաւոր Ֆրանսացի գրողներու մը խումբէն», 1924
- «Փարիզի ձայնը» (թարգմանուած պատմութիւններ), 1943
- «Էտիփուս եւ Թիսէաս» (Յունաց առասպելներու հերոսներէն)
Թարգմանութիւններ՝
- «Աթենացիներու Համակարգը»
- «Մանկավարժութեան ոգին» 1921
- «Անտրոմաք» (Ժան Րասին), 1935
- «Անտրէ Կիտ» (Յունարէնէն)
Ալ-Այյամ (Օրերը) Վէպը
Ուրիշ ստեղծագործութիւններ
Իսկ քսաներորդ դարու յիսունականներուն Հուսէյնի եւ երիտասարդ գրողներու միջեւ  յայտնուեցան հակասութիււններ։ Այս գրողները գրականութեան աշխարհ մուտք գործած էին յեղափոխութենէն ետք, եւ յառաջ կը քաշէին «ժողովրդականութեան եւ իրականութեան» լոզունգները արուեստի գործերը միայն գեղագիտական տեսանկիւնէն գնահատելով։ Հուսէյնը իր տեսակէտը կ'արտայայտէ իր 1954-ին լոյս տեսած «Գժտութիւն եւ քննադատութիւն» գիրքին մէջ:
Քալաւրիայի Դաշնաժողով
Քալաւրիայի Դաշնաժողով (յուն․՝ Αμφικτυονία της Καλαυρίας)․ հին Յունաստանի ամենակարեւոր Դաշնաժողովներէն։ Ունէր իբրեւ կեդրոն Փորոս կղզին, որ հնադարին Քալաւրիա կը կոչուէր։
Իրատես
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Աւանց
Կրթութիւն եւ գրչութիւն
Գիւղը միջին դարերուն եղած է գրչութեան կեդրոն, ուր  գրուած են բազմաթիւ ձեռագիր մատեաններ: 19-րդ  դարու սկիզբը գիւղին մէջ գործած է վարժարան։
Վահան Զարդարեան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ հրատարակիչներ Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր
Պղատոնականութիւնը Իսլամական Փիլիսոփայութեան Մէջ
Իսլամական Աստուածաբանութեան մէջ ՆորՊղատոնական մտքի յատկանիշը «Արտաբխականութիւն»-ն է (Արտաբխականութիւն՝ այն բանը զոր կը ծագի կամ կը գոյանայ աղբիւրէ մը: Կամ, էութիւն մը, ոյժ մը, որ Աստուծոյ դրսեւորումն է)․ Կապելով Աստուծոյ գերազանցութիւնը իր նիւթական ու մարմնեղէն իրականութեան հետ։ Իսլամական ՆորՊղատոնականութիւնը ի հանդէս բերուեցաւ Ալ-Ֆարապիին կողմէն, թէեւ Իպն-Սինան աւելի մեծ ներդրում եւ ազդեցութիւն ունեցաւ այս արումով, զոյգ գրողները կը ներկայացնեն արտաբխականութեան բարդ ուրուագիծ մը։
Իսլամական ՆորՊղատոնականութիւնը տասերորդ դարուն եւ վաղ տասնմէկերորդ դարուն ծաղկում մը ապրեցաւ, սակայն տաասնմէկերորդ դարու յաջորդ տարիներուն ուժգին հակազդեցութեան մը հանդիպեցաւ, նամանաւանդ Ալ-Ղազզալիի կողմէն, ով կը ներկայացնէ այդ ժամանակուան Իսլամական Աստուածաբանութեան «ամէնակծու հարձակումը փիլիսոփայութեան վրայ», եւ ամէնասաստիկ հակահարուածը մասնաւորապէս ՆորՊղատոնականութեան նկատմամբ (1998 Իյըն Նէթթօն)։ Ալ-Ղազզալիին քննադատութիւնը յարուցանեց Իպն-Րուշտի հակադարձութիւնը ով գրեց Ալ-Ղազալիին Յունա-Արաբական փիլիսոփայութեան քննադատութեան՝ «Փիլիսոփաներու անյարակցութիւնը» (Արաբերէն՝ Թահաֆութ Ուլ-Ֆալասիֆա, تهافت الفلاسفة) գիրքին իր կանոնաւոր հերքումը՝ «Անյարակցութեան անյարակցութիւնը» (Արաբերէն՝ Թահաֆութ Ութ-Թահաֆութ, تهافت التهافت) գիրքին մէջ։ Մինչ Իպն Րուշտը կը փորձէր պաշտպանել փիլիսոփայական միտքը որպէս ոչ հրետիկոսային, ան նոյն ժամանակին կը մերժէր ՆորՊղատոնական փիլիսոփաներու տեսութիւնները։
Յովհաննէս Տէտէեան
Յովհաննէս Տէտէեան, հայ հրատարակիչ, մշակութային գործիչ։
Լենինեան Ուղիով
«Լենինեան ուղիով», խորհրդային շրջանի տեսական–քաղաքական ամսագիր։ Հայաստանի կոմունիստական կուսակցութեան Կենտրոնական կոմիտէի օրգան։ Լոյս տեսած է1957 թուականէն, Երեւանի մէջ։ Խմբագիր՝ Ադօ Ադոյեան։
Լուսաբանած է ԽՄԿԿ եւ ՀԿԿ համագումարներու եւ Կենտրոնական կոմիտէներու որոշումները։ Անմիջական օգնութիւն ցոյց կու տար կուսակցական ուսուցման ցանցի, յատկապէս պրոբլեմային տեսական սեմինարներու ունկնդիրներուն, հրապարակին մէջ ուսուցման ծրագրով նախատեսուած նիւթեր։ Տպագրած է հանրապետական եւ շրջանային պարբերական մամուլի տեսութիւններ, նոր գիրքերու գրախօսութիւններ եւ ծանօթագրութիւններ։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Երուանդ Մսրլեան
Երուանդ Մսրլեան, հայ հրատարակիչ, խմբագիր:
Կենսագրական գիծեր
1908 թուականին Կ. Պոլսոյ մէջ հիմնած է «Կութենպերկ» տպարանը, հրատարակած է հայերէն օրաթերթեր եւ գեղարուեստական գրականութիւն։
Անատոլի Գրիգորեան
Կենսագրութիւն
1962 թուականին ընդունուած է Երեւանի Գեղարուեստական եւ թատերական կաճառի գեղանկարչութեան բաժինը, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1967 թուականին:
Ցուցահանդէսներ
Գրիգորեան ցուցահանդէսներով հանդէս եկած է Երեւանի, Ռուսաստանի, Լեհաստանի, Հնդկաստանի, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու, Աւստրալիոյ, Պուլկարիոյ, Հունգարիոյ եւ այլ երկիրներու մէջ:
Անոր ստեղծագործութիւնները մինչեւ օրս կը ցուցադրուին Տրետեաքովեան պատկերասրահին, Հայաստանի Ազգային պատկերասրահին, Երեւանի Ժամանակակից արուեստի թանգարանի, Վանաձորի պատկերասրահին, Ռուսաստանի եւ Հայաստանի նկարիչներու միութիւններու գրասենեակներուն, ինչպէս նաեւ անհատական բազմաթիւ հաւաքածոներու մէջ:
Կոչումներ եւ շքանշաններ
Կոչումներուն կողքին 2005 թուականին Գրիգորեան արժանացած է «Մովսէս Խորենացի» շքանշանին :
Վերին Ագուլիս
Ատրպէյճանի կողմէ բռնազաւթուած  Նախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետութեան Որդուարի շրջանին մէջ գտնուող Ագուլիսի մէջ այժմ կ'ապրին ատրպէյճանցիներ։
Պատմութիւն
17-րդ դարուն, Ջուղայի աւերումէն ետք դարձած է բարեկարգ։
1752 թուականին, Ատրպատականի Ազատ խանի արշաւանքին հետեւանքով աւանն զգալիօրէն աւերուած է։
Փթիթ
ի՞նչ կը նշանակէ «ՓԹԻԹ»
Իսկ «ՓԹԻԹ» անունը ի՞նչ կը նշանակէ։ Փթիթ մաքուր հայերէն բառ մըն է, որ կը նշանակէ ծաղկում։ Հետեւաբար «ՓԹԻԹ»-ը կ'օգնէ, որ իր մանուկ թէ պատանի ընթերցողները հայօրէն ծաղկին, ունենան բարոյական վեհ սկզբունքներ, ինչպէս նաեւ՝մայրենի լեզուի հարուստ բառապաշար։
2022-ին, դարձեալ Գալուստ Կիւլպէնկեան Հիմնարկութեան Հայկական Բաժանմունքին հովանաւորութեամբ «ՓԹԻԹ»-ի կայքը բարեփոխուեցաւ։ Երեք նոր բաժիններ՝ գիտական, պատմական եւ աշխարհագրական աւելցան եւ լսատեսողական բարեփոխումներ կատարուեցան։ Իսկ գլխաւոր նորութիւնը եղաւ իւրաքանչիւր թարմացումի յատուկ թեմայի մը որդեգրումը։
Պօղոս Մակինցեան
Աշխատութիւններ
Արձակագիրը կատարած է նաեւ հրատարակչական աշխատանք։ Ան կազմած եւ հրատարակած է Վահան Տէրեանի երկերու չորս հատորները, Յովհաննէս Թումանեանի «Գիքոր»ը, Շիրվանզադէի «Քաոս»ը, Գուրգէն Մահարիի «Մանկութիւն»ը եւ այլ աշխատութիւններ:
Ջրթնիկ
Պատմութիւն
Գիւղի բնակչութեան հիմնական զբաղմունքը երկրագործութիւնը ու անասնապահութիւնը եղած է։
Ջրթնիկն ունեցած է Սուրբ Գէորգ անունով եկեղեցի մը: Սուրբ Գէորգ յայտնի ուխտատեղի մը եղած է շրջանին մէջ, ուր հայերէ բացի այցելած են նաեւ տեղի քիւրտերը:
1914 թուականին գիւղն արդէն ուեցած է 30 տուն՝ 390 հայ բնակիչ:
Ցուքաքի, Արքի
Հակիրճ տեղեկութիւններ
Արքի կղզիներու համալիրին պատկանող անբնակ կղզիակ։ Կը գտնուի կղզեխումբին հարաւը, Ցուքա ժայռակղզիակին մօտիկ։ Վարչականօրէն մաս կը կազմէ Փաթմոս քաղաքապետութեան։
Երեմիա Մեղրեցի
Ըլլալով առաջին հայերէն ընդարձակ (աւելի քան 8500 բառ յօդուած) տպագիր բառարանը՝ զգալի դեր կատարած է ժամանակի մշակութային կեանքին մէջ։ Երեմիա Մեղրեցին հրատարակած է «Աղուէսագիրք․․․»-ը (Էջմիածին, 1698 թուականին)։
Արիստակէս Ազարեան
Կենսագրական գիծեր
Եղբօր՝ Ստեփանոս Ազարեանի հետ կազմած է բազմալեզուեան ընդարձակ բառարան՝ «Նոր բառգիրք յունարէն, իտալերէն, հայերէն, տաճկերէն» (1848) ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ բառարանագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ հրատարակիչներ
Լոռուայ Գիւղացիութեան Ձայնը
«Լոռուայ Գիւղացիութեան Ձայնը», խորհրդային շրջանի հասարակական-քաղաքական երկշաբաթաթերթ։ Հանդիսացած է Լոռիի բոլշեւիկեան կազմակերպութիւններու եւ գիւղացիական միութեան օրգանը։ Առաջին անգամ լոյս տեսած է 1920 թուականին, Լոռիի «Չեզօք գօտիին մէջ» (տպագրուած է Երեւան)։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Ս. Երզնկեան։
Զաքրոս
Հնաբանական
Զաքրոսին աւերակները կը գտուին ծովուն մօտ եւ վայրը եղած է զբօսաշրջիկութեան կարեւոր կեդրոն։
Լոյս (թերթ, Թեհրան)
«Լոյս» երկշաբաթաթերթ, Թեհրան «Լոյս», մշակութային եւ հասարակական երկշաբաթաթերթ (հայերէն եւ պարսկերէն բաժիններով)։ Լոյս կը տեսնէ Մարտ 2000-էն, Թեհրանի մէջ։ Կ՚անդրադառնայ իրանահայ գաղութի կեանքի հրատապ հարցերուն, Հայաստանի, Արցախի եւ սփիւռքի իրադարձութիւններուն։ Արտօնատէրն ու գլխաւոր խմբագիրն է Էտիկ Պաղտասարեանը։
Լումա (հանդէս)
Տպագրած է նաեւ ազգագրական, տեղագրական, մանկաւարժական ուսումնասիրութիւններ, Միքայէլ Նալպանտեանի եւ Ստեփանոս Նազարեանի նամակները, յուշագրութիւններ, Քարլ Կաուցկիի «Ֆրիտրիխ Էնգելս» (1906, №3) յօդուածը։ Մատենախօսական բաժնին մէջ հրապարակուած են Գարեգին Ենգիբարեանի, Իսահակ Յարութիւնեանի, Սեդրակ Մանդինեանի յօդուածները, նմուշներ քրտական բանահիւսութենէն։
Ատիկէ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի շրջաններ Ստորոգութիւն:Յունաստանի Շրջանային Միաւորումներ
Ռաֆայէլ Նահապետեան
Կենսագրութիւն
Ծնած է Երեւան: Նախնական կրթութիւնը ստացած է Երեւանի մէջ, ապա ընդունուած է Երեւանի Ելեկտրագիտական արուեստից վարժարան, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1965 թուականին:
Գործունէութիւն
Նահապետեան իր առաջին գործը՝ «Հայրենիքի ժամանակ»ը խորագրով (պատրաստուած Արա Մնացականեանի գործակցութեամբ), առաջին անգամ հրատարակուած է 1970 թուականին, «Գարուն» պարբերականին մէջ՝ սփիւռքահայերու ներգաղթի նիւթով:
Մարաթոնաս
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ատիկէի քաղաքներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի քաղաքներ Ստորոգութիւն:Քաղաքներ ըստ երկրի
Կէորկենի
Ազգային կազմ
1,66% ուրիշ
Տե՛ս նաեւ
Օգոստինոս Սեքուլեան
Ֆեսթոս
Ֆեսթոս (յուն․՝Φαιστός) Մինոասեան քաղաքակրթութեան պալատ եւ Ք․Ա․ 2-րդ հազարամեակին Կրետէին երկրորդ կարեւոր քաղաքը (Քնոսոսէն ետք)։ Կը գտնուի Իրաքլիոնէն 62 քլ․ դէպի հարաւ-արեւմուտք, Երոփոթամոս գետին եւ հին Լասիթի Զաքրոս քաղաքին հարաւը։ Ծովու մակերեսէն 100մ․ բարձր է։
Վիքթոր Բալայեան
Վարած պաշտօններ
Ուսումը աւարտելէ ետք իբրեւ գրական աշխատող աշխատած է «Պիոներ կանչ» թերթին մէջ, իսկ 1956-1958 թուականներուն ստանձնած է «Աւանկարտ» թերթի վարիչի պաշտօնը: Այնուհետեւ Բալայեան եղած է «Պիոներ կանչ» թերթի պատասխանատու քարտուղար, որմէ ետք ստանձնած է «Հայաստան» հրատարակչութեան մանկապատանեկան գրականութեան խմբագրութեան վարիչի պաշտօնը:
Թերթերու մէջ ստանձնած պաշօտններուն առընթեր ուսուցչութեան պաշտօն ստանձնած է Երեւանի համալսարանի լրագրութեան բաժնին մէջ, դասաւանդելով «Գրականութիւնը եւ արուեստը լրագրութեան էջերուն մէջ» առարկան:
Մալիա
Տեղեկութիւններ
Մալիա կը գտնուի Իրաքլիոն Շրջանային Միաւորին մէջ, Կրետէ։ Իրաքլիօ քաղաքէն 35 քլ․ հեռու է։ Քաղաքը ծանօթ է իր բանջարեղէններու առատութեան համար, ինչպէս նաեւ իր ջաղացքներուն, ջրակենսավայրին, գեղեցիկ ծովափներուն եւ արատ ջուրերուն համար։ Ան Իրաքլիօ քաղաքին ջրամատակարարն է։ Կրետէի զբօսաշրջիկութեան կարեւոր կեդրոններէն մէկը։
Պատմութիւն
Ամբողջ շրջանին մէջ հնադարին կար քաղաք մը, որուն անունը մինչեւ այսօր անծանօթ կը մնայ։ Շրջանը այժմ Թարմարոս կը կոչուի եւ հաւանաբար կապ ունի քաղաքին հին անունին հետ։ Կը կարծուի թէ Մալիա ապրած է հնադարի թագաւոր Սարփիտոն՝ Զեւսին եւ Եւրոպային զաւակը։ Սարփիտոն եղբօրը կողմէ Մալիայէն կը վտառուի եւ Լիքիա (Փոքր Ասիոյ հարաւ-արեւմտեան ծայրամաս) կ՛ապաստանի։
Հնաբանական
1915-ին նոր նիւթեր կը յայտնաբերուին եւ հնաբան Իոսիֆ Խածիտաքիսին ուշադրութիւնը կը գրաւեն։ Ան հնաբանական պեղումներու կը սկսի։ 1922-ին Աթէնքին Ֆրամսական Հնաբանական Դպրոցը տեղացի ուսանողներու հետ ամբողջ վայրը կը պեղեն։ 1930-ին կը յայտնաբերուի պալատին կեդրոնական մասը։ Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմին պատճառած դադարէն ետք, պեղումները կը վերսկսին 1950-ական թուականներուն եւ կը շարունակուին մինչեւ այսօր, յայտնաբերելով պալատին բոլոր սրահները, փակը, անցքերը եւ շրջակայքի ենթակառոյցները։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մինոասեան քաղաքակրթութեան քաղաքներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի հնադարեան քաղաքներ Ստորոգութիւն:Եւրոպայի հնադարեան քաղաքներ Ստորոգութիւն:Կրետէի ծովափնեայ քաղաքներ Ստորոգութիւն:Կրետէի քաղաքներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի քաղաքներ
Օգոստինոս Սեքուլեան
Վարած պաշտօններ
1984-1988 եղած է փոխ-տնօրէն Մխիթարեան հայրերու վարժարանին, Լա Քրեսենթա-Թահանկա (Քալիֆորնիա, ԱՄՆ):
Լոյս (հանդէս, Պոսթըն)
«Լոյս», գիտական, բարոյագիտական, իմաստասիրական կիսամսեայ, ապա՝ միամսեայ (1904-էն) հանդէս, 1907-էն՝ գիտական, գրական եւ բարոյական ամսաթերթ։ Հրատարակուած է 1901-1908-ին, Քեմպրիճի եւ Պոսթընի մէջ, 1925-էն վերահրատարակուած Պերկլիի մէջ իբրեւ ազգային, գրական, գիտական ամսաթերթ, իսկ 30-ականներուն լոյս տեսած է իբրեւ կիսամսեայ հանդէս՝ հայերէն եւ անգլերէն բաժիններով։ Բոլոր տարիներուն խմբագիր էր Մ. Մինասեանը։ Նպատակն էր «ընթերցողական զգացումներ ազնուացնել եւ խորհուրդներ լայնացնել»։ Ծանօթացուցած է ժամանակի գիտական նորոյթներուն, թարգմանաբար օտար գրականութիւնը ներկայացնել հայ ընթերցողին (Կէօթէի, Հայնէի, Լամարթինի, Հիւկոյի, Էմրսոնի, Թենիսոնի եւ ուրիշներու գործերը)։ «Լոյսը» երկրորդ շրջանին սատարած է Խորհրդային Հայաստանի օգնութեան գործընթացին։